03. Programmabegroting 2027 en mjr 2028-2030
Tekst van het document
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..........................................................................................................................................5 Aanbiedingsbrief .......................................................................................................................................7 Hoofdstuk 1 Leeswijzer en beleidsindicatoren .......................................................................................15 1.1 Leeswijzer .................................................................................................................................................................15 1.2 Beleidsindicatoren .................................................................................................................................................15 Hoofdstuk 2 Financiële positie en nieuw beleid .....................................................................................19 2.1 Inleiding financiële positie .................................................................................................................................19 2.2 Financieel resultaat begroting ..........................................................................................................................19 2.3 Ontwikkeling reserves
..........................................................................................................................................27 2.4 Financiële wendbaarheid en weerbaarheid ................................................................................................28 Hoofdstuk 3 Programma's ......................................................................................................................31 3.1 Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving ...............................................................................35 3.2 Integraal beheer openbare ruimte ..................................................................................................................45 3.3 Onderwijs, werk en inkomen .............................................................................................................................53 3.4 Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp ........................................................................................59 3.5 Duurzaamheid, energie- en warmtetransitie ..............................................................................................67 3.6 Economie ..................................................................................................................................................................73 3.7 Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed
...............................................................................................81 3.8 Openbare orde en veiligheid ............................................................................................................................89 3.9 Bestuur en dienstverlening ................................................................................................................................95 3.10 Overzicht algemene dekkingsmiddelen, resultaten en onvoorzien ..............................................103 3.11 Overzicht overhead ..........................................................................................................................................107 Hoofdstuk 4 Paragrafen ........................................................................................................................111 4.1 Lokale heffingen ..................................................................................................................................................113 4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...............................................................................................121 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................................132 4.4 Financiering
...........................................................................................................................................................141 4.5 Bedrijfsvoering .....................................................................................................................................................144 4.6 Openbaarheid ......................................................................................................................................................151 4.7 Verbonden partijen ............................................................................................................................................153 4.8 Grondbeleid ..........................................................................................................................................................156 4.9 Sociaal domein .....................................................................................................................................................165 4.10 Vluchtelingen .....................................................................................................................................................172 Hoofdstuk 5 Overzicht van baten en lasten ..........................................................................................175 5.1 Overzicht van baten en lasten begroting 2027
........................................................................................177 5.2 Overzicht van baten en lasten meerjarenraming 2027 t/m 2030 .....................................................181 5.3 Toelichting op de incidentele baten en lasten 2027 t/m 2030 ..........................................................185 Bijlagen .................................................................................................................................................197 Bijlagen digitaal ..........................................................................................................................................................197 Programmabegroting 2027 - 2030 7 Aanbiedingsbrief Raalte, 6 oktober 2026 Onderwerp: vaststelling programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 Geachte leden van de raad, Inleiding Hierbij bieden wij u de programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 aan. Het is de eerste begroting in de nieuwe bestuursperiode 2026-2030. In de diverse beleidsprogramma’s is aangegeven welke inspanningen en investeringen we in 2027 willen doen. Ook worden uiteraard de reguliere taken ‘gewoon’ uitgevoerd. Immers, een groot deel van het werk van de gemeentelijke organisatie bestaat uit het uitvoeren van wettelijke taken, onze basisdienstverlening.
Denk aan de uitvoering van sociale wetten, beheer van de openbare ruimte, veiligheid, vergunningverlening en publieksdienstverlening. De maatschappelijke context De wereld om ons heen verandert snel en dat brengt de nodige uitdagingen met zich mee. Geopolitieke spanningen, klimaatverandering, vergrijzing en een steeds snellere technologische innovatie hebben directe invloed op onze samenleving. Tegelijkertijd neemt de complexiteit van maatschappelijke vraagstukken toe en groeien gemeentelijke taken in omvang. Op landelijk niveau zien we deze dynamiek terug met thema’s als bestaanszekerheid, woningbouw, veiligheid, asiel en migratie, energie en digitalisering. Veel van deze opgaven landen uiteindelijk bij gemeenten. Daarmee neemt de druk op de lokale uitvoering toe, zowel financieel als organisatorisch. Deze ontwikkelingen raken ook onze gemeente. Ze bepalen in belangrijke mate het speelveld waarbinnen u als raad richting geeft en waarbinnen wij als college samen met de ambtelijke organisatie uitvoering aan geven. Koers houden Juist in deze dynamische tijd kiezen we voor een herkenbare en stabiele koers. Dat zien we terug in deze begroting. Zo bouwen we in deze bestuursperiode voort op het stevige fundament dat de afgelopen jaren is gelegd met de drie grote opgaven. Het gaat hierbij om de opgaven groei, leefbare dorpen en wijken en een toekomstbestendig buitengebied.
Ook leggen we een accent op het ondernemers- en vestigingsklimaat en willen we onze positionering in de regio versterken. Investeren in de toekomst Raalte is een gemeente waar het prettig wonen, werken, ondernemen en recreëren is. Dat horen we niet alleen terug in onderzoeken, maar vooral ook in de gesprekken die we dagelijks voeren met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. De betrokkenheid is groot, de gemeenschapszin sterk en de waardering voor onze wijken, dorpen en het buitengebied is hoog. Dat is niet vanzelfsprekend. Daarom blijven we investeren in de toekomst van onze gemeente. Programmabegroting 2027 - 2030 8 We bouwen verder aan sterke en leefbare wijken en dorpen, een vitaal buitengebied en een gezonde economische ontwikkeling. Zo zorgen we ervoor dat ook toekomstige generaties prettig kunnen wonen, werken en leven in Raalte. We zetten in op voldoende woningen voor jong en oud, zodat inwoners in hun eigen kern kunnen blijven wonen. Tegelijkertijd investeren we in de kwaliteit van de leefomgeving, bereikbaarheid en voorzieningen die bijdragen aan een aantrekkelijke woonomgeving. Ook werken we aan een sterk ondernemers- en vestigingsklimaat. Ondernemers zijn van grote waarde voor de werkgelegenheid, leefbaarheid en economische kracht van onze gemeente.
Daarom blijven we ruimte bieden aan ondernemerschap en zoeken we actief naar mogelijkheden om economische ontwikkelingen te faciliteren. Voor het buitengebied werken we samen met inwoners, agrariërs, ondernemers en andere partners aan een toekomst waarin landbouw, natuur, water, landschap en recreatie in balans zijn. Daarmee behouden we de kwaliteiten die onze gemeente zo bijzonder maken. Daarnaast investeren we in duurzaamheid, gezondheid, onderwijs, sport, cultuur en maatschappelijke ondersteuning. Zo bouwen we verder aan een gemeente waarin iedereen mee kan doen, zich kan ontwikkelen en waar inwoners naar elkaar omzien. Tegelijkertijd blijven we werken aan een veilige, goed bereikbare en toekomstbestendige openbare ruimte en aan een dienstverlening die aansluit bij de behoeften van inwoners, ondernemers en verenigingen. Zo investeren we niet alleen in vandaag, maar vooral ook in morgen. Nieuw beleid Met deze begroting investeren we in opgaven die bijdragen aan een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Raalte. Voor inwoners betekent dit dat we blijven investeren in aantrekkelijke wijken en dorpen waar het prettig wonen, ontmoeten en samenleven is.
We werken verder aan de leefbaarheid van onze kernen, investeren in biodiversiteit, mobiliteit en een toekomstbestendige openbare ruimte en zetten stappen in de verdere ontwikkeling van wijken en dorpen waar een fysieke of sociale opgave speelt. Voor het buitengebied bouwen we verder aan een toekomst waarin agrariërs, ondernemers, inwoners en recreanten kunnen blijven profiteren van een vitaal platteland, een mooi landschap en ruimte voor ontwikkeling. We zetten de samenwerking De Kracht van Salland voort, maken budget vrij voor de uitwerking van een toekomstbestendig buitengebied en werken aan een omgevingsprogramma waarin thema’s als landbouw, natuur, water, recreatie en ondernemerschap in samenhang worden opgepakt. Voor ondernemers bouwen we verder aan een aantrekkelijk ondernemers- en vestigingsklimaat. We versterken onze positie in de regio, zetten in op een actieve Public Affairs-agenda en benutten kansen om investeringen, subsidies en samenwerkingen naar Raalte te halen. Ook investeren we in de bereikbaarheid van onze gemeente, onder meer door inzet op de mobiliteitsopgave rond de N35, de N348 en knooppunt Raalte. Programmabegroting 2027 - 2030 9 Daarmee versterken we de economische vitaliteit van onze gemeente en creëren we nog betere voorwaarden voor ondernemers om te ondernemen, te investeren en te groeien.
Voor verenigingen en maatschappelijke organisaties investeren we in voorzieningen en ondersteuning die bijdragen aan de sterke gemeenschapszin die onze gemeente kenmerkt. Zo versterken we het jongerenwerk, investeren we in sport- en beweegstimulering voor jeugd en kwetsbare doelgroepen, ondersteunen we evenementen die onze kernen verbinden en blijven we investeren in cultuur, welzijn en maatschappelijke ondersteuning. Ook reserveren we middelen voor de verdere uitvoering van de centrumvisie Heino. We investeren in een duurzame toekomst door verdere stappen te zetten op het gebied van circulair werken, biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie. Daarmee zorgen we ervoor dat inwoners en ondernemers ook in de toekomst kunnen rekenen op een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving. Daarnaast investeren we in onderwijs, sportaccommodaties en maatschappelijke voorzieningen. We werken verder aan de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs, bereiden een integraal huisvestingsplan sport voor en investeren in de verduurzaming en toekomstbestendigheid van voorzieningen, waaronder De Maalderij in Heino. Ook verkennen we welke rol het gemeentehuis in de toekomst kan vervullen voor onze dienstverlening, organisatie en samenleving. Een deel van de voorgestelde investeringen is minder zichtbaar, maar minstens zo belangrijk.
We investeren in voldoende capaciteit voor ruimtelijke ontwikkelingen, het omgevingsplan, dienstverlening, toezicht en handhaving, digitalisering en informatieveiligheid. Hierdoor kunnen inwoners en ondernemers rekenen op een gemeente die bereikbaar, betrouwbaar en slagvaardig blijft en die maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen goed kan ondersteunen. Structureel sluitende begroting 2027 en meerjarenbegroting 2028-2030 De nu voorliggende begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 laat een structureel sluitend financieel perspectief zien. De algemene uitkering uit het gemeentefonds is in de begroting, volgens bestendige gedragslijn, berekend op basis van de meicirculaire 2026. In deze begroting is het nieuwe coalitieakkoord 2026-2030 nog niet financieel uitgewerkt. Hiervoor was het tijdsbestek te kort. De financiële vertaling vindt plaats in de kadernota en programmabegroting 2028-2031. Om in 2027 alvast voortvarend van start te kunnen gaan, is hiervoor in de begroting 2027 wel een stelpost nieuw beleid, met zowel een eenmalige als een structurele component, opgenomen. Daarnaast is de stelpost voor nieuw beleid in meerjarenperspectief verhoogd, omdat de komende jaren niet alleen vanuit het coalitieakkoord, maar ook door autonome ontwikkelingen en het Toekomstig Investerings Overzicht (TIO) aanvullende beleids- en beheeropgaven worden verwacht.
Om inzicht te krijgen en te houden in onze toekomstige investeringsuitgaven, werken we in het kader van Reëel begroten vanaf de begroting 2026 met een Toekomstig Investerings Overzicht (TIO). Het TIO is een dynamisch overzicht om zicht te krijgen en te houden op investeringsopgaven die zich op middellange termijn aandienen. Programmabegroting 2027 - 2030 10 Dit overzicht is bij de begroting 2026 geïntroduceerd, wordt jaarlijks bij de (meerjaren) begroting geactualiseerd en geeft een eerste beeld van de grote investeringsopgaven die zich de komende tien jaar naar verwachting aandienen. Besluitvorming over deze opgaven door uw raad vindt veelal plaats bij de reguliere jaarlijkse begrotingsbesprekingen. Voor de jaren 2028-2030 zijn hiervoor middelen als stelpost binnen de begroting geraamd. Voor de toenemende lasten vanaf 2031 en verder is nog geen dekking aangewezen/ beschikbaar. Het betreft hier onder andere oplopende investeringen voortvloeiende uit de vervangingsopgave openbare ruimte, het integraal huisvestingsplan onderwijs en de mobiliteitsopgave. Gezonde financiële positie Gesteld mag worden dat onze gemeente nog steeds een financieel gezonde positie heeft en dat de financiële wendbaarheid (mate van flexibiliteit om in te kunnen spelen op de actualiteit) en weerbaarheid (veerkracht om onverwachte financiële tegenvallers en bestaande risico’s op te vangen) op niveau zijn.
Op basis van het nu voorliggende financieel perspectief neemt de algemene bestemmingsreserve af van € 29,14 miljoen per 1 januari 2026 tot € 8,44 miljoen per 31 december 2030. Dit is ruimschoots boven het door uw raad bepaalde minimumniveau van € 4,5 miljoen. Hierbij is nog geen rekening gehouden met het nieuw beleid dat zich vanaf de begroting 2028 en daaropvolgende jaren ongetwijfeld ook zal aandienen. Het is van belang deze extra buffer hiervoor beschikbaar te houden. De algemene reserve grondexploitatie heeft bij de begroting een saldo van € 5,0 miljoen. De weerstandsratio handhaaft zich op een ‘uitstekend’ niveau van 3,8. De ontwikkeling van de financiële kengetallen laat ook een positief beeld zien, waarbij de kengetallen ‘overwegend positief’ tot ‘neutraal’ scoren ten opzichte van de streefwaarde. Wel vraagt het realiseren van maatschappelijke opgaven om een gezonde balans tussen bestuurlijke ambities, uitvoeringscapaciteit en financiële middelen. Die balans staat onder druk en vraagt om een intensieve en samenhangende aanpak. Door expliciet te prioriteren en te temporiseren kan de organisatie haar uitvoeringskracht gericht inzetten en blijven resultaten haalbaar.
Gezien alle inhoudelijke ambities die er zijn, afgezet tegen de beschikbare uitvoeringscapaciteit en de financiële middelen verwachten we dat het noodzakelijk is om in de toekomst nadere scherpe keuzes te maken. Woonlasten Ook de nieuwe coalitie wil de woonlasten voor onze inwoners laag houden ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Dit betekent dat de OZB in 2027 uitsluitend wordt verhoogd met de reguliere index van 2,7%. De rioolrechten en afvalstoffenheffing zijn gebaseerd op een kostendekkendheid van 100%. Bij de afvalstoffenheffing kon hierbij rekening worden gehouden met een verlaging van € 16,00. Deze tegemoetkoming kan ten laste worden gebracht van de voorziening afvalstoffenheffing. In | de | tabel | hieronder | zijn | de | gemiddelde | tarieven | vermeld | zoals | deze | voor | 2027 | worden voorgesteld. Lastendruk per huishouden Bedragen in € Omschrijving | 2027 | 2026 Onroerendezaakbelasting bij gemiddelde WOZ-waarde | 389 | 379 Rioolheffing | 296 | 285 Afvalstoffenheffing | 219 | 191 Totaal | 904 | 855 Tot slot Wij zijn verheugd dat we u een structureel sluitende begroting 2027 en meerjarenbegroting 2028- 2030 kunnen aanbieden met ruimte voor nieuw beleid en zien uit naar de begrotingsbehandeling.
Burgemeester en wethouders van de gemeente Raalte, de secretaris, | de burgemeester, Monique van Esterik | Rob Zuidema Programmabegroting 2027 - 2030 | 11 Programmabegroting 2027 - 2030 12
Programmabegroting 2027 - 2030 15 Hoofdstuk 1 Leeswijzer en beleidsindicatoren 1.1 Leeswijzer De opzet van de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 is in lijn met het coalitieakkoord 2026-2030 'Raalte, een gemeente die leeft, groeit en verbindt'. De begrotingsprogramma’s zijn: 1. Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving 2. Integraal beheer openbare ruimte 3. Onderwijs, werk en inkomen 4. Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp 5. Duurzaamheid, energie- en warmtetransitie 6. Economie 7. Sport, cultuur en maatschappelijk vastgoed 8. Openbare orde en veiligheid 9. Bestuur en dienstverlening De begroting is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 1 biedt de leeswijzer en een toelichting op de beleidsindicatoren. Hoofdstuk 2 geeft inzicht in de financiële positie, het nieuw beleid, de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de reserve grondexploitatie en de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. Hoofdstuk 3 en 4 bevatten de beleidsbegroting en de paragrafen. De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan, het overzicht algemene dekkingsmiddelen, resultaten en onvoorzien en het overzicht overhead. Hoofdstuk 5 biedt een overzicht van de baten en lasten meerjarenraming 2027 tot en met 2030 en de toelichting op de incidentele baten en lasten 2027 tot en met 2030.
Bijlagen Ook zijn in de voorliggende programmabegroting diverse bijlagen opgenomen, waaronder overzichten nieuw beleid, de geprognosticeerde balans en de staat van reserves en voorzieningen. 1.2 Beleidsindicatoren Om de prestaties van de gemeente te kunnen volgen en vergelijken zijn beleidsindicatoren opgenomen in de programma's. Deze indicatoren zijn deels wettelijk voorgeschreven op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De verplichte indicatoren zijn per programma beschikbaar via de link 'Waar staat je gemeente'. Daarnaast zijn er 'eigen' indicatoren toegevoegd. Deze vindt u terug in binnen programma's. Deze indicatoren geven inzicht in de effecten van het beleid. Programmabegroting 2027 - 2030 16
Hoofdstuk 2 Financiële positie en nieuw beleid 2.1 Inleiding financiële positie In dit hoofdstuk geven wij u inzicht in de financiële positie, het nieuw beleid, de beschikbare dekkingsmiddelen en de financiële wendbaarheid en weerbaarheid van de gemeente. 2.2 Financieel resultaat begroting Onderstaand | wordt | het | financieel | resultaat | van | de | begroting | 2027-2030 | gepresenteerd | en toegelicht. Hierbij geven we ook inzicht in het nieuw beleid en de beschikbare dekkingsmiddelen. Financieel resultaat begroting 2027-2030 Bedragen * € 1.000 | S=structureel | - is voordeel E=eenmalig Omschrijving | S/E | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingsresultaat 2026-2029 na vaststelling | S | -170 | -18 | -239 | -239 van de programmabegroting 2026 | E | 2.936 | 1.296 | 567 2.766 | 1.278 | 328 | -239 Financieel resultaat zomernota 2026 | S | 184 | 349 | 518 | -463 E Mutaties bestaand beleid begroting | S | -1663 | -1605 | -1183 | -1365 2027-2030.
| E | 201 | 304 | 5 | 42 Autonome ontwikkelingen 2027-2030 | S | 266 | 266 | 290 | 290 E | 20 Nieuw beleid begroting 2027-2030 | S | 710 | 719 | 719 | 722 E | 3.376 | 1601 | 1238 | 1401 Stelpost nieuw beleid | S | 200 | 300 | 400 | 950 E | 500 Stelpost nieuw beleid Toekomstig Investerings | S | -162 | -174 | -386 | 218 Overzicht (TIO) | E | 162 | 54 | 403 Dekkingsmiddelen Inzet stelpost nieuw beleid | S | -250 | -250 | -250 | -250 Inzet reserve betaalbare woningbouw | E | -100 | -100 | -100 | -100 S | -885 | -413 | -131 | -137 Begrotingsresultaat 2027-2030 (*) | E | 7.075 | 3.155 | 2.133 | 1.343 6.190 | 2.742 | 2.002 | 1.206 (*) De provinciale toezichthouder toetst op een structureel en reëel sluitende (meerjaren)begroting. Met bovenstaand resultaat wordt hieraan voldaan. Begrotingsresultaat 2026-2029 Dit | is | het | begrotingsresultaat | 2026-2029. | Vanuit | dit | vertrekpunt | is | de | nu | voorliggende programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 opgesteld. Programmabegroting 2027 - 2030 | 19 Programmabegroting 2027 - 2030 20 Financieel resultaat zomernota 2026 Dit is het resultaat van de door de gemeenteraad op 10 september 2026 vastgestelde zomernota 2026. De consequenties vanaf het jaar 2027 zijn conform de zomernota 2026 verwerkt in de programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030.
Mutaties bestaand beleid Bij het opstellen van de reguliere begroting ontstaan altijd mutaties als gevolg van autonome ontwikkelingen. Het resultaat van deze autonome ontwikkelingen ten opzichte van de zomernota 2026 is hier vermeld. In bijlage E is een nadere analyse op hoofdlijnen van de mutaties bestaand beleid opgenomen. Algemene uitkering gemeentefonds De algemene uitkering is, in overeenstemming met de meicirculaire 2026, vertaald in de programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030. Over het resultaat van de meicirculaire is de raad geïnformeerd in juli 2026. Hierbij zijn de aantallen behorende bij de diverse maatstaven geactualiseerd op basis van de in juli 2026 ontvangen betaalspecificatie en verwerkt in de mutaties bestaand beleid. Loon en prijsstijgingen Conform de begrotingsrichtlijnen is in deze begroting een algemene prijsstijging van 2,7% doorgevoerd en een loon- en premiestijging van 3,7%. Op basis van de huidige cao-gemeenten, welke loopt tot 1 april 2027, hebben we 2,2% bij geraamd ten opzichte van de begroting 2026. Daarnaast is rekening gehouden met een te verwachten loon- en premiestijging van 1,5% op basis van de te verwachten nieuwe cao-gemeenten vanaf 1 april 2027. Totaal derhalve 3,7%. De totale loonkostenontwikkeling sluit hierbij aan op de loonvoet sector overheid zoals geraamd in het Centraal Economisch Plan (CEP) van maart 2026.
Ook bij de budgetten van gesubsidieerde instellingen, verbonden partijen, subsidierelaties en aanbieders sociaal domein kon op onderdelen nog onvoldoende rekening gehouden worden met doorvertaling van een aantal (nog) te maken cao-afspraken 2026-2027 en te verwachten prijsstijgingen. Voor bovengenoemde nog te verwachten loon- en prijsstijgingen is een totaal - stelpost geraamd van structureel € 700.000. Stelposten volumeontwikkelingen Wmo-volume ontwikkelingen Ook zijn in deze begroting een tweetal stelposten volumeontwikkelingen opgenomen. De eerste stelpost heeft betrekking op de volumeontwikkelingen Wmo. Er is een rijksbijdrage van € 297.000 in 2027 oplopend tot € 728.000 in 2030 beschikbaar gesteld om de kostenstijging van een toename van gebruik van Wmo-voorzieningen op te vangen. Deze is als stelpost opgenomen in de begroting en is beschikbaar om kostenoverschrijding op te vangen. Programmabegroting 2027 - 2030 21 Algemene volumeontwikkelingen De algemene stelpost volumeontwikkelingen is geraamd op € 203.000 in 2027, oplopend naar € 312.000 vanaf 2030. Deze stelpost is nodig voor volumegroei door autonome ontwikkelingen. Denk daarbij aan volume jeugdzorg, de toename van de complexiteit van de zorgvraag en extra kosten door toename van het areaal (aantal inwoners, woningen wegen). Tegenover deze stelpost staat ook een hogere uitkering gemeentefonds.
Invulling taakstellingen Berenschot Voor de nog in te vullen taakstellingen sociaal domein wordt verwezen naar de paragraaf sociaal domein (zie hoofdstuk 4.9.2) . Voor de nog in te vullen taakstellingen overige domeinen wordt verwezen naar bijlage D. Aanpassingen door onder andere wijzigingen in de boekhoudvoorschriften en aanscherping provinciaal toezichtskader. Het betreft de volgende wijzigingen: Kapitaallasten worden nu structureel geraamd in het jaar volgend op dat de investering is gedaan. Voorheen werden de kapitaallasten structureel geraamd in het jaar dat de investering werd gedaan met éénmalige terug raming tot een zelfde bedrag. Volgens de boekhoudvoorschriften mogen er, op enkele uitzonderingen na, alleen nog incidentele dotaties/ onttrekkingen gedaan worden aan reserves. Structurele dotaties/ onttrekkingen aan reserves zijn niet meer toegestaan. (Onderhouds) budgetten moeten zoveel mogelijk in de exploitatie zijn opgenomen, danwel dient hier een voorziening voor gevormd te worden met bijbehorend actueel onderhoudsplan. In het algemeen geldt, dat een gemeente structurele taken uitvoert en daarvoor structurele lasten raamt in de begroting. Structurele lasten zijn dus de regel, incidentele lasten zijn de uitzondering.
Ook moet uit de toelichting op het overzicht Incidentele baten en lasten duidelijk het incidentele karakter blijken onder andere door vermelding waarom deze bate of last in een bepaald jaar stopt (zie hoofdstuk 5.3.). Bovengenoemde mutaties zijn verwerkt in de mutaties bestaand beleid en leiden ook tot het opnieuw vaststellen van een aantal formats bestaande reserves (zie bijlage I4). Autonome ontwikkelingen begroting 2027-2030 Naast de autonome ontwikkelingen in het bestaand beleid zijn in deze begroting ook de autonome ontwikkelingen vanaf het begrotingsjaar 2027 in een afzonderlijke bijlage opgenomen (zie bijlage C). Het betreft hier met name een correctie op dekkingsmiddelen schoonmaak gemeentewerf, welke voorheen ten onrechte ten laste van de onderhoudsreserve zijn gebracht, de reeds in de zomernota 2026 gemelde ontwikkeling met betrekking tot het onderhoudsbudget Tijenraan, de bijdrage in verband met aansluiting bij de gemeenschappelijke regeling Collectie Overijssel en verhoging van de bijdrage aan Veilig Thuis. Daarnaast zijn enkele budgetneutrale mutaties opgenomen waarvoor dekking binnen de reguliere begroting beschikbaar is. Overzicht van nieuw beleid begroting 2027-2030 Bedragen in € | S = structureel | - is voordeel E = eenmalig Pr. | Omschrijving | S/E | Invest.
| 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Nieuw beleid op ‘de drie grote opgaven’/ de drie pijlers Samenwerking De Kracht van | E | 59.339 | 59.339 | 59.339 | 59.339 Salland dekking reserve kracht Salland | E | -59.339 | -59.339 | -59.339 | -59.339 Werkbudget toekomstbestendig | E | 150.000 | 150.000 | 150.000 Buitengebied GEO dataspecialist * 1 fte dataspecialist | S | 84.049 | 84.049 | 84.049 | 84.049 * overhead 1 fte | S | 27.000 | 27.000 | 27.000 | 27.000 * vergoeding Olst-Wijhe | E | -8.500 Omgevingsplan, Projectleider(1fte), Specialist DSO(1fte), regelanalist(0,5fte) * 2,5 fte | E | 275.167 | 275.167 | 275.167 | 275.167 1 | * overhead 2,5 fte | E | 67.500 | 67.500 | 67.500 | 67.500 * invoering omgevingsplan | E | 256.250 | 256.250 Programma mobiliteit N35/N348 | E | 47.975 | 75.000 | 75.000 | 75.000 Knooppunt Raalte | E | 25.000 | 25.000 | 25.000 | 25.000 dekking progr mobiliteit | E | -32.975 Tijdelijke fietsbrug N35 * Investering rente | S | 1.210.000 | 29.000 | 23.200 | 17.400 * Investering afschrijving | S | 242.000 | 242.000 | 242.000 * Instandhouding brug 3 jaar | E | 82.000 | 82.000 | 82.000 * Nieuwe gekoppelde reserve | E | 1.210.000 vormen * dekking bespaarde rente | S | -29.000 | -23.200 | -17.400 * dekking gekoppelde reserve | S | -242.000 | -242.000 | -242.000 Actualisatie wegenlegger | E | 60.000 Beheerplannen | E | 65.000 | 50.000 actualiseren/opstellen
Voorbereidingsbudget MIP | E | 375.000 projecten 2 | Voorbereiding MIP tlv voorz | E | 221.000 riolering | E | -221.000 MIP projecten | S | 1.382.500 | 47.030 | 47.030 | 49.897 E | 333.750 MIP projecten tlv voorz riolering | E | -333.750 Programmabegroting 2027 - 2030 | 22 Omschrijving | S/E | Invest. | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 MIP kpl tlv voorz riolering | S | -38.159 | -38.159 | -38.159 Voorbereidingsbudget aanschaf | E | 30.000 | 45.000 materieel Circulair werken openbare ruimte: * 0,5 fte aanjager circ werken | S | 52.200 | 52.200 | 52.200 | 52.200 * overhead 0,5 fte | S | 13.500 | 13.500 | 13.500 | 13.500 * budget kennis educatie | E | 40.000 | 40.000 Formatie Maatschappelijk vastgoed en aanschaf vastgoed systeem: * 1 fte assetmanager | S | 118.568 | 118.568 | 118.568 | 118.568 * overhead 1 fte | S | 27.000 | 27.000 | 27.000 | 27.000 * aanschaf vastgoedsysteem | E | 10.000 * licentiekosten | S | 15.000 | 15.000 | 15.000 | 15.000 * vergoeding Olst-Wijhe | S | -77.069 | -77.069 | -77.069 | -77.069 Grip op de ondergrond | E | 75.000 Aanpak oneigenlijk gebruik | E | 50.000 | 50.000 gemeentegrond Trainees domeinen beheer en ruimte: * 2 fte trainees ruimte beheer | E | 168.098 | 168.098 * 0,3 fte begeleidingskosten | E | 50.000 | 50.000 trainees * overhead 2,3 fte | E | 62.100 | 62.100 * dekking reserve SPP | E | -84.049 | -84.049 Uitvoering biodiversiteitsbeleid, aanplant
bomen, ecologisch bermbeheer * uitvoering biodiversiteitsbeleid | E | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 * aanplant bomen | E | 70.000 * ecologisch bermbeheer | E | 50.000 WSW tijdelijke middelen * loonsom / inhuur WSW | E | 259.441 * overhead | E | 6.500 * verplichte opleiding | E | 5.059 * dekking uit GREX / kredieten | E | -111.000 Personele capaciteit instroom statushouders 3 | * 4 fte personele inzet | E | 376.000 | 376.000 | 376.000 | 376.000 * overhead 4 fte | E | 108.000 | 108.000 | 108.000 | 108.000 Programmabegroting 2027 - 2030 | 23 Omschrijving | S/E | Invest. | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 * dekking reserve sociaal domein | E | -242.000 | -242.000 | -242.000 | -242.000 * dekking reserve vluchtelingen | E | -242.000 | -242.000 | -242.000 | -242.000 Humanitas * Coördinatie uitbreiding | S | 94.000 | 94.000 | 94.000 | 94.000 * dekking binnen begroting | S | -94.000 | -94.000 | -94.000 | -94.000 * Professionalisering Humanitas | E | 37.000 | 37.000 * dekking reserve sociaal domein | E | -37.000 | -37.000 Uitbreiding jongerenwerk 2,5 fte | E | 206.354 | 206.354 | 206.354 | 206.354 4 | en Raalte viert zomer dekking reserve sociaal domein | E | -206.354 | -206.354 | -206.354 | -206.354 Circulariteit | E | 50.000 5 | dekking reserve klimaatbeleid | E | -50.000 Evenementen * 0,4 fte evenementen coördinator | S | 42.000 | 42.000 | 42.000 | 42.000 * overhead 0,4 fte | S | 10.800
| 10.800 | 10.800 | 10.800 * evenementenbudget | S | 15.000 | 15.000 | 15.000 | 15.000 6 | Public affairs | S | 15.000 | 15.000 | 15.000 | 15.000 Centrumvisie Heino | E | 25.000 Versterken Regionale | E | 80.000 samenwerking Cultuur, actualisatie lijst | E | 25.000 | 25.000 gemeentelijke monumenten Cultuur, verlenging subsidie | E | 20.000 | 20.000 toekomstige kerkgebouwen Verduurzaming en herinrichting | E | 50.000 De Maalderij Opstellen IHP Sport | E | 80.000 dekking transformatiebudget | E | -80.000 sociaal domein Implementatiebudget 7 | Buurtsportcoaches Sport- en Beweegbeleid: Uitrol Pilot ASM en | S | 125.000 | 125.000 | 125.000 | 125.000 2+1+2 en ontwikkeling interventies overige nieuwe doelgroepen. Uitvoeringsbudget | E | 25.000 | 25.000 | 25.000 | 25.000 Sportadviesraad Voortzetten beleidscapaciteit sport * 0,7 fte beleidsmedewerker | S | 78.400 | 78.400 | 78.400 | 78.400 * overhead 0,7 fte | S | 18.900 | 18.900 | 18.900 | 18.900 Programmabegroting 2027 - 2030 | 24 Omschrijving | S/E | Invest.
| 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Voorbereidingskrediet IHP 2026 | E | 220.000 | 230.000 | 110.000 | 50.000 dekking reserve | E | -70.000 | -80.000 onderwijshuisvesting Onderzoekskosten gemeentehuis | E | 70.000 | 30.000 Robuust Toezicht en Handhaving * 0,33 fte Regisseur handhaving | S | 48.022 | 48.022 | 48.022 | 48.022 * 1 fte Toezichthouder / | S | 94.346 | 94.346 | 94.346 | 94.346 handhaver * Toezichthouder / handhaver | E | 136.000 | 136.000 8 | inhuur * overhead 1,33 fte | S | 36.000 | 36.000 | 36.000 | 36.000 * dekking bouwleges | S | -78.875 | -78.875 | -78.875 | -78.875 Seizoensinhuur APV | E | 80.000 | 80.000 | 80.000 Projectleider/kwartiermaker | E | 160.000 Weerbare samenleving Uitbreiding tijdelijke formatie Publiek * 2,11 fte tijd uitbreiding | E | 150.000 | 150.000 * dekking stelpost overhead | E | -20.000 | -20.000 9 | * dekking extra leges reisdocumenten | E | -40.000 | -40.000 Verkiezingen | S | 45.000 | 45.000 | 45.000 | 45.000 Digitale samenleving | E | 50.000 Extra kosten podium D * Inhuur project podium D | E | 35.800 * meerkosten podium D | E | 317.713 | 42.667 * dekking vrijval krediet | E | -317.713 | -42.667 Structurele dienstverlening LMS | S | 30.150 | 30.150 | 30.150 | 30.150 de academie dekking stelpost overhead | S | -30.150 | -30.150 | -30.150 | -30.150 Werving en selectie | E | 30.000 | 72.000 | 72.000 ALG | dekking stelpost overhead en ov.
| E | -30.000 | -72.000 Portfoliomanager * 0,5 fte portfoliomanager | E | 59.250 | 59.250 * overhead 0,5 fte | E | 13.500 | 13.500 * dekking kredieten | E | -103.675 | -103.675 Privacy en informatieveiligheid | S | 60.000 | 60.000 | 60.000 | 60.000 dekking stelpost overhead | S | -60.000 | -60.000 | -60.000 | -60.000 Regie digitaliseringsopgave/ | S | 132.000 | 132.000 | 132.000 | 132.000 governance Raalte Programmabegroting 2027 - 2030 | 25 Omschrijving | S/E | Invest. | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 dekking stelpost overhead en ov. | S | -132.000 | -132.000 | -132.000 | -132.000 Licenties co pilot | E | 50.000 dekking stelpost overhead | E | -50.000 DOWR-I uitvoeringsplannen 2027 | E | 121.000 DOWR-I uitvoeringsplannen 2027 | S | 37.000 | 64.000 | 65.000 | 66.000 dekking stelpost overhead | S | -37.000 | -64.000 | -65.000 | -66.000 dekking reserve DOWR | E | -121.000 Totaal | S | 709.841 | 718.712 | 718.712 | 721.579 Totaal | E | 3.376.191 | 1.600.891 | 1.237.917 | 1.400.917 Dekkingsmiddelen Stelpost nieuw beleid In deze begroting is het nieuwe coalitieakkoord 2026-2030 nog niet financieel vertaald. Hiervoor was | het | tijdsbestek | tekort. | Financiële | vertaling | vindt | plaats | via | de | kadernota | en programmabegroting 2028-2031.
Om wel 'een vliegende start' te kunnen maken in 2027 is hiervoor een éénmalige stelpost nieuw beleid van € 500.000 en een structurele stelpost nieuwe beleid van € 200.000 gereserveerd in 2027. Omdat we zien dat zich de komende jaren, niet alleen vanuit | het | coalitieakkoord, | maar | ook | vanuit | autonome | ontwikkelingen | en | het | Toekomstig Investerings Overzicht nieuw beleid aandient, is de stelpost Nieuw beleid in deze begroting verhoogd van € 200.000 in 2027 oplopend naar € 300.000 in 2028, € 400.000 in 2029 tot € 950.000 vanaf 2030. Bij de jaarlijkse integrale afweging nieuw beleid kan dan beoordeeld worden welke nieuw beleid welke prioriteit verdient. De | reguliere | structurele | stelpost | nieuw | beleid | 2027 | is | tot | een | bedrag | van | € | 250.000 | als dekkingsmiddel ingezet. Er resteert in meerjarenperspectief dan nog een 'vrij beschikbare' stelpost nieuw beleid van € 200.000 in 2027 oplopend naar € 700.000 in 2028, € 1.050.000 in 2029 tot € 1.600.000 vanaf 2030. Zie ook onderstaande tabel.
Totaal stelpost nieuw beleid Bedragen * € 1.000 Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stelpost nieuw beleid begroting 2024 en | 250 | 250 | 250 | 250 meerjarenraming 2025-2027 Stelpost nieuw beleid begroting 2025 en | 550 | 550 | 550 meerjarenraming 2026-2028 Inzet van deze stelpost als dekkingsmiddel bij | -150 | -150 | -150 de begroting 2026 Stelpost nieuw beleid begroting 2026 en | 250 | 250 meerjarenraming 2027-2029 Stelpost nieuw beleid begroting 2027 en | 200 | 300 | 400 | 950 meerjarenraming 2028-2030 Inzet van deze stelpost als dekkingsmiddel bij | -250 | -250 | -250 | -250 begroting 2027 Totaal | 200 | 700 | 1.050 | 1.600 Programmabegroting 2027 - 2030 | 26 Stelpost nieuw beleid Toekomstig Investerings Overzicht In deze begroting is de stelpost nieuw beleid Toekomstig Investerings Overzicht (TIO) bijgesteld op basis van het geactualiseerde Toekomstig Investerings Overzicht. | Met het TIO (zie bijlage F3) geven we een doorkijk van de belangrijkste te verwachten investeringen voor de komende 10 jaar waardoor de voorspelbaarheid van toekomstige investeringen, ook op middellange termijn, een stuk groter wordt. De stelpost is hierbij bepaald op 85% van de te verwachten kapitaallasten. Het is, mede op basis van ervaringscijfers, een utopie dat 'alles conform planning' wordt gerealiseerd.
Jaarlijks bij de integrale afweging van het nieuw beleid wordt de hoogte van deze stelpost op basis van actualiteit herbeoordeeld. Inzet reserve betaalbare woningbouw Bij de begroting 2026 is voor de jaren 2026-2029 werkbudget voor nieuwe woningbouwlocaties ten laste van de algemene middelen toegekend. Eind 2025 heeft het rijk op basis van de realisatiestimulans woningbouw voor de periode 2025 t/m 2029 alsnog middelen toegekend voor elke gestarte betaalbare woning binnen hun grenzen. | Deze bijdrage is vrij besteedbaar en hiervoor is bij de jaarrekening 2025 een reserve betaalbare woningbouw ingesteld. In deze begroting is voor de komende 4 jaar een beroep op deze reserve gedaan ter dekking van het bij de begroting 2026-2029 al in de meerjarenbegroting opgenomen werkbudget. 2.3 Ontwikkeling reserves Deze paragraaf bevat de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve, de inzet van de reserve weerstandsvermogen en de ontwikkeling van de reserve grondexploitatie. Ontwikkeling algemene bestemmingsreserve Het verloop van de algemene bestemmingsreserve is in onderstaande tabel toegelicht. Uit deze tabel blijkt dat de algemene bestemmingsreserve uitkomt op een bedrag van € 8,44 miljoen per 31 december 2030. Hierbij is nog geen rekening gehouden met het nieuw beleid dat zich vanaf de begroting 2028 en volgende ongetwijfeld ook zal aandienen.
Door uw raad is de ondergrens van de algemene bestemmingsreserve bepaald op € 4,5 miljoen. Stand algemene bestemmingsreserve bij begroting 2027 Bedragen * € 1.000.000 Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Verwachte stand per 1 januari | 29,14 | 21,58 | 14,68 | 11,65 | 9,65 Mutaties 2026 (inclusief bestaande claims) | -1,68 | -0,71 | -0,29 Financieel resultaat zomernota 2026 | -0,45 Dekking begrotingsresultaat 2027-2030 | -5,43 | -6,19 | -2,74 | -2,00 | -1,21 Verwachte stand per ultimo jaar | 21,58 | 14,68 | 11,65 | 9,65 | 8,44 Programmabegroting 2027 - 2030 | 27 Ontwikkeling algemene reserve grondexploitatie Het meerjarenoverzicht van de algemene reserve grondexploitatie (prognose) is in onderstaand overzicht weergegeven. Meerjarenoverzicht algemene reserve grondexploitatie Bedragen in € Jaarrekening 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1-1 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 Stortingen | 1.321.016 | 961.428 | 1.458.065 | 925.124 | 549.716 | 133.751 Onttrekkingen | -464.785 | -332.000 | -317.000 | -317.000 | -317.000 | -317.000 Afroming reserve | -856.231 | -629.428 | -1.141.065 | -608.124 | -232.716 | 0 Stand per 31-12 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 | 5.000.000 | 4.816.751 De algemene reserve grondexploitatie kent een ondergrens van € 1 miljoen en een bovengrens van € 5 miljoen.
| Op basis van de huidige prognose is de verwachting dat de bovengrens tot en met het jaar 2029 vooralsnog wordt bereikt. Het daadwerkelijk verloop van de algemene reserve grondexploitatie wordt gevoed vanuit de werkelijk behaalde resultaten grondexploitatie en is conjunctuurafhankelijk. Zodra de algemene reserve grondexploitatie het maximum van € 5 miljoen heeft bereikt vindt, conform de nota grondbeleid, afroming plaats ten gunste van de algemene bestemmingsreserve (effectuering bij de jaarrekening). Voor een nadere toelichting zie de paragraaf Grondbeleid. 2.4 Financiële wendbaarheid en weerbaarheid Twee keer per jaar, bij de programmabegroting en programmarekening, staan we stil bij de financiële wendbaarheid en weerbaarheid om daarmee inzicht te geven in de financiële positie. Als gemeente gebruiken we verschillende instrumenten om de financiële positie in het oog te houden. De vijf verplichte BBV-kengetallen vallen hier ook onder. Onderstaand geven we aan welke kengetallen inzicht geven in de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. Daarnaast geeft de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de reserve weerstandsvermogen inzicht in de financiële positie. Kengetallen financiële wendbaarheid Wendbaarheid heeft te maken met hoe flexibel we zijn in onze begroting en bedrijfsvoering om snel te kunnen inspelen op de actualiteit.
De volgende kengetallen dragen bij aan de financiële wendbaarheid: | Netto schuldquote (niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen). | Belastingcapaciteit (niveau van de belastingdruk ten opzichte van het landelijk gemiddelde). Programmabegroting 2027 - 2030 | 28 Kengetallen financiële weerbaarheid Weerbaarheid heeft te maken met de veerkracht of het vermogen onverwachte financiële klappen op te vangen en bestand te zijn tegen de impact van bestaande risico's. De volgende kengetallen geven inzicht in de financiële weerbaarheid: | Solvabiliteit (mate waarin de gemeente aan haar financiële verplichtingen kan voldoen). | Grondexploitatie (waarde van de grond ten opzichte van de totaal geraamde kosten). | Structurele exploitatieruimte (mate waarin de structurele lasten zijn gedekt door structurele baten). De financiële kengetallen ontwikkelen zich bij de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 als volgt: Overzicht financiële kengetallen Getallen in % Begr. | Rek.
| Begroting | Streefwaarden- Onderdeel | kengetallen 2025 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | positief | neutraal | negatief Netto schuldquote | 40 | 13 | 38 | 43 | 43 | 42 | 41 Netto schuldquote | < 90 | 90-130 | > 130 gecorrigeerd voor alle | 36 | 7 | 33 | 36 | 37 | 36 | 35 verstrekte leningen Solvabiliteit | 43 | 52 | 38 | 38 | 36 | 36 | 35 | > 50 | 20-50 | < 20 Grondexploitatie | -5 | -4 | -3 | -1 | -1 | -1 | -2 | < 20 | 20-35 | > 35 Structurele | 1,37 | 2,47 | 0,01 | 0,63 | 0,30 | 0,10 | 0,10 | > 0 | 0 | < 0 exploitatieruimte Belastingcapaciteit | 88 | 88 | 88 | 85 | 85 | 85 | 85 | < 100 | 100 | >100 Voor een nadere toelichting op deze kengetallen zie de paragraaf | Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Ontwikkeling algemene bestemmingsreserve en weerstandsratio Naast de financiële kengetallen geeft de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de weerstandsratio ook inzicht in de financiële positie van de gemeente en daarmee in de mate van de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. De algemene bestemmingsreserve ontwikkelt zich van € 29,14 miljoen per 1 januari 2026 naar € 8,44 miljoen per 31 december 2030 (zie het schema onder hoofdstuk 2.3). De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt per 1-1-2027 € 10,81 miljoen terwijl de risico's zijn geïnventariseerd op € 2,82 miljoen. Daarmee komt de weerstandsratio op 3,8.
Dit is een iets lager dan bij de begroting 2026 (4,1) en de jaarrekening 2025 (3,9). De | ingeschatte | risico's | binnen | de | grondexploitatie | bevinden | zich | momenteel | op | een minimumniveau. | Het | blijft | echter | een | momentopname. | Bij | economische | tegenslag/grote grondaankopen kan met name binnen de grondexploitatie ook snel sprake zijn van toenemende risico's en een daling van de weerstandsratio. Programmabegroting 2027 - 2030 | 29 Programmabegroting 2027 - 2030 30 Een weerstandsratio boven de 2,0 wordt in de beleidsnota weerstandsvermogen en risicobeheersing gekwalificeerd als 'uitstekend'. Zie voor een nadere toelichting de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gezonde financiële positie De financiële kengetallen laten zien dat de financiële wendbaarheid en weerbaarheid goed op niveau is. De reserve weerstandsvermogen zit met een ratio van 3,8 op 'uitstekend' niveau terwijl de algemene bestemmingsreserve eind 2030 uitkomt op een bedrag van € 8,44 miljoen. Dit is € 3,94 miljoen boven het door uw raad gestelde minimumniveau van € 4,5 miljoen. Op basis van bovenstaande bevindingen mag gesteld worden dat onze gemeente een financieel gezonde positie heeft en dat de financiële wendbaarheid en weerbaarheid goed op niveau is.
De ontwikkeling in het meerjarenperspectief blijft sterk afhankelijk van ons eigen ambitieniveau en de ontwikkelingen op Rijksniveau waarbij de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht nader onderwerp van gesprek blijft. Programmabegroting 2027 - 2030 31 Hoofdstuk 3 Programma's
Programmabegroting 2027 - 2030 32
Programmabegroting 2027 - 2030 35 3.1 Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving Portefeuillehouder: Wethouders A. Kreule en A. Dubbink Programmacoördinator: Domeinmanager T. Penders 3.1.1 Wat willen we bereiken? Buitengebied De richting voor het buitengebied is bepaald: ruimte voor ondernemerschap, innovatie en om te genieten in het buitengebied. De komende periode werken we dit verder uit in een omgevingsprogramma buitengebied. Samenwerking met ondernemers, partners en inwoners is hierbij essentieel om landschap, natuur en water te versterken, agrariërs ruimte te bieden en het gebied vitaal te houden. Groei Onze ambitie is dat jong en oud, arm en rijk, een passende woning kunnen vinden in een toekomstbestendige omgeving. We blijven tempo maken en benutten kansen om met extra woningbouw onze hele gemeente te versterken. De mogelijke locaties zijn in beeld en worden per kern verder uitgewerkt. Daarbij richten we ons ook op leefbaarheid en bereikbaarheid. Op basis van het nieuwe woningmarktonderzoek bekijken we of de ambitie van 3.000 woningen tot 2033 voldoende is. Om deze opgave te realiseren werken we intensief samen met onze samenwerkingspartners, zoals de Regio Zwolle. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat vinden we belangrijk. Het vraagt om voldoende ruimte en kwaliteit op bedrijventerreinen. Door de snelle groei van bedrijven is er behoefte aan 15–30 hectare.
We brengen in kaart wat realistische mogelijkheden zijn en welke nieuwe locaties, naast de locaties uit de groeibeelden, we moeten gaan verkennen. Bereikbaarheid (N35 en omgeving) We verbeteren verkeersveiligheid en bereikbaarheid via projecten zoals: Knooppunt Raalte en tweede fietsverbinding Veiligheidsmaatregelen N35 Ontsluitingsweg bedrijventerrein Het Fiester MIRT-verkenning N35 inclusief rondweg Mariënheem Snelle fietsverbindingen met Deventer en Zwolle Omgevingsplan Gemeenten moeten uiterlijk in 2032 een gemeentedekkend omgevingsplan hebben. De komende jaren werken we er verder aan om dit resultaat te behalen. 3.1.2 Relevante ontwikkelingen Blijvende druk op de woningmarkt De vraag naar woningen blijft hoog, ook van buiten de gemeente. We liggen op koers om onze woningbouwambitie waar te maken. Nieuwe locaties zijn aangewezen en worden momenteel voorbereid en uitgewerkt. Dit vraagt de komende jaren onze blijvende focus. Programmabegroting 2027 - 2030 36 Wet Versterking regie Volkshuisvesting Per 1 juli 2026 is de wet Versterking regie Volkshuisvesting van kracht. Deze wet stuurt op hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt, wie er in aanmerking komt voor een woning en op kortere procedures. De doelstelling is het realiseren van twee derde betaalbare woningbouw, inclusief 30% sociale huurwoningen.
Het jaar 2027 zal in het teken staan van de invoering van deze wet. Uitdaging werklocaties Raalte De behoefte aan ruimte voor bedrijven blijft onverminderd groot. Om tijdig in deze behoefte te kunnen voorzien, werkt de gemeente aan een gefaseerde ontwikkeling van nieuwe werklocaties. Daarbij wordt ingezet op meerdere ontwikkelsporen binnen Raalte, Heino en de buurtdorpen. Deze aanpak maakt de gemeente minder afhankelijk van één locatie en draagt bij aan een beter beheersbare uitvoering van de opgave. N35 De bewindspersonen van I&W hebben kort na hun aantreden aangegeven dat er een fors financieel tekort is voor het onderhouden en aanleggen van Rijksinfrastructuur. De opgave voor de komende decennia is veel groter dan het beschikbare budget en de uitvoeringscapaciteit van marktpartijen. Daarom gaat het Rijk een keuze maken welke projecten nu worden uitgevoerd en welke later. Deze afweging wordt in het najaar 2026 door het Rijk genomen. Ook de MIRT- verkenning N35 Wijthmen - Nijverdal en Knooppunt Raalte vallen onder deze afweging. Ondanks bovenstaand proces van (mogelijke) herprioritering werken we samen met Provincie en Rijk (Ministerie en Rijkswaterstaat) verder aan de uitwerking van het project Knooppunt Raalte en de maatregelen Meerveilig3. Buitengebied Ruimte is schaars en de druk op ruimte is groot. Zo'n 80% van het buitengebied heeft een agrarische functie.
Agrarische grond en de samenwerking met grondeigenaren speelt een sleutelrol in de toekomst van het landelijk gebied. Er zijn veel agrarische ondernemers in Raalte. De helft van de agrarische ondernemers heeft geen opvolging, en velen kunnen geen toekomstplannen maken door onzekerheid in beleid en regelgeving. Naar verwachting vinden komende jaren veel erftransformaties plaats. Dit vraagt van onze organisatie om dit goed in te richten en te begeleiden. Als gemeente zijn we één van de spelers in het buitengebied. We werken samen met een breed netwerk van partners en overheidsorganisaties. Dit vraagt steeds meer rolneming als netwerkende overheid naast de rol van rechtmatige of participerende overheid. Medeoverheden pakken regie op hun rol in het buitengebied. Daar hebben we ons lokaal toe te verhouden. Het Rijk (LVVN) werkt aan een samenhangende aanpak voor landbouw, stikstof en natuur. De verwachting is dat in de loop van 2026 hier meer duidelijkheid op komt. Dit heeft impact op agrarische ondernemers en onze lokale context. Programmabegroting 2027 - 2030 37 De provincie Overijssel heeft in mei 2026 de Omgevingsvisie vastgesteld. In de visie wordt onderscheid gemaakt in landbouwgebieden met specifieke opgaven en landbouwgebieden met generieke opgaven waaraan uitvoeringsmogelijkheden en -middelen zijn gekoppeld. 3.1.3 Doelstellingen 1.
We zorgen voor de uitvoering van het plan van aanpak 'Richting geven aan de koers' met als doel om één gemeentedekkend omgevingsplan te ontwikkelen. 2. We gaan onze groeiambitie realiseren voor de lokale en regionale vraag, voor zowel de buurtdorpen als de kernen van Heino en Raalte. 3. We verbeteren samen met het rijk en de provincie de verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid van de N35. 4. We geven vervolg aan de richting voor het buitengebied samen met inwoners, ondernemers en partners in het buitengebied. 3.1.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 De transitieperiode om tot een gemeentedekkend omgevingsplan te komen loopt tot 2032. De stappen voor deze transitieperiode zijn vastgelegd in het vastgestelde plan van aanpak 'Richting geven aan de koers'. In 2026 hebben wij de basis voor de regeling gelegd door de eerste wijziging gericht op de dorpskern Luttenberg (fase 1). In 2027 rollen we het omgevingsplan verder uit over de kleine kernen en de woonwijken van Heino en Raalte (fase 2). Samen met de gemeenteraad bepalen wij de kaders voor fase 2 door middel van een kadernota. 2.1 We zetten in op het realiseren van gemiddeld 300 woningen per jaar en werken aan de uitvoering van de groeibeelden. Voor deze opgave ontwikkelen we nieuwe woningbouwlocaties (onder andere Raalte Noord, Stationsomgeving, Molenwijk 2.0).
Hier zorgen we ook voor de randvoorwaarden die nodig zijn om deze groei mogelijk te maken zoals mobiliteit en voorzieningen. 2.2 Op basis van prioriteringskader buurtdorpen streven we ernaar om twee nieuwe woningbouwlocaties aan te wijzen. 2.3 We stellen begin 2027 nieuw woonbeleid, in de vorm van een volkshuisvestingsprogramma, vast en sluiten deze aan op de Wet Versterking regie Volkshuisvesting. Ook werken we in 2027 samen met onze regiogemeenten toe naar een goede huisvestingsregeling voor de wettelijk verplichte urgente doelgroepen. 2.4 We verkennen potentiële werklocaties om te voorzien in een nette behoefte aan 15-30 ha werklocaties. 2.5 Vanuit Regio Zwolle onderzoeken we samen met Sallandse gemeenten de wenselijkheid van een regionaal bedrijventerrein. 3.1 | Onder | de | verantwoordelijkheid | van | de | Rijksoverheid | en | samen | met | de | provincie | en buurgemeenten | werken | we | aan | de | MIRT-verkenning | N35 | en | de | realisatie | van | rondweg Mariënheem. 3.2 De Rijksoverheid voert de MVIII-maatregelen in Mariënheem uit. Wij werken daaraan mee en stimuleren dat dit snel en zorgvuldig gebeurt. 3.3 We vervolgen de planvoorbereiding van een nieuwe ontsluitingsweg voor bedrijventerrein Het Fiester in Mariënheem. Dit doen we in samenhang met de MVIII-maatregelen.
3.4 | Voor | Knooppunt | Raalte | wordt | een | ontwerp- | en | participatieproces | doorlopen, | met | alle benodigde onderzoeken, om te komen tot een juridisch houdbaar plan. De verwachting is dat Gedeputeerde Staten dit plan in 2028 kunnen vaststellen met een projectbesluit. Wij werken daaraan mee en stimuleren dat dit snel en zorgvuldig gebeurt inclusief een tweede fietsverbinding en ontsluiting op de spoorzone. 3.5 We voeren het uitvoeringsprogramma van het fietsbeleidsplan uit. We verbeteren bestaande fietsinfrastructuur, verzorgen educatie en fietsinterventies en leggen nieuwe fietsinfrastructuur aan. 4.1 | We | werken | samen | aan | de | toekomst | van | het | buitengebied. | In | een | breed | netwerk | van ondernemers, partners en belanghebbenden gaan we op zoek naar oplossingen die concreet bijdragen aan de toekomst van het buitengebied. 4.2 | We | maken | een | Omgevingsprogramma | buitengebied, | waarin | we | de | richting | verder verduidelijken en maatregelen nemen om hier uitvoering aan te geven. 4.3 We stellen nieuwe beleidsregels voor wonen in het buitengebied op.
3.1.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Indicatoren programma 1 | Referentie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 jaar | cijfer Ontwikkeling woningvoorraad | 16.910 | 17.110 | 17.270 | 17.370 Bron: Dashboard Wonen gemeente Raalte Programmabegroting 2027 - 2030 | 38 Programmabegroting 2027 - 2030 39 3.1.6 Nieuw beleid begroting 2027-2030 Samenwerking De Kracht van Salland Werken aan de toekomst van het buitengebied doen we samen. We maken dingen mogelijk met elkaar. Daar hebben we een netwerk van partners en ondernemers voor; De Kracht van Salland. Voor de uitvoering van de Richting voor het Buitengebied is voortzetting van De Kracht van Salland nodig. Om ervoor te zorgen dat het landschap aantrekkelijk blijft en te versterken, om aan natuur- en wateropgaven te werken, om initiatieven bij elkaar te brengen. Voorgesteld wordt om hiervoor voor de jaren 2027 tot en met 2030 jaarlijks € 59.339 beschikbaar te stellen. De dekking komt uit de reserve De Kracht van Salland. Werkbudget toekomstbestendig Buitengebied De richting voor het buitengebied is er. We willen ruimte geven aan ondernemerschap, innovatie en om te genieten in het buitengebied. De komende coalitieperiode zetten we het proces om richting te geven aan het buitengebied voort.
Hiervoor is werkbudget nodig. Voor 2026 en 2027 is er al werkbudget beschikbaar gesteld waarmee we onder andere een omgevingsprogramma buitengebied maken. Voor de rest van de coalitieperiode vragen we een jaarlijks werkbudget aan. Met deze middelen geven we uitvoering aan de richting voor het buitengebied. Te denken valt aan het uitvoeren van het omgevingsprogramma buitengebied in maatregelen, instrumenten en gebiedsafspraken. Het faciliteren en stimuleren van innovatie en gebiedsprocessen. Samenwerking met inwoners en partners. Beleidsontwikkeling op thema's en onderdelen en communicatie. Voorgesteld wordt om voor 2028 tot en met 2030 jaarlijks € 150.000 beschikbaar te stellen. GEO-dataspecialist De verschillende opgaven kennen vele facetten (denk aan mobiliteit, wonen, klimaat, economie, etc.). Een samenhangende aanpak op deze facetten is noodzakelijk. Analyse en toepassing van data ondersteunt deze aanpak en kan gegevens uit de verschillende vakgebieden combineren en leiden tot een gefundeerde keuze. Data geeft steeds meer inzicht en versterkt de onderbouwing. In de periode 2023 tot en met 2026 was ingezet op tijdelijke capaciteit. Inmiddels heeft het zich bewezen in meerwaarde en is de behoefte om het om te zetten naar structurele capaciteit. Voorgesteld wordt om structureel €111.049 (1 FTE) beschikbaar te stellen.
In 2027 kan de medewerker 4 uur per week worden gedetacheerd naar Olst-Wijhe (€ 8.500 dekking). Uitbreiding projectteam Omgevingsplan Versterken van het projectteam Omgevingsplan en inzetten van rollen binnen het regieteam. Het gaat om een projectleider 1 fte, een specialist DSO 1 fte en een regelanalist 0,5 fte. Voorgesteld wordt om voor de periode 2027 tot en met 2030 € 342.667 per jaar beschikbaar te stellen. Daarnaast wordt voorgesteld om voor de jaren 2029 en 2030 jaarlijks € 256.250 beschikbaar te stellen. Dit is de voortzetting van het reeds geraamde budget tot en met 2028. Programma mobiliteit N35/N348 en knooppunt Raalte Veiligheid en doorstroming op de N35 is van groot belang voor groei, leefbaarheid en de economie in de gemeente Raalte. Verbetering van de N35 gaat niet vanzelf. Het vraagt inzet om de N35 hoog op de agenda van medeoverheden te houden, om inhoudelijk en procesmatig bij te dragen aan de voortgang en kwaliteit van de projecten en om het gemeentebestuur goed te adviseren. Naast de N35 zal ook de N348 ter hoogte van Raalte aandacht gaan vragen. Programmabegroting 2027 - 2030 40 Vanwege noodzakelijke inzet op voornamelijk de projecten Knooppunt Raalte, Meerveilig3 en de MIRT-verkenning N35 wordt voorgesteld om tijdelijke projectgebonden middelen voor ambtelijke inzet en eventueel externe adviezen op te nemen voor de periode tot en met 2030.
Voorgesteld wordt om voor 2027 € 72.975 en voor de jaren 2028 tot en met 2030 € 100.000 per jaar beschikbaar te stellen. Voor 2027 is er voor € 32.975 dekking vanuit het programma mobiliteit. Tijdelijke fietsbrug N35 Knooppunt Raalte vormt al jaren een knelpunt in verkeersveiligheid en doorstroming. Vanwege de lange looptijd van het project Knooppunt Raalte blijft de verkeersveiligheid voor met name kwetsbare verkeersdeelnemers een punt van zorg. Intussen neemt het verkeer toe en groeit Raalte. Onderzocht is wat de kosten zijn van een tijdelijke fiets- en voetgangersbrug over de N35 waarmee de komende jaren de kwetsbare verkeersdeelnemers een veilige oversteek van de N35 wordt geboden, in afwachting van de grootschalige aanpak van het knooppunt. De investering is € 1.210.000 met een afschrijving in 5 jaar. Daarnaast zijn er jaarlijkse instandhoudingslasten voor onder andere huur, onderhoud en verzekering. Na een periode van 5 jaar wordt de brug gedemonteerd, de verwijderingskosten worden ingeschat op € 180.000. De verwijderingskosten zijn eenmalige kosten en vallen buiten de huidige meerjarenbegroting. Voorgesteld wordt om een krediet beschikbaar te stellen van € 1.210.000 en de kapitaallasten te dekken uit een nieuw te vormen gekoppelde reserve. De gekoppelde reserve wordt gevormd ten laste van de algemene reserve.