25-11-11.05 Programmabegroting 2026 DEFINITIEF

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 4.1 WMO Uitvoeringsplan voor beschermd wonen en lokale infrastructuur GGZ De doordecentralisatie van Beschermd Wonen is uitgesteld tot 2027. In de tussentijd werken we door aan de versterking van onze lokale infrastructuur voor inwoners met psychische kwetsbaarheid. Daarvoor heeft het college op 22 april 2025 het lokaal uitvoeringsplan Beschermd Wonen vastgesteld. Het beschrijft hoe in Overbetuwe in de periode 2025-2027 gewerkt wordt aan de lokale opgave zodat kwetsbare inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen en onderdeel kunnen zijn van de samenleving. Aanbod voor trainingen valpreventie uitvoeren en netwerk opzetten voor een duurzame toeleiding en doorverwijzing naar een aanbod Meer fysiotherapeuten bieden cursussen aan voor valpreventie. Het aanbod kent daardoor een betere spreiding en is voor meer inwoners toegankelijk. Na deelname aan de cursus worden inwoners toe geleid naar een beweegaanbod. Door regionale afspraken met de zorgverzekeraar kunnen huisartsen inwoners met een hoog risico en onderliggend lijden makkelijker doorverwijzen naar fysiotherapeuten. Resultaat Uitvoering geven aan het vastgestelde lokale plan voor beschermd wonen en infrastructuur GGZ Aanbod voor trainingen valpreventie uitvoeren en netwerk opzetten voor een duurzame toeleiding en doorverwijzing naar een aanbod beweegcursussen

Jaar realisatie 2026 (e.v.) 2026 (e.v.)

29

4.2 Jeugdzorg Jeugdhulp moet beschikbaar en toegankelijk blijven voor alle kinderen die dat nodig hebben. Alleen met een evenwichtige inzet van middelen kunnen we zowel maatwerk bieden waar nodig als ruimte houden voor andere belangrijke algemene voorzieningen, zoals speeltuinen en ontmoetingsplekken. Daarom werken we ook vanuit ons plan ’Versterken sociale basis Jeugd’ aan de verbetering van welzijn van onze jongeren. Zoals met de inzet van onze jongerenwerkers en de preventie coördinator en de aandacht voor de overgang 18-/18+. In 2025 heeft de gemeenteraad de integrale verordening Sociaal Domein vastgesteld als belangrijk sturingsinstrument om deze doelen te bereiken. Op de langere termijn moet de landelijke Hervormingsagenda Jeugd leiden tot een daling van de kosten voor jeugdhulp. Aan de implementatie van de Hervormingsagenda wordt in de regio centraal Gelderland hard gewerkt. Het effect hiervan wordt de komende jaren extra gemonitord. Mede gelet op de stijgende uitgaven, zal ook nadrukkelijk gekeken worden naar de mogelijkheden om meer nadruk te leggen op normaliseren en preventie. Om de uitgaven in het sociaal domein te beperken is er een maatregelenplan opgesteld dat onder andere landt bij jeugd. Zo willen wij onder andere nog meer grip krijgen op de instroom door scherper te indiceren en te sturen op (her) indicaties door externe verwijzers.

Ook maken wij duidelijkere afspraken met overige wettelijke verwijzers. Wij sturen op de duur van langlopende zorgvragen en is er extra inzet op goede diagnostiek aan de voorkant met als doel normaliseren. Bij de aanvragen voor jeugdhulp aan het jonge kind 0-4 jaar wordt kritisch beoordeeld of individuele jeugdzorg het meest helpend is en of er ander (preventief) hulpaanbod passender zou kunnen zijn. De gevolgen van het tarievenonderzoek 2024 voor ambulante jeugdhulp en jeugd met verblijf zijn in onze begroting verwerkt. 4.3 Schuldhulpverlening We richten ons in 2026 vooral op preventie en vroegsignalering met als achterliggend doel om problematische schulden te voorkomen. Onze aanpak voor vroegsignalering is tot op heden deels succesvol gebleken. We komen met steeds meer inwoners met (beginnende) betaalachterstanden in contact. We zien alleen wel dat niet iedereen ons hulpaanbod accepteert wanneer wij in contact met hen komen. Dit is een punt van aandacht in 2026. We ontwikkelen onze aanpak vroegsignalering verder, waarbij de focus ligt op een hoger percentage van hulpacceptatie. We blijven ons ook richten op preventie. We willen in 2026 een vervolg geven aan de pilot financiële educatie bij 3 VO-scholen. Ook gaan we een aanpak financiële begeleiding tijdens en na een schuldhulpverleningstraject ontwikkelen.

En als laatste starten we in 2026 al met de voorbereidingen op een nieuw beleidsplan schuldhulpverlening dat in 2027 moet worden vastgesteld. 4.4 Armoedebeleid In 2026 gaan we stappen zetten om het gebruik van onze minimaregelingen te vergroten. Dit gaan we doen door het makkelijker te maken voor inwoners om te kijken op welke regelingen zij recht hebben. Daarnaast gaan we ook stappen ondernemen om het aanvragen van de regelingen voor inwoners makkelijker te maken. Daarnaast willen we de regelingen voor het voetlicht brengen via informele netwerken om, vaak kwetsbare, inwoners te bereiken. Deze stappen worden ondernomen ter voorbereiding op het nieuwe beleid dat ingaat per 2027. 4.5 Sterke sociale basis sociaal domein Het is onze ambitie om samen met inwoners een sterke sociale basis te creëren waarin positieve gezondheid centraal staat. Professionals binnen zorg, welzijn en sociaal domein werken in de sociale basis en het sociaal team samen aan deze ambitie.

30

Er staat een stevig (ingericht) lokaal team met een laagdrempelige goed werkende toegang tot ondersteuning aan inwoners. De landelijke hervormingen in de jeugdzorg, zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, vereisen dat gemeenten hun sociale teams versterken. Daarom werken we ook in 2026 aan de verdere ontwikkeling van het STO tot een wendbaar en toekomstbestendig lokaal team in relatie tot de sociale basis. We werken met heldere opdrachten en investeren nadrukkelijk in partnerschap. Ook blijven we monitoren of dat wat we doen in lijn is met de gewenste manier van werken op basis van het advies van Hiemstra & de Vries “Bouwen aan een stevig fundament”, voor een toekomstbestendige en samenhangende inrichting van de dienstverlening en de uitdagingen die op ons afkomen.

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Lasten

5.854

5.663

5.807

5.811

Baten

-1.664

-1.469

-1.469

-1.469

Totaal 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

4.190

4.194

4.337

4.342

Lasten

635

635

635

635

Totaal 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO

635

635

635

635

Lasten

1.095

1.095

1.095

1.095

Totaal 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorz. jeugd

1.095

1.095

1.095

1.095

Lasten

2.874

2.874

2.774

2.574

Totaal 6.23 Toegang en eerstelijnsvz Integraal

2.874

2.874

2.774

2.574

Lasten

3.068

3.122

3.172

3.216

Baten

-70

-74

-77

-81

2.998

3.048

3.095

3.134

5.749

6.103

6.299

6.224

6.21 Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO

6.22 Toegang en eerstelijnsvoorz. jeugd

6.23 Toegang en eerstelijnsvz Integraal

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

Totaal 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71a Huishoudelijke hulp (WMO) Lasten Baten

-223

-667

-667

-667

Totaal 6.71a Huishoudelijke hulp (WMO)

5.526

5.436

5.632

5.557

Lasten

3.826

3.564

3.645

3.625

Totaal 6.71b Begeleiding (WMO)

3.826

3.564

3.645

3.625

Lasten

785

781

789

779

Totaal 6.71c Dagbesteding (WMO)

785

781

789

779

Lasten

188

188

188

188

Totaal 6.71d Overige maatw.arrangementen (WMO)

188

188

188

188

6.71b Begeleiding (WMO)

6.71c Dagbesteding (WMO)

6.71d Overige maatw.arrangementen (WMO)

31

Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

Lasten

174

174

174

174

Totaal 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal

174

174

174

174

Lasten

12.935

12.699

9.901

9.846

Totaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal

12.935

12.699

9.901

9.846

Lasten

119

119

119

119

Totaal 6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk

119

119

119

119

Lasten

111

111

111

111

Totaal 6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal

111

111

111

111

Lasten

4.759

4.699

4.669

4.639

Totaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal

4.759

4.699

4.669

4.639

Lasten

573

573

573

573

Totaal 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk

573

573

573

573

Lasten

401

401

401

401

Totaal 6.791 PGB WMO

401

401

401

401

Lasten

575

575

575

575

Totaal 6.792 PGB Jeugd

575

575

575

575

Lasten

189

189

189

189

Totaal 6.81a Beschermd wonen (WMO)

189

189

189

189

Lasten

42

42

42

42

Totaal 6.81b Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO)

42

42

42

42

Lasten

518

518

518

518

Totaal 6.82a Jeugdbescherming

518

518

518

518

Lasten

121

121

121

121

Totaal 6.82b Jeugdreclassering

121

121

121

121

Lasten

58

58

58

58

Totaal 6.91 Coördinatie en beleid WMO

58

58

58

58

230

230

230

230

6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal

6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal

6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk

6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal

6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal

6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk

6.791 PGB WMO

6.792 PGB Jeugd

6.81a Beschermd wonen (WMO)

6.81b Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO)

6.82a Jeugdbescherming

6.82b Jeugdreclassering

6.91 Coördinatie en beleid WMO

6.92 Coördinatie en beleid jeugd Lasten Totaal 6.92 Coördinatie en beleid jeugd Gerealiseerd resultaat

230

230

230

230

42.921

42.323

39.869

39.523

32

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGR) - BVO Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) - Veilig Thuis - Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM/GGD)

Beleidsindicatoren Indicator *

2021 2022 2023 2024 2025

NL (meest Bron actuele)

Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement: aantal per 10.000 inwoners

490,0 530,0 550,0 590,0

-

720,0 CBS - Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein WMO

Jongeren met jeugdhulp: % van alle jongeren tot 18 jaar

13,0 13,1 14,5 14,5

-

13,7 CBS - Jeugd

Jongeren met jeugdreclassering: % van alle jongeren tot 18 jaar

0,4

0,2

0,2

0,2

-

0,4 CBS - Jeugd

Jongeren met jeugdbescherming: % van alle jongeren tot 18 jaar

1,3

1,1

0,8

0,8

-

1,0 CBS - Jeugd

*Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl september 2025, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar

33

PROGRAMMA 5. WERKENDE EN LERENDE SAMENLEVING Toelichting Iedereen moet rond kunnen komen van een voorspelbaar inkomen, een dak boven het hoofd hebben en mee kunnen doen in de maatschappij. Met begrijpelijke regelgeving en eenvoudig toegankelijke regelingen ondersteunen wij inwoners die in de knel zitten. Wij creëren een vangnet voor bestaanszekerheid totdat hun inkomen of werk (weer) voldoende en voorspelbaar is. We zetten hierbij sterk in op de inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt en het leren van de taal bij inwoners die onder het eerdere inburgeringsregime vielen. Soms moet daar een opleidingstraject voor worden ingezet. Op die manier ondersteunen we ook de ook de lokale economie in hun zoektocht naar personeel. Samen met de bibliotheken zorgen we ervoor dat informatie snel en gemakkelijk toegankelijk is voor onze inwoners. Met onze cultuurvisie zorgen we ervoor dat we de lokale culturele voorzieningen laagdrempelig maken en houden en deze “beleefbaar” maken.

Beleidskader Lokaal beleid: Visie “sociaal domein 2040 - Een sterke sociale basis voor iedereen” Cultuurvisie 2022- 2025 “Op waarde geschat”. Overbetuwe Werkt! Visie op re-integratie. Strategisch meerjaren huisvestingsplan onderwijs (SHP) Visie op schuldhulpverlening 2022-2025: “Op weg naar een vitale financiële huishouding” Integraal armoedebeleid 2019-2022: “Samen zorgen voor perspectief”. Visie op Vastgoed 2018 Visie op bibliotheekfuncties Overbetuwe 2016 Erfgoedplan Overbetuwe 2004 Regionaal/landelijk: Participatiewet Wet Inburgering Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), gewijzigd per 1 januari 2021. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv)

Wat willen we bereiken? Werkende en lerende samenleving In een werkende samenleving staat het meedoen naar vermogen centraal. Uitgangspunt is dat inwoners die kunnen werken, het beste af zijn als ze in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Als zij daarbij ondersteuning nodig hebben, geeft wij die. Daarbij is ook ‘normaliseren’ een uitgangspunt. Niet elke hulpvraag is een ondersteunings- of zorgvraag die beantwoord moet worden met de inzet van een (gemeentelijke) professional. Daarom stimuleren we inwoners om naar elkaar om te zien. Zo kunnen inwoners die dat nodig hebben rekenen op de steun vanuit de gemeenschap. Als gemeente richten ons daarbij in het bijzonder op onze inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Op die manier zorgen we ervoor dat kwetsbare inwoners echt kunnen meedoen in onze samenleving. In onze doelstelling om inwoners echt mee te laten doen richten we ons sterk op het voldoende beheersen van de Nederlandse taal en het leren van digitale vaardigheden. We proberen daarbij meer werkgevers te bewegen om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek te bieden. Gelet op de lagere budgetten voor re-integratie moet dat met minder middelen. De begeleiding van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt zal vaker dan nu door een werkgever zelf moeten worden opgepakt.

34

In een lerende samenleving staat onderwijs centraal. We zorgen ervoor dat iedere leerplichtige naar school gaat. Doelstelling We richten ons op inwoners die we uiteindelijk kunnen begeleiden op weg naar werk. Tevens zetten we ons in dat inwoners voldoende taal-, reken en digitale vaardigheden hebben om mee te kunnen doen in onze samenleving. We zorgen ervoor dat iedere leerplichtige passend onderwijs geniet.

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 5.1 Participatiewet (re-integratie en participatie) Op basis van het nieuwe beleidsplan en uitvoeringplan zetten we de werkwijze voort om inwoners naar werk of participatie te begeleiden. Steeds meer inwoners met een uitkering hebben hierbij meer ondersteuning nodig. Daarnaast blijven we sterk inzetten op de arbeidsparticipatie van inwoners die opgenomen zijn in het doelgroepenregister. Verder zullen we in samenwerking met andere gemeenten binnen de arbeidsmarktregio MiddenGelderland een regionaal werkcentrum openen. Het werkcentrum is een plek waar werkenden, werkzoekenden en werkgevers terecht kunnen voor hulp en advies. 5.2 Participatiewet (inkomen) De Participatiewet gaat gewijzigd worden. Dit heet ook wel de Participatiewet in Balans. De wijziging bestaat uit 3 sporen. In 2026 gaan we aan de slag met de implementatie van spoor 1. Dit spoor bestaat uit 23 maatregelen om de Participatiewet al op korte termijn beter te laten aansluiten op de omstandigheden van inwoners. De 23 maatregelen zijn onderverdeeld in 5 thema's. De thema's zijn: Aanvraagprocedure, Begeleiding participatie en re-integratie, Een stabiel en voldoende inkomen, Vaststellen recht en Overig. Eind 2026 hebben wij alle 23 maatregelen geïmplementeerd. 5.3 Onderwijshuisvesting Gemeenten hebben de wettelijke zorgplicht voor adequate en voldoende onderwijshuisvesting.

Dit houdt in dat wij verantwoordelijk zijn voor de bekostiging van nieuwbouw, uitbreiding van schoolgebouwen en de 1e inrichting. Circa 60% van de huidige 24 schoolgebouwen in onze gemeente is functioneel en technisch verouderd. Dit houdt in dat wij de komende jaren voor een grote opgave staan om deze gebouwen te vernieuwen. In 2024 is in samenwerking met de schoolbesturen en de kinderopvangorganisaties het Integraal Huisvestingsplan geactualiseerd. In dit plan staat de langetermijnvisie voor onderwijshuisvesting opgenomen. De komende jaren geven wij uitvoering aan deze investeringsopgaven, waaronder de nieuwbouw van basisschool De Meeuwenberg in Driel, het Lyceum in de wijk Westeraam Elst en uitbreiding van het basisonderwijs in of nabij de wijk Westeraam Elst. De oplevering van nieuwbouw van De Meeuwenberg is op zijn vroegst in 2027. Naar verwachting is de uitbreiding van de scholen in de wijk Westeraam pas medio 2029-2030 gereed. Resultaat

Jaar realisatie

Nieuwbouw PO/VO Westeraam Elst

2029

Nieuwbouw De Meeuwenberg Driel

2027

35

5.4 Onderwijs en zorg In 2026 zetten wij de implementatie van het beleidsplan “Onderwijskansenbeleid: samen bouwen aan gelijke kansen in Overbetuwe 2024-2028” voort. In 2026 werken wij met partners aan de ontwikkeling van een kwaliteitskader voor voorschoolse educatie. De uitvoering van het onderwijskansenbeleid en het kwaliteitskader monitoren we jaarlijks via een VVE-monitor. Inmiddels is met partners een samenwerkingsagenda onderwijs opgesteld, met focus op: 1. Goede overgangen tussen onderwijsfasen en een sterke doorgaande ontwikkellijn 2. Gelijke onderwijskansen voor alle kinderen 3. Versterken van de aansluiting tussen jeugdhulp en (passend) onderwijs; gezamenlijk zorgen voor een sterke ondersteuningsstructuur. Deze samenwerkingsagenda zal in 2026 worden geïmplementeerd. Hiervoor wordt een uitvoeringsagenda opgesteld, waarin we met partners aan de slag gaan om de doelstellingen te realiseren. Om de aansluiting tussen (onderwijs) en zorg te verbeteren en te versterken, zullen wij in 2026 met kernpartners werken aan afspraken over de taken en rollen in de “grijze gebieden” in de afbakening tussen jeugdhulp en onderwijs. Het resultaat hiervan is een afwegingskader met eventueel bijbehorende regelgeving.

5.5 Kunst, cultuur en erfgoed We steunen culturele activiteiten en educatie, organiseren evenementen die bijdragen aan een inclusieve samenleving en maken cultuur toegankelijk voor iedereen, met extra aandacht voor kwetsbare groepen en jongeren. We organiseren een cultuurbijeenkomst om samenwerking tussen culturele partners te versterken. Muziekonderwijs blijft belangrijk in het basisonderwijs, omdat het de ontwikkeling van kinderen stimuleert. Ook onderhouden en restaureren we kunstwerken in de openbare ruimte om de leefbaarheid te verbeteren. We benutten ons UNESCO-werelderfgoed met het jaarlijkse Romeinenfestival, vergroten de bekendheid van het Tempel-Kerkmuseum en werken samen met regionale initiatieven. Daarnaast starten we in Oosterhout het project om een nieuw erfgoedkunstwerk, geïnspireerd op de daar aangetroffen Romeinse archeologische vondsten te realiseren.

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

4.2 Onderwijshuisvesting Lasten

4.928

5.042

4.530

Baten

-33

-33

-33

-33

4.894

5.009

4.497

4.397

Lasten

4.253

4.433

4.579

4.669

Baten

-435

-435

-435

-435

Totaal 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

3.818

3.998

4.144

4.234

Lasten

471

434

435

435

Baten

0

0

0

0

471

434

435

435

Totaal 4.2 Onderwijshuisvesting

4.430

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

5.3 Cultuurpresentatie prod particip.

Totaal 5.3 Cultuurpresentatie prod particip.

36

Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

5.5 Cultureel erfgoed Lasten

177

167

167

167

Totaal 5.5 Cultureel erfgoed

177

167

167

167

Lasten

1.115

1.115

1.115

1.115

Baten

-24

-24

-24

-24

1.091

1.091

1.091

1.091

5.6 Media

Totaal 5.6 Media 6.3 Inkomensregelingen Lasten

14.674

15.019

15.289

15.589

Baten

-11.922

-12.267

-12.537

-12.837

2.753

2.753

2.753

2.753

Lasten

3.957

4.008

4.048

4.048

Totaal 6.4 WSW en beschut werk

3.957

4.008

4.048

4.048

Lasten

1.751

1.755

1.760

1.760

Totaal 6.5 Arbeidsparticipatie

1.751

1.755

1.760

1.760

Gerealiseerd resultaat

18.911

19.214

18.893

18.884

Totaal 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk

6.5 Arbeidsparticipatie

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGR) - BVO Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN)

Beleidsindicatoren Indicator *

2021 2022 2023 2024 2025

NL (meest Bron actuele)

% Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO)

1,6

1,7

2,3

1,8

-

Absoluut verzuim: aantal per 1.000 leerlingen

1,0

-

0,7

1,1

-

6,7 DUO/Ingrado

Relatief verzuim: aantal per 1.000 leerlingen

24,0 27,0 27,0 32,0

-

28,0 DUO/Ingrado

% Jongeren met delict voor de rechter

1,0

1,0

1,0

-

-

1,0 CBS - Jeugdmonitor

% Kinderen in uitkeringsgezin

3,0

3,0

3,0

-

-

6,0 CBS - Jeugdmonitor

% Jeugdwerkloosheid

1,0

1,0

2,0

-

-

2,0 CBS - Jeugdmonitor

% Netto arbeidsparticipatie

72,9 75,0 76,1 76,3

-

73,2 CBS Arbeidsdeelname

Bijstandsuitkeringen: aantal per 10.000 inwoners

222,8 188,5 183,8 187,5

-

343,6 CBS - Re- integratie

-

203,1 CBS - Re- integratie

Aantal re-integratievoorzieningen: aantal per 10.000 276,3 277,2 inwoners 15-64 jaar

- 184,0

2,3 DUO/Ingrado

*Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl september 2025, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar

37

PROGRAMMA 6. INFORMATIE EN KENNISSAMENLEVING Toelichting Onze inwoners verwachten steeds meer digitale dienstverlening die op elkaar is afgestemd; deze ontwikkeling kennen we al een aantal jaren en zal ook de komende periode van belang blijven. Deze dienstverlening moet begrijpelijk en transparant zijn, en we moeten als gemeente makkelijk bereikbaar en aanspreekbaar zijn. De komende jaren blijven we werken aan het verder verbeteren van de toegang tot diensten en producten. We werken daarbij meer op basis van data, procesgericht en digitaal, zodat we onze dienstverlening verder kunnen ontwikkelen en een meer dienstbare overheid zijn.

Beleidskader Lokaal beleid: Informatiebeleid 2021-2025 Moties en amendementen: Motie Maak raadsinformatie c.q. bestuurlijke informatie goed en eenvoudig vindbaar, doorzoekbaar en toegankelijk Motie goede leesbaarheid openbare mededelingen

Wat willen we bereiken? Informatie en kennissamenleving In dit programma beogen we de toegang tot de diensten en producten van de gemeente Overbetuwe nog beter te maken. Dit doen we door te werken aan een begrijpelijke, inclusieve en transparante dienstverlening. Tevens realiseren we dit door ons beleid en onze beslissingen op juiste data te baseren en openbare gegevens beschikbaar te stellen aan onze inwoners en ondernemers. Hiervoor verankeren we het digitaal en procesmatig werken verder in de gemeentelijke organisatie.

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 6.1 Toegang tot diensten en producten In 2026 werken we verder aan het verbeteren van de toegang tot onze diensten, producten en informatie. Digitale dienstverlening blijft hierbij een belangrijke pijler: het moet voor inwoners laagdrempelig, toegankelijk en eenvoudig zijn om digitaal dingen te regelen met de gemeente. Per 1 januari 2026 treedt de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) in werking. Hiermee krijgen inwoners en bedrijven het recht om officiële berichten elektronisch aan de gemeente te verzenden. Het nieuwe zaaksysteem en de daaraan gekoppelde Persoonlijke Internet Pagina (PIP) gaat hieraan bijdragen. Ook voor minder digitaal vaardige inwoners is het belangrijk dat zij eenvoudig dingen kunnen blijven regelen met de gemeente. Daarvoor moet digitale dienstverlening zo eenvoudig mogelijk zijn. En voor hen die er niet uitkomen moet er hulp en ondersteuning beschikbaar zijn. Deze ‘zorgplicht’ is ook wettelijk verankerd in de Wmebv.

38

Daarnaast verwachten we dat uiterlijk in 2026 de tweede tranche van de Wet open overheid (Woo) van kracht wordt. Dit betekent dat meer categorieën overheidsinformatie actief openbaar moeten worden gemaakt. We werken daarom aan het verder op orde brengen van onze informatiehuishouding, archiefbeheer en de processen voor het afhandelen van informatieverzoeken en Woo-aanvragen. Het voldoen aan deze wettelijke verplichtingen vraagt om verdere digitalisering en procesoptimalisatie binnen de organisatie. Hiervoor blijven investeringen in systemen, applicaties en de manier van werken noodzakelijk, ondanks de beperkte middelen voor ICT en informatievoorziening. Resultaat Jaar realisatie De verdere fasen van de Wet Open Overheid invoeren, inclusief het verbeteren van 2026 het archiefbeheer 6.2 Verantwoord werken met gegevens In 2026 gaan we verder met het verantwoord werken met gegevens. Met het ingerichte datawarehouse borgen we de kwaliteit van onze data. We bouwen nieuwe dashboards voor medewerkers op basis van interne en openbare data. Met vooraf vastgestelde KPI's geven deze ons inzicht in onze bedrijfsvoering en dienstverlening. Voor we datagedreven gaan werken, ontwikkelen we spelregels voor het sturen met data. In 2026 stellen we ons nieuwe informatiebeleid vast. Verder gebruiken we de architectuurprincipes bij al onze nieuwe aanbestedingen en implementaties.

Deze verbinden we aan de landelijke agenda Common Ground en Collectieve digitalisering. Tot slot houden we zowel het AI-beleid als het bewustzijn onder medewerkers actueel, gezien de snelle ontwikkelingen rondom AI. Resultaat

Jaar realisatie

Dashboards inrichten op basis van met de organisatie samen vastgestelde KPI’s die 2026 inzicht geven in onze bedrijfsvoering en dienstverlening. Hierbij ontwikkelen we spelregels voor het sturen met data. 6.3 Digitaal en procesmatig werken In 2026 versterken we het digitaal en procesmatig werken met behulp van de doorontwikkeling van ons nieuwe zaaksysteem. In deze fase leggen we nieuwe koppelingen aan en borgen we het procesgericht werken. Verder ontwikkelen we onze Persoonlijke Internet Pagina door (PIP). In dit portaal kunnen inwoners en ondernemers de actuele status van hun zaak inzien en aanvullen. Conform de nieuwe archiefwet blijven we werken aan het op orde brengen van onze informatiehuishouding en ons archiefbeheer. Ook gaan we in 2026 verder door met het implementeren van Microsoft 365. Zo kunnen we meer digitaal en op een archiefwaardige wijze samenwerken, zowel intern als extern, bijvoorbeeld met onze ketenpartners. Tot slot gaan we door met het versterken van het digitale toegangsbeleid. Zo zorgen we ervoor dat alleen de juiste mensen op de juiste plaatsen kunnen komen in applicaties of systemen en daar de juiste dingen kunnen zien of doen. Uiteraard komen hier ook bewustwording onder medewerkers en verdere professionalisering van onze beheerders aan te pas.

Zo borgen we de veiligheid van onze informatie en verkleinen we onze bedrijfsrisico's in een steeds complexere digitale wereld.

Wat mag het kosten? Met dit programma zijn geen financiële middelen gemoeid. Deze maken onderdeel uit van het taakveld dat bij programma 7 is ondergebracht.

39

PROGRAMMA 7. FINANCIËN EN BEDRIJFSVOERING Toelichting De gemeente Overbetuwe is erop gericht de financiële positie, zowel incidenteel als structureel, gezond te krijgen en te houden. De gemeentelijke begroting moet gezond blijven zonder te moeten snoeien in essentiële voorzieningen voor de inwoners. We streven er naar de lasten voor inwoners laag te houden en ook om de toekomstige generaties hiervan te laten profiteren. Onze bedrijfsvoering moet zodanig efficiënt en effectief zijn ingericht dat deze bijdraagt aan een optimale dienstverlening voor onze inwoners. We werken daarom aan een doorlopende verbetering en ontwikkeling van onze bedrijfsvoering. Overhead Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het van belang dat gemeenten inzicht geven in de kosten van overhead. Door het specificeren van de overhead ontstaat er inzicht in deze kosten, waardoor er beter gestuurd kan worden op de bedrijfsvoering. Welke kosten behoren er tot de overhead? Op grond van het BBV bestaat de overhead uit 'alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces’.

De overhead bestaat derhalve uit de loon- en overige kosten van de zogenoemde PIOFACH1-functies, de daarmee samenhangende ICT-systemen, de huisvestingskosten voor gemeentelijke werknemers en de eventuele uitbesteding van bedrijfsvoering die niet direct zijn toe te wijzen aan het primaire proces. Hieronder vallen ook de sturende taken die vervuld worden door hiërarchisch leidinggevenden. De overhead voor 2026 is begroot op € 21,4 miljoen (afgerond) en is als volgt opgebouwd: Opbouw van de overhead (bedragen x € 1.000)

Begroting 2026

Huisvestingskosten

1.036

P-budget: loonkosten

11.354

P-budget: overige personeelskosten

2.534

ICT uitgaven

4.041

Overige bedrijfsvoeringskosten

2.436 Totaal

21.401

Doorberekening overhead aan kostendekkende taakvelden Op de taakvelden waar we als gemeente kosten toerekenen aan derden, maakt de overhead deel uit van het tarief. De wijze waarop we de overhead aan deze tarieven toerekenen ligt vast in de “Financiële verordening gemeente Overbetuwe 2024”. In 2026 wordt er € 2,3 miljoen, oftewel 10,7%, doorberekend aan de taakvelden afval, riolering, lijkbezorging en grondexploitaties.

1

Personeel, Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Administratieve organisatie, Communicatie en Huisvesting.

40

Beleidsnota's Lokaal beleid: Informatiebeveiligingsbeleid gemeente Overbetuwe 2024 Financiële verordening 2024 Mandaatbesluit 2023 Klachtenverordening 2023 Stuurmodel Overbetuwe 2023 Nota risicomanagement 2023 Treasurystatuut 2022 Informatiebeleid 2021-2025 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente Overbetuwe 2019 Privacybeleid- en reglement gemeente Overbetuwe 2018 Visie op bedrijfsvoering Meerwaarde creëren 2018-2020 Algemene Verordening Gegevensbescherming en aanverwante regelgeving Moties en amendementen: Motie: Krapte op de arbeidsmarkt en vitale functies

Wat willen we bereiken? Financiën en bedrijfsvoering Wij streven naar een sluitende meerjarenbegroting en voldoende weerstandscapaciteit en solvabiliteit. We willen een gezonde gemeentelijke begroting, die voldoet aan de geldende regelgeving en waarbij we weloverwogen keuzes maken in het besteden van onze middelen. Een participatiecultuur waarbij we meer ruimte geven aan onze inwoners, betekent dat we investeren in expertise om dit proces actief in te richten en te faciliteren. Hiernaast werken we aan een doorlopende verbetering en ontwikkeling van onze bedrijfsvoering. Onze bijzondere aandacht gaat daarbij de komende periode uit naar het door ontwikkelen van een veilige ICT-infrastructuur.

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 7.1 Financiën We voeren komende jaren ombuigingen door, om zorg te dragen voor een structureel sluitende begroting in 2029. De inflatie en de krapte op de arbeidsmarkt maken dat de uitgaven van onze materiële en personele budgetten en investeringen snel toenemen. We houden dit in balans door hier voldoende middelen voor op te nemen en zo nodig te herprioriteren. We doen omvangrijke investeringen in de komende jaren zoals het multifunctioneel sportcentrum in Elst, de Wanmolen en onderwijshuisvesting. Deze investeringen hebben effect op de verhouding tussen ons eigen en vreemd vermogen en de nettoschuldquote, omdat we hiervoor financiële middelen aantrekken. Dat betekent dat we ook hebben geprioriteerd in de investeringen die we kunnen doen. Resultaat (doorlopend) Zorgen voor een structureel sluitende begroting Weloverwogen keuzes maken in het besteden van de middelen (van en voor onze inwoners) Een weerstandsratio van tussen de 1,4 en 2,0 behalen. Dan zijn de risico’s voldoende beheersbaar met de beschikbare middelen Ons houden aan de voorschriften van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording). Onze begroting en jaarrekening bestaan uit verplichte onderdelen, zoals paragrafen, programma’s en een financiële onderbouwing Een solvabiliteit van minimaal 20% realiseren (is risiconiveau neutraal).

Solvabiliteit geeft de mate aan waarin wij aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen

41

7.2 Bedrijfsvoering In 2026 actualiseren we onze visie op bedrijfsvoering en werken we verder aan een toekomstbestendige organisatie. Daarbij ligt de nadruk op procesgericht werken, het verbeteren van onze informatiehuishouding en het versterken van onze digitale weerbaarheid. Dit is nodig om onze dienstverlening te verbeteren en te voldoen aan nieuwe en bestaande wetgeving, waaronder de Archiefwet, Wet digitale overheid (Wdo), Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv), Wet open overheid (Woo) en de NIS2-richtlijn. Het nieuwe zaaksysteem vormt in 2026 de basis om processen efficiënter in te richten, archiefbeheer te verbeteren en informatie toegankelijker te maken. Hiermee vergroten we onze wendbaarheid en zorgen we voor betere samenwerking en dienstverlening richting inwoners en ondernemers. Op het gebied van informatieveiligheid blijven we voldoen aan de AVG, BIO en de NIS2richtlijn. We investeren in slimme monitoring, detectie- en responsmaatregelen en versterken de bedrijfscontinuïteit met scenario’s, draaiboeken en oefeningen. Ook vergroten we het bewustzijn onder medewerkers zodat veilig werken en adequaat handelen bij incidenten vanzelfsprekend wordt.

Door deze ontwikkelingen wordt onze bedrijfsvoering robuuster en toekomstgericht, met meer grip op processen en informatie en een solide basis om in te spelen op maatschappelijke opgaven en veranderende wet- en regelgeving. Hierbij is blijvend aandacht nodig voor de beperkte beschikbaarheid van middelen. Jaar realisatie Resultaat Continu onze bedrijfsvoeringsprocessen verbeteren door vanuit de PDCA-cyclus te 2026 monitoren en te leren De vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van informatie waarborgen en 2026 beschermen. Dit doen we door blijvend te sturen op een effectieve inrichting van processen, infrastructuur en overige technische maatregelen, maar vooral ook door het vergroten van het bewustzijn van onze medewerkers

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

0.4 Overhead Lasten

21.431

21.379

21.360

Baten

-1

-1

-1

-1

Totaal 0.4 Overhead

21.430

21.378

21.359

21.360

Gerealiseerd resultaat

21.430

21.378

21.359

21.360

42

21.361

PROGRAMMA 8. ALGEMEEN BESTUUR EN REGIONALE SAMENWERKING Toelichting Binnen het programma Algemeen bestuur en regionale samenwerking zijn administratief de middelen ondergebracht voor de gemeenteraad en het college, zoals vergoedingen, loonkosten en werkbudgetten. Tevens bevat dit programma administratief middelen voor regionale samenwerking. Binnen dit programma zijn ten aanzien van de regionale samenwerking twee doelstellingen geformuleerd die hieronder worden toegelicht. De gemeente Overbetuwe, liggend in het hart van de regio Arnhem-Nijmegen, is een groot voorstander van regionale samenwerking. Wij vinden het belangrijk dat de regionale samenwerking effectief en slagvaardig is opgezet om de gezamenlijke doelen te realiseren. Dat is noodzakelijk om de concurrentiepositie, aantrekkingskracht en bereikbaarheid van onze regio te versterken. Participatie en communicatie De raad ontvangt jaarlijks de jaarstukken, (concept) begroting en (concept) regionale agenda met bijhorende opgaveovereenkomsten en wordt in de gelegenheid gebracht hierop een zienswijze in te dienen. Waar nodig informeren we inwoners over de (voortgang op de) opgaven en ontwikkelingen bij verbonden partijen.

Beleidsnota's Lokaal beleid: Nota verbonden partijen, 2024 Regionaal beleid: Regionale agenda 2025-2029 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Strategische visie middengebied Overbetuwe en Lingewaard, 2021 Moties en amendementen: Motie: Vergaderplanning besluitvormingscyclus Groene Metropool Regio

Wat willen we bereiken? Algemeen bestuur Wij weten wat we als gemeente te bieden hebben en opereren als betrouwbare partner vanuit een duidelijke visie. Wij werken daarbij efficiënt en resultaatgericht en stimuleren innovatieve oplossingen. Vanuit onze krachtige, zelfstandige positie gaan wij samenwerking aan met anderen als deze een meerwaarde biedt voor onze inwoners, organisaties, instellingen en bedrijven. Ook staan wij open voor samenwerking, zowel binnen als buiten onze gemeente, om anderen daarmee te helpen. We zijn daarmee een gemeente die gericht is op de samenleving, zowel lokaal als regionaal. Een bijzondere vorm van samenwerking in onze regio hebben we georganiseerd als verbonden partijen.

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 8.1 Regionale samenwerking In de Groene Metropool Regio (GMR) werken wij (17 gemeenten) gezamenlijk aan vijf maatschappelijke opgaven. Het overkoepelende doel is het realiseren van groei én het versterken van het groene karakter van de regio. De focus ligt hierbij op de volgende opgaven: • Groene groeiregio (verbinden van ruimtelijke opgaven en woningbouw) • Productieve regio (economie en arbeidsmarkt)

43

• • •

Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur en landschap, cultuur en erfgoed) Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie)

Hieronder staan de specifieke doelen voor 2026 benoemd, overeenkomstig met de regionale agenda 2025-2029 en de begroting 2026-2029 van de GMR. Groene Groeiregio  



    

Vervolg uitvoering m.b.t. Bodem en Water, naar aanleiding van de studies van de WUR (GMR 2120) en de Commissie Rijksadviseurs. Uitvoering van prioritaire maatregelen in de vier deelgebieden (Liemers, Middengebied, Veluwezoom, Rijk van Nijmegen), met aanscherping van inhoudelijke doelen. Bovenregionale maatregelen (zoals randvoorwaarden woningbouw) agenderen binnen NOVEX, regioarrangementen en ruimtelijke beleidsdocumenten (Rijks- en provinciale omgevingsvisies). Stimuleren van huisvesting voor specifieke doelgroepen (ouderen, arbeidsmigranten, kwetsbaren) via kennisdeling, voorbeelden en ondersteuning bij locatieontwikkeling. Uitbreiden van personele ondersteuning aan gemeenten door de projectleiderspool Woningbouw te vergroten en te koppelen aan het detacheringsconstruct. Het versnellen van planvorming Woningbouw, door ondersteuning vanuit de GMR aan gemeenten. Monitoring en afstemming van woningbouwproductie en -behoefte, en uitvoering van de Woondeal. Versterken van publiek-private samenwerking via tempotafels en samenwerking met corporaties binnen Woonkr8.

Productieve regio   

Uitvoering Regionaal Programma Werklocaties (RPW). Versterken dienstverlening aan het MKB door samenwerking en kennisdeling te faciliteren. Uitvoering van de Roadmap Logistiek: Focus op het signaleren van externe ontwikkelingen, verduurzaming van multimodale transportmiddelen, slimme laadinfrastructuur en ruimtelijke inpassing.

Ontspannen regio  Uitvoering Groen-Blauw raamwerk.  Versterken aantrekkingskracht recreanten en bezoekers door het versterken van diverse verhaallijnen en het verbeteren van het fiets- en wandelroutenetwerk.  Stimuleren van een goede spreiding van recreatief-toeristische voorzieningen in de regio, met oog voor leefbaarheid en natuurbehoud.  Uitvoering van Regionaal Cultuurplan: stimuleren van culturele voorzieningen en een actief, cultureel netwerk. Verbonden regio  Duurzame mobiliteit en gedrag: gedragsaanpak op mobiliteit vergt een lange adem. Voor 2026 houden wij vast aan de kaders van het programma Slim & Schoon Onderweg, waarbij de focus ligt op de werkgeversaanpak, duurzame logistiek en versnelde uitrol van laadinfrastructuur.  Voorzieningen en infrastructuur: er worden drie gebiedsaanpakken uitgewerkt in 2026 en er worden afspraken gemaakt met het Rijk (o.a. netwerkanalyse, Goederencorridor Noordoost-Europa, spoor Utrecht en Arnhem-Duitse grens). Voor drie doorfietsroutes (waaronder het VeluweWaalpad) zijn samenwerkingsovereenkomsten getekend. Vanwege de bezuinigingen in 2026 heeft het AB ervoor gekozen om in 2026 niet meer te investeren in procesbegeleiding van fysieke netwerken (tevens m.b.t. doorfietsroutes). 44

Circulaire regio  Ondersteuning bij inkoop van producten t.b.v. circulariteit, in het bijzonder bij de gezamenlijke inkoop van energie, maar ook in de bouw- en Grond-, Weg- en Waterbouwsector. Het project “Toekomstbesteding bouwen” helpt hierbij.  Water- en klimaatadaptatie: het doel is om water beter op te vangen, vast te houden en te hergebruiken. Dit draagt bij aan het voorkomen van wateroverlast, droogte en hittestress.  Nadere invulling van de Regionale Energiestrategie (RES), in de vorm van ondersteuning voor grote wind- en zonprojecten, uitwerking van de warmtestrategie en aanpak van netcongestie. De regio ondersteunt gemeenten bij het uitfaseren van fossiele brandstoffen door in te zetten op hergebruik van warmte. 8.2 Verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Bij verbonden partijen gaat het om publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties.

Publiekrechtelijke organisaties zijn gemeenschappelijke regelingen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Privaatrechtelijke organisaties zijn bv. een NV, BV of stichting. Voor een verdere toelichting op de verschillende verbonden partijen verwijzen we naar paragraaf VI van deze programmabegroting. Hierin worden de doelstellingen van de verbonden partijen toegelicht en is een financieel overzicht opgenomen. In 2025 worden de effecten van de nieuwe Nota verbonden partijen gemeente Overbetuwe 2024 geëvalueerd, zodat de raad in 2026 kan besluiten of aanpassing van de Nota verbonden partijen gewenst is.

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

0.1 Bestuur Lasten

2.597

2.548

2.548

Baten

0

0

0

2.548 0

Totaal 0.1 Bestuur

2.597

2.548

2.548

2.548

Gerealiseerd resultaat

2.597

2.548

2.548

2.548

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Euregio RijnWaal - Regio Arnhem Nijmegen (Groene Metropoolregio)

45

ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN, VPB, ONVOORZIEN EN MUTATIES RESERVES Algemene dekkingsmiddelen, VPB en onvoorzien Lasten (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

40

40

40

40

10

10

10

10

Onvoorzien: - raming onvoorzien Vennootschapsbelasting: - raming vennootschapsbelasting Overige lasten: - reeds bestemde structurele financiële ruimte

1.589

223

87

237

- stelposten (algemeen)

1.792

1.549

1.489

1.489

- stelposten (openbare ruimte)

1.227

1.199

1.219

1.326

- stelposten (kapitaallasten)

316

316

1

316

- stelposten (inanciën)

786

786

786

786

1.275

1.275

1.275

1.275

- lasten deelnemingen

1

1

1

1

- lasten geldleningen

0

0

0

0

- overige lasten (voornamelijk renteresultaat)

98

20

106

193

Totaal lasten

7.134

5.419

5.013

5.673

Baten (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

- lasten heffingen en invordering gemeentelijke belastingen

Algemene dekkingsmiddelen: - dividend deelnemingen

-10

-10

-10

-10

- onroerende zaakbelastingen gebruikers

-2.051

-2.051

-2.051

-2.051

- onroerende zaakbelastingen eigenaren

-11.415

-11.415

-11.415

-11.415

-443

-443

-443

-443

- hondenbelasting - precariobelastingen

-43

-43

-43

-43

-96.661

-95.855

-93.558

-95.023

- rente bestemmingsreserves

-200

-200

-200

-200

- rente voorzieningen

-309

-309

-309

-309

-8

-8

-8

-8

-787

-787

-787

-787

- uitkeringen gemeentefonds - rentetoevoeging aan algemene dienst:

- rente overlopende passiva Overige baten: - overige baten (voorn. bijdrage Lingewaard voor belast.samenw.) Totaal baten

-111.925 -111.119 -108.821 -110.286

Saldo programma Alg. dekkingsmiddelen en onvoorzien

-104.791 -105.700 -103.808 -104.614

46

Mutaties reserves per programma Toevoegingen (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Toevoeging aan reserves programma 01

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 02

90

90

90

90

Toevoeging aan reserves programma 03

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 04

111

111

111

111

Toevoeging aan reserves programma 05

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 06

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 07

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 08

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves alg. dekkingsmidd.

0

0

0

0

Totaal toevoegingen

201

201

201

201

Onttrekkingen (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Onttrekkingen aan reserves programma 01

-141

-126

-116

-116

Onttrekkingen aan reserves programma 02

-510

-493

-496

-499

Onttrekkingen aan reserves programma 03

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 04

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 05

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 06

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 07

-62

-63

-65

-67

Onttrekkingen aan reserves programma 08

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves alg. dekkingsmid.

-2.138

-874

-656

0

Totaal onttrekkingen

-2.851

-1.556

-1.333

-682

47

PARAGRAFEN I. Lokale lasten Inleiding In deze paragraaf bieden wij inzicht in het beleidskader rond de lokale heffingen, kostendekking per verordening, de tariefs- en kostenontwikkeling, de lokale lastendruk en het kwijtscheldingsbeleid. Overhead: In programma 7 is een toelichting en specificatie opgenomen van de overhead. In deze paragraaf wordt dit verder uitgewerkt en gaan we in op aan derden door te belasten overhead. Het overheadtarief is een opslag op het uurtarief. Op basis van de uitgangspunten zijn de totale overheadkosten 2026 afgerond € 21,4 miljoen en het totaal aantal productieve uren voor 373,0 fte bedraagt 526.440 uur. Hiervan wordt 360.724 uur aan taakvelden toegerekend. Rekening houdende met de verhouding tussen de uurtarieven van de Helster, Openbare Werken en de overige teams worden de tarieven: - voor de Helster en Openbare Werken: € 32,46 - voor de overige teams: € 64,92 Ten opzichte van 2025 daalt het overheadtarief (voor de overige teams) met € 1,23 (-1,86%). De belangrijkste verklaring hiervoor is de toename van de formatie waardoor het totaal aantal uren voor de te verdelen overheadskosten toeneemt. De inkomsten per heffing en de kostendekking In het volgende overzicht zijn de geraamde opbrengsten van alle gemeentelijke heffingen opgenomen voor 2025 en 2026.

Daarbij is ook aangegeven of er sprake is van een dienstverlening waarvoor maximale kostendekking geldt. Heffing (bedragen x € 1.000)

Begroot 2025 incl. begr. wijz.

Begroot 2026 prim. Tariefsmutatie t.o.v. Begroting 2025

Geldt een max. kostendekking?

OZB woningen

6.910

8.394

20,5%

Neen

OZB niet-woningen

4.144

5.071

20,5%

Neen

Hondenbelasting

432

443

2,7%

Neen

Rioolheffing

3.245

3.722

14,4%

Ja

Reinigingsheffingen

7.212

7.380

9,5%

Ja

Marktgelden/standplaatsen

41

58

54,3%2

Ja

Lijkbezorgingsrecht

104

107

2,7%

Ja

BIZ-heffing centrum Elst

170

170

Geen

Neen

BIZ-heffing centrum Heteren

19

19

Geen

Neen

BIZ-heffing centrum Zetten

21

21

Geen

Neen

Precariobelasting

42

43

2,7%

Neen

Forensenbelasting

35

36

2,7%

Neen

Toeristenbelasting

101

103

2,7%

Neen

2

De 2,7% tariefstijging betreft de reguliere prijsindexatie. Om ombuigingsvoorstel 2.05 Kostendekkend maken marktgelden Kadernota 2026 te realiseren dient het tarief daarnaast nog te stijgen met 51,6%.

48

Heffing (bedragen x € 1.000) Begroot 2025 incl. Begroot 2026 prim. Tariefsmutatie t.o.v. begr. wijz. Begroting 2025

Geldt een max. kostendekking?

1.366

2,7%3

Ja

2,7%4

Ja

Geen

Neen

Leges omgevingsvergunningen

1.135

Overige leges

1.243

1.264

Subtotaal bruto inkomsten

24.854

28.197

Kwijtschelding Totaal netto opbrengst heffingen

-225

-240

24.629

27.957

Het beleidskader van de lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) Beleidskader Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) en Verordening onroerende-zaakbelastingen gemeente Overbetuwe 2025. In december 2025 wordt de Verordening onroerendezaakbelastingen gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Jaarlijks worden de WOZ-waarden voor woningen en niet-woningen vastgesteld. Deze WOZwaarde is de grondslag voor de aanslag OZB. Wij zorgen voor een tijdige en correcte verzending van de waardebeschikkingen (WOZ-waarde) en belastingaanslagen. Beschikkingen worden zoveel mogelijk met dagtekening 26 februari 2026 (wettelijke termijn) verzonden. Ook de afhandeling van bezwaarschriften vindt tijdig plaats. De wettelijke termijn voor het doen van een uitspraak is het einde van het kalenderjaar. Wij streven ernaar de bezwaren tegen de WOZ-waarde gemiddeld binnen 6 maanden af te handelen. Herwaardering Voor het belastingjaar 2026 zal de OZB worden gebaseerd op de nieuwe WOZ-waarden per de waardepeildatum 1 januari 2025. Uitgangspunt is dat schommelingen van WOZ-waardes geen invloed hebben op de hoogte van de gemiddelde aanslag OZB. Niet alleen wanneer waardes dalen, maar ook niet als waardes stijgen.

Wel kan het natuurlijk zo zijn dat bepaalde typen onroerende zaken een waardeontwikkeling laten zien die van het gemiddelde afwijkt, wat dan ook tot een hogere of lagere belastingaanslag zal leiden. De definitieve OZBtarieven kunnen pas worden vastgesteld nadat de gegevens over de waardeontwikkeling bekend zijn. Tariefontwikkeling In de Kadernota 2026 is uitgegaan van de volgende uitgangspunten voor de OZB:  Verhoging van de OZB-opbrengsten met 2,7% inflatie.  Verhoging van de OZB-opbrengsten met 7,3% conform ombuigingsvoorstel ‘A.02 OZB opbrengst woningen en niet-woningen verhogen’.  Verhoging van de OZB-opbrengsten met 10,5% conform de aanvullende structurele dekking begroting 2026 zoals benoemd in de financiële positie van deze begroting. Dit betreft een aanvulling op bovenstaand genoemd ombuigingsvoorstel in de Kadernota 2026 waarbij het ingroeipad tot 2028 wordt geschrapt en het uitgangspunt van de Kadernota 2026 om 30% van het tekort op te lossen door middel van lastenverzwaringen. De tarief ontwikkeling 2026 wordt dan voor woningen en niet-woningen 20,5%.

3

De 2,7% tariefstijging betreft de reguliere prijsindexatie. De tariefstijging n.a.v. ombuigingsvoorstel 2.51 Kostendekkendheid (bouw)leges Kadernota 2026 wordt na afronding van het legesonderzoek meegenomen bij de definitieve vaststelling van de tarieventabel leges 2026. 4 De 2,7% tariefstijging betreft de reguliere prijsindexatie. Daarnaast wordt n.a.v. ombuigingsvoorstel 2.02 Heffen leges evenementenvergunning € 10.000 extra opbrengsten gegenereerd.

49

Vrijstellingen Naast de verplichte vrijstelling op grond van artikel 220d van de Gemeentewet zijn in de verordening onder andere vrijstellingen opgenomen voor: onroerende zaken die dienen voor de publieke dienstverlening, straatmeubilair, plantsoenen en begraafplaatsen. Hondenbelasting Beleidskader Verordening hondenbelasting gemeente Overbetuwe 2025. In december 2025 wordt de Verordening hondenbelasting gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen De hondenbelasting is een algemene belasting waarvan de opbrengst in de algemene middelen vloeit en van waaruit gemeenten zelf mogen bepalen waaraan het wordt besteed. Uit onze inkomsten van de hondenbelasting worden onder andere de aanleg, het onderhoud en de schoonmaak van de hondenvoorzieningen (honden uitlaatplaatsen en hondenlosloopgebieden) betaald. Tarieven De tarieven hondenbelasting worden conform de Kadernota 2026 verhoogd met 2,7% inflatie. Vrijstellingen Honden voor de begeleiding van een gehandicapte of een slechtziende zijn vrijgesteld van hondenbelasting. Rioolheffing Beleidskader Verordening rioolheffing gemeente Overbetuwe 2025 en Water- en Rioleringsprogramma gemeente Overbetuwe 2025-2029 (Wrp 2025-2029). In december 2025 wordt de Verordening rioolheffing gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad.

Algemeen De rioolheffing wordt geheven voor de bekostiging van de gemeentelijke taken die zijn vastgelegd in het Wrp 2025-2029. Evenals de afvalstoffenheffing is de rioolheffing kostendekkend: we gaan uit van het principe “de vervuiler betaalt”. De belasting wordt geheven van de gebruiker van een pand. Bij het vaststellen van het Wrp 2025-2029 op 27 juni 2024 heeft de raad het amendement “Rioolheffing meer geleidelijk omhoog” aangenomen waarin wordt uitgegaan van scenario 2a. Dit scenario houdt in dat de afbouw van de rioolvoorziening naar € 1 miljoen niet eind 2027 maar eind 2029 gerealiseerd wordt. Via deze weg stijgt het riooltarief trapsgewijs om een schokeffect vanaf 2028 te voorkomen. Op basis hiervan zijn de belangrijkste financiële uitgangspunten van het Wrp 2025-2029 als volgt:  100% kostendekking. Dat betekent dat alle kosten die we maken voor de gemeentelijke watertaken voor maximaal 100% uit de rioolheffing worden gedekt.  Conform de afspraken uit het oude Gemeentelijk Rioleringsplan Overbetuwe 20182022 (GRP 2018-2022) in verband met het afbouwen van de eerder opgebouwde hoogte van de voorziening, wordt de stand van de voorziening eind 2029 teruggebracht naar € 1.000.000. Hierdoor wordt er jaarlijks geld onttrokken aan de voorziening riolering tot en met 2029 om via een tariefverlaging het geld terug te geven aan de inwoner.

Vanaf 2029 leiden voor- en nadelen op jaarbasis (op basis van realisatie) tot een storting of onttrekking aan of van de voorziening, waarbij de stand van de voorziening binnen de bandbreedte van € 1.000.000 en € 2.500.000 blijft om tegenvallers op te kunnen vangen. Eventuele over- of onderschrijdingen van deze bandbreedte worden ten gunste of ten laste van de rioolheffing gerekend. 50

Kostenontwikkelingen De totale kosten voor aan riolering toe te rekenen kosten stijgen met € 190.000 ten opzichte van 2025. De belangrijkste oorzaken zijn: a. Stijging onderhoudskosten watergangen: € 70.000 (nadeel) b. Toename klimaat-meekoppel-budget conform Wrp 2025-2029: € 50.000 (nadeel) c. Prijsstijgingen conform pBBP 2,7%: € 37.000 (nadeel) d. Stijging btw vanwege hogere directe lasten: € 22.000 (nadeel) e. Toename kapitaallasten: € 11.000 (nadeel) Tarieven Het riooltarief voor 2026 bedraagt € 169,25. Op basis van de uitgangspunten van het Wrp 2025-2029 wordt de voorziening afbouwend ingezet om het riooltarief te verlagen. De onttrekking aan de voorziening voor 2026 is € 263.000 lager dan in 2025 en bedraagt € 1.336.480. Zowel de lagere onttrekking als de kostenstijgingen zorgen ervoor dat het tarief met € 21,25 stijgt ten opzichte van 2025. Vrijstellingen Geen. Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten Beleidskader Artikel 15.33 van de Wet milieubeheer, Verordening reinigingsheffingen gemeente Overbetuwe 2025 en Grondstoffenbeleidsplan 2024-2028 “Van Afval Naar Grondstof”. In december 2025 wordt de Verordening reinigingsheffingen gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Voor de reinigingsheffingen geldt het beginsel: de vervuiler betaalt. Om die reden is de 100% kostendekking het uitgangspunt.

Vanaf 1 januari 2026 werkt de gemeente Overbetuwe samen met afvalinzamelaar Dar voor het ophalen van afval. Bij het opstellen van de Programmabegroting 2026 en de berekening van de afvalstoffenheffing zit de gemeente nog midden in deze transitie. Er is nog geen vastgestelde dienstverleningsovereenkomst. De structurele effecten van de Dar en de invloed op de heffing zijn daardoor nog niet bekend en dus niet verwerkt in 2026. Wel is bekend dat de toetreding eenmalig kosten met zich meebrengt, zoals het werven van extra personeel bij de Dar, afvalpassen dienen vervangen te worden en er is projectbegeleiding beschikbaar gesteld voor een goed verloop van de toetreding. Dit eenmalige effect van € 185.000 is meegenomen in de heffing van 2026. Kostenontwikkelingen De totale netto lasten stijgen met € 168.000. De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door prijsontwikkelingen, financiële effecten van het vastgestelde Grondstoffenbeleidsplan 20242028 “Van Afval naar Grondstof” en eenmalige kosten vanwege het toetreden tot de Dar. Onderstaand een overzicht van de belangrijkste oorzaken van de stijging: Omschrijving

EUR

Eenmalige kosten toetreding Dar 2026 Mutaties op basis van het beleidsplan 2024-2028 “Van Afval naar Grondstof”

185.000



160.000

Reservering prijsstijgingen 2026 op basis van pBBP 2,7%

93.000

Saldo diverse mutaties

16.000

Subtotaal materiële lasten

134.000

Hogere kosten btw door toename materiële lasten Lagere kosten voor overhead door daling tarief

44.000



20.000

Hogere kosten kwijtschelding door stijging tarief

10.000

Totaal lastenstijging

168.000

51

Tarieven Uitgaande van 100% kostendekkende tarieven betekent deze kostenverhoging dat de tarieven moeten stijgen. In het grondstoffenbeleidsplan is aangegeven om de variabele tarieven niet te verhogen. De stijging komt dus volledig ten laste van het vaste tarief. De kostenstijging zorgt ervoor dat het vaste tarief stijgt met € 8,30. De maatregelen van het grondstoffenbeleidsplan hebben ertoe geleidt dat het aantal ledigingen van de restafvalcontainers is gedaald. Dit zorgt ervoor dat de variabele opbrengsten van restafval met naar verwachting € 350.000 dalen ten opzichte van eerdere jaren. Met de lagere verwerkingskosten die hiertegenover staan is al rekening gehouden bij de mutaties op basis van het vastgestelde grondstoffenbeleidsplan in 2025. Aangezien de afvalstoffenheffing 100% kostendekkend is dient tegenover de daling van de variabele opbrengsten dus een stijging van de vaste opbrengsten te staan. Het vaste tarief stijgt hierdoor met € 17,20 extra. Per saldo heeft deze stijging geen effect voor de inwoners aangezien de variabele heffing daalt door de afname in ledigingen. In totaal stijgt het vaste bedrag voor de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten hierdoor met 9,5%. Het vaste bedrag van 2025 van € 270,00 stijgt met € 25,50 naar € 295,50 in 2026. Vrijstellingen Geen. Precariobelasting Beleidskader Verordening precariobelasting gemeente Overbetuwe 2025.

In december 2025 wordt de Verordening precariobelasting gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Precariobelasting wordt geheven voor het hebben van voorwerpen op de voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Het gaat om terrassen en standplaatsen. Bijvoorbeeld verkoopwagen of kraam waar spullen of eten verkocht wordt. Tarieven De tarieven precariobelasting worden conform de Kadernota 2026 verhoogd met 2,7% inflatie. Vrijstellingen Geen. Marktgelden/standplaatsen Beleidskader Verordening marktgelden gemeente Overbetuwe 2025. In december 2025 wordt de Verordening marktgelden gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Iedereen die een standplaats heeft op de wekelijkse markt betaalt marktgeld. Dat geldt ook voor degene die een standplaats heeft voor bijvoorbeeld een dag. Naast marktgeld betalen ze een bedrag voor de elektriciteitsvoorzieningen als daarvan gebruik wordt gemaakt. Tarieven In de Kadernota 2026 is uitgegaan van de volgende uitgangspunten voor marktgelden:  Verhoging van de tarieven met 2,7% inflatie.  Verhogen tarieven marktgelden conform ombuigingsvoorstel ‘2.05 Kostendekkend maken marktgelden’. Voor de goederenmarkt in Zetten geldt een lager tarief dan voor Elst. De reden hiervoor is de beperktere omvang van de kern Zetten en de markt. 52

Vrijstellingen Geen. Lijkbezorgingsrechten Beleidskader Verordening lijkbezorgingsrechten gemeente Overbetuwe 2025. In december 2025 wordt de Verordening lijkbezorgingsrechten gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Voor het gebruik van een algemene begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats worden rechten geheven. In deze gemeente zijn er drie algemene begraafplaatsen. Tarieven De tarieven lijkbezorgingsrechten worden conform de Kadernota 2026 verhoogd met 2,7% inflatie. Vrijstellingen Geen. Bedrijveninvesteringszone (BIZ) Beleidskader Verordening bedrijveninvesteringszone centrum Heteren 2022-2026, Verordening bedrijveninvesteringszone centrum Zetten 2023-2027 en Verordening bedrijveninvesteringszone centrum Elst 2025-2029. Algemeen Ondernemers in het centrum van Elst, Heteren en Zetten hebben een bedrijveninvesteringszone (BIZ) opgericht. In de BIZ investeren ondernemers in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving. De gebruikers en eigenaren van panden in het centrum van Elst en Heteren en de gebruikers van panden in het centrum van Zetten die niet als woning worden gebruikt, betalen hiervoor een BIZ-bijdrage aan de gemeente. De gemeente geeft de opbrengst als subsidie aan Stichting Centrummanagement Elst, Stichting Hart van Heteren en Stichting Centrum Management Wizet die hiervoor activiteiten uitvoert.

Vrijstellingen De belangrijkste vrijstellingen gelden voor belastingobjecten die dienen voor de publieke dienst van de gemeente en onroerende zaken die in hoofdzaak zijn bestemd voor de openbare eredienst. Leges Beleidskader Legesverordening gemeente Overbetuwe 2025 en de Tarieventabel leges 2025. In december 2025 wordt de Verordening Legesverordening gemeente Overbetuwe 2026 en de Tarieventabel leges 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen We heffen leges om een gedeelte van onze taken te bekostigen. Deze taken worden in de vorm van een dienst individueel afgenomen door bewoners of bedrijven. Tarieven Voor sommige diensten heeft het Rijk een maximumtarief ingesteld, zoals voor rijbewijzen, paspoorten en identiteitskaarten. Het uitgangspunt voor de tarieven is gebaseerd op 100% kostendekking. Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking getreden. Door de invoering van deze wetten zijn per 1 januari 2024 de bepalingen en tarieven met betrekking tot dienstverlening en besluiten in het kader van deze wetten gewijzigd.

53

In de Kadernota 2026 is uitgegaan van de volgende uitgangspunten voor de leges: • Verhoging van de tarieven met 2,7% inflatie. • Herinvoering leges evenementenvergunningen conform ombuigingsvoorstel “2.02 Heffen leges evenementenvergunning”. • Verhogen (bouw)leges tot kostendekkendheid niveau conform ombuigingsvoorstel “2.51 kostendekkendheid (bouw)leges”. Vrijstellingen De belangrijkste vrijstelling geldt voor vergunningen voor niet-commerciële evenementen als deze rechtstreeks verband houden met een vergunning voor het organiseren van een evenement. Toeristen- en forensenbelasting Beleidskader Verordening toeristenbelasting gemeente Overbetuwe 2025 en Verordening forensenbelasting gemeente Overbetuwe 2025. In december 2025 wordt de Verordening toeristenbelasting gemeente Overbetuwe 2026 en de Verordening forensenbelasting gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Toeristenbelasting is een belasting voor iedereen die overnachtingsplekken verhuurt, zoals hotels, campings, pensions en bed & breakfasts. Dit geldt ook voor verhuur via Airbnb of aan arbeidsmigranten die niet in de gemeente ingeschreven staan. Forensenbelasting is een belasting voor personen die, zonder dat ze hun hoofdverblijf in de gemeente hebben, meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of voor hun gezin.