D02. 20220823 RIB Woontraining jongeren.pdf

1

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/12/18/

In onze regio hebben we gekozen voor een regionale aanpak. Aan de ene kant omdat het Rijk per 2022 enige vorm van samenwerking eist. Aan de andere kant omdat het niet doelmatig is om in alle gemeenten een dekkend intramurale infrastructuur te hebben. Als gemeenten nemen we ieder een deel van de opgave voor onze rekening en vullen we elkaar aan. Dit brengt een recht en een plicht met zich mee: het recht om gebruik te maken van voorzieningen in buurgemeenten en de plicht om zelf je faire deel te leveren. In de agenda HKG 2021-2022 staat hoe we dit willen doen. De concrete doelen, kwantitatief en kwalitatief Het doel van deze agenda is om jaarlijks 135 tot 145 mensen vanuit instellingen te laten verhuizen naar een zelfstandige woning. Dit getal is een schatting van wat nodig is. Vanaf 2021 bepalen we aan de hand van de feitelijke verhuizingen naar een zelfstandige woning in hoeverre deze schatting klopt. Verder willen we de uitstroom van mensen met een kwetsbaarheid zoveel mogelijk in goede banen leiden door te zorgen voor de juiste begeleiding en woonvorm, mét oog voor de leefbaarheid en veiligheid in buurten en wijken. Daarom zetten we enerzijds in op goede samenwerkingsafspraken en anderzijds op de ontwikkeling van nieuwe woonzorgproducten die ook een plek in de wijk moeten krijgen.

Concreet willen we de volgende woonzorgproducten ontwikkelen of uitbreiden: - Jaarlijks 25 plaatsen Housing First - 80 Tijdelijk woningen - 30 Woontrainingunits voor jongeren - 12 Skaeve Huse units - Eén regionale terugval of time-out voorziening met 6 tot 12 plaatsen - Eén intramurale woonvoorziening triple problematiek met 20 plaatsen - 24 woningen in kleinschalige woontussenvoorzieningen.

Samenwerking is nodig Om dit alles voor elkaar te krijgen, is samenwerking nodig. Alleen gezamenlijk kan je de opgave dragen. De ambitie is groot, de ervaring leert dat we op de weg ernaar toe ongetwijfeld de nodige voetangels en klemmen tegenkomen. Maar het is belangrijk dat we dit doen. Met elkaar kunnen we het verschil maken voor mensen voor wie het niet altijd even vanzelfsprekend is een (t)huis in de wijk of woongroep te hebben. Een eigen huis in een gewone woonwijk is voor velen van hen de basis voor een nieuwe, stabielere toekomst. Iedereen verdient een plek in de maatschappij!

beschermd-wonen-wordt-vanaf-1-januari-2022-taak-van-elke-gemeente

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

5

“Samen zijn we succesvoller” “We zijn allebei trots op wat we gezamenlijk met de agenda Huisvesting kwetsbare groepen tot stand brengen. We boeken resultaat. Het is absoluut niet makkelijk. Maar we dóen het wel!” Vol enthousiasme benoemen Tinka van Rood, bestuurder van woningcorporatie Trivire, en Corine Verver, wethouder in Papendrecht, het belang en de eerste successen van de agenda. En gaan ze in op een belangrijk knelpunt waarmee we te maken hebben: de krapte op de woningmarkt.

Links: Tinka van Rood, rechts Corine Verver

“Waarom het zo belangrijk is wat we aan het doen zijn?”, begint Tinka. “Omdat de opgave die er ligt zo complex is. Je kunt het niet alleen. Het mooie aan de agenda HKG is dat gemeenten, corporaties en zorginstellingen samen hebben geformuleerd wat regionaal nodig is én wat ieder lokaal kan bijdragen. Ieder legt een puzzelstukje. Niet alleen in het vastgoed, maar ook in wat verder nodig is aan zorg, voor de persoon zelf en voor de omgeving. En we kijken ook: hoe verdelen we dan

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

het geld.” “Je kan dit absoluut niet op gemeentelijke schaal doen”, beaamt Corine. “De woon- en voorzieningenanalyse heeft de grote omvang van de opgave goed zichtbaar gemaakt. Waarbij ik graag wil benadrukken dat het niet gaat om een stenen opgave, maar om mensen. Mensen die we huisvesting willen bieden die past bij wat ze nodig hebben en wat ze aankunnen. Een plek waar ze mogen zijn wie ze zijn. Daarom doen we dit.” Duurzaam huisvesten en effectief werken Die passendheid is volgens de twee bestuurders erg belangrijk. Een woning of woonvorm die aansluit op iemands mogelijkheden, in een buurt met voldoende draagvlak en draagkracht en met inzet van de juiste hoeveelheid zorg of begeleiding. Dat is kosteneffectief en maakt de kans op succes het grootst. Mensen op deze manier duurzaam huisvesten, is des te belangrijker bij de huidige krapte op de woningmarkt. De samenwerking via de agenda HKG is hierin helpend, vinden beide bestuurders. Tinka: “Doordat we samenwerken, kunnen we vooraf goed bepalen waar voldoende draagvlak is en wat er aan begeleiding nodig is. Zo maken we het risico van terugval zo klein mogelijk. ➜

6

Ook draagt de samenwerking eraan bij dat we effectiever werken. Een concreet resultaat van de agenda HKG is bijvoorbeeld de inbox: een centraal punt waar alle verzoeken voor woonvoorzieningen voor de huisvesting van kwetsbare groepen worden gemeld. Dit heeft heel goed gewerkt voor de afstemming van de inzet van partijen en de spreiding over de regio. Of neem de kenniscolleges. Bij toerbeurt vertellen gemeenten, corporaties en zorginstellingen waar ze tegenaan lopen en waar de partners hen kunnen ondersteunen. Dat leidt tot meer onderling begrip en inzicht waardoor je effectiever kunt handelen en elkaar kunt versterken.” Elkaar inspireren en kennis delen Dat brengt Corine en Tinka bij de in hun ogen belangrijkste aspecten van de agenda: professionals met elkaar verbinden, elkaar inspireren en kennis delen. “Partijen hebben elkaars wereld veel beter leren kennen”, stelt Corine. “Daardoor is er meer onderling begrip en dat is heel waardevol. Tussen partijen, maar ook binnen een gemeente kunnen er spanningsvelden zijn. Bijvoorbeeld omdat belangen tussen wonen en zorg verschillen. Dat geldt ook regionaal, onder andere omdat sommige gemeenten meer sociale woningbouw hebben dan andere. Maar voor deze urgente regionale opgave hebben we elkaar nodig. Dat besef heb ik in de afgelopen drie jaar zien groeien. We zijn nu veel meer met elkaar in gesprek, weten elkaar in overleg veel

meer te vinden. Het is belangrijk om dat gevoel van regionale urgentie vast te houden.” Tinka: “Onbekend maakt onbemind. Dat geldt voor bewoners onderling, maar ook voor professionals. Dat er nu verbinding is op de inhoud is een belangrijke meerwaarde van de samenwerking. En door ervaringen en kennis te delen, zijn we samen succesvoller. Housing First is een mooi voorbeeld. Ooit begonnen in Dordrecht is deze methodiek van huisvesting en hulpverlening daarna in Zwijndrecht en Gorinchem geïntroduceerd en is er nu uitrol naar andere gemeenten. Of neem de Skaeve Huse; in navolging van Dordrecht onderzoeken verschillende gemeenten dit als mogelijke woonvorm voor mensen met heel complexe problematiek.” Corine: “En dat in Papendrecht nu Kamers met Aandacht als maatschappelijk initiatief van de grond komt, is ook een gevolg van verbinden en inspireren.” “Als ik het zo vertel”, concludeert Tinka, “denk ik weer: hoe bijzonder is het dat we dit zo met elkaar doen! En we komen vooruit, maken stapjes, leren van elkaar. Als partijen laten we vanuit ons eigen enthousiasme zien hoe mooi en waardevol een bepaalde woonvorm is. We stellen ons kwetsbaar op door open te zijn over de lessons learned zodat anderen niet dezelfde fouten maken. En zo boeken we sneller resultaten voor de doelgroep.”

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

7

De agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen is een bijzonder samenwerkingsproject van zo’n 70 partijen en pakweg 150 mensen. Hoe organiseer je die samenwerking? Hoe houd je al die partijen en personen betrokken en in beweging? De vijf leden van het programmateam, Mireille Henderson, Maaike de Ruiter, Netty van Triest, Carin Turi en Anneke Wijmans, houden zich hiermee bezig en vertellen erover.

Programmateam

Organisator, aanjager en bewaker van de agenda

Om te beginnen de organisatie van de samenwerking: hoe ziet die eruit? Netty: “De negen gemeenten en hun partners hebben gezegd: wij gaan ons uiterste best doen om kwetsbare mensen te helpen weer zelfstandig te gaan wonen. Die belofte is heel erg belangrijk. Maar om die waar te maken, moet je regionaal afspraken maken. Die afspraken verwoordt de agenda HKG. In de agenda staat ook hóe we samenwerken. Want samenwerking tussen partijen gaat niet vanzelf. De essentie van de samenwerking is dat de partijen regionaal hebben afgesproken wat zij in twee jaar tijd doen en welke bijdrage iedere partij levert. Lokaal voert in iedere gemeente een projectgroep de afspraken uit.” ➜

Bovenste rij: Maaike de Ruiter, Anneke Wijmans, Mireille Henderson Onderste rij: Floor Mattijssen, Carin Turi, Netty van Triest

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

8

Regionaal: Bestuurlijke tafel en regiegroep Regionaal overleggen de bestuurders van de gemeenten, corporaties en zorgaanbieders aan de al langer bestaande Bestuurlijke tafel Beschermd Wonen & Opvang. Daar maken zij afspraken over de benodigde capaciteit voor de agenda HKG en de inzet van budget en mensen vanuit iedere partij. Ook worden daar de benodigde randvoorwaarden besproken. Om nieuwe woontussenvoorzieningen te kunnen ontwikkelen, is bijvoorbeeld budget nodig voor zorg en begeleiding. Of om mensen te kunnen laten uitstromen is een contingentafspraak voor 50 woningen gemaakt. Naast het grote overleg aan de Bestuurlijke tafel is een kleine bestuurlijke regiegroep HKG werkzaam die de uitvoering van de agenda monitort. Lokaal: projectgroepen Voor de lokale uitvoering is in alle negen gemeenten een lokale projectgroep opgericht. Iedere gemeente heeft met haar partners besproken welke nieuwe woonzorgproducten zij wil verkennen en realiseren. De lokale projectgroepen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. “De structuur van lokale projectgroepen is nieuw en bedoeld om de agenda verder te brengen”, licht Maaike toe. “Omdat de lokale context verschilt en omdat het belangrijk is dat lokale ambtenaren,

corporaties en zorgpartijen zich betrokken voelen bij het realiseren van de agenda.” Binnen deze context heeft het programmateam naar eigen zeggen de rol van organisator, aanjager en bewaker van de agenda. De programmateamleden ondersteunen zowel de bestuurders als de lokale projectgroepen, bewaken de voortgang en jagen die aan en werken mee aan concrete projecten. Samenwerking groeit, maar is best ingewikkeld Hoewel de wil om iets te betekenen voor kwetsbare groepen dus breed gedragen is, is de samenwerking in de praktijk weerbarstig. Mireille: “De opgave van regionale verdeling wordt steeds meer als een gezamenlijke opdracht gevoeld, maar we moeten nog erg rekening houden met de lokale context van gemeenten. We komen er wel, maar het kost veel tijd.” “Het gaat om heel veel partijen met verschillende belangen en naast het huisvesten van kwetsbare groepen nog allerlei andere opdrachten”, geeft Carin aan. “De samenwerking voor de agenda HKG groeit, maar is best ingewikkeld.” “Begrijpelijk”, aldus Netty, ook omdat het over een lastig dossier gaat met niet de meest makkelijke mensen en soms heel moeilijke situaties.” Maaike: “En daar komt de schaarste op de woningmarkt nog bij. De gesprekken over regionale verdeling van kwetsbare groepen zijn daarmee per definitie moeilijk.” ➜

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

9

“Zeker nu we in het stadium komen dat gemeenten binnen hun eigen grenzen iets moeten gaan doen, wordt de uitdaging groter”, gaat Mireille verder. “Terwijl: de kern van deze agenda is dat we allemáál aan zet zijn. Het gesprek is overal lastig, óók in centrumgemeente Dordrecht.” “Positief is wel dat door de agenda de rol van de regiogemeenten op het thema beschermd wonen en opvang is veranderd”, reageert Carin. “Die rol is nog in ontwikkeling, maar zij beseffen nu dat dit vraagstuk ook hen raakt. Dat is hartstikke positief.” Investeren in relaties Juist vanwege de complexiteit is het belangrijk om te investeren in de relatie met en tussen de betrokken partijen, meent het programmateam. “Met elkaar zaken afstemmen, van elkaar leren en gezamenlijk producten ontwikkelen”, verduidelijkt Carin. “We organiseren bijvoorbeeld kennissessies en excursies. Die zijn super waardevol voor de onderlinge contacten, de uitwisseling en het draagvlak”, vertelt Anneke. Maaike: “Op excursie naar woonzorgproducten, wandelend of fietsend, daar ontstaat het goede gesprek. Daar krijg ik zelf ook veel energie van.” “Door aandacht aan de samenwerking te geven, hopen we gezamenlijk effectiever te worden voor de groepen die die aandacht zo hard nodig hebben”, voegt Mireille toe.

baar, aldus de programmateamleden. Maaike: “Al best wat lokale projectgroepen hebben voortgang geboekt, terwijl dat niet vanzelfsprekend was. We hebben het sneeuwballetje wel aan het rollen gebracht.” Carin: “Het gesprek wordt overal gevoerd. Iedereen is aan het nadenken of heeft al een keuze gemaakt of is al aan het realiseren.” “Ook regionaal, bestuurlijk zijn resultaten geboekt”, haakt Netty daarop aan. “Er is een agenda afgesproken met bijbehorende financiering van de woontussenproducten, er is een contingentregeling waaraan alle gemeenten zich hebben gecommitteerd. Dat is een prestatie van formaat.”

Zo werkt het programmateam samen met de lokale projectgroepen en de bestuurders van de Bestuurlijke tafel stap voor stap aan realisatie van de agenda. De eerste resultaten zijn ook al zicht-

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

“Deze doelgroep heeft een verhaal, dat intrigeert mij mateloos. Bij de mensen die we ‘kwetsbaar’ noemen, zit vaak ook uitermate veel kracht en fexibiliteit.” (Maaike de Ruiter, Trivire en lid programmateam)

Samenstelling en rolverdeling programmateam Het programmateam bestaat uit Mireille Henderson, programmamanager Beschermd Wonen & Opvang, Maaike de Ruiter, ketenregisseur bij Trivire, Netty van Triest, regionaal projectleider HKG, Carin Turi, projectleider HKG en Anneke Wijmans, projectsecretaris. Per 1 januari 2022 neemt Floor Mattijssen de taak van Maaike de Ruiter over. Ieder heeft haar eigen rol. Mireille is als programmaleider vooral bezig met het aanjagen en bewaken van de voortgang en met de bestuurlijke ondersteuning. Netty ondersteunt bij de organisatie van de regionale, bestuurlijke samenwerking, en bovendien ondersteunt zij de lokale projectgroepen Alblasserdam, Hendrik-Ido-Ambacht, Hardinxveld-Giessendam, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht bij het realiseren van hun lokale agenda HKG. Carin biedt die ondersteuning aan de projectgroepen Dordrecht, Gorinchem en Molenlanden en werkt aan een aantal Dordtse projecten en aan Housing First, de Route Thuis in de wijk en de contingentafspraken. Bij die laatste twee onderwerpen is ook Maaike betrokken, die verder vooral de linking-pin is tussen het programmateam en de corporaties. Anneke ondersteunt bij de organisatie van alle activiteiten. De aanbestedingswet maakt het lastig om ook een vertegenwoordiger namens de zorgaanbieders in het programmateam te hebben.

Als alternatief wordt de agenda HKG geagendeerd tijdens de fysieke overlegtafel tussen gemeenten en zorgaanbieders. Daarnaast is een procesafspraak gemaakt over hoe zorgaanbieders in lokale projectgroepen worden betrokken, met name als er concrete woonzorgproducten worden gerealiseerd.

10

2 Nieuwe woonzorgproducten: bewoners en begeleiders aan het woord

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

11

Jongeren van 18 tot 27 jaar die dak- of thuisloos zijn of dat dreigen te worden of in een instelling woonden, begeleiden naar zelfstandig wonen. Dat is het doel van het woontrainingsproject in Dordrecht. Sinds voorjaar 2021 wonen hier 15 jongeren, met begeleiding en dicht bij hun buddy, de ‘omwoner’. Naast dit woontrainingsproject in Dordrecht is het doel van de agenda HKG om nog 15 plekken woontraining voor jongeren te realiseren. Werkendeweg bleek dit doel niet te voldoen aan wat alle gemeenten in hun praktijk aan behoefte zagen en is de ambitie opgehoogd om in de regio in totaal 60 woonplekken voor jongeren in woontrainingsprojecten te realiseren. Ruud Bouman, gebiedsmanager van Timon, licht toe: “Trivire heeft in twee straten voormalig bejaardenwoningen bestemd voor jongeren. Verspreid zijn 15 woningen gereserveerd voor dit project. Jongeren die hier willen wonen, moeten in staat zijn hun zorgvraag uit te stellen. Bovendien zijn het jongeren van wie we verwachten dat ze binnen twee jaar kunnen doorstromen naar een reguliere woning. Hier kunnen ze tot rust komen en bouwen aan een ‘gewoon’ leven. Onder andere door zelf hun woning te huren van Trivire.”

Woontrainingsproject voor jongeren: bouwen aan een ‘gewoon’ leven

Omwoner als ‘goede buur’ Timon huurt in de twee straten vijf woningen voor zogenaamde ‘omwoners’. Ruud: “Dat zijn vrijwilligers die zich als een ‘goede buur’ over de jongeren bekommeren. Bijvoorbeeld door met hen te eten of samen te sporten. De omwoners, die wij selecteren, hebben een huurcontract met ons dat is gekoppeld aan hun rol als vrijwilliger. Het werken met vrijwilligers zit in het DNA van Timon. Wij geloven dat het verbinden van formele zorg aan informele hulpverlening jongeren helpt een zo gewoon mogelijk leven te leiden. De omwoners hebben oog voor de jongeren, leggen makkelijk contact. ➜

Van links naar rechts: Arthur, Corine van Rees en Ruud Bouman.

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

12

Voor de jongere is het positief dat hij weet: er is iemand bij wie ik terecht kan, en niet omdat dat zijn beroep is. En het biedt ons de mogelijkheid om een robuuster pakket te bieden dan alleen de gefinancierde hulpverlening.” Met begeleiding bouwen aan de toekomst Timon zelf biedt de jongeren ambulante begeleiding op alle leefgebieden. Maatschappelijk begeleider Corine van Rees vertelt hierover: “Voor vijf jongeren ben ik het eerste aanspreekpunt voor van alles. Van het organiseren van administratie en het inschrijven als woningzoekende tot het inplannen van de schoonmaak en helpen met koken. En, heel belangrijk, ik begeleid bij het vinden van een opleiding of (vrijwilligers)werk passend bij de jongere en houd hun psychisch welbevinden in de gaten. Wij doen de laagdrempelige dingen. Bij grote schulden of verslavings- of psychische problemen schakelen we anderen in. Het mooie van dit project is dat door huisvesting te bieden, de jongeren aan hun toekomst kunnen bouwen. Een bankslaper maakt zich zorgen over waar hij morgen kan slapen en kan zich daardoor niet concentreren op werk of school. Met een stabiele woonplek is werken of een opleiding volgen wél mogelijk. En onze hulp vergroot de kans op succesvol zelfstandig wonen hierna. Behalve dat we jongeren vaardigheden leren, besteden we ook aandacht aan hun eigen netwerk.

Zodat ze daar een beroep op kunnen doen als wij er straks niet meer voor hen zijn.”

in mijn leven zoveel mogelijk naleven wat Jezus heeft laten zien. Daarom bekommer ik me om mensen met noden en behoeftes. Ik vind het heel gaaf om via dit project zo betrokken te zijn bij jongeren die stabiliteit nodig hebben. Het contact gaat heel natuurlijk. Eén van de jongeren aan wie ik door Timon ben gekoppeld, wilde met zijn begeleider langskomen. Bij een kop koffie hebben we gekletst en toen bleek dat hij net als ik van sporten houdt. Daarna ben ik een keer met hem gaan hardlopen. Nu heb ik hem uitgenodigd om mee te gaan wakeboarden. Ik vind het gaaf om te wakeboarden, maar nog gaver om hem dat te laten ervaren en hem daarbij op zijn gemak te stellen. Zo probeer ik een voorbeeld te zijn. Misschien inspireert dat hem om later ook zo met anderen om te gaan. Bij een ander heb ik samen met nog een omwoner een koffiemoment met gebak georganiseerd toen ik hoorde dat zij een boek had uitgebracht. En verder maak je gewoon een praatje als je elkaar tegenkomt. Zo heb ik ook contact met andere buurtbewoners. Als er iets is voorgevallen, probeer ik te bemiddelen. Ook al weet ik niet wat de problemen van de jongeren zijn, ik probeer bij buurtbewoners toch begrip te kweken. Timon doet dat ook, maar het is toch anders als ‘de buurman’ het doet. En ik probeer hun bewust te maken van hun eigen rol; actie en reactie.

Maak er geen koude oorlog van, blijf gewoon gedag zeggen, ook al vertoont iemand moeilijk gedrag. Het is toch ook fijner voor jezelf als de sfeer in de buurt goed is.”

“Als het met vereende krachten lukt om iemand met behoorlijke psychiatrische problematiek zo te kalmeren dat hij toch kan blijven wonen, niet hoeft te worden uitgezet, daar word ik heel blij van.” (Ruud Bouman, Timon)

“Gaaf om zo betrokken te zijn bij deze jongeren” Eén van de omwoners is de 27-jarige Arthur, zelfstandig buitensportleraar en klusser. “Kennissen uit de kerk tipten mij dat Timon dit wilde starten. Vanuit mijn geloof in God en de Here Jezus wil ik

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

13

Housing First: andere aanpak voor dakloze mensen met meervoudige problemen

Eerst afkicken of een hulpverleningstraject doorlopen, daarna een huis. Dat is de gangbare manier om mensen die dakloos zijn weer onderdak te brengen. Voor mensen die al lang dakloos zijn en die kampen met meerdere problemen, werkt deze aanpak vaak niet. Voor hen biedt Housing First de mogelijkheid om eerst een huis te krijgen en daarna te starten met het hulpverleningstraject. Huis als start voor herstel Bij Housing First krijgen mensen direct een woning. Dat is de start van een traject om zelfstandig te gaan wonen. Over het betalen van de huur en het voorkomen van overlast worden goede afspraken gemaakt en het accepteren en toelaten van begeleiding is een voorwaarde. De intensieve begeleiding ondersteunt hen bij hun herstel. De agenda HKG streeft naar jaarlijks 25 woningen voor Housing First. Bij Housing First wordt weinig van mensen gevraagd; dat werkt In Gorinchem hebben gemeente en woningcorporatie Poort6 zich via de prestatieafspraken gecommitteerd aan drie tot vier woningen per jaar, vertelt Marcel Kaufmann, consulent Stad en Buurt bij Poort6. “We zijn een paar jaar geleden met één à twee woningen begonnen. Inmiddels hebben we zes mensen gehuisvest. Het Leger des Heils verzorgt de begeleiding, als corporatie houden we een oogje in het zeil. Met sommige bewoners gaat het heel goed, met anderen gaat het meer met horten en stoten. Dat hoort bij deze woonvorm.

Van ons vergt het een zorgvuldige plaatsing, flexibiliteit en een lange adem. Maar het werkt wel: anders zouden deze mensen nooit een woning hebben gekregen. Zoals je mensen hebt met afstand tot de arbeidsmarkt, hebben deze mensen afstand tot de ‘gewone’ maatschappij. Die vraagt zoveel van hen, dat kunnen ze niet altijd aan. Bij Housing First wordt weinig van hen gevraagd. Je betaalt je huur, je laat hulp binnen en je veroorzaakt geen overlast. Dat is het. Dat is echt een andere benadering en dat werkt bij deze groep.” ➜

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

14

“Ik wil het verschil maken voor deze doelgroep. Deze mensen komen vaak uit heel moeilijke situaties waar ze niet altijd zelf schuld aan hebben. Ze verdienen gewoon weer een kans. Dat is waar ik m’n bed voor uit kom, dat geeft mij voldoening.”

Jan Willem is een mooi voorbeeld, aldus Marcel. “Na ongeveer twee jaar is zijn Housing First-traject succesvol afgerond. Nu heeft hij al zo’n zes maanden een regulier huurcontract, ondanks zijn alcoholverslaving. Jan Willem begint ’s ochtends om 10 uur met zijn eerste blikje bier en drinkt door tot in de middag. Ik zou zo niet kunnen leven. Maar als hij geen overlast veroorzaakt, wie ben ik dan om daar iets van te vinden? Dankzij Housing First heeft hij zijn leven weer opgebouwd. Het contact met zijn zus is verbeterd en hij heeft geleerd wat nodig is om een gewone huurder te zijn.”

(Carlijn den Boer, Leger des Heils)

“Het was even wennen, maar nu kan ik niet meer zonder dit huis” Een periode in een kraakpand, een tijdje inwonen bij zijn bejaarde vader, zo leefde de 62-jarige Jan Willem ruim tien jaar min of meer op straat tot hij in het Housing First-traject terecht kwam. “Mijn maat woonde hier. Ik heb hem twee jaar geholpen en voor hem gekookt omdat hij bijna niks meer kon. Hij is in het ziekenhuis overleden. Daarna kwamen de dames van het Leger des Heils. Ik dacht om alles weg te komen halen. Het was een grote verrassing dat ik hier kon blijven wonen. Op negen hoog heb ik hier mooi uitzicht over de stad. Met een woonkamer, slaapkamer, keuken en douche is het groot zat voor mij alleen. Ik heb net nasi gemaakt, vanmiddag krijg ik visite. Lian van het Leger des Heils heeft mij goed geholpen. Als er gebeld moest worden of dingen op de computer gedaan moesten worden, dan regelde zij dat. Nu is dat niet meer nodig. Ik zit wel bij budgetbeheer. Dat wou ik zelf. Alle post gaat naar budgetbeheer. Als ik toch een rekening krijg, stuur ik die via de mail op m’n telefoon door. Ik ga dit afbouwen want ik denk dat ik dit nou ook wel zelf kan. De eerste drie maanden hier moest ik wennen, maar nou zou ik niet meer zonder kunnen. Ik let goed op dat ik geen verkeerde gasten binnenlaat, want ik wil mijn huis niet kwijt. Hopelijk kan ik hier nog heel lang blijven wonen.

Ik zou eigenlijk niet weten waarom niet.”

Links Marcel Kaufmann, rechts bewoner Jan Willem

www.housingfirstnederland.nl

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

15

Kleinschalige tussenvoorziening Tussenstap tussen intra- en extramuraal

Zelfstandig wonen, een eigen huishouden runnen, je financiën op orde houden, goed voor jezelf en je omgeving zorgen. Het zijn dingen die ieder mens moet leren. Dat gaat niet altijd vanzelf. Een kleinschalige tussenvoorziening biedt mensen voor wie dat niet vanzelfsprekend is hiertoe de kans. Zelfstandig leren wonen en opname in instelling voorkomen De kleinschalige tussenvoorziening is een mooie oplossing voor mensen die nog onvoldoende vaardigheden hebben om zelfstandig te wonen. Het is een woonvorm voor (bij voorkeur) maximaal 12 bewoners met een eigen voordeur en mét begeleiding die 24/7 (op afroep) bereikbaar is. Een woonplek die de bewoners de mogelijkheid biedt om zich in een veilige omgeving te ontwikkelen om daarna de stap naar zelfstandig wonen te maken. Voor sommige bewoners is dit niet (direct) haalbaar; zij blijven (voorlopig) aangewezen op een dergelijke beschermde setting. Maar dankzij deze tussenvorm hoeven ze niet te worden opgenomen in een intramurale setting. Deze woonvorm is daarmee een goed alternatief en een tussenstap tussen intra- en extramuraal. In de agenda HKG is opgenomen dat in de regio’s 24 woonplekken in een kleinschalige tussenvoorziening worden gerealiseerd. Timohuis: leef-leerhuis voor jonge moeders

Links:Judith Vermoen, rechts Diana Blokland

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

Een woning, de één koper, de ander verkoper, zo kwamen Judith Vermoen en Diana Blokland met elkaar in contact. Er was een klik en, zo bleek korte tijd later, ook een gezamenlijke droom: iets doen voor tienermoeders. Dat was zo’n zes jaar geleden het begin van het in januari 2021 geopende Timohuis: een kleinschalige woonvoorziening voor tienermoeders in het voorhuis van een Sliedrechtse boerderij. “Om de verbouwing behapbaar te houden en de begeleiding zorgvuldig op te bouwen, zijn we gestart met twee tienermoeders”, vertelt Judith. “We richten ons op tienermoeders en zwangere meisjes die na een periode met hulp in staat zijn om zelfstandig te wonen, al dan niet met ambulante begeleiding. ➜

16

Deze (aanstaande) moeders hebben altijd een rugzak, zoals financiële problemen, een licht verstandelijke beperking of problemen in de thuissituatie. Een eigen netwerk ontbreekt of is niet stabiel genoeg. Wij bieden ondersteuning op alle leefgebieden. Overdag zijn Diana en ik afwisselend of samen aanwezig als woonbegeleider. Voor de avonden, vanaf etenstijd tot een uur of tien, hebben we een team van tien vrijwilligers. De moeders hebben een eigen slaap- en badkamer en een bescheiden zithoek. Maar we stimuleren dat ze zoveel mogelijk tijd doorbrengen in de gemeenschappelijke woonkamer en keuken. Daar voeren we gesprekken en begeleiden we hen. We werken krachtgericht, met haalbare doelen. De door de Wmo-consulent opgestelde doelen maken we kleiner, zodat ze snel succes ervaren. We helpen met allerlei regeldingen, bijvoorbeeld op financieel gebied en op het gebied van kinderopvang.

Progressie bij beide moeders Stichting Timohuis is als franchisenemer aangesloten bij Siriz. Zo kunnen we als kleine zelfstandige zorgorganisatie Wmo-hulp bieden via het contract dat Siriz heeft met Drechtsteden én gebruikmaken van hun kennis en ervaring. Na ruim een half jaar begeleiding zien we bij de twee moeders die nu bij ons wonen zeker al progressie. De ene moeder heeft op zoveel verschillende plaatsen gewoond, dat ze in het begin niet eens haar tas uitpakte. Inmiddels is het vertrouwen gegroeid en is ze steeds vaker en langer thuis. De andere moeder is veel zekerder geworden in haar moederrol en zelfstandiger in het regelen van zaken. Ze volgt een opleiding en heeft een goed toekomstperspectief. We helpen haar met het zoeken van een woning voor als ze in februari hier vertrekt. Het is spannend of dat gaat lukken, ondanks de urgentieverklaring die ze inmiddels heeft.

“Ik heb veel gereisd en het is echt heel mooi dat in Nederland nog steeds systeem is van solidariteit, dat we mensen een steun in de rug bieden als ze dat een periode nodig hebben. Dat is in heel veel landen niet zo.” (Corinna van Delzen, gemeente Gorinchem)

Onze conclusie tot nu: het is nog leuker dan we vooraf hadden gehoopt! De kleinschaligheid is onze kracht. We geven de moeders veel aandacht en dat doet hen goed. Dat nemen we zeker mee in de evaluatie volgend jaar als we besluiten of we stappen gaan zetten voor uitbreiding, en zo ja, hoe.”

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

17

Flexwoningen: fexibele schil om uitstroom op gang te houden

Een jongere die zijn thuissituatie is ontvlucht en nu bij vrienden slaapt. Een vrouw die na behandeling in een GGZ-instelling weer toe is aan zelfstandig wonen. Een man die vanwege schulden geen vaste woonplek heeft. Een gescheiden vader of moeder die tijdelijk even ‘in between houses’ zit. Allemaal voorbeelden van mensen voor wie een flexwoning tijdelijk uitkomst kan bieden om op de overbelaste woningmarkt toch een eigen woonplek te vinden. Voor mensen die minimale begeleiding nodig hebben Binnen de agenda HKG is het doel om 80 flex woonplekken te realiseren die twee tot acht jaar beschikbaar zijn. Deze flexwoningen zijn bestemd voor mensen die met minimale begeleiding zichzelf kunnen redden. Waarom we dit willen? Allereerst omdat de druk op de woningmarkt nu zo hoog is en het onwenselijk is dat verschillende groepen woningzoekenden met elkaar concurreren. Maar ook omdat nieuwe woonzorgproducten ontwikkelen tijd kost en zorginstellingen vragen om woningen nabij hun eigen locatie of om geclusterde woningen die meestal niet zo snel beschikbaar zijn. In de tussentijd willen we mensen met een kwetsbaarheid toch graag gelegenheid bieden om zelfstandig te gaan wonen. Met flexwoningen kopen we tijd, creëren we een ‘flexibele schil’ rondom de ‘vaste plannen’ om woon(zorg) producten te realiseren die een langer durend en zorgvuldig besluitvormingsproces vragen.

En voorkomen we dat mensen onnodig in de opvang terecht komen of in een BW-voorziening blijven hangen. Er zijn verschillende mogelijkheden om flexwoningen te realiseren. Bijvoorbeeld leegstaande kantoren transformeren tot tijdelijke woonruimte, wooncontainers plaatsen of sociale huurwoningen benutten die leeg staan omdat ze gesloopt worden. Het laatste gebeurde in Zwijndrecht, waar Woonkracht10 twaalf sloopwoningen in een herstructureringsgebied beschikbaar stelt als flexwoningen. ➜

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

18

“Nu kan ik weer door met mijn leven” De 47-jarige Michel kreeg in oktober de sleutels van zo’n flexwoning in Zwijndrecht. Na jaren van onzekerheid betekent dit voor hem een stukje rust, zo vertelt hij. “De komende jaren heb ik in elk geval een dak boven mijn hoofd. Ik hoef niet meer continu op zoek naar een woning en kan me nu concentreren op het vinden van werk. Na mijn scheiding en andere tegenslagen op persoonlijk vlak kon ik de stress van mijn baan als supermarktmanager niet meer aan. Ik raakte verslaafd aan alcohol, kwam in financiële problemen en moest mijn koopwoning uit. Na vijf maanden te hebben rondgezworven ben ik afgekickt in een kliniek. Daarna ben ik op een camping gaan wonen want naar het Leger des Heils wil ik nooit meer terug. En mijn inschrijfduur bij Woonkeus was te kort om een woning te kunnen krijgen. Als er 649 mensen op een woning reageerden, was ik nummer 620. Dat schoot helemaal niet op. Op die camping heb ik tot eind september in een caravan gewoond. Vanwege de wintersluiting was ik net naar een vakantiehuisje in Duitsland gegaan toen ik bericht kreeg over deze woning. Dat is eigenlijk via bemiddeling van Vivenz gegaan. Vivenz heeft mij geholpen aan een postadres en mij in contact gebracht met het wijkteam van de gemeente. En nu huur ik deze woning via Interveste. Hij ziet er keurig uit voor een woning die gesloopt gaat worden.

Met verven en schoonmaken maak ik hem verder netjes. En ik ben bezig met inrichten. Een bed, een koffiezetapparaat en een fornuis heb ik al, dus ik kan slapen en koken. Voor kerst hoop ik ook de rest geregeld te hebben. Deze straat wordt gelukkig als laatste gesloopt, dus ik kan hier tot 2024 blijven en rustig verder zoeken naar een reguliere woning. Ik reageer bijvoorbeeld steeds op de lotingwoningen in de hoop dat het kwartje eens een keer mijn kant op valt. Nu ik een vaste plek heb, kunnen mijn kinderen weer om het weekend komen logeren en kan ik werk zoeken. Ik heb op de camping ook wel geprobeerd om te solliciteren, maar vanuit de middle of nowhere is dat lastig. Hier kan ik weer door met mijn leven.”

“Huisvesting is gewoon een recht. Als je geen huis hebt, dan kun je niet verder met je leven. Maar de maatschappij vraagt toch van alles van je; je móet werken, je móet dit, je móet dat. En als je dat dan niet kan, omdat je hoofd te vol zit, krijg je meteen een sticker opgeplakt waar je bijna niet meer van af komt. Ik vind dat zó oneerlijk.”

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

(Marjan Tsatsos, gemeente Zwijndrecht)

19

Een achtergrond van langdurige dak- en thuisloosheid in combinatie met verslavingsproblematiek, psychiatrische problematiek en/of een licht verstandelijke beperking en aanverwante problemen. Ziedaar de doelgroep van Domus Dordrecht, een beschermd wonen-locatie van het Leger des Heils. De ambitie van de agenda HKG is om deze woonzorgvoorziening voor mensen met multiproblematiek uit te breiden met twee plaatsen. Ook is de wens om in de regio een tweede voorziening te ontwikkelen. Deze voorziening wordt in tegenstelling tot de andere woonzorgproducten en de twee extra plaatsen bij de Domus in Dordrecht grotendeels gefinancierd uit de Wet Langdurige Zorg.

Woonzorgvoorziening voor multiproblematiek Rust vinden in Domus Dordrecht Links, Peter Korevaar, rechts bewoner Jeroen

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

Domus betekent ‘huis’ en dat willen de medewerkers waarmaken. Senior begeleider Peter Korevaar vertelt: “We bieden de 26 bewoners een eigen plek waar ze zichzelf kunnen zijn en tot rust kunnen komen. Iedere bewoner heeft een kamer met eigen douche en toilet, een bed, koelkastje, eenvoudig tv’tje en internetverbinding. Gemeenschappelijk zijn er twee woonkamers met keuken, een recreatieruimte, een ruimte voor de verpleegkundige en een ruimte met vier wasmachines. Veiligheid en structuur bieden Onze begeleiding bestaat behalve uit praktische ondersteuning voor een heel groot deel uit het bieden van veiligheid door duidelijk en voorspelbaar te zijn en structuur te bieden. Zo zijn er vaste momenten voor de maaltijden en voor de medicatie-uitgifte. In principe geven alle bewoners hun medicatie bij ons in beheer. We focussen niet op het middelengebruik van bewoners, maar richten ons op andere doelen. Zo streven we voor alle bewoners onder meer naar gezond eten, een goed dag- en nachtritme en naar dagbesteding. ➜

20

De meesten gaan naar 50/50, het werkbedrijf van het Leger des Heils. Daar doen ze productiewerk. Of ze werken via 50/50 Green in het groenonderhoud. Verleiden tot hulp Sommige van onze bewoners uiten zich zowel binnenshuis als buitenshuis regelmatig luidruchtig of onaangepast en roepen daardoor weerzin of ergernis over zich af. We hebben ook dagelijks te maken met agressie. Daar zit vaak eenzaamheid en onvermogen achter, ik heb daar heel veel compassie mee. De grote kunst is om onze bewoners te verleiden om hulp te aanvaarden. Dat doen we stapje voor stapje, door constant belangstelling te tonen, zorg aan te bieden, maar ook te accepteren als ze die niet aannemen. Door kleine doelen te stellen, te doen wat je zegt en te zeggen wat je doet, lukt het in de meeste gevallen toch om iets te bereiken. Neem Jeroen. Hij woonde eerder bij ons, is toen afgekickt, kon naar een andere voorziening, maar is toch weer teruggevallen. Gelukkig klopte hij weer bij ons aan en hadden we plek. Nu woont en werkt hij hier alweer ruim anderhalf jaar en gaat het goed.”

wasser, dus dat vind ik leuk om te doen. En ik knap fietsjes op, die verkoop ik via Marktplaats. Aan mijn handjes mankeert niks. De begeleiders helpen je als je iets nodig hebt. Het is fijn om zo een steuntje in de rug te hebben. Anders laat je de dingen verwateren en dat is niet goed. Ik had bijvoorbeeld een scooter. Die had ik verkocht maar stond nog steeds op mijn naam. Ik kreeg er steeds bekeuringen voor. Ik ben een binnenvetter, maar na een tijdje heb ik het toch gezegd. Een medewerker heeft me toen geholpen zodat die scooter nu niet meer op mijn naam staat. Dat is een hele opluchting. Ik heb hier geleerd open en eerlijk te zijn, de waarheid komt toch wel aan het licht. Domus betekent voor mij een thuis. Hier krijg ik een luisterend oor. Ik ben heel erg dankbaar dat ze hier weten wie Jeroen is, dat ze mij zien en mij helpen. Dat ze een stukje last van mijn schouders afhalen, zoals met die bekeuringen voor die scooter. Dat geeft mij veel rust.”

“In Domus zien en helpen ze mij” Jeroen leefde zo’n vier maanden op straat. Over hoe dat zo kwam, wil hij niks kwijt. Wel dat elke dag op straat leven er één teveel is. “Het straatleven is keihard, een overlevingsmodus. Het is echt de andere zijde van de medaille. Ik ben heel blij dat Domus bestaat. Hier gaat alles op mijn eigen tempo, stapsgewijs. Als ik bij wijze van spreken een blowtje wil roken, kan dat gewoon. Dat voelt heel fijn. Een paar dagen per week doe ik hier het onderhoud. Bijvoorbeeld het gras maaien of de ramen lappen. Vroeger was ik glazen-

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

21

Voor sommige mensen is een gewone woonwijk geen goede plek om te wonen. Het dicht op elkaar wonen, met weinig ruimte voor ander gedrag en veel sociale controle, leidt tot overprikkeling en klachten van overlast. Wonen in een beschermd wonen voorziening is voor deze mensen geen oplossing omdat het functioneren in een groep voor hen te ingewikkeld is. In Denemarken is voor deze mensen een bijzondere woonvorm bedacht: Skaeve Huse. Goede, sobere woonplek voor ingewikkelde mensen Bewoners van Skaeve Huse zijn over het algemeen alleenstaand en kampen met complexe problemen, waaronder psychische problemen en verslaving. In alle gevallen hebben bewoners moeite om zich aan te passen aan hun omgeving en raken zij vaak overprikkeld. Door hun problematiek veroorzaken ze overlast, soms onbewust, ook als ze op straat leven. Skaeve Huse zijn sobere, vrijstaande woonunits op een locatie aan de rand van een gemeente of op een afgelegen terrein. Meestal is er dagelijks toezicht en worden afspraken gemaakt over begeleiding. In contact blijven met de bewoners is erg belangrijk. Skaeve Huse bieden een goede woonplek voor ingewikkelde mensen én kunnen een oplossing zijn om overlast in woonbuurten op te lossen. Binnen de agenda HKG is de ambitie om in de regio 12 units Skaeve Huse extra te realiseren als aanvulling op de al bestaande 5 Merwedehuusjes.

Skaeve Huse: Vrijstaande woonunits buitenaf Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

Merwedehuusjes in Dordrecht Aan de rand van Dordrecht zijn in 2018 vijf woonunits gerealiseerd voor een periode van vijf jaar: de Merwedehuusjes. Een zesde unit biedt kantoorruimte voor de sociaal beheerders van het Leger des Heils. Zij pakken incidenten aan en hebben daarvoor goed contact met ketenpartners. Maar bovenal zijn ze het eerste aanspreekpunt voor de bewoners. ➜

22

Omdat de sociaal beheerders de bewoners al kenden voordat ze naar de Merwedehuusjes verhuisden, hebben zij een vertrouwensband met de bewoners. Enkele bewoners krijgen verder persoonlijke begeleiding en/of zorg van zorgpartijen. Bij de Merwedehuusjes is gekozen voor een zo gewoon mogelijk constructie. De bewoners huren zelf de woonunit van woningcorporatie Trivire. De betaling van de huur en vaste lasten loopt via de uitkerende instantie. Menswaardiger bestaan voor langdurig daklozen, minder overlast in de stad Een klein jaar nadat de Merwedehuusjes in gebruik zijn genomen, is het project geëvalueerd. De twee belangrijkste doelen waren: langdurig dak- en thuislozen een menswaardig bestaan bieden en overlast in de stad door problematisch gedrag verminderen. Die doelen zijn behaald. Dankzij de zorgvuldige selectie vooraf, is er een goede samenstelling van bewoners; zij kunnen het redelijk met elkaar vinden. De bewoners noemen de Merwedehuusjes hun thuis, iets wat ze jaren hebben gemist. In de evaluatie wordt dit de grootste winst genoemd: de bewoners hebben een dak boven hun hoofd, de Merwedehuusjes bieden hun in die zin een menswaardiger bestaan. Of zoals bewoner Carla het in Dordrecht Nieuws zegt: “Het is een goede beslissing van de gemeente om dit voor ons te maken. Nou heb ik mijn eigen plekje. Je bent hier gewoon jezelf.

Dit wilde ik, voor mij is het goed zo.” (zie link onderaan dit artikel) Een ander belangrijk succes is dat de bewoners nauwelijks meer overlast veroorzaken. Niet in de stad, omdat ze daar minder zijn nu ze een vaste woonplek hebben. En niet in hun woonomgeving omdat de dichtstbijzijnde woningen op een paar honderd meter afstand liggen.

Uit de evaluatie komen ook verbeterpunten naar voren. Een heel belangrijke is het spanningsveld tussen huisvesten en handhaven. Inherent aan Skaeve Huse is dat er ruimte is voor afwijkend gedrag. Maar daar is wel een grens aan. Hoe ga je om met gedragingen die eigenlijk niet acceptabel zijn, als je ook wilt voorkomen dat deze bewoners weer op straat belanden? Bij de Merwedehuusjes is tijdelijke uithuisplaatsing als sanctie niet mogelijk omdat is gekozen voor gewone huurcontracten. Een huurcontract met voorwaarden of een zorgcontract biedt wat dit betreft meer mogelijkheden. En verder is het belangrijk om vooraf duidelijke gedragsregels op te stellen. Behoefte onverminderd groot De huidige vergunning voor de Merwedehuusjes loopt tot 2023. Omdat de behoefte aan een dergelijke voorziening nog steeds groot is, wil Dordrecht ook over twee jaar doorgaan met de Skaeve Huse. De gemeente start in het voorjaar van 2022 een onderzoek naar hoe en waar ze die kan (gaan) realiseren.

“We hebben vaak een oordeel over mensen, maar het is goed om te kijken waar iemand vandaan komt. Dat hij of zij ooit een ‘blanco blad’ was met grote verwachtingen voor het leven.”

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

(Tinka van Rood, Trivire)

23

Samen in gesprek over de zorguitdagingen op langere termijn

Links: Gert-Jan Freeke en rechts Marco de Bruin

De agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen betreft de periode 20212022. Zorgaanbieders hebben aangegeven dat er óók behoefte is aan een agenda die verder kijkt dan deze termijn. Marco de Bruin en Gert-Jan Freeke, bestuurder bij respectievelijk Yulius en Leger des Heils Rijnmond Zuidwest en beiden lid van de Regiegroep voor de agenda HKG, geven uitleg over het belang van een lange termijn agenda. En wat de grote uitdagingen worden.

naar zelfstandigheid waardoor men zich gewaardeerd voelt. Je hoort erbij als je op jezelf woont.” “Dat zien we ook in onze omgebouwde nachtopvanglocatie”, gaat Gert-Jan verder. “Ieder heeft nu een eigen kamer met een eigen voordeur, waar zij bepalen wie er binnenkomt. Dat doet iets met mensen, dat geeft zoveel rust en versnelling in herstel. En dan blijkt dat de helft van de bewoners na relatief korte tijd kan doorstromen naar zelfstandig wonen. Een eigen appartementje, dat is de mooiste vervolgstap. Dat is voor de betreffende persoon veel beter en veel goedkoper voor de hele maatschappij.”

Toch even naar de huidige agenda. Hoe kijken beide zorgbestuurders naar de eerste resultaten, zoals de contingentregeling? “Het contingent maakt helder hoeveel goedkope woningen, waar zoveel aanspraak op wordt gedaan, beschikbaar zijn voor kwetsbare groepen”, stelt Gert-Jan. “Dat helpt ons.” “We hebben dit soort contingentregelingen nodig om mensen die toe zijn aan zelfstandig wonen in de wijk, ook die mogelijkheid te bieden”, voegt Marco toe. “Dat is vooral in het belang van die persoon. Het is een prachtige stap

Spin-off voor de komende jaren Het goede aan de agenda HKG, vinden Gert-Jan en Marco, is de integrale aanpak. “Dat het een aanpak is van corporaties, gemeenten en zorgorganisaties, dat we het met deze drie disciplines doen, dat vind ik oprecht mooi”, aldus Gert-Jan. “We denken vaak dat we dingen eendimensionaal kunnen oplossen. Maar dat lukt gewoon niet altijd. Het helpt als je integraal kijkt hoe je mensen kunt helpen. Dan kom je tot andere oplossingen en ook tot meer draagvlak. ➜

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

24

Bijvoorbeeld een corporatiedirecteur die over Housing First zegt dat daar vaak minder overlast is dan bij een gemiddelde burger, omdat er begeleiding is. Dat maakt op andere corporatiebestuurders meer indruk dan als ik dat zeg.” “Daar sluit ik me helemaal bij aan”, zegt Marco. “Het mooie van deze aanpak is verder dat iedereen zicht heeft gekregen op de ‘gaten’ in het huidige zorglandschap. Maar óók dat er een spin-off uit voortkomt voor de komende tien, twintig jaar.” “Een deel van de mensen met een kwetsbaarheid is niet zelfredzaam genoeg om zelfstandig te kunnen wonen”, gaat Marco verder. “Er blijven dus verschillende soorten voorzieningen nodig, met medewerkers die zijn opgeleid om mensen met een bepaalde kwetsbaarheid te helpen. Dat vraagt om investeren op lange termijn, zowel in personeel als in vastgoed. Daarom moeten we met elkaar zicht hebben op de zorginfrastructuur in Zuid-Holland-Zuid. Of dat dekkend is en welke afspraken we maken over wie in de toekomst wat waar doet. We moeten het niet versnipperen, niet denken dat we het allemaal zelf kunnen doen, maar als zorgpartijen, corporaties en gemeenten gezamenlijk zo’n lange termijn agenda opzetten.” Grote uitdagingen Marco en Gert-Jan schetsen meteen de grote uitdagingen voor de toekomst: de toenemende zorgvraag en tegelijkertijd een groeiend personeelstekort. Gert-Jan: “Dat wordt zo pregnant,

de verwachting is dat de zorg met minimaal 70% toeneemt. Nu werkt één op de zeven mensen in de zorg, dat zou dan naar één op de drie gaan. Dat kán helemaal niet, dat is gewoon onmogelijk.” Over hoe dat komt zegt Marco: “De maatschappij is ingewikkelder geworden waardoor meer mensen moeite hebben om aan te haken. En twee is dat we ouder worden en daardoor meer zorg nodig hebben. Zeker in deze regio is een sterke vergrijzing. En een afname van jongeren, dus weinig aanwas van nieuwe medewerkers.” “In de toekomst is het onmogelijk dat alle zorg door professionals wordt gedaan”, benadrukt Gert-Jan. “We moeten ernaar toe dat het netwerk het maximale doet van wat nodig is. Ik geef meteen toe dat dat ingewikkeld is, zeker voor mensen die het Leger des Heils opvangt. Maar we moeten daar wel maximaal op inzetten.” Makkelijke oplossingen zijn er niet, beseffen beide bestuurders. Marco: “We zijn nu druk bezig met het inventariseren van de bewegingen en de scenario’s die we moeten bekijken. Van daaruit moeten we zoeken naar de antwoorden voor de komende tien, vijftien jaar. De meerwaarde is dat we het gesprek nu met elkaar voeren. Het overkomt ons niet, nee, we trekken het probleem naar ons toe en kijken hoe we daarin acteren. Dat is ook een enorme kracht van deze regio.”

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

Werkgroep Zorglandschap Onderdeel van de agenda HKG is de werkgroep Zorglandschap. Deze kleine werkgroep met bestuurders van een zorgaanbieder en een corporatie plus een wethouder, buigt zich over de vraag: hoe zorg je dat hetgeen we nu via de agenda HKG met elkaar optuigen, ook over tien jaar nog waarde heeft? De werkgroep ontwikkelt een gedragen visie, een vergezicht over hoe ons zorglandschap er over tien jaar uitziet en wat dat betekent voor wat we nu aan het doen zijn. Daarbij wordt niet alleen de druk op de woningmarkt meegenomen, maar ook naar de druk op de arbeidsmarkt en de sociale druk die ertoe leidt dat zeker mensen met een kwetsbaarheid niet meer mee kunnen komen in de maatschappij. De werkgroep wil een toekomstvisie ontwikkelen samen met andere bestuurders in de regio. Een ‘praatstuk’ als basis voor het gesprek over de toekomstige agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen.

“Ik werk al 19 jaar in de GGZ en het mooie van mijn werk vind ik dat je bijna iedereen weer een stukje hoop, een beetje uitzicht kan geven. En dat diegene ook weer de regie op zijn eigen leven terugkrijgt.” (Natalie Muilwijk, Yulius)

25

3 Aan de slag: resultaten regionaal

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

26

Regionale afspraken over fnanciering van de agenda HKG Een agenda met ambities afspreken is één. Nog belangrijker is om daar tijd en geld aan te verbinden. En dat laatste is gebeurd. De lokale projectgroepen en alle andere betrokkenen steken al volop tijd in de agenda. En ook over het geld dat nodig is, zijn regionaal afspraken gemaakt. In de begroting Beschermd Wonen & Opvang is budget gereserveerd voor zorg en dienstverlening voor de woonzorgproducten die we met elkaar binnen de agenda HKG willen realiseren. De samenwerkende partijen waren het er snel over eens dat als je samen een agenda afspreekt, dat daar dan ook geld voor moet zijn. In de begroting is dus rekening gehouden met het vergoeden van incidentele kosten die gepaard gaan met het realiseren van de woonzorgproducten, zoals verbouwings- en beheerkosten. Mireille Henderson, programma manager centrumgemeente Dordrecht: “De financiering van de nieuw te ontwikkelen woonzorgproducten was niet het meest spannend. Spannender is, nu de woningmarkt zo sterk onder druk staat, of het gemeenten gaat lukken voldoende woningen te bieden zodat mensen vanuit instellingen kunnen verhuizen naar een zelfstandige woning. Voorts is de uitdaging dat iedere gemeente haar ‘fair share’ neemt bij de feitelijke ontwikkeling van woonzorgproducten.

Om de regionale solidariteit op dit vlak te bekrachtigen én om gemeenten die hierin voorop lopen te belonen, is tevens een incentive systeem afgesproken. Een gemeente krijgt een bedrag voor iedere woning die zij levert voor de afgesproken contingent afspraak. Hiermee hopen we te stimuleren dat gemeenten vaart maken en tempo en urgentie houden bij het realiseren van deze gezamenlijke opgave. Ondanks dat de verschillende randvoorwaarden, zoals de moeilijke situatie op de woningmarkt, niet altijd even mee werken.”

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

27

Contingentregeling

Jaarlijks 50 woningen voor uitstroom kwetsbare groepen Corporaties, gemeenten en zorgaanbieders werken nauw samen om inwoners van onze regio ondersteuning, woonbegeleiding en een passend dak boven hun hoofd te bieden. Soms is het snel beschikbaar komen van huisvesting gewenst en kan men gebruik maken van een voorrangsregeling of een lokale urgentieverordening waarmee men met voorrang bemiddeld wordt naar een woonruimte. Niet iedereen komt in aanmerking voor deze voorrang- en urgentieverordening maar in enkele situaties is snelle beschikbaarheid van woonruimte toch nodig. Dit gaat dan over situaties waarbij mensen tussen wal en schip vallen. Om te zorgen dat deze mensen snel in aanmerking komen voor woonruimte hebben we binnen de agenda HKG 2021-2022 de contingent afspraken gemaakt als aanvullening op de bestaande voorrangsregelingen. Corporaties stellen jaarlijks 50 woningen beschikbaar voor deze contingentafspraken. Alle gemeenten en de woningcorporaties in de negen gemeenten hebben zich verbonden aan deze afspraak en de hiervoor geldende regionale verdeelsleutel. De contingentafspraken gaan over Housing First en over maatwerksituaties waarbij met spoed beschikbaarheid van woonruimte gewenst is in combinatie met ondersteuning en waarbij de kandidaat geen aanspraak kan maken op de bestaande voorrangsregelingen of waarbij de lokale hardheidsclausule niet kan worden toegepast.

De aanvragen worden op basis van een regionale verdeelsleutel verdeeld over de regio waarbij gekeken wordt naar een passende situatie en beschikbaarheid van geschikte woonruimte. Wijkteams en gecontracteerde zorgaanbieders kunnen een aanvraag indienen voor een contingent. Eerst wordt getoetst of de aanvraag past binnen criteria en of voorliggende regelingen zijn benut. De inhoudelijke beoordeling van de aanvraag wordt gedaan door een regionale commissie.

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

28

Route (beschermd) thuis in de wijk: heldere afspraken voor succesvolle doorstroming

Het uitgangspunt voor de Route in de Drechtsteden is: gewoon als het kan, bijzonder als het moet. Dat betekent dat mensen, als ze (weer) in staat zijn zelfstandig te wonen, zoveel mogelijk via de reguliere weg een woning vinden. In principe reageren zij zelf op vrijkomende sociale huurwoningen. Van de in de Route opgenomen voorrangsregeling wordt alleen gebruik gemaakt als het iemand niet lukt om zelf een woning te vinden én hij of zij voldoet aan de voorwaarden voor de voorrangsregeling. Die voorwaarden zijn onder andere: iemand woont minimaal zes maanden in een voorziening voor beschermd wonen en opvang, woonde daarvoor zelfstandig in de regio, heeft maatschappelijke binding met Drechtsteden én is na een periode van begeleiding toe aan (begeleid) zelfstandig wonen. Werkafspraken met duidelijke rolverdeling In de Route zijn werkafspraken gemaakt met een duidelijke rolverdeling. Het begint bij de zorgorganisatie waar de cliënt intramuraal woont. Daar wordt het (weer) zelfstandig wonen samen met de cliënt voorbereid en begeleid. De zorgorganisatie zorgt ervoor dat de cliënt bij opname is of wordt ingeschreven als woningzoekende bij Woonkeus, Woongaard en/of een geheel andere regio. De begeleider van de zorgorganisatie bespreekt met cliënt of zelfstandig wonen haalbaar is en wat daarvoor nodig. Is het eenmaal zo ver, dan begint het traject om een

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

passende woning te vinden. De zorgorganisatie helpt cliënt met de zoektocht naar en het reageren op vrijkomende woningen. Lukt het niet via de reguliere weg een woning te vinden, dan kan de zorgorganisatie de cliënt aanmelden voor de voorrangsregeling en directe bemiddeling. Als voorrang wordt toegekend, bedeelt het Platform Uitvoering Voorrangsregeling de cliënt toe aan één van de corporaties in Drechtsteden. Dan is die corporatie aan zet. Zij doet cliënt eenmalig een passende woningaanbieding. Accepteert de cliënt die woning niet, dan vervalt zijn of haar voorrangspositie. Accepteert de cliënt de woning wel, dan volgt een intakegesprek tussen corporatie en de cliënt met zijn of haar begeleider. Met elkaar bespreken ze welke aanvullende (contract)voorwaarden worden opgenomen. De zorgorganisatie biedt de cliënt nog een tijd ambulante begeleiding om het zelfstandig wonen en de integratie in de wijk in goede banen te leiden. De betrokken corporatiemedewerker en begeleider blijven hierover met elkaar en met de cliënt/huurder in gesprek. De woonbegeleiding wordt gefinancierd vanuit middelen die de gemeente ter beschikking heeft voor de uitvoering Wet maatschappelijk ondersteuning (Wmo).

29

Uitstroomroutes Huisvesting Kwetsbare Groepen zelfstandig Wonen

Dak- thuisloos

Maatschappelijke opvang

Instelling

Tussenvoorziening Tijdelijke wonen Woontraining jongeren Beschermd wonen

Langdurig Dak- thuisloos

Housing First

Skeave Huse

Zelfstandig wonen

Hoe kom je aan een woning? Reguliere route

Sociale huurwoning

Inschrijven als woningzoekende • reageren op aanbod • reageren op loting

Tijdelijk huren

(Particulier) Huren of Kopen van een woning

Leegstandsbeheer

Internet

(Bijv. Villex/Ad Hoc etc)

• Makelaar

Als reguliere route niet lukt

Terug naar oude woonsituatie

kamer particulier SSF Dordrecht

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

Voorrang aanvragen Route Thuis in de wijk Drechtsteden

Urgentie Molenlanden, Hardinxveld Giessendam en Gorinchem

Geen recht op voorrangs- of urgentieregeling, wel huisvesting noodzakelijk

Aanvraag Contingent

(Alblasserwaard)

Voldoen aan voorwaarden

Voldoen aan voorwaarden

Sociale huurwoning Drechtsteden

Sociale huurwoning ML/HG/GO

Voldoen aan voorwaarden Sociale huurwoning Regio’s Drechtsteden en Alblasserwaard

30

Alle gemeenten doen mee, ondanks de verschillen De regionale agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen wordt uitgevoerd door negen heel verschillende gemeenten met hun eigen lokale belangen. Waar loop je in de samenwerking zoal tegenaan? En hoe ga je daarmee om? Peter Heijkoop en Arjan Kraijo gaan in op deze vragen. Vanuit hun functie als respectievelijk wethouder zorg en welzijn in Dordrecht en wethouder bouwen en wonen in Alblasserdam én hun rol als voorzitter en plaatsvervangend voorzitter van de regiegroep HKG.

Peter Heijkoop

Dat er regionale afspraken gemaakt moeten worden over de huisvesting van kwetsbare groepen, is voor Peter en Arjan klip en klaar. Peter: “Omdat we een regionale woningmarkt hebben en de corporaties en zorgaanbieders regionaal actief zijn. Maar ook omdat we allemaal leefbare wijken en buurten willen. Dan moet je onderling solidair zijn en voorzieningen die invloed kunnen hebben op de leefbaarheid verdelen.” Ook vanuit het perspectief van mensen met een kwetsbaarheid is regionale

Een jaar werken aan de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021-2022 Drechtsteden en Alblasserwaard

samenwerking belangrijk. “Iemand die het moeilijk heeft, moet een goede plek krijgen ongeacht de gemeentegrens”, verduidelijkt Arjan. “Voor de één is dat in zijn of haar vertrouwde wijk, dicht bij het eigen sociale netwerk. Voor een ander kan het juist beter zijn om uit de eigen gemeente te verhuizen, bijvoorbeeld in een onveilige situatie of als dat netwerk hem of haar naar beneden trekt.” Verschillend in de wedstrijd In de praktijk is de regionale verdeling van voorzieningen voor kwetsbare groepen nog niet zo eenvoudig. Zoals Peter het formuleert: “Alle gemeenten doen mee, sommige van harte, andere stribbelend.” Arjan: “Bepaalde gemeenten vangen al veel kwetsbare groepen op. Zij vinden dat andere gemeenten aan zet zijn, maar daar is soms nog koudwatervrees. Het goede aan de agenda HKG is de gezamenlijke aanpak met corporaties en zorgaanbieders. Wordt een voorziening gerealiseerd, dan kunnen we ook meteen de zorgstructuur organiseren en afspraken maken over de aanpak van eventuele problemen. Hopelijk helpt dit om de koudwatervrees van sommige gemeenten weg te nemen.” ➜