Programmabegroting 2024

Omgevingsplan De gemeenteraad is bevoegd om een bestemmingsplan vast te stellen, waarin regels staan over wat er op een plek gebouwd mag worden en hoe gronden en gebouwen gebruikt mogen worden. Nu heeft de gemeente nog tientallen bestemmingsplannen, wijzigingsplannen en uitwerkingsplannen. Op 1 januari 2024 (wanneer de Omgevingswet in werking treedt) vormen die samen met de zogenaamde Bruidsschat in één keer het (tijdelijke) omgevingsplan voor Pijnacker-Nootdorp. Dit (tijdelijke) omgevingsplan wordt vervolgens stapsgewijs herzien, zodat het goed aansluit bij de omgevingsvisie door daarbij passende regels op te nemen. Ter voorbereiding op de Omgevingswet is gestart met een eerste omgevingsplan in de vorm van een pilot voor de wijk Tolhek. Zodra de wet in werking treedt kan dit plan door de gemeenteraad vastgesteld worden. Bestemmingsplannen die voor 1 januari 2024 als ontwerp ter inzage zijn gelegd, worden op grond van de bestaande wetgeving afgerond. Daarom krijgt uw raad in 2023 en in 2024 nog diverse bestemmingsplannen ter vaststelling aangeboden. Voorbeelden daarvan zijn het bestemmingsplan dierenpension Oude Polder en het Verzamelplan 2023-2024 .

Omgevingsvergunningen Wanneer inwoners of ondernemers iets willen bouwen, gebruiken of aanleggen, dan moeten ze (meestal) een omgevingsvergunning aanvragen bij de gemeente. Met het oog op de Omgevingswet is in 2023 achter de schermen veel voorbereidend werk gedaan, zodat dit proces straks (nog) beter en sneller verloopt. We werken met nieuwe software en verwachten dat we op 1 januari 2024 gereed zijn om aanvragen te ontvangen via het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Daarnaast stellen we vragenbomen (toepasbare regels) op, die onze inwoners en ondernemers straks moeten helpen om gemakkelijker een antwoord te kunnen vinden op vragen over omgevingsvergunningen. Bovendien is in 2023 verder gewerkt aan het project Werkend Stelsel. Binnen dat project zijn de beleids- en werkprocessen beschreven en aangepast aan de eisen en het gedachtegoed van de Omgevingswet. Het gaat daarbij zowel om processen die moeten borgen dat beleid integraal is, als om processen die moeten zorgen dat nieuwe initiatieven worden bekeken vanuit de omgevingsvisie. In 2023 hebben we de processen verder uitgewerkt en verfijnd. Processen zijn nooit af dus we blijven ook in 2024 leren en verbeteren. Tot slot is in 2023 verder gegaan met de voorbereiding op Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen.

Daarmee gaan stapsgewijs een aantal taken die nu bij de gemeente liggen over naar onafhankelijke kwaliteitscontroleurs (ook wel kwaliteitsborgers genoemd). Aan de andere kant krijgt de gemeente er ook nieuwe taken bij zoals het beoordelen van risico-inventarisatie, borgingsplannen en dossiers bevoegd gezag. Hier gaan we in 2024 mee verder.

2. Wonen en bouwen Ontwikkeling demografische druk De demografische druk geeft de verhouding aan tussen het aandeel jongeren jonger dan twintig jaar en het aandeel ouderen ouder dan 65 jaar ten opzichte van de ‘productieve leeftijdsgroep’ van 20-65 jaar. In Pijnacker-Nootdorp bedraagt dat percentage in 2022 72,3%. De groene druk (het percentage jongeren tot 19 jaar ten opzichte van de ‘productieve leeftijdsgroep’) is 45,7%. De grijze druk (het percentage 65-plussers ten opzichte van de ‘productieve leeftijdsgroep’) is 26,6%. Ten opzichte van het gemiddelde van Nederland is de demografische druk in Pijnacker-Nootdorp hoger. Dat komt met name doordat landelijk de groene druk lager is.

23

De grijze druk is landelijk juist hoger. In onderstaande tabel zijn de cijfers voor Nederland en Pijnacker-Nootdorp voor 2022 en 2023 in beeld gebracht. 2022

2023

Pijnacker-Nootdorp Nederland

Pijnacker-Nootdorp Nederland

Groene druk

45,7 %

36,2 %

45,0 %

36,2 %

Grijze druk

26,6 %

34,1 %

26,9 %

34,4 %

Demografische druk 72,3 %

70,3 %

71,9 %

70,3 %

Demografische druk

% Aantal personen

74

72

70

68 2019

2020

2021

2022

Pijnacker-Nootdorp

2023

Nederland

Deze cijfers laten zien dat er in Pijnacker-Nootdorp relatief veel jongeren wonen en weinig ouderen. Wanneer we kijken naar de verwachte ontwikkeling van de bevolking in leeftijdsklassen dan zien we dat de opbouw relatief stabiel blijft, met één uitzondering en dat zijn de 75-plussers. Deze groep wordt meer dan twee keer zo groot. Wanneer we dat vergelijken met de landelijke trends dan zien we dat we nu nog onder het landelijk gemiddelde zitten. In 2050 (Pijnacker-Nootdorp in cijfers, 16 juni 2023) gaan we naar het landelijk gemiddelde, zoals blijkt uit onderstaande grafiek

Aantal inwoners per leeftijdsklasse

Ontwikkeling bevolking naar leeftijdsklasse 20.000

10.000

2022

ar ja >7 5

ar ja 4

ja

ar

65 -7

4

ja

ar 45 -6

44

ja

ar

30 -

9 15 -2

<1 4

ja

ar

0

2050

In onze gemeente stijgt het aandeel 75-plussers dus sterk richting 2050. Wanneer we dat vergelijken met de landelijke trends dan zien we dat we nu nog ruim onder het landelijk gemiddelde zitten. In de toekomst (Pijnacker-Nootdorp in cijfers, 21 juli 2022) zal dit juist andersom zijn, zoals blijkt uit onderstaande grafiek.

24

Verwacht aandeel 75 plussers

% Aantal inwoners

20

10

0 Pijnacker-Nootdorp 2020

Nederland

2050

Ook in de Woonzorgvisie, die eind 2023 ter vaststelling aan de raad wordt aangeboden, is aandacht voor woningen voor senioren met een zorg- of begeleidingsvraag.

Afronden bestaande en geplande woningbouwlocaties Pijnacker-Nootdorp is een groeigemeente. In april 2023 woonden er 57.678 inwoners in onze gemeente (bron: Pijnacker-Nootdorp in cijfers, 16 juni 2023). In 2022 zijn er 244 woningen bijgekomen. De meeste nieuwe woningen zijn gerealiseerd in de bestaande woningbouwlocaties zoals Keijzershof en Tuindershof. Inmiddels zijn er 22.451 woningen in Pijnacker-Nootdorp (bron: Pijnacker-Nootdorp in cijfers, 16 juni 2023). De komende jaren groeien we door, omdat deze locaties worden afgerond en gestart wordt met nieuwe locaties. Zo bouwen we nu en in de komende jaren in Tuindershof nog enkele honderden woningen. In de Scheg/Kiem is gestart met de verkoop van de eerste fase van in totaal ongeveer 300 woningen. Het noordelijk deel van de Centrumlijn komen ongeveer 330 woningen in vier woongebouwen. In 2024 wordt verder gewerkt aan de bestaande en geplande woningbouwlocaties

Uitwerking transformatielocaties De omgevingsvisie schetst de mogelijkheid om tot 2050 nog op vier locaties nieuwe woningen te bouwen. Het raadsakkoord bevestigt dat Dwarskade, Rijskade, Overgauw en Balijade plekken zijn om nieuwe woningen te bouwen met ruimte voor werken aan huis en uitbreiding van het groen. In 2023 is verder gewerkt aan de uitwerking van deze locaties. De ambitienotitie voor Dwarskade wordt eind 2023 ter besluitvorming aan de raad aangeboden. In de ambitienotitie staat op welke manier we met de ontwikkeling van het Dwarskadegebied bijdragen aan onze (ruimtelijke) ambities. In 2024 gaan we verder met de uitwerking van de transformatielocaties, mede om te borgen dat we woningbouwproductie ook na 2026 op peil houden.

Inbreiding en gebruik leegstaande gebouwen Daarnaast laten we de mogelijkheden voor inbreiding in de bestaande kernen niet onbenut. De ontwikkeling van Casa Vita (Stanislas I) en Hart van Nootdorp verloopt voorspoedig. Daarmee worden in zowel de kern Pijnacker als in de kern Nootdorp woningen toegevoegd. Bovendien is in 2023, overeenkomstig de startnotitie, verder gewerkt aan de ontwikkeling van Oranjepark. Deze projecten worden in 2024 allemaal vervolgd. De ontwikkeling van woningen in de kern Delfgauw, op de locatie Vrijenban, is in 2023 voorlopig gepauzeerd. De raad heeft het college gevraagd om een gebiedsvisie op te stellen voor Vrijenban en de S-bocht. Daar gaan we in 2024 mee aan de slag. Naast inbreiding kijken we ook naar mogelijkheden in leegstaande gebouwen. Dit komt in Pijnacker-Nootdorp weinig voor, maar in lijn met het raadsakkoord monitoren we of daar kansen ontstaan. Om alle mogelijkheden te benutten hebben we in 2023 een kansenkaart gemaakt. Deze kansenkaart geeft een actueel inzicht geven in locaties die mogelijkheden bieden voor het (tijdelijk, flexibel of permanent) uitbreiden van de woningvoorraad, het aanbod aan voorzieningen of gebruiksmogelijkheden van leegstaande panden. De kansenkaart wordt periodiek geactualiseerd.

Uitbreiden en benutten woningvoorraad voor (lokale) doelgroepen en inwoners Bij het uitbreiden en benutten van de woningvoorraad is extra aandacht voor het realiseren van woningen voor doelgroepen. We doen dat volgens de Woonvisie Pijnacker-Nootdorp 2020-2030 en het raadsakkoord.

25

Het gaat om doelgroepen als jongeren, ouderen, starters, doorstromers, gescheiden ouders, inwoners met een zorg- of begeleidingsvraag en mensen die uitstromen uit een (zorg)instelling. Een deel van deze doelgroepen is aangewezen op de sociale woningvoorraad. Uitgangspunt is dat op alle locaties minimaal 30% sociale huurwoningen worden gerealiseerd. Waar mogelijk, zoals in Tuindershof en de Centrumlijn, gaan we richting 40%. De druk op de sociale huurvoorraad is ook in 2023 onverminderd hoog gebleven. Dat zien we terug in de cijfers. De mediane wachtduur van geslaagde woningzoekenden was in 2023 in de regio 73 maanden. Wanneer we dit regionale cijfer vergelijken met de mediane wachtduur van een woningzoekende in Pijnacker-Nootdorp, dan zien we dat deze met 95 maanden aanzienlijk hoger ligt dan in de regio. Dit is ook een sterke stijging ten opzichte van vorig jaar, toen de mediane wachtduur in Pijnacker-Nootdorp 80 maanden bedroeg. Wanneer we echter het voordeel van lokaal maatwerk meenemen, dan is de mediane wachtduur met 48 maanden een stuk korter. Verhuringen aan de inwoners van Pijnacker-Nootdorp via lokaal maatwerk kunnen in de wachtduur worden meegerekend. Dat komt omdat de regel op dit moment zo is gedefinieerd, dat een brede groep uit de gemeente in aanmerking komt voor deze voorrang.

De effecten van het lokaal maatwerk zijn ook terug te zien in de zoekduur (waarbij het moment van slagen wordt berekend vanaf de eerste reactie). De mediane zoekduur (incl. lokaal maatwerk) in Pijnacker-Nootdorp is 29 maanden. De mediane zoekduur blijft hiermee onder de regionale mediane zoekduur van 45 maanden.

Huisvesting nieuwkomers De gemeente heeft een wettelijke plicht om statushouders te huisvesten. Onze achterstand hebben we in januari 2023 ingelopen. Op 1 juli verliep de huisvesting van de 68 statushouders, die voor de 1e helft van dit jaar aan onze gemeente waren toegewezen, volgens schema. De taakstelling voor de tweede helft van 2023 is met 88 personen een flinke opgave, waar we hard aan werken. Het tijdig huisvesten van statushouders blijft naar verwachting ook in 2024 een uitdaging. Daarnaast hebben we in 2023 tijdelijke huisvesting geboden aan mensen die voor de oorlog in Oekraïne hebben moeten vluchten. Naast de opvang in hotel Van der Valk in Nootdorp zijn tijdelijke woningen gerealiseerd in leegstaande gebouwen in bijvoorbeeld Delfgauw (school) en Nootdorp (brandweerkazerne) of in chalets op percelen die nog niet in ontwikkeling zijn genomen zoals bijvoorbeeld het Oranjepark en naast de brandweerkazerne in Pijnacker. De mogelijke taakstelling voor de komende periode is nog onzeker en hangt af van internationale ontwikkelingen. Anticiperend op de Spreidingswet en handelend vanuit de maatschappelijke verantwoordelijkheid voor het opvangen van asielzoekers is in 2023 een startnotitie asielopvang opgesteld. Daarbij heeft de raad uitgesproken de verantwoordelijkheid te willen nemen voor het realiseren van duurzame opvang van minstens 150 asielzoekers.

Binnen de kaders van de startnotitie wordt een Uitvoeringsplan Opvang Asielzoekers opgesteld. Aanvullend daarop wordt gezocht naar een locatie voor het vestigen van tijdelijke asielopvang. Het vinden daarvan is een grote uitdaging waar we in 2023 mee gestart zijn en in 2024 mee verder gaan.

Regionale samenwerking voor uitbreiding en spreiding sociale huurwoningen Pijnacker-Nootdorp werkt met acht andere gemeenten samen in de Bestuurlijke Tafel Wonen Haaglanden. In 2023 is door dit samenwerkingsverband, de provincie Zuid-Holland, het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Sociale Verhuurders Haaglanden de Regionale Realisatieagenda Haaglanden opgesteld. In deze agenda staat op welke wijze de regio Haaglanden een bijdrage zal leveren aan het tekort aan woningen. Deze Regionale Realisatieagenda sluit aan op het Tussenakkoord waarin staat beschreven wat wij de komende jaren gaan bouwen en hoe we daarmee een bijdrage leveren aan het bereiken van een meer evenwichtige spreiding van de sociale woningvoorraad, inclusief doorstroming en behoud van bestaande sociale huurwoningen. Onze inbreng in de regio is in overeenstemming met de door de raad vastgestelde Woonvisie 2020-2030.

Woonmonitor, gereedschapskist maatregelen lokale wooncarrière en Woonzorgvisie In 2023 is de raad door middel van de woonmonitor geïnformeerd over de ontwikkelingen in de woningvoorraad. Ieder jaar stellen we een dergelijke monitor op. De gemeente krijgt steeds meer juridische mogelijkheden om te sturen op de woningmarkt. In Pijnacker-Nootdorp zetten we deze instrumenten, waar mogelijk en passend, in om een lokale wooncarrière te faciliteren. In 2023 zijn we gestart met het maken van een overzicht van maatregelen die worden ingezet om een lokale wooncarrière te faciliteren. In deze

26

gereedschapskist nemen we maatregelen op zoals een doelgoepenverordening, antispeculatiebeding en flexwonen in aansluiting op het raadsakkoord. Tevens maken we, waar passend bij onze gemeente, gebruik van de mogelijkheden van nieuwe wetten zoals de wijziging van de Huisvestingswet, de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting en het Nationaal Koopstartfonds. Ook worden de mogelijkheden voor subsidie voor het realiseren van betaalbare woningen, die worden aangeboden door provincie en Rijk gemonitord. Verder hebben we in 2023 (een ontwerp van) de Woonzorgvisie opgesteld. Deze visie is een uitwerking en aanvulling op de omgevingsvisie en de woonvisie, waarin inwoners met een zorg- of begeleidingsvraag centraal staan. De visie kijkt met een ruimtelijke bril naar de huidige en toekomstige opgaven. Daarmee is het een basis voor zowel de ontwikkeling van nieuwe locaties binnen de kernen en in de transformatiegebieden als voor de prestatieafspraken met de maatschappelijke partners. In 2024 wordt de visie toegepast en uitgevoerd.

3. Grondexploitatie, met uitzondering van bedrijventerreinen

In Ackerswoude werken we samen met projectontwikkelaars aan de bouw van ongeveer 1.000 woningen. De laatste woningen in Ackerswoude zijn in 2023 opgeleverd. Wel zijn er nog enkele vrije kavels nabij de Brinklande. We verwachten dat deze wijk in 2025 helemaal klaar is. Pijnacker-Zuid realiseren we op basis van raamovereenkomsten met projectontwikkelaars. Met uitzondering van een enkele vrije kavel zijn de woningen vrijwel allemaal gerealiseerd. In 2023 zijn de 22 appartementen in De Juffer in verkoop gegaan. Met de voorbereidende werkzaamheden voor de bouw is gestart en naar verwachting vindt de start van de bouw eind 2023 plaats. Daarnaast is in 2023 een vervolg gegeven aan de voorbereiding en planontwikkeling van de Centrumlijn. In het noordelijk deel is door de ontwikkelaar een voorlopig ontwerp gemaakt dat aansluit bij het ambitiedocument. De ambitie is om nog in 2023 te starten met de bouw. Voor het zuidelijk deel zijn de voorbereidende werkzaamheden eveneens in volle gang. De sanering is afgerond en de ophoging en voorbelasting zijn gestart. Het gebied wordt aansluitend, in 2024, bouwrijp gemaakt. In aanvulling daarop hebben we in 2023 verder gewerkt aan diverse nieuwbouwlocaties zoals de Scheg/Kiem, Casa Vita, Hart van Nootdorp en Tuindershof. In Tuindershof worden dit jaar zowel vrije sector-woningen als sociale huurwoningen gebouwd en opgeleverd.

Daarnaast wordt verder gegaan met de voorbereiding van de andere fasen. In de Scheg/Kiem heeft de gemeente een faciliterende rol. De verkoop van de woningen is in juli 2022 gestart en verwacht wordt dat in 2023 wordt gestart met de bouw van de eerste woningen. Dit wordt in 2024 vervolgd.

Wat gaan we daarvoor doen? Rol

Activiteit

1. Behouden en ontwikkelen Bestemmingsplannen afronden van een herkenbare en passende woonen leefomgeving Omgevingsplan actualiseren

Taakveld

Resultaat

Ruimte en Leefomgeving

Bestemmingsplannen die voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet als ontwerp ter inzage hebben gelegen worden overeenkomstig de Wet ruimtelijke ordening afgerond.

Ruimte en Leefomgeving

Het van rechtswege ontstane tijdelijke omgevingsplan wordt stap voor stap geactualiseerd waarbij gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt

Programmaplan invoering Omgevingswet uitvoeren Ruimte en Leefomgeving

Halfjaarlijkse monitor programmaplan Omgevingswet

Omgevingsprogramma Ruimtelijke kwaliteit

Ruimte en Leefomgeving

Opstellen omgevingsprogramma Ruimtelijke Kwaliteit volgens kaderstellende notitie.

Omgevingsvisie monitoren en evalueren

Ruimte en Leefomgeving

Tweejaarlijkse monitor en evaluatie van de omgevingsvisie

Inrichten groengebied Oude Polder

Ruimte en Leefomgeving

Een ingericht groengebied Oude Polder met eventuele verkeersmaatregelen waarbij de samenleving op het niveau van meebeslissen heeft geparticipeerd.

Opstellen gebiedsvisie Vrijenban

Ruimte en Leefomgeving

Gebiedsvisie voor Vrijenban in Delfgauw inclusief de S-bocht in de Delftsestraatweg.

27

Rol

Activiteit

Taakveld

Resultaat

2. Uitbreiden van de woningvoorraad

Kansenkaart (inbreidings-) locaties en leegstaande gebouwen opstellen

Wonen en Bouwen

Regelmatig actualiseren van kaart die inzicht biedt in kansen voor het (tijdelijk, flexibel of permanent) uitbreiden van de woningvoorraad of het aanbod voorzieningen dan wel de gebruiksmogelijkheden van leegstaande panden.

Ontwikkelingsstrategie transformatiegebieden uitvoeren

Wonen en Bouwen

Opstellen ambitienotities voor één of meerdere van de mogelijke ontwikkellocaties Dwarskade, Rijskade, Overgauw en Balijade gevolgd door een omgevingsprogramma en omgevingsplan.

Startnotitie Oranjepark uitvoeren

Wonen en Bouwen

Uitgevoerde startnotitie voor de ontwikkeling van Oranjepark

Woningvoorraad uitbreiden door afronden bestaande ontwikkellocaties

Wonen en Bouwen

Overzicht van de start van de bouw van woningen op de bestaande ontwikkellocaties Keijzershof, Centrumlijn, Tuindershof, de Scheg en Hart van Nootdorp

Uitvoeren startnotitie asielopvang

Wonen en Bouwen

Opstellen Uitvoeringsplan Opvang Asielzoekers en locatieonderzoek asielopvang overeenkomstig de startnotitie asielopvang.

Grondexploitaties actualiseren

Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen)

Halfjaarlijkse actualisatie van de projecten en grondexploitaties

Prestatieafspraken met lokale woningbouwcorporaties sluiten

Wonen en Bouwen

Ondertekende (meerjarige) prestatieafspraken met de in onze gemeente actieve woningbouwcorporaties

Nieuwe regionale woningmarkafspraken sluiten

Wonen en Bouwen

Definitief akkoord over het aantal en de spreiding van sociale huurwoningen in de regio Haaglanden

Regionale woonvisie vaststellen

Wonen en Bouwen

In overleg met de regio bepalen of en op welke manier een nieuwe regionale woonvisie voor de regio Haaglanden moet worden opgesteld en vastgesteld.

Uitvoeren Woonzorgvisie

Wonen en Bouwen

Uitgevoerde Woonzorgvisie

Woonmonitor opstellen

Wonen en Bouwen

Jaarlijkse monitor met een overzicht van de ontwikkelingen in de woningvoorraad

Gereedschapskist maatregelen lokale wooncarrière

Wonen en Bouwen

Overzicht van maatregelen die worden ingezet om een lokale wooncarrière te faciliteren (doorstroming, opkoopbescherming, doelgroepenverordening, antispeculatiebeding etc)

3. Benutten van de woningvoorraad voor (lokale) doelgroepen en inwoners

Toelichting 1. Behouden en ontwikkelen van een herkenbare en passende woon- en leefomgeving De woon- en leefomgeving wordt door onze inwoners gewaardeerd en ervaren zij als vertrouwd, prettig en dorps. Deze herkenbaarheid wordt gevormd door allerlei kenmerken die zijn beschreven in de omgevingsvisie en we waar nodig vastleggen in het omgevingsplan (nu nog bestemmingsplan). Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Dat betekent dat we in 2024 alleen nog bestemmingsplannen afronden die daarvoor als ontwerp ter inzage hebben gelegen. Bovendien wordt dan de pilot omgevingsplan Tolhek ter vaststelling aan de raad aangeboden. Nieuwe ontwikkelingen moeten dan mogelijk gemaakt worden door een wijziging van het (tijdelijke) omgevingsplan. Dit omgevingsplan gaan we stap voor stap actualiseren overeenkomstig het daarvoor opgestelde projectplan. We maken daarmee gebruik van de overgangsperiode die het Rijk de gemeenten biedt. Niet alle elementen, die maken dat onze inwoners de woon- en leefomgeving blijvend herkennen, kunnen we borgen door middel van regels in het omgevingsplan. Dat doen we bijvoorbeeld ook door ruimtelijk beleid op te stellen. Ook dit gaat onder de Omgevingswet veranderen. We gaan daarvoor het projectplan omgevingsprogramma’s uitvoeren. Dat betekent dat al het ruimtelijk beleid wordt omgezet in een beknopt aantal omgevingsprogramma’s.

In 2024 wordt in ieder geval gewerkt aan het gebiedsgerichte omgevingsprogramma voor bedrijventerrein de Boezem (zie programma 2), het omgevingsprogramma Groen in en om de Kernen (zie programma 4), het omgevingsprogramma Ruimtelijke Kwaliteit (zie programma 1) en een gebiedsgericht omgevingsprogramma voor de glastuinbouwgebieden Noukoop, Pijnacker-West en Pijnacker-Oost (zie programma 2). De omgevingsvisie is vastgesteld, maar nooit af. Door middel van een tweejaarlijkse monitor brengen we de voortgang in beeld. Deze wordt medio 2024 opgesteld aan de raad aangeboden. Naast deze drie kerninstrumenten wordt in 2024 ook verder gewerkt aan de uitvoering van het programmaplan invoering Omgevingswet. Ook in 2024 ontvangt de raad twee maal een monitor die inzicht geeft in de voortgang van de acties.

28

Een herkenbare en passende woon- en leefomgeving maken we als gemeente zeker niet alleen. Dat doen we met de samenleving en daarin actieve partijen. Van inwoners en ondernemers tot projectontwikkelaars, overheidspartijen, belangenverenigingen en woningbouwcorporaties. Overeenkomstig het vastgestelde participatiebeleid nodigen we inwoners en ondernemers breed uit om te mee te denken bij het opstellen van nieuw beleid. De rol van de gemeente varieert per product en per proces en maken we van te voren duidelijk. Zo ligt het participatieniveau bij de inrichting van het groengebied Oude Polder op het hoogste niveau: meebelissen. In Delfgauw gaan we aan de slag met een gebiedsvisie voor Vrijenban, waarbij ook de S-bocht wordt betrokken. In onze dienstverlening stellen wij ons uitnodigend en faciliterend op. Dat betekent niet dat we overal medewerking aan verlenen, maar wel dat we met een open en positieve blik vanuit de omgevingsvisie kijken of het idee een positieve bijdrage levert aan de herkenbare en passende woon- en leefomgeving. Onze processen actualiseren en beheren we overeenkomstig het gedachtegoed van de Omgevingswet, zodat de inwoners en ondernemers op één plek terecht kunnen met hun ruimtelijke vragen, initiatieven of plannen en ze daar ook steeds één aanspreekpunt voor hebben.

2. Uitbreiden van de woningvoorraad De omgevingsvisie biedt, in aansluiting op de Woonvisie 2020-2030, de mogelijkheid om, na de woonwijken die nu in voorbereiding of aanbouw zijn, nog 3000 tot 4000 woningen toe te voegen. Met het uitbreiden van de woningvoorraad dragen we bij aan meer evenwicht op de woningmarkt en vergroten we de kansen voor een lokale wooncarrière. Om deze locaties optimaal bij te laten dragen aan wat we willen bereiken (meer evenwichtige woningvoorraad), moeten we zorgvuldig omgaan met de ruimte en woningen (laten) bouwen waar we een tekort aan hebben. Zo zoeken we in 2024 verder naar één of meerdere plekken voor kleinschalige woonwagenlocaties. Dit om ook voor deze groep de kans op een passende woonvorm te vergroten. Doelgroepen als jongeren, ouderen, starters, doorstromers en zorgbehoevenden hebben behoefte aan een ander type woning dan de traditionele eengezinswoning, die zo kenmerkend is voor onze gemeente. Het bouwen van meer bij deze doelgroepen passende woningen, betekent niet dat dit ten koste hoeft te gaan van de herkenbare woon- en leefomgeving. Dit vraagt echter wel bijzondere en constante aandacht, zodat ook in nieuwe wijken of bij (kleinere) ontwikkelingen in de kernen de groene, dorpse identiteit en de ruimtelijke kwaliteit terugkomt.

Door in een rustig tempo van circa 200 woningen per jaar te ontwikkelen, kan zo goed mogelijk ingespeeld worden op de jaarlijkse lokale behoefte op de lange termijn en een bijdrage geleverd worden aan de regionale behoefte. Het uitbreiden van de woningvoorraad is niet gemakkelijk. Om (strategisch) gronden te verwerven hebben we een voorkeursrecht gevestigd. Dit recht geldt echter voor een beperkte periode. Dat betekent dat er in relatief korte tijd veel te doen is. Daarnaast is het bouwen van woningen op dit moment duur door hoge bouwkosten en een gebrek aan arbeidskrachten. We zijn ons bewust van deze uitdagingen en nemen de raad mee in de wijze waarop we daarmee om willen gaan. Ook dit doen we niet alleen. Woningcorporaties, ontwikkelaars, inwoners en ondernemers denken en werken mee aan het uitbreiden van de woningvoorraad voor verschillende doelgroepen en in verschillende prijsklassen. In 2024 wordt verder gewerkt aan de bestaande ontwikkellocaties zoals Tuindershof (circa 640 woningen), Centrumlijn (circa 500 woningen), Casa Vita (99 woningen) en de Scheg/Kiem (circa 300 woningen). We gaan in 2024 verder met de uitvoering van de transformatiegebieden. Daarnaast werken we in 2024 verder aan de ontwikkeling van het Oranjepark. De raad ontvangt in 2024 twee keer een voortgangsrapportage over de grondexploitaties. De peilmomenten zijn mei en november.

3. Benutten van de woningvoorraad voor (lokale) doelgroepen en inwoners Voor een meer evenwichtige woningvoorraad en het doorlopen van een lokale wooncarrière is niet alleen het uitbreiden van de woningvoorraad van belang, maar ook het benutten van de bestaande voorraad. De toenemende wettelijke mogelijkheden van de gemeente om te sturen op de woningvoorraad blijven we volgen. De gereedschapskist met maatregelen die een lokale wooncarrière kunnen faciliteren biedt een overzicht van maatregelen die kunnen worden ingezet om een lokale wooncarrière te faciliteren. Voorbeelden zijn doorstroommaatregelen, doelgroepenverordening, antispeculatiebeding etc.

29

Met name in de goedkopere en betaalbare segmenten ervaren we krapte. Het is dan ook van belang dat deze huur- en koopwoningen zoveel mogelijk behouden blijven. We zetten ons daarom in voor het behoud van de sociale huurwoningen en maken/actualiseren de prestatieafspraken met de woningcorporaties. Voor de betaalbare koopwoningen en appartementen maken we gebruik van het omgevingsplan en instrumenten als bijvoorbeeld de huisvestingsverordening om te voorkomen dat deze woningen dusdanig vergroot worden of anders gebruikt worden dat ze uit dit segment verdwijnen. Bovendien gaan we in 2024 aan de slag met de uitvoering van de Woonzorgvisie. Dit met als doel om voldoende verpleeghuisplekken (intramurale zorg) en passende woningen voor doelgroepen met een zorg- of begeleidingsvraag te realiseren. De Woonzorgvisie betrekken we bij de prestatieafspraken met de corporaties over 2024 en verder. Net als het Regionale Tussenakkoord en een eventueel nog te sluiten definitief akkoord over een meer evenwichtige en over de regio gespreide sociale voorraad. Onze Omgevingsvisie, Woonvisie en de Woonzorgvisie zijn de bouwstenen die we inbrengen bij het maken van nieuwe regionale afspraken. We maken in 2024 nieuwe (meerjarige) lokale prestatieafspraken met de corporaties die in onze gemeente actief zijn.

In de lokale prestatieafspraken maken we afspraken over onder andere huisvesting van vergunninghouders, nieuwbouw van woningen, leefbaarheid en het huur- en verkoopbeleid.

Wat mag het kosten? Bouwen en wonen (bedragen x €1.000)

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Baten

13.923

20.683

24.731

14.469

11.469

7.195

Lasten

-13.647

-22.537

-26.971

-16.703

-13.688

-9.412

276

-1.854

-2.240

-2.234

-2.219

-2.217

Totaal Bouwen en wonen

Specificatie van de lasten en baten per product Bouwen en wonen (bedragen x €1.000)

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Lasten per Taakveld 810 - Ruimte en leefomgeving

-2.840

-3.869

-2.641

-2.641

-2.641

-2.641

820 - Grondexploitatie

-6.620

-15.685

-18.394

-10.780

-7.979

-4.788

830 - Wonen en Bouwen

-638

-1.034

-2.599

-1.243

-1.230

-1.229

Totaal Lasten per Taakveld

-10.097

-20.588

-23.634

-14.664

-11.851

-8.658

Baten per Taakveld 810 - Ruimte en leefomgeving 820 - Grondexploitatie

428

171

172

172

172

172

9.437

15.953

20.257

11.002

8.599

4.457

830 - Wonen en Bouwen

2.298

2.614

2.350

2.350

2.350

2.350

Totaal Baten per Taakveld

12.163

18.738

22.779

13.524

11.121

6.979

Totaal saldo van baten en lasten

2.065

-1.850

-855

-1.140

-729

-1.679

Toevoegingen aan reserves 810 - Ruimte en leefomgeving 820 - Grondexploitatie 830 - Wonen en Bouwen Totaal Toevoegingen aan reserves

-464

-275

0

0

0

0

-2.953

-1.541

-3.204

-1.906

-1.704

-622

-133

-133

-133

-133

-133

-133

-3.550

-1.949

-3.337

-2.039

-1.837

-754

351

1.309

0

0

0

0

1.395

624

501

844

246

114 102

Onttrekkingen aan reserves 810 - Ruimte en leefomgeving 820 - Grondexploitatie 830 - Wonen en Bouwen

15

12

1.451

102

102

Totaal Onttrekkingen aan reserves

1.761

1.945

1.952

945

348

216

Toevoegingen en onttrekkingen reserves

-1.789

-4

-1.385

-1.094

-1.489

-539

276

-1.854

-2.240

-2.234

-2.219

-2.217

Resultaat

30

Afwijkingen analyse - begroting 2024 t.o.v. 2023 01 Ruimte en wonen (bedragen × € 1.000)

Baten

Lasten

Mutaties reserves: Overeenkomstig het opgestelde Programmaplan Omgevingswet werken we aan de implementatie van deze nieuwe wet (transitiefase) die in werking treedt per 01-01-2024. De implementatie van de omgevingswet, die een groot aantal wetten en regels voor onze leefomgeving bundelt en een digitaal loket introduceert, vergt extra inzet en loopt door in 2024. De uitgaven worden gedekt uit de bestemmingsreserve implementatie Omgevingswet, dit heeft geen effect op het rekeningresultaat.

-1.034

1.034

Resultaatbestemming: In 2022 zijn de verkoopopbrengsten van RvR-rechten Oude Leedeweg 5-7 te Pijnacker ontvangen, welke in 2023 middels resultaatbestemming zijn gestort in de bestemmingsreserve kwaliteitsverbetering Groenzoom.

-275

275

Uitwerking Participatiebeleid: In 2023 is een structureel budget van € 250.000 beschikbaar gesteld voor de definitieve uitwerking participatiebeleid (zaaknummer 1398735). In 2024 is een deel van het beschikbaar gestelde uitvoeringsbudget participatiebeleid ingezet voor formatieuitbreiding. Hierdoor ontstaat een voordeel van €190.000 op programma 1 en hiertegenover een nadeel op programma 10.

-

190

Overig

1

3

Bouwgrond in exploitatie: Actualisatie van de hoogte van de inkomsten- en uitgavenramingen van de grondexploitaties op basis van de actualisatie per 01-07-2023. In 2024 is een winstuitname begroot van € 2.341.000 voor Pijnacker-Zuid en € 863.000 voor Tuindershof. Voor de begroting is dit budgetneutraal omdat eenzelfde bedrag wordt gemuteerd in de algemene reserve. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de paragraaf Grondbeleid.

4.378

-4.378

Grondopbrengsten: Betreft de incidentele verkoopopbrengst van perceel Thorbecklaan 23 en Vrijenban 21 in 2023.

-30

-

Huuropbrengsten: Betreft de huuropbrengst van Emmapark 96 en 100 en Oosteinde 37/37a.

-44

-

Kapitaallasten: De lagere kapitaallasten worden veroorzaakt door de geactualiseerde staat van activa en investeringsplanning. De afschrijvingslasten worden gedekt uit een bestemmingsreserve. Voor een overzicht van de investeringsplanning wordt verwezen naar bijlage 1 bij deze begroting.

-74

74

Mutaties reserves: In 2023 is een incidenteel budget beschikbaar gesteld van € 48.000 uit de algemene reserve voor planvoorbereidingskosten Hospice (zaaknummer 1367861).

-48

48

Urentoerekening: Als gevolg van een herverdeling van de uren een hogere urentoerekening aan het taakveld grondexploitaties. De herverdeling van de toegerekende uren hebben per saldo geen effect op het begrotingsresultaat.

-

-135

-0

19

Bouwleges: De gemiddelde woningbouwprognose is naar beneden bijgesteld. Als gevolg daarvan zijn de begrote bouwleges naar rato verlaagd.

-240

-

Kapitaallasten: De hogere kapitaallasten worden veroorzaakt door de geactualiseerde staat van activa en investeringsplanning. De afschrijvingslasten worden gedekt uit een bestemmingsreserve. Voor een overzicht van de investeringsplanning wordt verwezen naar bijlage 1 bij deze begroting.

1.438

-1.438

Urentoerekening: Als gevolg van een herverdeling van de uren een hogere urentoerekening aan het taakveld Wonen en bouwen. De herverdeling van de toegerekende uren hebben per saldo geen effect op het begrotingsresultaat.

-

-138

-24

24

810 Ruimte en leefomgeving

820 Grondexploitatie

Overig 830 Wonen en Bouwen

Woonbeurs: De woonbeurs heeft voor het laatst plaatsgevonden in 2019. Als gevolg van de huidige ontwikkelingen op de huizenmarkt is er geen extra stimulering nodig. Overig Totaal 01 Ruimte en wonen

1

-13

4.049

-4.435

Investeringen De investeringsplanning is geactualiseerd ten opzichte van de Kadernota 2023. Daarbij is met name aandacht besteed aan de investeringen in de jaarschijven 2023-2025. Door deze beter in tijd te spreiden gaan wij uit van een realistischer planning waarmee het jaarlijks overschot bij de jaarafsluiting wordt teruggedrongen. Daarnaast is de nieuwe jaarschijf 2027 toegevoegd met de daarin behorende investeringen. Bouwen en wonen (bedragen in €)

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

733580 Voorber.budget Oranjepark,ruimtelijke visie(2022)

199.199

0

0

0

734000 Herstructurering Katwijkerlaan fase 1 (2021)

500.000

500.000

0

0

Totaal Bouwen en wonen

699.199

500.000

0

0

31

32

2. Economie en glastuinbouw Het stimuleren en faciliteren van een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat met ruimte voor lokaal & nieuw ondernemerschap

Algemene omschrijving Het programma Economie en glastuinbouw bestaat uit vier onderdelen: 1. Economische ontwikkeling; 2. Economische promotie (waaronder citymarketing); 3. Fysieke bedrijfsinfrastructuur inclusief grondexploitaties van bedrijventerreinen; 4. Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen.

Wat willen we bereiken?

Wat willen we bereiken?

Doelstelling

Een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat met ruimte voor lokaal & nieuw ondernemerschap

De juiste economische functie op de juiste plek

Wat gaan we daarvoor doen? 1. Kwaliteit verbeteren van de bestaande economische gebieden

Nieuwe en aanvullende bedrijven aantrekken Een gezonde arbeidsmarkt Ruimtelijke optimalisatie van de glastuinbouwgebieden voor verduurzaming, transformatie, economische groei van de glastuinbouwsector

2. Verduurzamen en vergroenen bedrijventerreinen 3. Herstructurering en innovatie glastuinbouw 4. Meer menging van functies in de centra 5. Versterken economische vernieuwing

Vitale en bruisende centra

We willen het Economisch Vestigingsklimaat aantrekkelijk maken en houden door: • • • •

Dienstverlening te bieden die aansluit op de behoefte van ondernemers; Te investeren in kwaliteit van de economische gebieden en werklocaties; Omgevingsprogramma’s en plannen flexibel in te richten Te sturen op de juiste economische functie op de juiste plek.

Bedrijvigheid en werkgelegenheid zijn voorwaarden voor een goed functionerende samenleving en een zelfredzame gemeenschap. Daarnaast hebben ondernemers een belangrijke rol als het gaat om innovaties, verduurzaming en een circulaire economie. We streven daarom naar een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat met ruimte voor lokaal en nieuw ondernemerschap. Belangrijke sectoren voor PijnackerNootdorp zijn en blijven detailhandel, zakelijke dienstverlening en de glastuinbouw, als onderdeel van de Greenport West-Holland. In deze sectoren hebben we een meerwaarde voor de regio en zijn we niet in concurrentie. We maken onderdeel uit van het economisch vestigingsklimaat van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de Provincie Zuid Holland. Hier is een grote vraag naar nieuwe en fysieke ruimte voor bedrijvigheid, wonen, duurzaamheid en glastuinbouw. De ruimte die beschikbaar wordt gemaakt via herstructurering glastuinbouw, de Wvg-gebieden of anderszins moet zo efficiënt mogelijk gebruikt worden. Zowel vanuit regionaal als lokaal oogpunt, uitgaande van onze lokale kwaliteiten, stellen we ons ten doel: ‘de

33

juiste (economische) functie op de juiste plek’. Onze gemeente groeit qua inwoners, we zien graag dat ook het aantal banen (mee)groeit. Samen met ondernemers spannen wij ons in om uitkeringsgerechtigden en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op weg te helpen naar werk. Onze gemeente werkt in de arbeidsmarktregio ZuidHolland Centraal (ZHC) samen aan de dienstverlening gericht op werkgevers en werkzoekenden. ZHC is een netwerksamenwerking tussen de gemeenten Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Lansingerland, Voorschoten en Pijnacker-Nootdorp, UWV en De Binnenbaan, mbo Rijnland, SBB, FNV, CNV en VNO-NCW. Vanuit die samenwerking wordt ingezet op het versterken van de banden met (lokale) werkgevers (zie programma 7) en ons eigen programma 'Werken, Werken aan en Meedoen'. In dat kader zetten we de samenwerking tussen het onderwijs en het bedrijfsleven in de regio Oostland voort. Een gezonde arbeidsmarkt maken wij verder mogelijk door de (fysieke) kwaliteit van onze werklocaties te verbeteren. Zo zetten we in op het verduurzamen en vergroenen van bedrijventerreinen, meer menging van functies (horeca, commercieel, wonen, maatschappelijk) in de winkelcentra en het optimaliseren van de glastuinbouwgebieden. Deze optimalisatie realiseren we door herstructurering en innovaties waarmee ruimte gecreëerd kan worden voor verduurzaming, transformatie en economische activiteiten.

In de omgevingsvisie zijn een ontwikkellijn en ambities omschreven voor onze economische gebieden. Zo wordt het aantal en de omvang van bedrijventerreinen en (glas)tuinbouwgebieden niet uitgebreid. Groei zien we vooral door kwalitatieve versterking van deze gebieden. De economie in Nederland kent onzekere tijden. Na een hoge periode van inflatie wordt een daling verwacht. De inflatie komt uit op van 4,9% in 2023 en 5% in 2024. Op dit moment zien we een aantal beperkte zichtbare gevolgen vanwege de inflatie en andere economische ontwikkelingen in Pijnacker-Nootdorp. De vraag naar bedrijfkavels is hoog. Ruimte voor nieuwe bedrijvigheid is beperkt omdat onze gronden grotendeels zijn uitgegeven. De vraag naar arbeidskrachten, woonruimte voor arbeidsmigranten, kostenstijging grondstoffen en productie en langere levertijden van materialen en producten, zijn inmiddels uitdagingen waar ondernemers in heel Nederland mee te maken hebben. Vanuit onze economische visie blijven we inzetten op nieuw en duurzaam ondernemerschap, bruisende centra en het faciliteren van initiatieven vanuit ondernemers. Vanuit onze positie in onder andere het regionale glastuinbouwcluster Greenport, de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Businesspark Haaglanden, investeren we in regionale samenwerking en benutten we kansen die bijdragen aan zowel het regionale als het lokale ondernemers- en vestigingsklimaat.

De regionale bekendheid van onze gemeente als aantrekkelijke woon- en werkgemeente, wordt vergroot door toepassing van het citymarketingconcept 'Natuurlijk PijnackerNootdorp'.

Stand van zaken en vooruitblik 1. Economische ontwikkeling Functiemenging

Verhouding banen en woningen in %

75

50

25

0 2018

2019

Pijnacker-Nootdorp

34

2020

2021 Nederland

2022

De tabel hierboven laat de verhouding zien tussen het aantal banen en aantal woningen. De Index varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen banen). De gemeente Pijnacker-Nootdorp kent dagelijks een grote forenzenstroom. Ruim 22.000 inwoners hebben hun werk buiten de gemeente. De verhouding in PijnackerNootdorp is daardoor lager dan het landelijke gemiddelde. Het aandeel werken is sinds 2018 gestegen van 43.6% naar 46.1% in 2022 (bron: LISA). Door de ontwikkeling van de transformatiegebieden en de groei van het aantal woningen is de verwachting dat het aandeel wonen de komende jaren zal groeien.

Banen

Aantal banen per 1000 inwoners tussen 15 en 64 jaar

1.000

500

0 2018

2019

2020

Pijnacker-Nootdorp

2021

2022

Nederland

De tabel hierboven laat zien dat in 2022 het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 in de gemeente iets is gestegen. Dit komt onder andere doordat het totaal aantal harder is gegroeid dan de beroepsbevolking. Binnen de glastuinbouw wordt een trend geconstateerd waarbij er een afname is van het aantal banen, maar een groei van toegevoegde waarde (richting 2050) door verdergaande digitalisering en innovaties.

Vestiging (van bedrijven)

Aantal per 1000 inwoners tussen 15 tm 64 jaar

200

100

0 2018

2019

Pijnacker-Nootdorp

2020

2021

2022

Nederland

In de tabel hierboven kan worden afgelezen dat het aantal bedrijfsvestigingen per 10.000 inwoners in 2022 is gestegen. Het absolute aantal bedrijfsvestigingen is in 2023 gestegen van 4.571 naar 5.050 (bron: werkgelegenheidsregister Haaglanden).

Na-effecten coronacrisis en economische ontwikkeling Voor de ontwikkeling van de economische groei wordt het verloop van de coronapandemie minder relevant, maar neemt het belang van inflatie toe. De Glastuinbouw kende door de hoge gasprijzen in 2022 en begin 2023 problemen waardoor sommige ondernemers hun bedrijfsproces (tijdelijk) stopten. Op bedrijventerreinen is de investeringsbereidheid weer terug op het oude niveau. We zien meer nieuwe bedrijven die zich in Pijnacker-Nootdorp vestigen, maar ook meert bedrijven die stoppen. De eerste signalen zijn er dat terugbetaling van de NOW en Tozo problemen opleveren. Vanuit ondernemers vernemen we vooral dat met name

35

detailhandel (niet essentiële winkels) en horeca nog achterstand moeten inhalen. Het aantal bezoekers in de centra is nog niet terug op het niveau van voor de coronacrisis. Ondernemers geven aan dat de bestedingen per bezoeker wel iets zijn gestegen. Er lijkt sprake van veranderd consumentengedrag.

Ontwikkeling gestarte vestigingen

Aantal per 10.000 inwoners

80

60

40

20 2020-4

2021-1

2021-2

Gemeente Pijnacker-…

2021-3

2021-4

2022-1

2022-2

2022-3

2022-4

2023-1

2022-2

2022-3

2022-4

2023-1

Regio Agglomeratie' s-…

Ontwikkeling gestopte vestigingen

Aantal per 10.000 inwoners

40

30

20

10 2020-4

2021-1

2021-2

Gemeente Pijnacker-…

2021-3

2021-4

2022-1

Regio Agglomeratie' s-…

De economie in Zuid-Holland In 2022 groeide de economie in bijna alle regio’s. In de regio agglomeratie Den Haag was er sprake van 5% economische groei (bron: CBS). De economie groeit in 2023 en 2024 naar verwachting minder hard waardoor er minder banen bij komen. Het UWV schat in dat het aantal banen in Zuid Holland Centraal de komende twee jaar groeit met 1,7%, en dat het groeitempo werkgelegenheid vanaf 2024 beduidend af neemt, hoewel de productie op peil blijft. Personeelstekorten spelen een belangrijke rol, de druk op aanhoudende personeelstekorten stimuleert bedrijven om vol in te zetten op automatisering, robotisering en andere manieren om de arbeidsproductiviteit toe te laten nemen (bron: UWV)

Regionale ontwikkelingen In 2023 is vanuit de regionale samenwerking gewerkt aan een nieuwe strategische agenda van de MRDH. Deze nieuwe strategische agenda focust zich op twee economische opgaven

36

• •

Vernieuwen van de regio Kwaliteit van de regio

Hieronder vallen 2 opdrachten, ‘vernieuwen van werklocaties’ en ‘toekomstbestendige economie stimuleren’, waar de gemeenten samen met de regio aan gaan werken. Deze opgaven en opdrachten sluiten goed aan op onze eigen economische en ruimtelijke ambities. In 2024 blijven we actief participeren in deze samenwerking en zoeken we kansen om zowel onze lokale als regionale economische vestigingsklimaat te versterken. Onder andere op de gebieden economische innovaties, sterke en vitale dorspscentra, beter benutten van bedrijventerreinen en het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen (verduurzaming, arbeidsmarkt, klimaatadaptatie en bereikbaarheid). Ook in 2023 is de vraag naar bedrijfskavels en bedrijfspanden blijven groeien. De schaal waarop de bedrijventerreinenmarkt zich beweegt, is bovengemeentelijk. Bedrijven kijken veelal op regionale schaal naar vestigingsplaatsen en uitbreidingsmogelijkheden. Daarom wordt vanuit Businesspark Haaglanden regionaal samengewerkt ten behoeve van het behouden en vestigen van bedrijven en daarmee de werkgelegenheid in de Haagse regio. De focus ligt op de juiste ondernemer op de juiste plek. Het afgelopen jaar heeft BPH onderzoek verricht naar hoe het instrument Beter Benutten in de Haagse regio toepast kan worden. En is er verkend hoe BPH in de toekomst van meerwaarde kan blijven.

Eind 2023 wordt duidelijk of er een koerswijzing plaats gaat vinden om mee te nemen bij de kandernota 2024.

Glasvisie Oostland In 2023 is uitvoering gegeven aan het uitvoeringsplan Werkboek Oostland. Hier staan vier projecten centraal: • • • •

Herstructurering (draagvlakonderzoek Kleihoogt en Noordpolder (Lansingerland)). Verbinding tuinbouwondernemers, versterking innovatiekracht. Toekomst tuinbouw Oostland. Innovatieve tuinbouwruimte.

Het project toekomst tuinbouw is inmiddels afgerond. Het project verbinding tuinbouwondernemers is een continue activiteit geworden. De projecten herstructurering en innovatieve tuinbouwruimte lopen door in 2023. Ingeschat wordt dat in ieder geval herstructurering in 2024 ook nog een vervolg krijgt.

Ruimtelijke economische strategie Greenport In 2022 en 2023 is vanuit de Greenport en in samenwerking met onder andere de MRDH gestart met een proces om te komen tot een ruimtelijke economische strategie. Deze strategie geeft antwoord op de vraag, hoe dit regionale cluster er in 2050 uit moet zien; als één samenhangend systeem. De strategie is half 2023 afgerond en wordt eind 2023 voorgelegd aan de deelnemende partners van de Greenport West-Holland. De strategie wordt vertaald in het jaarplan 2024 e.v. van de Greenport West-Holland voor de komende jaren.

Arbeidsmigranten Het beleid arbeidsmigranten, vastgesteld in 2022, is in uitvoering en wordt ook in 2024 gecontinueerd. Op basis van de beleidsuitgangspunten worden gesprekken gevoerd met initiatiefnemers uit de sector maar heeft dit nog niet tot concrete initiatieven geleid.

Actualisatie Economische Visie in 2024 Vanuit het Ministerie van Economische Zaken is in juni 2023 een notitie verschenen "het perspectief op de Nederlandse economie". De focus ligt op innovatief, duurzaam, sterk en welvarend. In 2024 wordt gestart met het actualiseren van de economische visie, het perspectief zal daarbij helpen om ook lokaal richting te vinden. Tijdens die actualisatie zal aandacht besteed worden aan de trends en ontwikkelingen (digitalisering) die om economische vernieuwing vragen. De nieuw geactualiseerde visie zien we als voorproces voor het op te stellen omgevingsprogramma aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat. In 2025 wordt gestart met de ontwikkeling van dit omgevingsprogramma.

2. Economische promotie

In 2023 is, conform het advies van de rekenkamer, ook gestart met de herijking van onze visie op citymarkting. We streven ernaar om een visie te creëren die ons in staat stelt om onze doelen en ambities op een effectieve

37

en duurzame manier te realiseren. Dit vereist tijd en betrokkenheid van verschillende belanghebbenden binnen en buiten onze organisatie. In 2024 verwachten we de herijkte visie op te leveren.

3. Fysieke bedrijfsinfrastructuur inclusief grondexploitaties van bedrijventerreinen Herstructurering en verduurzaming glastuinbouwgebieden 2023 was een grillig jaar voor de glastuinbouw. Vanwege de stijgende prijzen op energie, personeel, bouwen grondstoffen en inflatie hebben grote en kleine ondernemers doen besluiten tot gehele, tijdelijke en/of gedeelte staking van hun bedrijfsactiviteiten. Herstructureringsinitiatieven kregen hierdoor geen prioriteit. Verduurzaming op bedrijfsniveau krijgt steeds meer prioriteit. Op gebiedsniveau stagneert de overstap op duurzame warmte door een lage subsidie op duurzame warmte én de koppeling met de gasprijs in de subsidieregelingen (SDE+/++). Ook door de gunstige economische positie van de warmtekrachtkoppeling om elektriciteit te leveren aan het net. Eind 2023 komen er mogelijk fiscale maatregelen en subsidies voor warmtenetten in de glastuinbouw waarmee verduurzaming op gebiedsniveau aantrekkelijker kan worden. In 2024 werken we ook vanuit onze (sub)regionale samenwerkingsverbanden (Greenport West-Holland, Oostland en WSO) aan deze opgaven. In 2024 werken we het aan het omgevingsprogramma vitale glastuinbouw waarin verduurzaming en herstructurering belangrijke thema’s zijn.

Detailhandel en winkelcentra In 2023 hebben horeca en detailhandel in het eerste halfjaar redelijk ‘normaal’ kunnen ondernemen. Het leegstandspercentage zit op gemeentelijk niveau (qua winkelvloeroppervlak) op het niveau van frictieleegstand, maar qua verkooppunten is deze gestegen. Na-effecten corona (terugbetaling ondersteuning) en de hoge inflatie zijn hier vermoedelijk de oorzaak van. Het is niet uit te sluiten dat dit in de toekomst leidt tot meer faillissementen. Als gemeente blijven we alert en in contact met ondernemers om zicht te houden op mogelijke gevolgen om daar waar we kunnen, ondernemers te ondersteunen. De meeste leegstand is in Pijnacker Centrum. De economische omstandigheden zorgen voor hogere bedrijfslasten en een dalende koopkracht. Dat zet druk op de winstmarges van retailers. Hierdoor zijn retailers kritischer met hun locatiebeleid. Vastgoedeigenaren zien wel een voorzichtige positieve verandering in de vraag naar winkelruimte, maar dit heeft nog niet geleid tot een daling van leegstand. Ook zoeken vasgtgoedeigenaren naar een aanvulling in de huidige branchering. Leegstand

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

8,6%

6,12%

4,37%

3,42%

5,75%

4,45%

4,41%

5,21%

MRDH winkelvloeroppervlak

11,12%

11,17%

10,32%

9,70%

11,34%

10,79%

10,18%

9,22%

Pijnacker-Nootdorp verkooppunten

15,38%

12,82%

10,99%

10,11%

9,60%

6,86%

6,32%

8,05%

MRDH verkooppunten

15,31%

14,93%

14,35%

13,15%

15,98%

15,79%

14,27%

13,30%

Pijnacker-Nootdorp winkelvloeroppervlak

2016

In het raadsakkoord "Bouwen aan de toekomst" is aangegeven dat er meer ruimte moet komen voor menging van commerciële, maatschappelijke en culturele functies en wonen. Met de komst van het sociaal cultureel centrum in Pijnacker wordt daarmee al een stap gezet. In 2024 blijven wij in gesprek met ondernemers en vastgoedeigenaren om kansen die zich op dit vlak voordoen aan te pakken. In 2023 hebben vastgoed, ondernemers en gemeente besloten om het gezamenlijke centrum-management in Pijnacker formeel voort te zetten op basis van een nieuwe samenwerkingsovereenkomst. Aan de hand van het lokale passanten- en marktonderzoek zijn er in de samenwerking drie prioriteiten benoemd voor 2023 en 2024: • • •

Aantrekkelijkheid van het centrum verbeteren en afstemmen op de doelgroep Verbeteren en versterken organisatiestructuur ondernemersvereniging Verstevigen concurrentiepositie

Naast de formele samenwerking heeft na aanleiding van een toezegging aan de raad een rondetafelgesprek plaatsgevonden. Hierin hebben verschillende stakeholders uit verschillende domeinen gediscussierd over hoe Pijnacker Centrum nog meer bruisend en vitaal kan worden. Een aantal acties uit het gesprek worden verder uitgewerkt door de stakeholders of krijgen een plek in de nieuwe actieagende Economie 2024-2025.

38

In Parade Nootdorp is er in 2023 veel aandacht ontstaan voor veiligheid, de gemeente heeft geïnvesteerd in de aanpak van jeugdoverlast, handhaving en toezicht. De planontwikkeling voor een facelift van de openbare ruimte zijn vanwege de vastgelopen samenwerking tussen stakeholders on hold gezet. In 2023 zijn op initiatief van vastgoed en gemeente verkenningsgesprekken gestart om te komen tot een formele en gestructureerde samenwerking. De verwachting is dat in 2024 de samenwerking een positieve impuls krijgt.

Bedrijventerreinen In de huidige economische visie, het raadsakkoord en de omgevingsvisie ligt de focus op kwalitatieve, duurzame en groene werklocaties. Door te sturen op kwaliteit, herstructurering en revitalisering wordt onder ander bijgedragen aan een gezonde arbeidsmarkt. Eind 2023 wordt het gebiedsgerichte omgevingsprogramma voor bedrijventerrein de Boezem opgeleverd. Hier is samen met ondernemers aan gewerkt. Het programma richt zich op de volgende pijlers; prettige verblijfplaats, prettige werkomgeving, goed bereikbare Boezem en Toekomstbestendige Boezem. Vanuit de gemeente faciliteren we (collectieve) initiatieven op het gebied van verduurzaming. Zo is er in 2023 samen met het parkmanagement een bijeenkomst georganiseerd over verduurzaming en werken we aan een energie dashboard voor bedrijventerreinen. Daarnaast zal de komende jaren vanuit de energietransitie (programma 8) gewerkt worden aan de verdere verduurzaming van bedrijventerreinen. Er ligt een actieve rol bij de individuele ondernemers zelf. De vraag naar bedrijfskavels is onverminderd groot. Zowel lokaal als in de in regio. In de regio is het aanbod zeer beperkt en er komen op de middellange termijn nauwelijks nieuwe bedrijventerrein bij. In Pijnacker-Nootdorp kunnen we op termijn geen nieuwe bedrijfskavels meer uitgeven en wordt het lasting om nieuwe bedrijvigheid in onze gemeemte te accommoderen.

Samen met onze regionale stakeholders (MRDH, BPH en de Provincie) wordt vooral gefocust op het beter benutten van bestaande bedrijventerreinen.

Heron 1/1/2021

Boezem 1/1/2021

Heron 1/1/2022

Boezem 1/1/2022

Heron 1/1/2023

Boezem 1/1/2023

Uitgeefbaar (m2)

133.500

134.400

133.500

134.400

133.500

134.400

Verkocht (m2)

102.700

68.600

119.450

87.400

119.450

99.100

Gereserveerd (m2)

15.100

15.200

0

28.900

0

17.300

Resterend (m2)

15.700

50.600

14.050

18.100

14.050

18.000

De Boezem In 2023 is Parkmanagement door de Boezem zelf gecontinueerd. In de opstartfase heeft de gemeente financieel geholpen om het Parkmanagement op te starten. De parkmanager heeft inmiddels haar meerwaarde laten zien en het contract wordt nu door de ondernemers zelfstanding gecontinueerd. In 2023 heeft de gemeente samen met ondernemers het omgevingsprogramma voor de Boezem afgerond en gereed gemaakt voor bestuurlijke besluitvorming. In het omgevingsprogramma staat het toekomstprofiel en de ontwikkelacties naar een vitaal en toekomstbestendig bedrijventerrein. Er was sprake van een hoge mate van samenwerking. In 2024 wordt er gestart met de uitvoering van de maatregelen. De MRDH heeft twee bijdragen toegekend aan bedrijvenpark de Boezem. Zo wordt het gebiedsgerichte omgevingsprogramma financieel ondersteund, alsmede het initiatief van het E-Team voor een pilot, waarbij een grote accu als ‘smart-grid’ wordt gebruikt om pieken in de vraag naar energie op te vangen en balans te brengen in vraag en aanbod van energie. Begin 2023 is het onderzoek naar de toekomstige energievraag opgeleverd en momenteel worde businesscase uitgewerkt. Mocht deze haalbaar zijn, dan wordt het project in 2024 tot uitvoering gebracht.

4. (Bedrijven)loket en bedrijfsregelingen

Met de inzet van accountmanagement houden we proactief contact met ondernemers. Zo signaleren we trends en ontwikkelingen, krijgen we zicht op initiatieven, verbeteren we de dienstverlening aan ondernemers en werken we samen met ondernemers aan de grote transities zoals bijvoorbeeld verduurzaming en digitalisering. Ondernemers hebben daarmee een toegankelijk aanspreekpunt bij de gemeente.

39

Economisch Overleg In 2022 is het Economisch Overleg Oostland van start gegaan samen met de gemeente Lansingerland en VNO-NCW. Dit overleg heeft tot doel om de samenwerking tussen Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, VNO-NCW en ondernemers te stimuleren. De eerste bijeenkomst voor 2023 heeft plaatsgevonden, het thema voor dit overleg was Brede Welvaart. In 2024 wordt dit overleg voortgezet.

Ondernemersfonds Sinds 2023 heeft het Ondernemersfonds een nieuw (tijdelijk) bestuur. Dit nieuwe bestuur heeft al veel inzet gepleegd om de gemaakte afspraken met de gemeenteraad na te komen en het Ondernemersfonds te professionaliseren. Zo hebben er in 2023 onder andere sessies plaatsgevonden met de buitengebieden die om projecten en initiatieven te ontplooien. Ook is het bestuur gestart met het opstellen van een bestuursreglement. Verder hebben de gemeente en het fondsbestuur een start gemaakt het actualiseren van het Convenant Ondernemersfonds Pijnacker-Nootdorp (2012). In 2024 vindt hier naar verwachting besluitvorming over.

Samenwerking onderwijs en bedrijfsleven In 2023 is de samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs in de regio Lansingerland/PijnackerNootdorp voortgezet. De samenwerking wordt door alle betrokken partijen niet alleen als wenselijk, maar ook als noodzakelijk gezien. Wij onderstrepen het belang van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijven en hebben hier ook aandacht voor bij de actualisatie van onze economische visie.

Op weg naar werk helpen Op dit moment wordt de arbeidskrapte in bijna alle sectoren en beroepsgroepen ervaren. Wij spannen ons samen in met ondernemers om uitkeringsgerechtigden en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op weg te helpen via het plan van aanpak Werken, werken aan en meedoen. Daarbij wordt nauw samengewerkt met het Werkgeverservicepunt Zuid-Holland Centraal (zie ook programma 7).

Wat gaan we daarvoor doen? Rol

Activiteit

Taakveld

Resultaat

1. Kwaliteit verbeteren van de bestaande economische gebieden

Via Businesspark Haaglanden de juiste bedrijven, kennis en expertise naar onze bedrijventerreinen halen

Fysieke bedrijfsinfra-structuur

Jaarplan 2024 en jaarverslag 2023 Businesspark Haaglanden

Uitvoering geven aan het uitvoeringsplan gebiedsgericht omgevingsprogramma Bedrijventerrein de Boezem

Fysieke bedrijfsinfra-structuur

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

2. Verduurzamen en vergroenen bedrijventerreinen

Aanjagen, stimuleren en faciliteren van groene bedrijfskavels en gevels

Fysieke bedrijfsinfra-structuur

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

Faciliteren en participeren in (gezamenlijke) verduurzamingsprojecten. Waaronder het project ‘Smart Grid’ Boezem en de ‘Energie Dashboards’

Fysieke bedrijfsinfra-structuur

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

3.Herstructurering en innovatie glastuinbouw

Het ontwikkelen van gebiedsgerichte omgevingsprogramma voor de glastuinbouw in Pijnacker-Nootdorp

Economische Ontwikkeling

(Kaderstellende notitie) Gebiedsgericht omgevingsprogramma vitale glastuinbouw

4. Meer menging van functies in de centra

Samen met vastgoedeigenaren, ondernemers en stakeholders werken aan bruisende vitale centra, met meer ruimte voor menging van functies

Economische Ontwikkelin

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

5. Versterken economische vernieuwing

Samen met ondernemers en stakholders onze economische visie actualiseren

Economische Ontwikkeling

Startnotitie met inhoudelijke, financiele en procesuitgangspunten.

Samen met stakeholders en bedrijfsleven uitvoering Economische Ontwikkeling geven aan het werkboek Oostland

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

Faciliteren en stimuleren initiatieven op het gebied van digitalisering en circulaire economie

Economische Ontwikkeling

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

Participeren in de regionale projecten van de MRDH Economische Ontwikkeling op het gebied van economische vernieuwing

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

Pijnacker-Nootdorp profileren als aantrekkelijke duurzame en innovatieve vestigingsplaats voor ondernemers via citymarketing.

Economische promotie

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

Citymarketing blijven inzetten om de positie van Pijnacker-Nootdorp in de regio te versterken

Economische promotie

Overzicht van inspanningen en resultaten via het jaarverslag Economie

40

Toelichting 1. Kwaliteit verbeteren van de bestaande economische gebieden We zetten als gemeente in op schone, hele en veilige economische gebieden. We hebben hierbij oog voor de ruimtelijke kwaliteit. Met ondernemersverenigingen, parkmanagers en centrummanagers versterken we de sociale binding, faciliteren we kennis en expertise op thema’s die op dat moment voor ondernemers(verenigingen) relevant zijn. Vanuit de omgevingsvisie werken we aan omgevings- en gebiedsgerichte plannen. Onze ambitie hierin is om een zo hoog mogelijke participatie te realiseren met de relevante belanghebbenden. De programma’s richten zich op een samenhangend en integraal toekomstbeeld. De samenwerking onderwijs bedrijfsleven verloopt naar tevredenheid. Gemeenten, partners uit het bedrijfsleven en het onderwijs willen de huidige opzet en afspraken (inclusief financiële bijdragen) voortzetten voor vier jaar. We hebben afgesproken dat we in 2026 de samenwerking evalueren en dat extra activiteiten buiten de werking van de convenants afspraken vallen maar apart worden gefinancierd. Dit alles leggen we in de loop van 2023 vast in de aangepaste convenantafspraken.