25-11-11.05 Programmabegroting 2026 DEFINITIEF
Tekst van het document
Programmabegroting
2026
Registratienummer: 2025-057237
INHOUDSOPGAVE Programmabegroting 2026 ....................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ......................................................................................................................... 2 Inleiding .................................................................................................................................... 3 Financiële positie ...................................................................................................................... 5 Uiteenzetting financiële positie ............................................................................................. 5 Programma 1. Duurzame en gezonde samenleving .............................................................. 15 Programma 2. Leefbare en bereikbare samenleving ............................................................. 19 Programma 3. Interactie met de samenleving........................................................................ 25 Programma 4. Inclusieve en participatiesamenleving ............................................................ 28 Programma 5. Werkende en lerende samenleving ................................................................ 34 Programma 6. Informatie en kennissamenleving ................................................................... 38 Programma 7.
Financiën en bedrijfsvoering ........................................................................... 40 Programma 8. Algemeen bestuur en regionale samenwerking ............................................. 43 Algemene dekkingsmiddelen, VPB, onvoorzien en mutaties reserves .................................. 46 Paragrafen .............................................................................................................................. 48 I. Lokale lasten ................................................................................................................... 48 II. Weerstandsvermogen en risicomanagement ................................................................. 60 III. Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................ 68 IV. Financiering ................................................................................................................... 72 V. Bedrijfsvoering ............................................................................................................... 76 VI. Verbonden partijen ........................................................................................................ 82 VII. Grondbeleid .................................................................................................................. 90 VIII.
Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid (WOO) ................................................ 94 Financiële begroting ............................................................................................................... 95 I. Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid............................................................... 95 II. Overzicht baten en lasten 2026 ...................................................................................... 96 III. Structureel begrotingssaldo ........................................................................................... 97 IV. Incidentele baten en lasten ........................................................................................... 98 V. Vergelijking met voorgaande begrotingsjaren................................................................ 99 VI. Reserves en Voorzieningen ........................................................................................ 102 VII. Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ................................................................ 104 VIII. Geprognosticeerde balans ........................................................................................ 105 IX. EMU-saldo................................................................................................................... 106 X.
Nieuwe investeringen 2026-2029 ................................................................................ 107 XI. Baten en lasten per taakveld ...................................................................................... 108 XII. Ombuigingen Programmabegroting 2026 .................................................................. 111 XIII Maatregelen verlagen zorgvragen ............................................................................. 113
2
INLEIDING Deze begroting laat zien dat we hard werken aan een financieel gezonde toekomst voor Overbetuwe. Het is een begroting met lef. We maken soms moeilijke keuzes, maar blijven investeren in een sterke, duurzame en leefbare gemeente. Zo laten we Overbetuwe goed achter voor de volgende generaties. Wat willen we bereiken en wat gaan we er voor doen? We houden ambities voor de toekomst van Overbetuwe. Onze plannen omvatten belangrijke investeringen in de leefbaarheid van onze gemeente. Duurzame toekomst Het college werkt aan het programma warmte, waarin het verwachte alternatief voor aardgas per buurt staat beschreven. Daarnaast blijven we inzetten op het duurzaam en energiezuinig ontwerpen en bouwen. We bieden extra ondersteuning voor woningeigenaren met een lagere WOZ en ondersteunen initiatieven uit de samenleving. Het klimaat meekoppelbudget zetten wij in voor de extra plus om de openbare ruimte meer klimaatadaptief te maken. Woningbouw We vertalen onze opgaven uit de Woonagenda in het Programma Wonen. Door diverse ontwikkelingen blijft de woningrealisatie achter bij de planning, ook in 2026. We blijven inzetten op het realiseren van woningbouw, waaronder voldoende betaalbare woningen en huisvesting van ouderen en aandachtsgroepen. Om ook voor de toekomst voldoende woningen te ontwikkelen zetten wij stappen in de gebiedsontwikkelingen van Heteren en Zetten.
Gezondheid en sport We herijken de Sport- en beweegnota 2021-2025. Samen met de meer dan 80 ambassadeurs van het Sportakkoord II werken we in 2026 aan het realiseren van onze doelen en ambities om zoveel mogelijk inwoners te bereiken, het versterken van sport- en beweegaanbieders, sportieve en gezonde jeugd en sociaal veilige sport. In 2026 zetten we vervolgstappen in het realiseren van een nieuwe zwemfaciliteit in Zetten, het multifunctionele sportcentrum in Elst, de Wanmolen in Zetten en de verplaatsing van de Heterense Tennisvereniging. Mobiliteit Wij willen een ander beeld creëren over duurzame, veilige en gezonde mobiliteit. We maken een mobiliteitsplan waarbij alle verkeersdeelnemers gelijkwaardig zijn en we de investeringen spreiden over alle verkeersdeelnemers. Zo nodig zetten we in op maatwerk en inzet van andere vormen van mobiliteit. Meedoen in de samenleving Wij zijn een gemeente voor iedereen. We streven naar een inclusieve en participatieve samenleving waarin iedereen gelijkwaardig meedoet en waar mensen naar elkaar omzien. We versterken de sociale basis en zetten in op ondersteuning om mensen zo lang mogelijk zelfredzaam en betrokken te houden. We werken samen met vrijwilligers en welzijnspartners aan de doorontwikkeling van ontmoetingsplekken in Overbetuwe, zoals de Huiskamers. Ook onze dienstverlening en communicatie is daarom helder en begrijpelijk.
We zetten in op participatie. Daarbij is belangrijk dat we duidelijk zijn over de kaders en wat inwoners van ons kunnen verwachten. Jeugd Onze jongeren kunnen fijn opgroeien in Overbetuwe. De eerste 1000 dagen zijn cruciaal dus ontplooien we activiteiten in het kader van Kansrijke start en zorgen we met onder andere onze jongerenwerkers en het onderwijs voor een stevige sociale basis voor de jeugd. Ons speelbeleid is in uitvoering en we ondersteunen ouders bij de opvoeding. Met de meeste jongeren in Overbetuwe gaat het goed en we doen er van alles aan om dat zo te houden.
3
Met de jongeren en ouders die dat echt nodig hebben blijven we een stukje meelopen en die geven we een steuntje in de rug. Zorg De gemeente gaat ervan uit dat inwoners en hun netwerk veel zelf kunnen oplossen. Lichte hulpvragen worden daarom vaker lokaal en collectief opgepakt, zodat specialistische zorg beschikbaar blijft voor wie die echt nodig heeft. Economische ontwikkeling De gemeente Overbetuwe staat al jarenlang bekend als een ondernemersvriendelijke gemeente. De ambitie is om dit te behouden en verder te versterken, zodat ondernemers zich optimaal op hun ondernemerschap kunnen richten. Veiligheid Een veilige en gezonde openbare leefomgeving is een belangrijke voorwaarde om in een gemeente te willen wonen, verblijven, recreëren, ondernemen en/of werken. Daarom werken we aan een veilige samenleving, waarbij het accent ligt op preventie en het weerbaar maken van onze inwoners en ondernemers. Tot slot Naast deze plannen presenteren we voor 2026 een sluitend financieel perspectief. We hebben keuzes gemaakt om deze tekorten ook voor de periode 2027-2029 te dekken. We dragen er zorg voor dat we vroegtijdig de gevolgen van de maatregelen uitleggen en communiceren. Wij geloven dat deze begroting een goede balans is tussen enerzijds de ambities die we willen realiseren en anderzijds de beschikbare financiële middelen. Wij kijken uit naar de samenwerking met uw raad.
Met vriendelijke groet, College van Burgemeester en Wethouders
4
FINANCIËLE POSITIE Uiteenzetting financiële positie Algemeen In dit hoofdstuk schetsen wij het financiële beeld voor de periode 2026-2029. Wij informeren u over de omvang van het begrotingsresultaat, het structurele begrotingsresultaat en over de verschillen ten opzichte van de Kadernota. Ook wordt ingegaan op de opgenomen ombuigingen. Vervolgens gaan we in op de vermogenspositie van Overbetuwe, hoe deze zich verhoudt tot het geactualiseerde risicoprofiel en de BBVindicator solvabiliteit. Het hoofdstuk wordt afgesloten met de gehanteerde uitgangspunten en een totaaloverzicht van de lasten en baten 2026.
Begrotingsresultaat 2026-2029 Het begrotingsresultaat voor periode 2026-2029 geven we in onderstaande tabel weer.
Begrotingsresultaat 2026-2029
2026
2027
2028
2029
0
0
0
369
De begroting 2026 sluit met een structureel overschot van € 369.000 in jaarschijf 2029. In de jaren 2026 t/m 2028 is sprake van een sluitende begroting door de inzet van incidentele dekkingsmiddelen, met name door de inzet van de algemene reserve. We lichten dit nader toe in de paragraaf "Duiding begrotingsresultaat en financiële positie". Ten opzichte van de Kadernota 2026 hebben zich een aantal wijzigingen voorgedaan die in onderstaande tabel zijn opgenomen. De wijzigingen leiden tot een begrotingstekort van € 1,7 miljoen in 2026 dat vervolgens daalt tot een tekort van € 1,2 miljoen in 2029. Afwijkingen begroting 2026 t.o.v. Kadernota 2026 2026
2027
2028
2029
Nadelen
-1.771
-1.814
-2.012
-1.899
- Doorwerking structureel nadeel 2e Bestuursrapportage 2025
-1.168
-1.169
-1.169
-1.169
- Meicirculaire 2025 - jaarschijven 2026 t/m 2028
-170
-84
-197
0
- Lagere doorbelasting grondexploitatie (overhead en rente)
-65
-65
-65
-65
- Hogere bijdrage aan Veilig Thuis
-47
-47
-47
-47
- Septembercirculaire 2025
-321
-449
-534
-618
Voordelen
119
119
119
714
0
0
0
595
119
119
119
119
-1
22
98
-36
-1.653
-1.673
-1.795
-1.221
- Meicirculaire 2025 - jaarschijf 2029 - OZB-areaaluitbreiding (incl. hogere afdracht Park 15) Diverse overige kleinere verschillen per saldo Totaal afwijkingen ten opzichte van Kadernota 2026
5
Toelichting op de belangrijkste afwijkingen Doorwerking structureel nadeel 2e Bestuursrapportage 2025 Dit structureel nadeel van € 1,1 miljoen betreft een niet te realiseren taakstelling uit de begroting 2022 op de budgetten voor de jeugdzorg. Alle maatregelen zijn doorgevoerd en de ombuigingen uit eerdere jaarschijven zijn allemaal gehaald. Septembercirculaire 2025 Het budgettaire effect is voor alle jaren negatief. In grote lijnen wordt dit budgettair effect verklaard door een drietal oorzaken. Het volume accres is ten opzichte van de meicirculaire 2025 naar beneden bijgesteld op basis van de actuele raming van de ontwikkeling van het bbp door het Centraal Planbureau. Daarnaast is de indexatie voor inflatie naar beneden bijgesteld en is er een negatief effect op de maatstaf WOZ-waarden. Voor een uitgebreidere toelichting op het financieel effect van de septembercirculaire 2025 verwijzen we naar het afzonderlijke voorstel (via TIC) over die circulaire. Meicirculaire 2025 Het budgettaire effect voor 2029 is positief en voor de andere jaren negatief. Dit wordt met name veroorzaakt door het accres. Het meerjarige budgettaire effect voor de periode 20262029 komt uit op € 0,1 miljoen positief. Voor een uitgebreidere toelichting op het financieel effect van de meicirculaire 2025 verwijzen we naar het afzonderlijke raadsvoorstel over die circulaire (2025-036145).
OZB areaaluitbreiding De opbrengsten uit de onroerendzaakbelasting (OZB) stijgen, doordat we meer opbrengsten krijgen, als gevolg van de uitbreiding van ons areaal (nieuwe woningen en bedrijventerreinen).
Duiding begrotingsresultaat en financiële positie Voor een goede duiding van het begrotingsresultaat is het inzicht in de structurele lasten en baten, het verloop van het eigen vermogen (algemene reserve) en het risicoprofiel van belang. Structureel begrotingsresultaat Het saldo van de begroting bestaat uit incidentele en structurele lasten en baten. Wanneer we de incidentele lasten en baten buiten beschouwing laten resteert het structurele begrotingsresultaat. Op deze manier wordt inzichtelijk of de structurele lasten gedekt kunnen worden door de structurele baten. Structureel begrotingsresultaat voor aanvullende dekking 2026 Totaal afwijkingen ten opzichte van Kadernota 2026 Saldo van incidentele baten en lasten Struct. begrotingsresultaat 2026-2029 voor aanvullende dekking
2026
2027
2028
2029
-1.653
-1.673
-1.795
-1.221
0
0
0
0
-1.653
-1.673
-1.795
-1.221
Alle afwijkingen ten opzichte van de Kadernota 2026 zijn structureel van aard. Ten opzichte van de Kadernota 2026 is het structurele begrotingssaldo in alle jaren aanzienlijk negatiever geworden.
6
Totaal te dekken structureel tekort 2026
2027
2028
2029
Structureel begrotingssaldo Programmabegroting 2026
-1.653
-1.673
-1.795
-1.221
Structureel begrotingssaldo Kadernota 2026
-2.850
-1.349
-858
7
Totaal te dekken structureel tekort 2026-2029
-4.503
-3.022
-2.653
-1.214
Om te komen tot een structureel sluitende begroting in boekjaar 2029 is gezocht naar aanvullende structurele dekking. Voor 2029 gaat het om structurele dekking ter grootte van € 1.583.000. Conform de gehanteerde uitgangspunten van de Kadernota 2026 bestaat 30% van de dekking van het te dekken structurele tekort in 2029 uit lastenverzwaringen. Het resterende deel (70%) wordt gerealiseerd via ombuigingen (verlaging uitgavenbudgetten). Een specificatie van de aanvullende structurele dekkingsmiddelen is opgenomen in de onderste tabel. Aanvullende structurele dekking 2026 2026
2027
2028
2029
Totaal te dekken structureel tekort 2026-2029
-4.503
-3.022
-2.653
-1.214
Aanvullende structurele dekking vanaf 2026 (zie spec. hieronder)
2.001
1.783
1.633
1.583
Structurele saldi na aanvullende structurele dekking
-2.502
-1.239
-1.020
369
2026
2027
2028
2029
OZB-verhoging (30% van te dekken structureel tekort jaarschijf 2029)
364
364
364
364
Schrappen ingroeipad verhoging OZB
751
251
pm
pm
Uitstel vastgoedprojecten
636
636
636
636
Verhogen pakket maatregelen zorgvragen
0
0
0
200
Voordeel insourcen screeners
0
133
133
133
Versnellen maatregelen verlagen zorgvragen
0
150
250
0
Aanname verlaging korting rijk WOZ-maatstaf
250
250
250
250
Totale aanvullende structurele dekking 2026
2.001
1.783
1.633
1.583
Specificatie aanvullende structurele dekking 2026
7
Toelichten belangrijkste dekkingsmiddelen OZB-verhoging (30% van te dekken structureel tekort jaarschijf 2029) Het uitgangspunt van de Kadernota 2026 is om 30% van het tekort op te lossen door middel van lastenverzwaringen. Schrappen ingroeipad verhoging OZB In de Kadernota 2026 was een ingroeipad voor de verhoging van de OZB opgenomen. Dat ingroeipad wordt geschrapt. Uitstel vastgoedprojecten Door uitstel van diverse vastgoedprojecten is er sprake van structurele vrijval van financiële ruimte. Verhogen pakket maatregelen zorgvragen Aan het pakket maatregelen zorgvragen wordt een aanvullend bedrag toegevoegd. Om dit te bereiken zijn aangekondigde maatregelen van het rijk nodig vanaf 1 januari 2028. Voordeel insourcen screeners Door het in dienst nemen van screeners kan een structurele ombuiging worden gerealiseerd. Versnellen maatregelen verlagen zorgvragen In de Kadernota 2026 is een ingroeipad opgenomen voor de financiële effecten van de maatregelen voor het verlagen van de zorgvragen. Dat ingroeipad wordt wat versneld. Aanname verlaging korting rijk WOZ-maatstaf Door de OZB-verhogingen is de aanname dat dit zal leiden tot een verlaging van de korting op de Algemene Uitkering via de WOZ-maatstaf. Om in de jaren 2026 t/m 2028 tot een sluitend begrotingssaldo te komen, zijn incidentele dekkingsmiddelen ingezet.
In totaal wordt er gedurende deze periode € 3,7 miljoen uit de Algemene Reserve gehaald. De effecten hiervan op het weerstandsvermogen lichten we toe in de paragraaf Algemene Reserve. Daarnaast vallen door uitstel van vastgoedprojecten kapitaallasten vrij. Inzet eenmalige dekkingsmiddelen 2026-2029 2026
2028
2029
Structurele saldi na aanvullende structurele dekking
-2.502 -1.239 -1.020
369
Inzet Algemene Reserve op basis van Kadernota 2026
1.850
349
0
0
Uitstel vastgoedprojecten
364
364
364
0
Aanvullende inzet Algemene Reserve
288
526
656
0
0
0
0
369
2026
2027
2028
2029
0
0
0
369
Incidenteel resultaat 2026-2029 Programmabegroting 2026
2.502
1.239
1.020
0
Structureel resultaat 2026-2029 Programmabegroting 2026
-2.502 -1.239 -1.020
369
Begrotingssaldo 2026-2029 na inzet eenmalige dekking
2027
Splitsing totaal resultaat in structureel en incidenteel Meerjarenperspectief Programmabegroting 2026
Het structurele overschot van € 369.000 in 2029 zal worden toegevoegd aan de Algemene Reserve (AR). De netto-onttrekking uit de AR komt daarmee uit op € 3,3 miljoen.
8
Ombuigingen In deze begroting zijn ombuigingen en lastenverzwaringen opgenomen, waaronder alle dekkingsvoorstellen zoals die bij de Kadernota 2026 zijn vastgesteld. In bijlage XII van deze begroting hebben we per programma aangegeven om welke maatregelen het gaat. We zullen bij de reguliere bestuursrapportages over de voortgang van de verschillende ombuigingen rapporteren. In lijn met motie M7 "Meer duidelijkheid", die is aangenomen door de raad bij de behandeling van de Kadernota 2026, zullen we in de bestuursrapportage aangeven in hoeverre er sprake is van onvoorziene effecten die we niet hebben voorzien in de formats. Het betreft dan de verwachte maatschappelijke effecten, mogelijke alternatieven en hoe eventuele negatieve effecten worden gecompenseerd. Een belangrijke ombuigingsmaatregel betreft bij Programma 4, nr. 4.02 "Maatregelen verlagen zorgvragen WMO en Jeugd". We geven onderstaand een nadere toelichting op dit format. Om dit te bereiken worden een aantal maatregelen voorgesteld. Het gaat hierbij vooral om: sturen op (kortere) indicaties, minder (stapeling van) producten, striktere afspraken met andere wettelijke verwijzers, en een versterking van onze lokale toegang, het Sociaal Team Overbetuwe (STO).
Ook wordt in lijn met de recent vastgestelde verordening sociaal domein en bijbehorende beleidsregels ingezet op: meer algemene voorzieningen en groepsaanbod, voorliggend veld en informele hulp, normaliseren en eigen kracht, het voeren van regie op (m.n. complexe) casuïstiek, en het maken van afspraken met zorgaanbieders en verwijzers over het tijdig en waar mogelijk op- en afschalen van zorg.
Algemene Reserve De noodzakelijke omvang van een Algemene Reserve (AR) is afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement, de begrotingsdiscipline en de ruimte om binnen de begroting onverwachte risico’s op te kunnen vangen. We presenteren in deze Programmabegroting een structureel begrotingsoverschot van € 369.000 in 2029. Zoals hiervoor ook vermeld, wordt er gedurende de periode 2026 t/m 2028 in totaal € 3,7 miljoen uit de AR gehaald. Het overschot in 2029 zal worden toegevoegd aan de AR. Per saldo is er dus sprake van een onttrekking van € 3,3 miljoen aan de AR, over de gehele meerjarenperiode van deze begroting. In onderstaande afbeelding is het verwachte verloop van de AR op basis van deze Programmabegroting 2026 vergeleken met het verwachte verloop, zoals dat was opgenomen in de Kadernota 2026.
9
Risicoprofiel Het risicoprofiel is geactualiseerd en gebaseerd op de nota Risicomanagement 2023. Deze actualisatie leidt tot een risicoprofiel dat iets hoger is dan in de begroting 2025 (zie voor een nadere toelichting de paragraaf weerstandsvermogen). Dit risicoprofiel (€ 9,65 miljoen) afgezet tegen de algemene reserve van € 17,2 miljoen levert een weerstandsratio van 1,8. Bij deze ratio hoort de kwalificatie ‘ruim voldoende’, deze kwalificatie zit aan de bovenkant van de na te streven bandbreedte van 1,4 tot 2,0. Ontwikkeling weerstandsratio Saldo Algemene Reserve
Per 1-1
Bedrag AR Risicobedrag *
2026
17.177.000
Inzet Algemene Reserve in 2026 Saldo Algemene Reserve
2027
1,78
15.039.000
9.645.000
1,56
9.645.000
1,47
9.645.000
1,40
-875.000 2028
Inzet Algemene Reserve in 2028 Saldo Algemene Reserve
9.645.000
-2.138.000
Inzet Algemene Reserve in 2027 Saldo Algemene Reserve
Ratio
14.164.000 -656.000
2029
13.508.000
* de risico's worden bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening beoordeeld.
Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft een beeld van de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen. Zo wordt zichtbaar of een gemeente voldoende eigen vermogen heeft om aan alle financiële verplichtingen te kunnen voldoen. In de hieronder geplaatste grafiek is deze ratio voor de komende vier jaar in beeld gebracht. In de berekening van deze ratio wordt rekening gehouden met de verwachte begrotingssaldi in 2026-2029.
10
Wat betekent dit voor de algemene reserve? Vanaf 2026 neemt de AR steeds verder af. Dit komt door de inzet als incidentele dekking voor de structurele begrotingstekorten in 2026 t/m 2028. Deze verlaging komt ook tot uiting in de weerstandsratio en de solvabiliteitsratio. De benodigde omvang van de algemene reserve hangt van verschillende factoren af, deze factoren hebben ook nog een onderlinge samenhang. De factoren waar het om gaat zijn de ontwikkeling van de risico’s (risicoprofiel), de ontwikkeling van de financieringsbehoefte (vreemd vermogen) en het vermogen om op rekeningbasis daadwerkelijk het positieve resultaat te realiseren (begrotingsdiscipline).
Een stijging van de weerstandsratio wordt in gang gezet door te sturen op een groei van de algemene reserve en/of een daling van het risicoprofiel. Bij de solvabiliteit ligt de relatie tussen het eigen vermogen, dat is inclusief de bestemmingsreserves, en het vreemd vermogen. De sturingsmogelijkheden op dit kengetal zitten dus niet alleen in de omvang van de algemene reserve. Daling van de bestemmingsreserves of een groei van de investeringsbehoefte als gevolg van bijvoorbeeld nieuwe investeringen hebben een negatief effect op deze ratio.
11
Uitgangspunten van deze begroting In deze begroting hanteren we de onderstaande uitgangspunten, die onder andere zijn ontleend aan de eerder door de Raad vastgestelde kadernota. Beleidsmatige uitgangspunten 1 Ramingen zijn realistisch en volledig 2 Structurele lasten worden met structurele baten gedekt 3 Nieuwe uitgaven worden getemperd en zijn alleen mogelijk als bestaand beleid in gelijke mate wordt beperkt. Financiële uitgangspunten
Voorstel
Waarde
1 De algemene uitkering is gebaseerd op de septembercirculaire 2025 2 De meerjarenramingen zijn gebaseerd op constante lonen en prijzen 3 Aantal inwoners op 0101-2026
Werkelijk aantal op 01-01-2025 plus inschatting groei in 2025 op 48.962 basis van woningbouwprogramma
4 Rente - Investeringen
Conform BBV
1,5%
- Grondexploitaties
Conform BBV
1,5%
- Kortlopende leningen
Inschatting gebaseerd op de actuele marktrente
3,25%
- Nieuwe langlopende leningen
Inschatting gebaseerd op de actuele marktrente
3,5%
5 Formatie en salarissen - Formatie
Zie paragraaf bedrijfsvoering onderdeel Personeel en organisatie
- Salarissen - Sociale lasten
Cao ontwikkeling incl. de stijging sociale lasten
2,5% 2,5%
6 Prijsinflatie
Prijs Bruto Binnenlands Product
2,7%
7 Bijdrage verbonden partijen
Op basis van conceptbegroting verbonden partij. Indien de begroting ontbreekt geldt de prijsinflatie
2,7%
Verhogen met prijsinflatie, ombuiging A.02 Kadernota 2026 en aanvullende structurele dekking Begroting 2026 Verhogen met prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie
20,5%
Verhogen met prijsinflatie en ombuiging 2.05 Kadernota 2026 Verhogen met prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie en ombuigingen 2.02 + 2.51 Kadernota 2026 100% kostendekkend 100% kostendekkend
54,3% 2,7% 2,7%
9 Belastingen - Onroerende Zaak Belasting - Toeristenbelasting - Hondenbelasting - Precariobelasting
2,7% 2,7% 2,7%
10 Heffingen - Marktgelden - Begraafrechten - Leges - Rioolrecht - Afvalstoffenheffing 11 Huuropbrengsten
Conform opdracht Vastgoedvisie 2025
12
Totaaloverzicht lasten en baten Hieronder is een totaaloverzicht opgenomen met de uitgaven per programma en de belangrijkste inkomsten voor de gemeente in 2026. Per saldo is er dus sprake van een sluitende begroting (saldo inkomsten en uitgaven is nul). In 2026 wordt € 150 miljoen uitgegeven aan de programma’s en bijbehorende projecten. In onderstaande tabel ziet u hoe dat bedrag over de verschillende programma’s is verdeeld. UITGAVEN 2026 (bedragen x € 1.000 en afgerond op € 100.000) 1. Duurzame en gezonde samenleving
18.900
2. Leefbare en bereikbare samenleving
22.100
3. Interactie met de samenleving
1.300
4. Inclusieve en participatiesamenleving
44.900
5. Werkende en lerende samenleving
31.300
6. Informatie en kennissamenleving
0
7. Financiën en bedrijfsvoering
21.400
8. Algemeen bestuur en regionale samenwerking
2.600
Totale uitgaven programma’s en bijbehorende projecten
142.500
Diverse overige lasten (onvoorz., inning belast., stort. reserves)
7.300
Totaal uitgaven
149.800
13
Tegenover bovenstaande uitgaven staan uiteraard ook inkomsten. In onderstaande tabel is een specificatie opgenomen van de belangrijkste inkomstenbronnen in 2026. INKOMSTEN 2026 (bedragen x € 1.000 en afgerond op € 100.000) Gemeentefonds
96.700
OZB
13.500
Afvalstoffenheffing
7.400
Rioolheffing
3.700
Leges (o.a. bouwvergunningen, APV)
2.600
Doeluitkeringen Rijk (o.a. WWB)
12.400
Huuropbrengst accommodaties (o.a. De Helster)
1.400
Rente eigen en vreemd vermogen
500
Onttrekkingen uit reserves
2.900
Diverse overige baten
8.700
Totaal inkomsten
149.800
14
PROGRAMMA 1. DUURZAME EN GEZONDE SAMENLEVING Toelichting Een duurzame en gezonde samenleving vraagt van ons allen dat we duurzaam en gezond gaan denken en doen. Om dat te bereiken werken we als gemeente vanuit de nieuwe contouren van het programma duurzaamheid. Daarin hebben we klimaatdoelstellingen vastgesteld. We realiseren de doelstellingen door inwoners, ondernemers, verenigingen en andere organisaties vanaf het begin bij de opgaven te betrekken. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de maatregelen betaalbaar zijn. Verder ondersteunen en stimuleren we ondernemers om duurzaam te innoveren.
Beleidskader Lokaal: Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) Koersdocument Actualisatie Omgevingsvisie (2025) Programmaplan Duurzaamheid (2024) Transitievisie Warmte (2020) Routekaart Duurzaam Overbetuwe (2021) Gezondheid in Overbetuwe; Plan van aanpak voor de brede SPUK-GALA 2023-2026 Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2021–2024 Sport- en Beweegnota (2021-2025) Beleidsnotitie plan van aanpak JOGG (2021) Samen spel(en) Overbetuwe (2023-2029) Sportakkoord II (2024) Visie op gezondheid 2024 – 2027; Voorkomen is beter dan genezen Visie op Vastgoed (2025) Lokaal Hitteplan (2022-2025) Visie wonen, welzijn en zorg 2030 Regionaal beleid: Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 2025-2028 (2024) Regionale Adaptatie Strategie (2021) Regionale Energie Strategie (2021) Samenwerkingsagenda Klimaatactief Rivierenland 2024 – 2030 (2024) Regionale Nota Publieke Gezondheid Gelderland Midden (2021) Regioplan IZA Centraal Gelderland (2023-2027)
Wat willen we bereiken? Duurzame en gezonde samenleving Een samenleving waarin we op een duurzame wijze omgaan met energie en grondstoffen en waar we de klimaatdoelstellingen centraal stellen en de omstandigheden worden gecreëerd om een gezonde leefwijze te bevorderen.
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 1.1 Duurzaamheid In 2026 en de jaren daarna worden, naast het structurele budget duurzaamheid en bestemmingsreserve duurzaamheid (Rijks)middelen ingezet voor de versterking van de organisatie gericht op klimaat- en energiebeleid (CDOKE) en wordt gebruik gemaakt van de Specifieke Uitkeringen die steeds meer via het Gemeentefonds gaan lopen. Concrete stappen worden genomen voor een inclusieve energietransitie, met aandacht voor betaalbaarheid en participatie. Hierbij gaat het zowel om besparen en isoleren als alternatieven voor de warmtetransitie. Ook houden we rekening met de impact op de natuur en milieu en werken we aan een Soorten Management Plan (SMP). Daar waar nodig worden aanvullende kaders opgesteld.
15
In 2026 wordt de Lokale Energie Strategie (LES) voor de gemeente vastgesteld. Met de LES wordt een samenhangend, meetbaar en concreet plan voor de energietransitie op lokaal niveau vastgesteld. De LES helpt de gemeente om keuzes te maken, inzicht te geven aan inwoners en bedrijven, en de samenhang te bewaken tussen lokaal beleid en regionale en landelijke klimaatdoelen. Hiermee wordt een duidelijke routekaart gecreëerd voor de verduurzaming van de gemeente op het gebied van energie besparing woningen, warmtetransitie, netcongestie, grootschalige opwek, bedrijven en gemeente als voorbeeld. In 2026 wordt het Warmteprogramma vastgesteld voor geheel Overbetuwe. Hierin wordt inzicht gegeven in de route om aardgasvrij te worden. Toekomstige technieken zoals waterstof en geothermie en de impact van netcongestie, worden hierin meegenomen. In 2026 werken we, naast de bestaande activiteiten rondom klimaatadaptatie in lijn met de ambities uit het Water en Rioleringsprogramma (WRP), aan verdere planmatige invulling van de ambities rondom klimaatadaptatie. Hiervoor worden verschillende beleidskaders opgesteld, zoals een bomenbeleidsplan en klimaatadaptatieplan. Voor de uitvoering wordt gezocht naar slimme combinaties van bestaande budgetten en aanvullende financiering van derden.
1.2 Circulair In het kader van de ontwikkelingen op het gebied van de grondstoffen zijn we als gemeente toe getreden tot de DAR. In eerste instantie ligt de focus op de huis-aan-huis afvalinzameling. Geleidelijk willen we de samenwerking verder vormgeven, hierbij wordt in de toekomst ook gekeken naar onderlinge samenwerking op de milieustraten en het samen gaan ontwikkelen van een circulair ambachtscentrum mogelijk in samenwerking met andere gemeenten. We gaan dit nader onderzoeken en uitwerken. 1.3 Sport en gezondheid In 2026 herijken we de Sport- en beweegnota 2021-2025. Overbetuwe Beweegt is onze belangrijkste uitvoeringspartner bij het bevorderen van een actieve en gezonde leefstijl onder inwoners en het ondersteunen van onze sportverenigingen. Samen met de meer dan 80 ambassadeurs van het Sportakkoord II werken we in 2026 aan het realiseren van onze doelen en ambities op het gebied van het vergroten van het bereik, het versterken van sporten beweegaanbieders, sportieve en gezonde jeugd en sociaal veilige sport. De openbare ruimte is onze grootste sportfaciliteit. Ook in 2026 willen we sportieve ingrepen in de openbare ruimte realiseren. Dit doen wij in samenspraak met onze inwoners en beweegpartners. Onder het speelbeleid streven we ernaar om alle kernen van evenredig verdeelde BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten)-faciliteiten te voorzien.
In dat kader voeren we in 2026 in Elst-Noord een participatief gemeentelijk speelproject uit in lijn met het vastgestelde speelbeleid. In 2026 zetten we vervolgstappen in het realiseren van een nieuwe zwemfaciliteit in Zetten, de bouw van het multifunctionele sportcentrum in Elst en de Wanmolen in Zetten en de verplaatsing van de Heterense Tennisvereniging en ETV De Helster. Afhankelijk van de keuzes van de raad werken wij aan de vernieuwing van sportaccommodatie De Kruisakkers in Elst. Resultaat Vrijkomend vastgoed herontwikkelen
Jaar realisatie 2026
16
1.4 Publieke gezondheid De Visie op Gezondheid 2024-2027; “Voorkomen is beter dan genezen” en het Plan van aanpak “Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 2023” zijn de kaders voor het lokale gezondheidsbeleid. De speerpunten die terugkomen in het beleidsplan zijn: gezondheid in fysieke en sociale leefomgeving, verkleinen gezondheidsachterstanden, mentale weerbaarheid, versterken van de sociale basis, stimuleren gezonde leefstijl en vitaal ouder worden. Vanaf 1 januari 2026 is suïcidepreventie verankerd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Dit borgen we met een plan van aanpak en sluiten aan bij regionale ontwikkelingen. De GGD werkt aan een toekomstbestendige organisatie, maar lokale en landelijke bezuinigingen én stijgende kosten raken de GGD.
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Lasten
427
177
177
177
Baten
-240
0
0
0
Totaal 5.1 Sportbeleid en activering
187
177
177
177
Lasten
3.303
3.284
3.968
4.084
Baten
-1.239
-1.239
-1.239
-1.239
Totaal 5.2 Sportaccommodaties
2.064
2.045
2.729
2.845
2.777
2.634
2.634
2.634
5.1 Sportbeleid en activering
5.2 Sportaccommodaties
7.1 Volksgezondheid Lasten Baten
-172
0
0
0
Totaal 7.1 Volksgezondheid
2.605
2.634
2.634
2.634
Lasten
3.248
3.237
3.245
3.256
Baten
-5.062
-5.062
-5.062
-5.062
Totaal 7.2 Riolering
-1.814
-1.825
-1.818
-1.806
7.2 Riolering
7.3 Afval Lasten
6.196
6.182
6.183
6.183
Baten
-8.448
-8.448
-8.448
-8.448
Totaal 7.3 Afval
-2.252
-2.266
-2.265
-2.265
Lasten
2.806
2.757
2.757
2.757
Baten
-931
-931
-931
-931
Totaal 7.4 Milieubeheer
1.875
1.825
1.826
1.826
7.4 Milieubeheer
7.5 Begraafplaatsen en crematoria Lasten
142
142
142
142
Baten
-107
-107
-107
-107
35
35
35
36
2.700
2.626
3.318
3.446
Totaal 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Gerealiseerd resultaat
17
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) - Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) - Groene Metropool Regio (GMR) - Dar NV (Duurzaam Afval-, grondstof- en ruimtebeheer in het Rijk van Nijmegen)
Beleidsindicatoren Indicator * % Niet-sporters
Omvang huishoudelijk restafval: kg per inwoner % Hernieuwbare elektriciteit
2021 2022 2023 2024 2025 - 42,3
77
- 44,2
69
68
-
16,2 23,1
-
-
NL (meest Bron actuele)
-
42,5 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD'en, CBS en RIVM
-
148 CBS - Statistiek Huishoudelijk Afval 32,5 CBS - Berekening
*Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl september 2025, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar
18
PROGRAMMA 2. LEEFBARE EN BEREIKBARE SAMENLEVING Toelichting Een leefbare samenleving betekent: passende en betaalbare huisvesting, goede voorzieningen en een duurzame en leefomgeving. We verhogen de objectieve en subjectieve veiligheid voor álle inwoners, ondernemers, bezoekers en organisaties van gemeente Overbetuwe, om op die manier de kwaliteit van de leef-, woon- en werkomgeving te verbeteren. Overbetuwe ontwikkelt door als een onderscheidende, krachtige gemeente met een aangenaam woon-, leef- en vestigingsklimaat. We werken integraal en zetten in op het verbinden van mensen, bedrijven, netwerken, beleidsvelden én op identiteit en beleving. Ook de Omgevingswet heeft als essentie om in de fysieke leefomgeving tot een integrale visie en planontwikkeling te komen. Via zes samenhangende bouwstenen in de fysieke leefomgeving (wonen, mobiliteit, economie, veiligheid, openbare ruimte en recreatie en toerisme) werken we daaraan.
Beleidskader Lokaal: Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) Koersdocument Actualisatie Omgevingsvisie (2025) Programma’s Economie 2025-2026 (2025) Betuwe in verbinding: een dijk van een landschap, Nota toerisme & recreatie Lingewaard & Overbetuwe 2023 – 2028 Kerkenvisie (2023) Woonagenda Overbetuwe 2025 (2021) Visie Wonen, welzijn en zorg 2030 Overbetuwe ‘Samen zorgen voor morgen’ (2024) Cultuurvisie gemeente Overbetuwe 2022-2025 – ‘Op Waarde Geschat’ (2021) Beleidskader evenementenbeleid gemeente Overbetuwe (2025) Nota ambulante handel (2018) Reclamenota (2021) Afwegingskader grootschalige short- en midstay huisvesting arbeidsmigranten (2021) Water en Rioleringsprogramma (WRP) 2025 -2029 Lokale adaptatie strategie (LAS) (2024) Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (2021) Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) (2023) Integraal Veiligheidsplan 2024 – 2027 + Uitvoeringsprogramma integraal veiligheidsplan 2025-2026 Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe 2020-2025 ‘Een sterke sociale basis in Overbetuwe’ Ambitiedocument Gemeentelijk Mobiliteitsplan Overbetuwe (2025) Actieagenda 2022 sociale, slimme en schone mobiliteit (2021) Fietsnota Overbetuwe fietst verder, Naar een optimaal fietsnetwerk tussen de kernen (2018) Nota Grondbeleid (2024).
Programma kostenverhaal en financiële bijdragen (2023) Uitvoeringsbeleid evenementen (2016) Welstandsnota (2016) Monumentenlijst (2014) Nota toeristisch- recreatieve, en lokale objectverwijzing gemeente Overbetuwe (2019) Landschapsontwikkelingsplan (2010) Functieveranderingsbeleid buitengebied (2008) Nota kampeerbeleid (2008) Regionaal: Verstedelijkingsstrategie regio Arnhem Nijmegen en Foodvalley (2021) Woondeal 2.0 (2025) Regioarrangement ‘Meer landschap, meer stad’ (2023) Regionaal Programma Werklocaties Groene Metropoolregio 2025-2028 (2025) Vervlochten Regio, Groenblauw raamwerk Metropoolregio Arnhem – Nijmegen (2022)
19
Regionaal Programma Mobiliteit (2025) Meerjarenbeleidsplan Politie Oost-Nederland 2019-2022 Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland Meerjarenteamplan 2019-2022 Basisteam Rivierenland West
Wat willen we bereiken? Leefbare en bereikbare samenleving Een samenleving waarin de behoefte aan wonen, werken en recreëren in balans is en waar we zo optimaal mogelijk bereikbaar zijn in een veilige en gezonde leefomgeving. We bieden voldoende ruimte om de toekomstige woonbehoefte te faciliteren binnen een dorpse omgeving waar voldoende voorzieningen aanwezig zijn.
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 2.1 Wonen In 2026 beschikken we over een nieuw Programma Wonen. Dit programma is uitvoeringsgericht en omvat maatregelen waar we in 2026 en verder mee aan de slag gaan. De focus in het programma ligt op realisatie van woningbouw. We richten ons ook op thema's als beter/anders benutten van de bestaande woningvoorraad, wonen/zorg, verduurzaming van de bestaande woningvoorraad en (betaalbare) huisvesting voor aandachtsgroepen. We houden rekening met toevoeging van nieuwe woningen in alle kernen en zoeken naar een aantal locaties die zich qua omvang en ligging lenen voor het toevoegen van grotere aantallen nieuwbouwwoningen in een evenwichtige omgeving. In balans geprogrammeerd over de gemeente, conform regionale afspraken en met voldoende aanbod voor verschillende doelgroepen. We willen het lopende overleg intensiveren dat we (via de prestatieafspraken) voeren met woningcorporaties, huurdersorganisaties én zorg/welzijnspartijen over bijvoorbeeld monitoring van vraag en aanbod, doorstroming en ontwikkeling van de sociale huurwoningvoorraad. Ook werken we vanaf 2026 met nieuwe meerjaren prestatieafspraken.
Resultaat Woningen Land van Tap realiseren Diverse woningbouwinitiatieven behandelen volgens het principe first in first out 200 tijdelijke en vaste wooneenheden regisseren (stimuleren en faciliteren) in conceptuele bouw, flexwonen en bijzondere typologieën (o.a. tiny houses, CPO, collectief wonen). Dorpshart Oosterhout: multifunctionele voorzieningen en wonen Hoogspanning verkabelen, onderzoek, planvorming en uitvoering Woongebied De Pas I Woongebied De Pas II
Jaar realisatie na 2025 2026 2026 2026 2022-2027 2027 2029
2.2 Mobiliteit We stellen een verkeersplan op voor de kern Zetten. Om de verbindingen tussen de kernen te optimaliseren gaan we verder met de voorbereidingen voor de plannen voor de fietsverbinding langs de Linge en het VeluweWaalpad (inclusief fietsviaduct A325). We starten met de uitvoering van de herinrichting van de stationsomgeving Zetten-Andelst op basis van de Ontwikkelstrategie toekomstperspectief ontsluiting Zetten. Resultaat Verkeersplannen voor alle andere kernen opstellen Optimale verbindingen tussen de kernen realiseren. Fietsagenda uitvoeren. 20
Jaar realisatie 2024-2028 2022-2026
2.3 Economie Wij zetten in op een sterk vestigingsklimaat en ondernemersvriendelijke dienstverlening. Daarnaast stimuleren wij ondernemers in de energietransitie en bij duurzaam innoveren. In Overbetuwe zijn 5.650 (bedrijfs)vestigingen die samen voor ruim 26.230 banen zorgen. Overbetuwe heeft belang bij een florerend en sterk ondernemersklimaat. Ondernemers zorgen voor werkgelegenheid, participatiebanen, hoog voorzieningenniveau en hebben een belangrijke bijdrage in de sociale structuur van onze gemeenschap. Wij zetten in op ondernemersvriendelijke dienstverlening en een sterk vestigingsklimaat. Kansen en opgaven in het regionale en Overbetuwse vestigingsklimaat pakken wij samen op met lokale ondernemers, ondernemerscollectieven o.a. de bedrijveninvestingszones en regionale samenwerkingsverbanden. Wij zetten sterk in op deze samenwerking en waar mogelijk bouwen wij dit verder uit. De gemeente Overbetuwe staat al jarenlang bekend als een ondernemersvriendelijke gemeente. De ambitie is om dit minimaal te behouden en vooral verder te versterken, zodat ondernemers zich optimaal op hun ondernemerschap kunnen richten. Het accountmanagement en het direct contact met de ondernemers staat hierbij centraal.
De speerpunten voor het vestigingsklimaat zijn gericht op: - Voldoende bedrijfsruimte voor het lokale MKB op de Overbetuwse bedrijventerreinen - Duurzaamheidsopgave voor het bedrijfsleven - Hoog kwaliteitsniveau van toekomstbestendige bedrijventerreinen - Sterke en professionele georganiseerde centrumgebieden - Duurzaam en toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap 2.4 Veiligheid Een veilige en gezonde openbare leefomgeving is een belangrijke voorwaarde om in een gemeente te willen wonen, verblijven, recreëren, ondernemen en/of werken. Daarom werken we structureel aan een veilige samenleving, waarbij het accent ligt op preventie en het weerbaar maken van onze inwoners en ondernemers. Wanneer het noodzakelijk is zetten we, naast preventie, ook in op repressie. Ontwikkelingen in de samenleving en op veiligheidsgebied vragen steeds meer aandacht. Denk daarbij onder andere aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit, het terugdringen en bestrijden van High Impact Crimes, het vergroten van de weerbaarheid tegen digitale dreigingen. In maart 2024 heeft de raad het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld. De raad heeft daarmee haar prioriteiten vastgesteld op het gebied van Integrale Veiligheid (IV) voor de komende jaren. De VGGM vervult belangrijke taken op het gebied van veiligheid en brandweer in de regio. In 2026 past de organisatie een kostenbesparing van 2% toe.
In 2024 is het veiligheidsprotocol door de raad vastgesteld. Dit evalueren wij in 2026. Resultaat Veiligheidsprotocol voor raads-, burger- en collegeleden evalueren
Jaar realisatie 2026
2.5 Openbare ruimte Voor het onderhoud, beheer en herinrichting van de openbare ruimte is in 2021 het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) vastgesteld. In 2026 starten we op basis van een evaluatie de actualisatie van het plan. Daarnaast actualiseren we het bomenbeleid en stellen we voor het buitengebied een landschapsontwikkelingsplan op.
21
De voorgestelde ombuigingen zorgen ervoor dat het onderhoudsniveau onder druk komt te staan. We trachten achterstallig onderhoud te voorkomen om zo hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Herinrichtingen voeren we uit op de locaties en de planning die opgenomen is in het integrale beheerplan. De focus bij inrichting en beheer ligt op de volgende 6 maatschappelijke opgaven: identiteit, gezond en inclusief, klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzaam en circulair en veilig. Daarbij zoeken we aansluiting bij de realisatie van de Ambities van het IKP OR en de uitvoering van het programma duurzaamheid (biodiversiteit en klimaatadaptatie). We zorgen dat de ontwikkeling van rood en groen hand in hand gaan. We ontwikkelen een sterke samenhangende groenblauwe structuur (landschappelijk raamwerk). Daarbij hebben we oog voor een duurzame bedrijfsvoering van de agrarische sector en stimuleren we het landschapsbeheer. Langs de Linge ontwikkelen we samen met provincie, waterschap en Groene Metropoolregio een fietspad met water-, natuur- en recreatieopgaven. We werken aan de uitvoering van het “Water en Rioleringsprogramma 2025-2029” en zorgen op een plus bij projecten met het klimaatmeekoppelbudget. Daarnaast versterken we in samenwerking met het waterschap de dijk Heteren-Arnhem.
Resultaat Uitvoeringsplan Landschap 2022-2026 Ambitie Boven-Linge intentieovereenkomst aangaan samenwerkingsovereenkomst opstellen fietspad Lingeroute in fasen realiseren Landschapszones (lopende projecten) ontwikkelen Knoop 38 De Danenberg Dijkversterking Nederrijn Verkenningsfase Planfase/uitwerkingssfase Uitvoering Ambities IKP OR realiseren bewustwording 6 opgaven realisatie ambities, opstellen uitvoeringsplannen
Jaar realisatie 2026 2022 2023 2026 2026
2025 2026 na 2026 2026
2.6 Recreatie en toerisme Het Wandelnetwerk is in 2025 feestelijk geopend. Bestuurlijk is afgesproken om de kosten voor beheer en onderhoud gezamenlijk worden gedragen door alle deelnemende gemeenten. De coördinatie ligt bij het routebureau Arnhem Nijmegen, in aanvulling op het fietsroutenetwerk. Voor de uitvoerende onderhoudstaken volgt begin 2026 een aanbesteding. De ambitie in de “Nota Recreatie en Toerisme (2023-2028)” is dat (verblijfs-)recreatie een vorm krijgt die past bij het DNA van de gemeente. Het beleid voor verblijfs-accommodaties is verouderd, dit wordt geactualiseerd. Zeven gemeenten in de Betuwe (laten) de kansen onderzoeken voor samenwerking en promotie. In 2026 wordt nog één keer subsidie verstrekt aan Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN). Sinds januari 2025 heft de Gemeente Overbetuwe verblijfsbelasting.
22
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Lasten
4.007
4.091
4.091
4.091
Totaal 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer
4.007
4.091
4.091
4.091
1.336
1.336
1.336
1.336
1.1 Crisisbeheersing en Brandweer
1.2 Openbare orde en Veiligheid Lasten Baten
-130
-130
-130
-130
Totaal 1.2 Openbare orde en Veiligheid
1.206
1.206
1.206
1.206
Lasten
6.512
6.520
6.528
6.536
Baten
-26
-26
-26
-26
6.487
6.494
6.502
6.510
Lasten
183
184
185
186
Totaal 2.2 Parkeren
183
184
185
186
Lasten
103
103
103
103
Totaal 2.5 Openbaar vervoer
103
103
103
103
Lasten
453
453
453
453
Totaal 3.1 Economische ontwikkeling
453
453
453
453
Lasten
116
116
116
116
Baten
-87
-87
-87
-87
Totaal 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
29
29
29
29
2.1 Verkeer en Vervoer
Totaal 2.1 Verkeer en Vervoer 2.2 Parkeren
2.5 Openbaar vervoer
3.1 Economische ontwikkeling
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
3.3 Bedrijfsloket- en regelingen Lasten
260
260
260
260
Baten
-267
-267
-267
-267
-7
-7
-7
-7
Baten
-139
-139
-139
-139
Totaal 3.4 Economische promotie
-139
-139
-139
-139
Lasten
5.243
5.233
5.209
5.209
Baten
-217
-217
-217
-217
Totaal 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recr.
5.025
5.016
4.991
4.992
Lasten
1.227
1.228
1.230
1.231
Baten
-207
-207
-207
-207
Totaal 8.1 Ruimtelijke Ordening
1.020
1.022
1.023
1.024
Totaal 3.3 Bedrijfsloket- en regelingen 3.4 Economische promotie
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recr.
8.1 Ruimtelijke Ordening
23
Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Lasten
510
510
510
510
Baten
-820
-820
-820
-820
Totaal 8.2 Grondexpl. (niet bedrijventerreinen)
-310
-310
-310
-309
8.2 Grondexpl. (niet bedrijventerreinen)
8.3 Wonen en bouwen Lasten
2.118
2.118
2.119
2.119
Baten
-1.552
-1.552
-1.552
-1.552
566
566
566
567
18.623
18.707
18.693
18.705
Totaal 8.3 Wonen en bouwen Gerealiseerd resultaat
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Veiligheids- en gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) - Park Lingezegen - Recreatieschap Overbetuwe
Beleidsindicatoren Indicator *
2021 2022 2023 2024 2025
NL (meest Bron actuele)
Winkeldiefstal: aantal per 1.000 inwoners
0,8
1,1
1,2
1,0
-
2,2 CBS - Criminaliteit CBS Diefstallen
Diefstal uit woning: aantal per 1.000 inwoners
1,2
0,7
0,7
1,1
-
1,2 CBS - Criminaliteit CBS Diefstallen
Misdrijven: aantal per 1.000 inwoners
3,4
2,5
3,2
3,8
-
4,3 CBS - Criminaliteit CBS Diefstallen
Vernielingen: aantal per 1.000 inwoners
3,5
4,4
4,8
4,0
-
5,7 CBS - Criminaliteit CBS Diefstallen
8
6
6
9
-
Banen: aantal per 1.000 inwoners 15-74 724,6 808,6 828,2 jaar
-
-
836,6 CBS Bevolkingsstatistiek/ LISA bewerking ABF Research
Vestigingen: aantal per 1.000 inwoners 161,5 169,0 174,5 15-65 jaar
-
-
181,8 LISA
% Functiemenging
52,3 54,7 55,3
-
-
54,2 CBS BAG / LISA - bewerking ABF Research
Woonlasten éénpersoonshuishouden:
613
693
705 746 853
957,0 COELO, Groningen
Woonlasten meerpersoonshuishouden:
660
747
756 792 898
1.050,0 COELO, Groningen
WOZ-waarde woningen:
287
327
382 405 423
398 CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
Nieuwbouw woningen: aantal per 1.000 woningen
8,8
7,1
8,4
8,4 BAG - bewerking ABF Research
% Demografische druk
78,0 78,1 77,9 78,6 79,3
Verwijzingen Halt: aantal per 1.000 inwoners van 12-17 jaar
6,6
-
9 Stichting Halt
70,7 CBS - Bevolkingsstatistiek
*Gebaseerd op de actuele gegevens van waarstaatjegemeente.nl september 2025, ontbrekende gegevens zijn niet beschikbaar
24
PROGRAMMA 3. INTERACTIE MET DE SAMENLEVING Toelichting De interactievisie ‘Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar!’ geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenleving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te geven om samen oplossingen te bedenken. Op deze manier geven we richting aan de participatiecultuur, waarbij de gemeente zich bewust is van haar eigen rol, investeert in professioneel handelen en zo een dienstbare overheid is.
Beleidskader Lokaal beleid: Participatiebeleid Overbetuwe (2021) Interactievisie: Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar! (2020) Interactiewijzer (2020) Dienstverleningsconcept 2017-2021
Wat willen we bereiken? Interactie met de samenleving De inwoners van Overbetuwe zijn er voor elkaar en vormen hechte gemeenschappen. Waar inwoners verantwoordelijkheid nemen over hun eigen ontwikkeling, een dorpsagenda opstellen in samenwerking met de gemeente en daarmee zelf richting en invulling geven aan de eigen leefomgeving, met de gemeente als betrouwbare partner. Een partner die verantwoordelijkheid neemt waar hij zelf aan zet is, coöpereert waar gezamenlijkheid gevraagd is en loslaat waar inwoners zelf aan zet kunnen en willen zijn. Dat is onze ambitie. Realiseren van deze ambitie stelt eisen aan de Gemeente Overbetuwe. We zijn samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar. Dit zijn de leidende principes van de interactievisie. Deze visie geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenleving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te bieden om samen oplossingen te bedenken. Op deze manier geven we richting aan de participatiecultuur, waarbij de gemeente zich bewust is van de eigen rol, investeert in professioneel handelen en zo een dienstbare overheid is. Doelstelling Overbetuwe kent een sterke sociale basis waar mensen zich thuis voelen, elkaar kennen en helpen in het nemen en realiseren van initiatieven.
We dragen eraan bij om dit mogelijk te maken door samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar handelen. We vinden het van belang dat iedereen de gelegenheid heeft mee te praten of mee te doen. We willen als gemeente beter aansluiten bij de behoeften en ervaringen die er in onze samenleving zijn en zo een groter draagvlak voor beleid en besluiten creëren.
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 3.1 Participatiecultuur We vinden het van belang dat iedereen de gelegenheid heeft mee te praten of mee te doen. Om de doelstellingen van ons participatiebeleid te realiseren, werken wij in 2026 verder aan het begeleiden van medewerkers bij nieuwe werkwijzen en het toepassen van nieuwe instrumenten voor participatie en communicatie. Daarbij houden wij altijd het algemeen belang voor ogen en geven wij aan welke mogelijkheden er zijn voor participatie, maar ook welke niet.
25
Initiatiefnemers van plannen hebben een eigen verantwoordelijkheid om participatie te organiseren. Daarbij kan het ook zo zijn dat de gemeente participeert in een voorstel van andere initiatiefnemers. We betrekken specifieke groepen, zoals jongeren, actief om ervoor te zorgen dat de participatie voor iedereen toegankelijk is. Bijvoorbeeld via de tool Swipocratie die laagdrempelig, snel en via een smartphone de mening van jongeren kan peilen. Beleid maken wij met het oog op de toekomst, een toekomst voor onze jeugd. Ook zetten wij ons online participatieplatform Overbetuwesamen.nl steeds vaker in om meer doelgroepen te bereiken. Resultaat Toepassing interactievisie en participatiebeleid ondersteunen en verbeteren Doorlopend delen van goede voorbeelden en lessen ter inspiratie en ondersteuning van het gezamenlijke veranderproces
Jaar realisatie 2026 2026
3.2 Interactie met de samenleving De gemeente Overbetuwe wil graag een samenlevingsgerichte, communicatieve en betrouwbare gemeente zijn. Goed samenspel met de samenleving vraagt communicatief en consequent handelen van het gemeentebestuur en de gemeentelijke organisatie. En een flexibel en daadkrachtig bestuur én organisatie. Dit is een zoekproces waarin we uitproberen, daarvan leren en bijstellen. Zo ondersteunen we ook in 2026 dorpen met het proces om te komen tot een dorpsagenda of met andere gemeenschapsinitiatieven zoals een dorpendeal en de uitvoering daarvan. De gemeente faciliteert dit proces desgevraagd door informatie of begeleiding te bieden. We zijn present en werken aan gemeenschapsopbouw in dorpen/wijken waar inwoners (nog) niet in staat zijn een gezamenlijk dorpsproces te organiseren. Samen met het dorp kijken we vervolgens naar de agenda: wat doen inwoners zelf, wat is aan de gemeente en wat is aan andere partners? We zijn als gemeente duidelijk over wat het dorp kan verwachten van de gemeente. De dashboards om per dorp beschikbare data te ontsluiten zijn gereed en in te zien via Overbetuwe.incijfers.nl. Deze helpen het goede gesprek te voeren over waar een dorp of wijk staat en naartoe zou willen. Resultaat
Jaar realisatie
Knelpunten en dilemma’s bespreken en aanpakken die ontstaan binnen de gemeentelijke organisatie
2026
3.3 Dienstbare overheid In 2026 blijven we uitvoering geven aan de principes in dienstverlening en het daaraan gekoppelde dienstverleningsconcept. We stellen inwoners centraal met laagdrempelige, toegankelijke en persoonlijke communicatie. Medewerkers worden verder getraind in begrijpelijke taal. Naar aanleiding van het onderzoek naar onze telefonische bereikbaarheid in het najaar van 2025 voeren we in 2026 gerichte verbeteracties door. Daarnaast werken we vanaf 1 januari 2026 conform de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv), waarmee inwoners en bedrijven nog beter digitaal zaken kunnen doen met de gemeente. We optimaliseren bestaande kanalen en voorzieningen waar nodig, zowel extern als intern. Resultaat
Jaar realisatie
Het dienstverleningsconcept uitvoeren dat moet leiden tot een meer transparante informatievoorziening en betere dienstverlening aan de voorkant. Dat zorgt ervoor dat inwoners in het eerste contact goede dienstverlening ontvangen (bijvoorbeeld door warm door te verbinden)
2026
26
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
0.2 Burgerzaken Lasten
1.248
1.248
1.248
1.248
Baten
-989
-989
-989
-989
Totaal 0.2 Burgerzaken
259
259
259
259
Gerealiseerd resultaat
259
259
259
259
27
PROGRAMMA 4. INCLUSIEVE EN PARTICIPATIESAMENLEVING Toelichting Een inclusieve en participatieve samenleving is een samenleving waarin iedereen meedoet. We creëren in Overbetuwe een sterke sociale basis waarin de mogelijkheden, talenten en eigen regie van inwoners centraal staan. We streven naar een inclusieve cultuur waarin wij verschillen erkennen, respecteren en benutten. Hiermee geven we uitvoering aan nieuw, geactualiseerd inclusiebeleid. Zorg voor elkaar is in essentie de verantwoordelijkheid van onze inwoners zelf. De ondersteuning aan mensen die een steuntje nodig hebben, maken we laagdrempelig beschikbaar. Ondersteuning en hulp vindt bij voorkeur dichtbij en in het eigen netwerk plaats. Daarbij staat voorop dat iedereen die dat kan, de regie over zijn/haar eigen ondersteuningsvraag houdt. De maatschappelijke opgaven in het sociaal domein zijn groot en urgent. Door vergrijzing, afbouw van intramurale zorg en maatschappelijke ontwikkelingen krijgen gemeenten te maken met een toenemende vraag naar ondersteuning, zowel in kwantiteit als in complexiteit. Tegelijkertijd staan we voor grote financiële uitdagingen om onze taken uit te voeren. En is de arbeidsmarkt krap. Deze dynamiek vraagt om een wendbare en goed toegeruste lokale infrastructuur.
Voor het bereiken van onze ambitie van een sterke sociale basis en om onze wettelijke taken effectief, integraal en efficiënt uit te voeren, zetten we vanuit het Sociaal Team Overbetuwe (STO) in op een integrale dienstverlening. Met de implementatie van het advies “Bouwen aan een Stevig Fundament” is de basisinrichting van het STO als stevig team op orde. De landelijke hervormingen in de jeugdzorg vereisen dat gemeenten hun lokale teams verder versterken. Daar werken we in 2026-2027 planmatig verder aan. In 2025 is een nieuwe visie “sociaal domein 2040 - een sterke sociale basis voor iedereen” opgesteld, als opvolger van het in 2025 aflopende beleidsplan sociaal domein 2020-2025 “Een sterke sociale basis in Overbetuwe”. De gemeente gaat ervan uit dat inwoners en hun netwerk veel zelf kunnen oplossen. Lichte hulpvragen worden daarom vaker lokaal en collectief opgepakt, zodat specialistische zorg beschikbaar blijft voor wie die echt nodig heeft. Voor een nadere uitwerking verwijzen wij naar bijlage XIII Maatregelen verlagen zorgvragen.
Beleidskader Lokaal beleid: Visie sociaal domein 2040 - ‘Een sterke sociale basis voor iedereen’ Interactievisie: Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar, september 2020 Woonagenda 2025, inclusief uitvoeringsplan. Regionaal / landelijk beleid: Regionale Kadernota Samen aan Zet 2022 e.v. (beschermd wonen) Gelderse Verbeteragenda Hervormingsagenda Jeugd 2023 – 2028 Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), gewijzigd per 1 januari 2021. Wet Inburgering 2021 Wmo 2015 Jeugdwet 2015 Participatiewet 2015 Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv)
28
Moties en amendementen: Motie hogere structurele bijdrage initiatieven voor ontmoeting Amendement regenbooggemeente Motie maatschappelijk vastgoed Motie jongerenparticipatie #mijnstemstelt Motie handhaaf preventie en kwaliteit van zorg
Wat willen we bereiken? Inclusieve en participatiesamenleving In een inclusieve en participatiesamenleving staat het meedoen naar vermogen centraal. In 2025 is hard gewerkt aan het realiseren van de bezuiniging van € 500.000 uit de begroting 2025. Voor 2026 en verder wordt in de Kadernota een aanvullende besparing opgenomen, oplopend naar ongeveer € 1,5 miljoen in 2029. Uitgangspunt is dat inwoners voor zichzelf en elkaar zorgen. Daarbij is ook “normaliseren” een uitgangspunt. Niet elke hulpvraag is een ondersteunings- of zorgvraag die beantwoord moet worden met de inzet van een (gemeentelijke) professional. Daarom stimuleren we inwoners om naar elkaar om te zien. De gemeente gaat ervan uit dat inwoners en hun netwerk veel zelf kunnen oplossen. Lichte hulpvragen worden daarom vaker lokaal en collectief opgepakt, zodat specialistische zorg beschikbaar blijft voor wie die echt nodig heeft. Als gemeente richten ons daarbij in het bijzonder op onze inwoners die ondersteuning nodig hebben. Op die manier zorgen we ervoor dat kwetsbare inwoners de ondersteuning kunnen blijven krijgen.