25-11-11.05 Programmabegroting 2026 DEFINITIEF
Tekst van het document
Toeristen en anderen die tijdelijk verblijven in de gemeente maken gebruik van gemeentelijke voorzieningen en faciliteiten zoals wegen en fiets- en wandelpaden. De aanleg en onderhoud hiervan kost veel geld. We heffen daarom toeristen- en forensenbelasting, zodat toeristen en personen die relatief veel in de gemeente zijn ook meebetalen aan deze kosten. Tarieven De tarieven toeristen- en forensenbelasting worden conform de Kadernota 2026 verhoogd met 2,7% inflatie. Vrijstellingen Personen die al forensenbelasting betalen worden uitgesloten van de toeristenbelasting.
Kostendekking 2026 per verordening Inleiding De toerekening van de kosten van overhead brengt met zich mee dat er inzicht gegeven moet worden hoe de tarieven berekend worden met de keuzes die daarbij gemaakt worden. Om die reden wordt, voor de heffingen waarvoor een maximale kostendekking van 100% geldt, in deze paragraaf de berekening van de kostendekking per heffing opgenomen. Uitgangspunt is de in de programmabegroting opgenomen kosten en baten.
54
Verordening Rioolheffing Omschrijving (bedragen x € 1.000)
Taakveld Omschrijving (sub)taakveld
Basis
Toe te Toegere rekenen kend
Directe lasten
7.2
riolering
3.248
100%
3.248
Inkomsten
7.2
riolering
-4
100%
-4
Netto kosten
3.244
Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief
7.2
riolering
15.686 uur
100%
804
Compensabele BTW
7.2
riolering
487
100%
487
100%
Kwijtschelding
6.3
inkomensregelingen
85
Kosten waterbeheer
5.7
openbaar groen
415
Kosten straatreiniging
2.1
verkeer en vervoer
108
85 415 108
Totale kosten
5.143
Opbrengst heffing
7.2
riolering
-3.722
-3.722
Bespaarde rente VZ riolering
0.5
treasury
-85
-85
Totale baten
-3.807
Totale baten - lasten (onttrekking aan voorziening riolering)
1.336
Dekkingspercentage excl. de onttrekking aan voorziening
74,4%
Dekkingspercentage incl. de onttrekking aan voorziening
100%
Opm: in deze berekening is de rente over de voorziening meegenomen in de kostendekking. Dat is een lokale keuze. Verordening Reinigingsheffing Omschrijving (bedragen x € 1.000)
Taakveld Omschrijving (sub)taakveld
Basis
Toe te Toegere rekenen kend
Directe lasten
7.3
afval
6.196
100%
6.196
Inkomsten
7.3
afval
-1.068
100%
-1.068
Netto kosten
5.128
Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief (incl. Boa's)
7.3
afval
24.658 uur
100%
1.057
Compensabele BTW
7.3
afval
1.004
100%
1.004
Activiteiten zwerfafval
2.1
verkeer en vervoer
36
100%
36
Kwijtschelding
6.3
inkomensregelingen
155
100%
155
Totale kosten Opbrengst heffing Totale baten
7.380 7.3
afval
-7.380 -7.380
Totale baten - lasten
0
Dekkingspercentage
100,0%
55
Verordening Marktgelden/standplaatsen Omschrijving (bedragen x € 1.000) Taakvel Omschrijving d (sub)taakveld
Basis
Toe te Toegere rekenen kend
Directe lasten
3.3
markten en standpl.
51
100%
51
Inkomsten
3.3
markten en standpl.
-10
100%
-10
Netto kosten
40
Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief
3.3
markten en standpl.
Compensabele BTW
3.3
markten en standpl.
Kwijtschelding
0
100%
0
51
21%
11
N.v.t.
Totale kosten Opbrengst heffing
51 3.3
markten en standpl.
-47
-47
Totale baten
-47
Totale baten - lasten
3
Dekkingspercentage
93,3%
Verordening Lijkbezorgingsrecht Omschrijving (bedragen x € 1.000) Directe lasten
Taakvel Omschrijving d (sub)taakveld 7.5
Inkomsten
Basis
Toe te Toegere rekenen kend
begraafplaatsen
137
100%
137
begraafplaatsen
0
100%
0
Netto kosten
137
Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief
7.5
begraafplaatsen
Compensabele BTW
7.5
begraafplaatsen
Kwijtschelding
630 uur
100%
N.v.t.
0
N.v.t.
0
Totale kosten Opbrengst heffing
41
178 7.5
begraafplaatsen
-107
100%
Totale baten
-107 -107
Totale baten - lasten
71
Dekkingspercentage
60,1%
Kostendekking leges In 2025 is een onderzoek gestart naar de kostendekking van de leges dat in Q4 wordt afgerond. De resultaten hiervan kunnen leiden tot een andere berekening van de kostendekking dan in onderstaand overzicht.
56
Overzicht kostendekking legesverordening 2026 Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening
directe kosten
overhead
baten
Kostendekking
paragraaf
1 Burgerlijke stand
€ 43.690
€ 39.394
€ 69.559
83,7%
paragraaf
2 Reisdocumenten en Ned. ID kaart
€ 459.584
€ 179.220
€ 634.041
99,3%
paragraaf
3 Rijbewijzen
€ 134.038
€ 110.446
€ 185.318
75,8%
paragraaf
4 Verstrekkingen uit Basis Registratie Personen
€ 19.437
€ 8.415
€ 14.814
53,2%
paragraaf
5 Bestuursstukken
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
6 Vastgoedinformatie
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
7 Overige Publiekszaken
€ 29.120
€ 8.730
€ 32.885
86,9%
paragraaf
8 Gemeentearchief
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
9 Bijzondere wetten
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
10 Diversen
€ 109.534
€ 78.878
€ 71.260
37,8%
Kostendekking Hoofdstuk 1
€ 795.403
€ 425.083
€ 1.007.877
82,6%
Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet
directe kosten
baten
Kostendekking
overhead
paragraaf
1 Algemene begripsbepalingen
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
2 Voorfase
€ 46.826
€ 33.880
€ 34.000
42,1%
paragraaf
3 Activiteiten met betrekking tot bouwwerken
€ 818.470
€ 819.824
€ 1.327.099
81,0%
paragraaf
4 Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
5 Milieubelastende activiteiten
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
6 Lozingsactiviteiten
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
7 Aanlegactiviteiten
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
8 Overige activiteiten
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
9 Maatwerkvoorschriften
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
10 Gelijkwaardigheid
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
11 Overige tarieven
€ 207.754
€ 217.433
€ 206.855
48,7%
paragraaf
12 Modaliteiten
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
13 Vermindering
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
14 Teruggaaf
€0
€0
€0
n.v.t.
Kostendekking Hoofdstuk 2
€ 1.073.050
€ 1.071.138
€ 1.567.954
73,1%
Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2
directe kosten
overhead
baten
Kostendekking
paragraaf
1 Horeca
€ 7.844
€ 8.210
€ 2.831
17,6%
paragraaf
2 Seksbedrijven
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
3 Winkeltijdenwet
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
4 Organiseren evenement of markt
€ 9.636
€0
€ 5.921
61,4%
paragraaf
5 Standplaatsen
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
6 Huisvestingswet 2014
€0
€0
€0
n.v.t.
paragraaf
7 In dit hoofdstuk niet benoemd besluit
€0
€0
€0
n.v.t.
€ 17.481
€ 8.210
€ 8.752
34,1%
Kostendekking Hoofdstuk 3 Recapitulatie Hoofdstuk 1, 2 en 3 Totaal
directe kosten
Kostendekking Hoofdstuk 1
€ 795.403
Kostendekking Hoofdstuk 2 Kostendekking Hoofdstuk 3 Kostendekking totale tarieventabel
overhead
baten
Kostendekking
€ 425.083
€ 1.007.877
82,6%
€ 1.073.050
€ 1.071.138
€ 1.567.954
73,1%
€ 17.481
€ 8.210
€ 8.752
34,1%
€ 1.885.934
€ 1.504.430
€ 2.584.583
76,2%
57
Lokale lastendruk De lokale lasten worden jaarlijks door het Centrum voor Onderzoek van de economie van de lagere Overheden (COELO) in beeld gebracht. De cijfers van de COELO over 2025 leveren een goede vergelijking op van de lastendruk in onze gemeente ten opzichte van het regionale en landelijke beeld. De woonlasten voor een gemiddeld gezin (eigenaar-bewoner) in Overbetuwe zijn in 2025 de op vier na laagste van de 51 gemeenten in de provincie Gelderland. Landelijk staat Overbetuwe op nummer 40 van de 346 (van laagste naar hoogste woonlasten) gemeenten. Gemiddelde heffing Heffing
2025 €
2026 €
Stijging in €
Stijging Opmerkingen in %
OZB woningen
339,25
408,62
69,37
20,5%
Rioolheffing
148,00
169,25
21,25
14,4%
vast
270,00
295,50
25,50
9,5%
variabel
82,15
65,25
-16,90
-20,6%
839,40
938,62
99,22
11,8%
2025
Voorstel 20265
Mutatie
Eigenaar woning
Percentage van de 0,0802% waarde
0,0966%
20,5%
Eigenaar niet-woning
Percentage van de 0,1660% waarde
0,2000%
20,5%
Gebruiker niet-woning
Percentage van de 0,1342% waarde
0,1617%
20,5%
Totaal niet-woning
Percentage van de 0,3002% waarde
0,3617%
20,5%
Diftar
Vast bedrag
€ 270,00
€ 295,50
9,50%
GFT containers
Gratis
PMD zakken
Gratis
Rest container 140 liter
Tarief per lediging
€ 11,08
€ 11,08
0,00%
Rest container 240 liter
Tarief per lediging
€ 16,87
€ 16,87
0,00%
€ 4,76
€ 4,76
0,00%
Gemiddelde WOZ-waarde woning € 423.000
Afvalstoffenheffing
Totaal
De belangrijkste belastingtarieven 2025 en 2026 Soort belasting
Grondslag
Onroerende-zaakbelasting
Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht
Ondergrondse container (rest) Tarief per aanbieding Rioolheffing Woningen
Waterverbruik tot 500 m3
€ 148,00
€ 169,25
14,40%
Niet-woningen
Waterverbruik tot 500 m3
€ 148,00
€ 169,25
14,40%
Hondenbelasting
De eerste hond
€ 82,32
€ 84,54
2,70%
De tweede hond
€ 123,48
€ 126,82
2,70%
50%
50%
2,70%
Buitengebied
+
5
In het voorgestelde OZB-tarief 2026 is uitgegaan van een gelijke WOZ-waarde
58
Gemiddeld aantal aanbiedingen restafvalcontainer daalt
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Beleidskader Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 en Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen gemeente Overbetuwe 2025. In december 2025 wordt de Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen gemeente Overbetuwe 2026 aangeboden aan de raad. Algemeen Net als in voorgaande jaren worden de maximale mogelijkheden tot het verlenen van kwijtschelding benut. Kwijtschelding is mogelijk voor de OZB, het vaste bedrag van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Of kwijtschelding wordt verleend hangt af van de betalingscapaciteit van belastingschuldigen. Bij de bepaling daarvan houden wij rekening met 100% van de kosten van levensonderhoud zoals die normatief zijn opgenomen in de landelijke richtlijnen voor het kwijtscheldingsbeleid. Natuurlijke personen die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefenen kunnen voor kwijtschelding van de privé-aanslag in aanmerking komen. Kwijtscheldingsaanvragen Voor degenen die eerder ook al kwijtschelding hebben gekregen maken we, met verleende toestemming van de belastingschuldigen, gebruik van een procedure voor automatische toetsing voor kwijtschelding door het Inlichtingenbureau. Dit heeft ertoe geleid dat in 2025 352 belastingschuldigen geen verzoek om kwijtschelding hoefden in te dienen.
In 2025 zijn er, naast de automatische kwijtschelding, nog ongeveer 300 kwijtscheldingsaanvragen ingediend. Van deze aanvragen zijn er ongeveer 223 geheel of gedeeltelijk gehonoreerd. Wij streven ernaar om de kwijtscheldingsverzoeken binnen 4-5 maanden af te handelen. In de begroting 2026 is voor de te verlenen kwijtschelding € 240.000 geraamd. Dit bedrag is gebaseerd op ongeveer 575 te honoreren aanvragen.
59
II. Weerstandsvermogen en risicomanagement Algemeen We leven in een tijd waarin veel verandert. Dat brengt risico’s en onzekerheden met zich mee. Daarom is het belangrijk dat we die risico’s op tijd herkennen en goed aanpakken. Zo houden we grip op onze organisatie en kunnen we snel reageren als dat nodig is. Een sterk weerstandsvermogen helpt ons daarbij. Het zorgt ervoor dat we ook onverwachte kosten kunnen opvangen. In deze paragraaf leggen we uit hoe we omgaan met risico’s en ons weerstandsvermogen. Volgens de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording gaan we in op: Ons beleid over risico’s en weerstandscapaciteit; Wat onze weerstandscapaciteit is; Welke risico’s we zien; De belangrijkste financiële cijfers; Hoe deze cijfers zich tot elkaar verhouden en wat dat zegt over onze financiële situatie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeentelijke doelstellingen. Door middel van een risicomanagementinformatiesysteem prioriteert, analyseert en beoordeelt de gemeentelijke organisatie risico's op systematische wijze. Aan de hand van een goed systeem van risicomanagement kunnen bestuurders en managers passende beheersmaatregelen nemen. Op basis van de inventarisatie is een risicoprofiel voor 2026 opgesteld. De uitgangspunten van ons risicobeleid en de wijze waarop we dit beleid uitvoeren zijn beschreven in de “Nota risicomanagement Gemeente Overbetuwe 2023” dat in december 2022 is vastgesteld door de raad. Een van de uitgangspunten is dat twee keer per jaar, bij de jaarstukken en de begroting, een integraal beeld geschetst wordt van de risico’s, de aanwezige weerstandscapaciteit en de ratio voor het weerstandsvermogen. Cyclische aanpak De gemeente Overbetuwe heeft gekozen voor een cyclische aanpak in plaats van ad hoc bij de begroting en jaarrekening, zodat risicomanagement in het DNA gaat zitten van alle medewerkers. Structureel aandacht voor risicomanagement gaat zorgen voor een hoger bewustzijn, waardoor nieuwe risico’s eerder in beeld komen en beheerst worden. Fase 1: Kaderstelling en strategie De kaders zijn vastgelegd in de Nota Risicomanagement 2023 Gemeente Overbetuwe.
Fase 2: Risicoanalyse Het inventariseren van de potentiële risico’s en deze vastleggen in een risicokaart. Per risico wordt inzicht gegeven in de kans en frequentie dat een risico zich voordoet en het inschatten van het financiële gevolg (verdeeld in 5 klassen). Uiteindelijk bepaalt dit de risicoscore. Fase 3: Beheersmaatregelen Bij het benoemen van de risico’s worden ook de oorzaken en gevolgen van deze risico’s in beeld gebracht. Dit maakt het mogelijk om daarop eventuele beheersmaatregelen af te stemmen die het oorspronkelijke risico verkleinen of geheel wegenemen. Aan de risico’s wordt een risico-eigenaar gekoppeld die voor de invulling en uitvoering van de beheersmaatregelen zorgdraagt.
60
Fase 4 Monitoren en toetsen In deze fase wordt informatie verstrekt, worden ontwikkelingen in beeld gebracht en resultaten beoordeeld. Fase 5: Toezicht en toetsen Risico’s worden (mede in het kader van interne controle) in verband gebracht met de beheersmaatregelen en het beschikbare weerstandsvermogen. Fase 6: continue verbetering Op basis van (tussentijdse) resultaten kan beleid en methodiek worden bijgesteld. Schematisch
Rolverdeling De volgende actoren hebben een rol bij risicomanagement: De raad stelt de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” in de begroting en jaarrekening vast; Het college ziet toe op een juiste uitvoering van risicomanagement en de verantwoording daarover; Het management en de ambtelijke organisatie zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het risicomanagement waarbij het identificeren van de risico’s en het uitvoeren van beheersmaatregelen de kern vormen.
Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij horende benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.
61
Beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) Ratio weerstandsvermogen = Benodigde weerstandscapaciteit (risico’s) In onderstaande tabel wordt de waardering van de ratio weergegeven. Waarderingscijfer
Ratio
Kwalificatie
A
>2
Uitstekend
B
1,4 < 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 < 1,4
Voldoende
D
0,8 < 1,0
Matig
E
0,6 < 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
De gemeente Overbetuwe streeft naar een weerstandsratio tussen de 1,4 en 2. Met deze gewenste ratio (B) krijgt het weerstandsvermogen de kwalificatie “ruim voldoende”. Deze kwalificatie sluit aan bij ons streven naar duurzaamheid en bestendigheid en is passend bij goed rentmeesterschap. Tevens streven we naar een minimum van € 10 miljoen aan algemene reserve. Op basis van de programmabegroting 2026 is de ratio van ons incidentele weerstandsvermogen 1,8 en daarmee “Ruim voldoende”. Ten opzichte van de jaarrekening 2024 is de ratio dus iets gestegen. Indien de onttrekking van € 2,1 miljoen uit de algemene reserve voor de sluitende begroting 2026 verwerkt wordt in de weerstandsratio dan komt deze uit op 1,6. In het onderdeel Algemene Reserve van het hoofdstuk Financiële positie is het verwachte verloop van de weerstandratio opgenomen. (Bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begroting 2025
Rekening 2024
Begroting 2024
Risico's
9.645
8.985
10.060
8.690
Eenmalige weerstandscapaciteit
17.217
16.819
19.117
16.934
1,8
1,9
1,7
1,9
Ruim voldoende
Ruim voldoende
Ruim voldoende
Ruim voldoende
Ratio Kwalificatie
Beschikbare weerstandscapaciteit In theorie beschikt een gemeente over incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve, de bestemmingsreserves, de begrotingspost onvoorzien en aanwezige stille reserves. De structurele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de omvang van toekomstige bezuinigingsmogelijkheden en het onbenutte deel van de belastingcapaciteit.
62
In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de geprognotiseerde beschikbare weerstandscapaciteit per 31 december 2025. Soort
Bedrag
Incidentele weerstandscapaciteit Algemene reserve
€ 17.177.000
Stille reserves
€ p.m.
Begrotingsruimte
€0
Post onvoorzien
€ 40.000
Totale incidentele weerstandscapaciteit
€ 17.217.000
Structurele weerstandscapaciteit Onbenutte belastingcapaciteit
€ 5.785.305
De algemene reserve is vrij aanwendbaar en kan worden ingezet voor onvoorziene lasten c.q. ter dekking van risico’s. Per 31 december 2025 is het saldo van de Algemene Reserve € 17.177.000. Stille reserves zijn niet-bedrijfsgebonden eigendommen van de gemeente met een hogere waarde in het economisch verkeer dan de boekwaarde. Stille reserves dragen bij aan de weerstandscapaciteit, omdat een deel van de eigendommen kan worden verkocht boven de boekwaarde. Hierdoor wordt winst gerealiseerd. Deze winst kan worden ingezet ter dekking van financiële risico’s. Als de begroting sluit met een positief saldo is sprake van begrotingsruimte. Deze kan worden ingezet voor financiële tegenvallers, zonder ingrijpende beleidswijzigingen. Op dit moment is de begrotingsruimte voor 2026 nihil, aangezien € 2,1 miljoen onttrokken wordt uit de algemene reserve voor een sluitende begroting 2026. De post onvoorzien is ter dekking van niet voorziene uitgaven. Onbenutte belastingcapaciteit. De gemeente kan haar belastingen, te weten: OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing, voor zover deze laatste twee niet maximaal mogelijk en/of kostendekkend zijn verhogen om financiële tegenvallers op te vangen. De onbenutte belastingcapaciteit bij de OZB is zo groot als het verschil tussen het gehanteerde tarief en het maximale tarief van de WOZ-waarde 0,1648%, zoals opgenomen in de meicirculaire 2025.
Wanneer het gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating artikel 12, is er in principe sprake van onbenutte belastingcapaciteit, immers een verhoging van het OZB percentage zal nodig zijn om voor een aanvullende uitkering in aanmerking te komen. Percentage van de WOZ-waarde voor toelating art.12 Werkelijk gewogen percentage WOZ-waarde gemeente Overbetuwe Onbenutte belastingcapaciteit t.o.v. norm Onbenutte belastingcapaciteit
0,1648% 0,10535% 43,0% € 5.785.305
63
Bij de berekeningen is uitgegaan van de huidige totale WOZ-waarde van € 11.681.092.000. Het bedrag van € 5.785.305 geeft aan hoeveel de OZB-inkomsten nog maximaal verhoogd kunnen worden binnen de norm. Omdat de afvalstoffenheffing en rioolheffing maximaal kostendekkend zijn, wordt bij de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit alleen naar de OZB gekeken. Met betrekking tot de onbenutte belastingcapaciteit geldt dat we terughoudend zijn in het doorvoeren van belastingverhogingen. Pas als alle maatregelen geen of onvoldoende oplossingen bieden dient de mogelijkheid van verhoging belastingtarieven zich aan. Onze insteek blijft het aanbieden van een goed voorzieningenniveau tegen geringe lasten. Benodigde weerstandscapaciteit Het is verplicht om de risico's te vermelden die de financiële positie van de gemeente kunnen beïnvloeden. In het kader van de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit hebben we de risico’s per 1 juli 2025 geactualiseerd. In onderstaande tabel is de benodigde weerstandscapaciteit ad € 9,6 miljoen berekend.
Nr.
Risico
Wat?
Soort risico
Geschatte financiële omvang Begroting 2026 (bedragen x € 1.000)
1
Open eind regeling Sociaal Domein
Het risico bestaat dat er meer wordt uitgegeven, Financieel risico aangezien dit openeinderegelingen zijn. De levering van zorg staat hierbij voorop. Er is sprake van een openeindregeling, waardoor het mogelijk is dat de middelen ontoereikend zullen zijn. De gemeente kan echter geen cliëntenstop afkondigen.
2.100
2
Gemeenschappelijke regeling
Als deelnemer aan een verbonden partij zijn we Financieel risico (indirect) verantwoordelijk voor de financiële risico’s van deze partij.
250
3
Grondexploitatie bedrijventerreinen
Onzekerheid over opbrengsten en kosten als gevolg Financieel risico van aanpassing plan t.b.v. betere verkoopmogelijkheden voor bedrijventerreinen De Merm Oost, Spoorallee en Elst Centraal Oost.
470
4
Grondexploitatie woningbouwprojecten
Stationsplein West: Bestemmingsplan moet nog vastgesteld worden m.a.w. planologisch risico.
Financieel risico
100
5
Faciliterende grondexploitaties (circa 25 projecten)
Bij enkele faciliterende grondcomplexen kunnen niet Financieel risico alle plankosten verhaald worden op de ontwikkelaar.
75
6
Calamiteiten
In het geval van incidenten op “rampschaal” kan de Maatschappelijk gemeente worden geconfronteerd met flinke risico financiële aanspraken zoals herstelwerkzaamheden, opvang, begeleiding en compensatie van schade.
250
7
Juridische procedures
Met juridische procedures en daaruit voortvloeiende Financieel risico claims kunnen hoge kosten gemoeid zijn.
150
8
Informatievoorziening en Verschillende cyber gerelateerde incidenten kunnen Juridisch/aansprak informatieveiligheid leiden tot verlies en of onbeschikbaarheid van elijkheidsrisico + informatie en/of systemen. financieel en bedrijfsvoeringsrisico
64
450
Nr.
Risico
Wat?
Soort risico
Geschatte financiële omvang Begroting 2026 (bedragen x € 1.000)
9
Overige risico's
Dit betreft een inschatting van het totaal van kleine risicobedragen en de beschikbaarheid van fysieke werklocaties.
Bedrijfsvoeringsrisico
500
10
Privacy
Het in verkeerde handen vallen van (privacy) gevoelige informatie/ persoonsgegevens.
Juridisch/aansprak elijkheidsrisico
300
11
Aantrekken en binden van personeel
Het lastig kunnen vervullen van vacatures en vervanging bijvoorbeeld i.v.m. ziekte.
Bedrijfsvoeringrisic o
300
12
Tekort aan materieel en capaciteit
De stijgende inflatie en het tekort aan grondstoffen, personeel en oplopende rente etc. op projecten en materiele kosten.
Bedrijfsvoeringsrisico
2.600
13
Hogere indexatie zorgkosten dan Prijs Bruto Binnenlands Product %
De OVA indexatie (NVZ) ligt hoger dan de gemeentelijke indexatie op basis van de Prijs Bruto Binnenlands Product. Hierdoor is de kans groot dat de kosten binnen het sociaal domein hoger worden dan begroot.
Financieel risico
500
14
Bezuinigingen 2026 mogelijk niet volledig te realiseren.
Om de begroting 2026 sluitend te maken, is een incidentele onttrekking aan de algemene reserves ingeboekt en zijn bezuinigingsmaatregelen doorgevoerd, waarbij het risico bestaat dat deze later worden gerealiseerd dan vooraf ingeschat.
Financieel risico
1.600
Totaal
9.645
Kengetallen Voor een beter inzicht in de financiële positie van de gemeenten is er een zestal wettelijke indicatoren ontwikkeld. De set kengetallen is bedoeld om raad en bestuursleden meer inzicht te geven in de financiële positie en om vergelijkingen mogelijk te maken. Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de 12 provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2020 geldt. In het GTK zijn de volgende signaleringswaarden opgenomen.
65
66
Conclusie: De ratio van het weerstandsvermogen van de gemeente Overbetuwe is voor 2026 1,8 (na verwerking van de onttrekking van de algemene reserve voor de begroting 2026 van € 2,1 miljoen: 1,6) en daarmee ruim voldoende. In de begrotingsperiode 2026-2029 is echter een dalende tendens waarneembaar als gevolg van de inzet van de AR om de begroting in de jaarschijven 2026 t/m 2028 sluitend te krijgen. De gemeente Overbetuwe beschikt nog wel over een grote onbenutte belastingcapaciteit van € 5,7 miljoen. Indien die ruimte als weerstandsvermogen zou worden ingezet, dan wordt de weerstandsratio hoger dan 2. Uitgaande van de signaleringswaarden, zoals deze door de toezichthouder worden gehanteerd, vallen de ratio’s voor solvabiliteit voor alle jaren in de categorie “meest risicovol”. De structurele exploitatieruimte zit, door de structurele tekorten in de jaren 2026 t/m 2028, ook in deze categorie. In 2029 wordt dit de categorie "minst risicovol" door het structureel overschot. Door grote investeringen zakt de netto schuldquote vanaf 2027 in de categorie “meest risicovol”.
67
III. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding In de openbare ruimte bevinden zich veel zaken die eigendom van de gemeente zijn. Deze eigendommen kunnen als volgt worden ingedeeld: - infrastructuur: wegen, water en riolering - voorzieningen: groen (o.a. bomen), verlichting, sportvelden, speelvoorzieningen - gebouwen: scholen, sport- en welzijnsaccommodaties, huisvesting gemeente en brandweer Al deze eigendommen, die ook wel kapitaalgoederen worden genoemd, moeten door de gemeente worden onderhouden. De door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveaus worden in deze paragraaf toegelicht.
Welke afspraken zijn over het onderhoud van de kapitaalgoederen gemaakt? De gemeenteraad heeft beleids- en beheerplannen vastgesteld die de uitgangspunten bevatten voor dat onderhoud. Het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) is het beleidsdocument waarin de kwaliteit van de openbare ruimte is vastgelegd en de visie op vastgoed geeft de koers aan voor het maatschappelijk vastgoed. Deze uitgangspunten zullen vastgelegd moeten worden in beheerplannen en/of onderhoudsplannen. In deze, nog te actualiseren, plannen zullen op termijn ter vaststelling aan het college aangeboden worden. Beleidsdocument
Datum vaststelling
Geplande actualisatie6
Integrale Beheerplannen Openbare Ruimte
14-12-2010
2026
Beheerplan wegen 2014-2018 (integrale beheerplannen)
17-03-2015
2026
Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029
27-06-2024
2029 7
Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR)
21-03-2023
2028
Beleidsplan Licht in Overbetuwe
06-02-2018
2025
Speelbeleid Samenspel(en) in Overbetuwe
15-02-2022
2030
Nota Voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties
11-04-2013
2025
Grondstoffenbeleidsplan
27-06-2024
2029
Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen (sportvelden, veldmeubilair, sportinventaris).
28-10-2008
2026
Visie op vastgoed
11-02-2025
2027
Kwaliteitsniveaus In het Kwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte (IKP OR) is gewerkt met drie kwaliteitsniveaus te weten laag, basis en goed8. De beschrijving van de kwaliteitsniveaus op verschillende aspecten zijn in het hierna opgenomen overzicht uitgewerkt. Kwaliteitsniveau
Laag
Basis
Hoog
Wettelijke voorschriften
Achterstallig onderhoud komt periodiek voor
Achterstallig onderhoud komt incidenteel voor
Achterstallig onderhoud komt niet voor
Milieu effecten
Het onderhoudsniveau van het kapitaalgoed is zodanig dat in onvoldoende mate efficiënt en zuinig met
Het onderhoudsniveau van het kapitaalgoed is zodanig dat in voldoende mate efficiënt en zuinig met
Het onderhoudsniveau van het kapitaalgoed is zodanig dat in ruime mate efficiënt en zuinig met natuurlijke
6
Het jaartal geeft weer in welk jaar de actualisatie leidt tot een voorstel aan de gemeenteraad. Zie ook de opmerkingen over de bekostigingssystematiek riolering in de paragraaf lokale lasten. 8 In de overzichten is het kwaliteitsniveau “goed” gewijzigd in “hoog”. 7
68
Kwaliteitsniveau
Oordeel inwoners (schaal 1,0-10,0)
Laag
Basis
Hoog
natuurlijke hulpbronnen wordt omgegaan
natuurlijke hulpbronnen wordt omgegaan
hulpbronnen wordt omgegaan
Score 1,0 - 5,5
Score 5,5 – 7,0
Score 7,1 – 10,0
Veiligheid (objectief)
Door de wijze van Door de wijze van onderhoud is de kans op onderhoud bestaat weinig ongelukken niet uitgesloten kans op ongelukken
Door de wijze van onderhoud bestaat een zeer geringe kans op ongelukken
Gevoelswaarde inwoners (subjectief)
Inwoners ervaren de Inwoners ervaren de openbare ruimte (m.b.t. het openbare ruimte (m.b.t. het betreffende kapitaalgoed) betreffende kapitaalgoed) als onveilig en onvoldoende als voldoende veilig en leefbaar leefbaar
Inwoners ervaren de openbare ruimte (m.b.t. het betreffende kapitaalgoed) als zeer veilig en leefbaar
Klachten
De gemeente ontvangt veel De gemeente ontvangt klachten over het weinig klachten over het kapitaalgoed kapitaalgoed
De gemeente ontvangt geen klachten over het kapitaalgoed
Claims
Grote kans op gegronde schadeclaims
Geen kans op gegronde schadeclaims
Weinig kans op gegronde schadeclaims
In plannen vastgelegde kwaliteitsniveaus van het onderhoud Naam beleids/beheersplan
Datum Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog) raadsbesluit
Beheerplan Openbare Ruimte
14-12-2010
Wegen: basisniveau Groen Binnen bebouwde kom: basis/hoog niveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Straatreiniging Centra en bebouwde kom: basisniveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Openbare verlichting: basisniveau Straatmeubilair Binnen bebouwde kom: basisniveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau
Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte
2021
In het IKP OR is de strategie, de bekostiging en het beleid van de verschillende beheerdisciplines voor de openbare ruimte op hoofdlijnen uitgewerkt. Het doelmatig en eigentijds beheer moet leiden tot een aantrekkelijke leefomgeving waarin inwoners prettig kunnen wonen en werken. Het IKP zorgt dat voor bestuur, de organisatie en de inwoners duidelijk is wat men mag verwachten van het beheer van de openbare ruimte. Het vastgestelde IKP OR is uitgangspunt voor het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte en de basis voor de uitwerking in beheerplannen.
Beheerplan Wegen 2014 - 2018
17-03-2015
Wegen: basisniveau
69
Naam beleids/beheersplan
Datum Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog) raadsbesluit
Water- en 27-06-2024 Rioleringsprogramma WRP 2025-2029
Door invulling te geven aan de uitvoering van het WRP worden de volgende effecten beoogd: • zorgdragen voor een goede volksgezondheid. • verbeteren van de kwaliteit van het oppervlaktewater. • verminderen van de verdroging. • klimaatbewust handelen van bewoners, bedrijven en instellingen. • beperken van wateroverlast bij hevige regenval. • klimaat robuust ingerichte openbare ruimte. De LAS (Lokale Adaptatiestrategie) helpt ons om te gaan met het veranderende klimaat, en een omgeving te creëren die deze veranderingen aankan. Dat is dus een klimaat adaptieve omgeving. Om dit in 2050 te kunnen bereiken, moet er voldoende aandacht zijn voor: • terugdringen van wateroverlast bij piekbuien • verminderen van langdurige droogte • het beperken van hittestress in de bebouwde gebieden • verminderen van het risico op overstromingen. We zijn in gemeente Overbetuwe al jaren bezig om de leefomgeving aan te passen op het veranderende klimaat. Dit zetten we de komende jaren door. Klimaatadaptatie wordt steeds meer een onderdeel van ons dagelijks werk. Wanneer we projecten uitvoeren doen we dit op een klimaat adaptieve manier, dit is geborgd in het IKP-OR.
Beleidsplan Licht in Overbetuwe
06-02-2018
Zowel voor de beheerskaders (masten, armaturen, etc.) als voor de beleidskaders (sociale veiligheid, verkeersveiligheid, etc.) is in het plan vastgelegd dat het na te streven kwaliteitsniveau “basis” is. Uitgangspunt is: Openbare verlichting voor de verkeersveiligheid en op hoofdfietsroutes (plus). Dit betekent alleen openbare verlichting buiten de bebouwde kom als dat voor de verkeersveiligheid nodig is (bijvoorbeeld bij kruispunten en verkeersgevaarlijke situaties als bochten, obstakels ed.) en er geen betere alternatieven zijn zoals markering, reflectie e.d. Op alle hoofdfietsroutes (en plus routes) is oriëntatieverlichting behalve op de Drielse Rijndijk, de Randwijks Rijndijk en de Waaldijk vanwege de flora en faunawetgeving, dit is namelijk Natura2000 gebied.
Speelbeleid Samenspel(en) in Overbetuwe
15-02-2022
Onderhoud en beheer van speelvoorzieningen gaat uit van wettelijke (veiligheids)voorschriften. Met behulp van inspecties wordt dit geborgd. Er is een grens aan de financiële ruimte voor het onderhoud en beheer. Met behulp van een meerjaren renovatieplan wordt wijk- en kerngericht gewerkt aan renovaties van speelruimte. In 2022 is het nieuwe speelbeleid 'Samen(spel) in Overbetuwe' aangeboden aan de gemeenteraad.
Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties
11-04-2013
Het gaat hier om de gemeentelijke gebouwen voor welzijn en sport, de schoolgebouwen en de overige gebouwen (huisvesting bestuur en ambtenaren, brandweer, enz.). De basis onder de onderhoudsbegrotingen is gelegen in door derden opgestelde meerjarenonderhouds-planningen.
Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen (voetbalvelden, veldmeubilair en sportinventaris)
28-10-2008
Bij de voetbalvelden bekijken we jaarlijks kritisch welk onderhoud daadwerkelijk nodig is. We hebben hiervoor geen meerjarenonderhoudsplannen gemaakt. Op 7 september 2021 heeft de gemeenteraad de sport- en beweegnota vastgesteld. In deze nota is o.a. afgesproken dat een nieuwe tarievenstructuur wordt onderzocht. Dit onderzoek is afgerond. Resultaat is dat er geen kostprijsdekkende tarieven worden ingevoerd maar de tarieven worden voor een periode van 3 jaar gebaseerd op een vast te stellen percentage van kostendekkendheid. Voor een natuurgrasveld geldt een percentage van kostendekkendheid van 15% en voor een kunstgrasveld een percentage van 12%.
70
Naam beleids/beheersplan
Datum Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog) raadsbesluit
Vervolg Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen (voetbalvelden, veldmeubilair en sportinventaris) Visie op Vastgoed
De sportinventaris wordt jaarlijks gekeurd. Hiervoor is in 2024 weer een aanbesteding opgezet. Aan de hand van de jaarlijkse keuring bekijken we of vervanging nodig is of dat onderhoud voldoende is. Ook controleren we middels jaarlijkse inspecties het veldmeubilair. Aan de hand hiervan bekijken we welk veldmeubilair aan vervanging toe is. Op basis hiervan kan het na te streven onderhoudsniveau worden aangemerkt als “basis”. 11-02-2025
Op 11 februari 2025 is de visie op vastgoed vastgesteld in de gemeenteraad De pijler kostendekkende tarieven is nader uitgewerkt en zal in 2027 wederom aan de raad worden voorgelegd.
Financiële consequenties Het integraal kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) gaat nader in op de benodigde en beschikbare budgetten. Aan de hand hiervan zijn er extra middelen beschikbaar gesteld en zijn deze middelen meegenomen in de begroting. De volgende stap is het gewenste kwaliteitsniveau verder uitwerken in de integrale beheerplannen deze vast te laten stellen. Zodat de uitwerking van het IKP OR verder vormgegeven wordt. In de integrale beheerplannen wordt meegenomen wat dit betekent voor het onderhoud en de vervangingen/vernieuwingen. Tevens wordt aangegeven of er naast de reguliere budgetten ook (onderhouds)voorzieningen gevormd moeten worden, waaruit de vervangingen/ vernieuwingen op de langere termijn kunnen worden bekostigd. Begroot Jaar 2026 Voorz. /BR Voldoende vaststelling (bedragen x beschikbaar omvang? € 1.000)
Omschrijving
Plan
Wegbeheer
Beheerplan Wegen
2015
6.341 Neen
IKP/OR
Openbaar groen
Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte
2021
2.315 Neen
IKP/OR
Straatreiniging
Beheerplan Openbare Ruimte
2010
28 Neen
IKP/OR
Water
Waterplan gemeente Overbetuwe
2024
415 Maakt deel uit van WRP
Zie WRP
Riolering
Waterplan gemeente Overbetuwe
2024
Straatverlichting
Beleidsplan Openbare Verlichting
2018
3.244 9 Ja
Ja
503 Neen
IKP/OR
Speelvoorzieningen Speelbeleid Samenspel(en) in Overbetuwe
2022
156 Neen
IKP/OR
Schoolgebouwen
Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties Basis is het M.O.P. 2021
2013
357 Ja
Ja
Gebouwen voor Nota voorziening groot onderhoud huisvesting bestuur gemeentelijke accommodaties en ambtelijk Basis is het M.O.P. 2021 apparaat
2013
228 Ja
Ja
Gebouwen voor welzijn en sport
2013
288 Ja
Ja
2019
211 Neen
Ja
Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties Basis is het M.O.P. 2021
Accommodaties niet Sportnota (nog vast te stellen) zijnde gebouwen (sportvelden, veldmeubilair, sportinventaris) Totaal
14.086
Voor de gemeentelijke gebouwen zijn de ramingen voor onderhoudslasten uit het meerjarenonderhoudsplan op het overzicht vermeld. Op de taakvelden van de gemeentelijke gebouwen zijn namelijk ook overige niet onderhoud gerelateerde exploitatielasten verwerkt. 9
Excl. de onttrekking uit de voorziening.
71
IV. Financiering Beleidskader Het financieringsbeleid is vastgelegd in het Treasurystatuut en gebaseerd op de wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido). De uitvoering van het financieringsbeleid wordt gedaan door de treasuryfunctie, binnen de kaders van het Treasurystatuut. De Wet Fido geeft de wettelijke kaders voor de treasuryfunctie. Een belangrijk uitgangspunt van deze wet is dat een gemeente voorzichtig moet omgaan met publieke middelen. Dit uit zich onder andere in de beheersing van renterisico’s. Hierbij gelden als wettelijke normen de kasgeldlimiet en de renterisiconorm op langlopende leningen. Daarnaast zijn decentrale overheden verplicht om deel te nemen aan schatkistbankieren, maar kunnen niet lenen bij de schatkist. Het schatkistbankieren verplicht gemeenten om hun overtollige financiën onder te brengen bij het Rijk. Tot een bepaald bedrag mogen gemeenten hun overtollige financiën wel buiten de schatkist van het Rijk houden. Voor onze gemeente bedraagt dit drempelbedrag in 2026 € 2.995.655. Het schatkistbankieren wordt door de gemeente gebruikt voor tijdelijke geldoverschotten.
Marktontwikkelingen Sinds juni 2024 verlaagde de ECB de beleidsrente stapsgewijs van 4% naar 2%. De beleidsrente, ook wel refirente genoemd, is de rente die de ECB hanteert voor leningen aan commerciële banken om richting de inflatiedoelstelling van 2% te sturen. Een rente van 4% was nodig om de zeer hoge inflatie in de periode 2021-2024 in het eurogebied onder controle te krijgen. In de loop van 2024 en 2025 daalde de inflatie, mede door het beleid van de ECB, weer richting gewenst niveau en kon de rente worden verlaagd. In juli 2025 heeft de ECB de rente ongemoeid gelaten. De verwachting is ook dat de ECB deze rente voor een langere tijd in buurt van de 2% zal houden. De veronderstelling in de markt is dat de ECB verwacht dat de inflatie uiteindelijk in 2026-2027 terugkeert naar de doelstelling van 2%. Deze beleidsrente is zeer bepalend voor de geldmarktrente met als maatstaf de EURIBOR (rente die commerciële banken elkaar in rekening brengen). De 3-maands Euribor zal naar verwachting ook in 2026 rond de 2% blijven. De verwachting voor de 10 jaars rente op NL staatsobligaties is dat deze in 2026 gemiddeld circa 2,75% zal zijn. Bede rentetarieven worden gezien als risicovrije rentes.
Leningenportefeuille De verwachte financieringsbehoefte van de gemeente in 2026 bedraagt € 35 miljoen, waaronder € 12,7 miljoen aan herfinanciering. Daarmee wordt voorspeld dat de leningenportefeuille zal toenemen tot circa € 131 miljoen per ultimo 2026. De geldstromen die voortkomen uit investeringen in projecten en de verkopen van grondcomplexen bepalen in grote mate de omvang van de financieringsbehoefte. Als de investeringen en of de opbrengsten, voornamelijk uit grondverkopen, afwijken van wat in de begroting is opgenomen, dan zal het beroep op de kapitaalmarkt daarop worden aangepast. Mutaties leningenportefeuille (bedragen x €1.000)
Bedrag
Gemiddelde rente
Raming leningenportefeuille per 1-1-2026
108.850
1,75%
Nieuwe langlopende leningen
35.000
3,50%
Reguliere aflossingen
12.794
2,45%
Vervroegde aflossingen
n.v.t.
Renteaanpassingen (oud percentage)
0
Renteaanpassingen (nieuw percentage)
0
Raming leningenportefeuille 31-12-2026
131.056
72
2,14%
Rente In de begroting 2026 wordt rekening gehouden met een totaalbedrag aan toegerekende rente van afgerond € 3,5 miljoen. De totale boekwaarde van de investeringen bedraagt per 1 januari 2026 € 234 miljoen. Volgend schema geeft inzicht in de rentelasten externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. De methode van rentetoerekening is voorgeschreven door de commissie Besluit Begroten en Verantwoorden. Schema rentetoerekening 2026 (bedragen x €1.000) Netto rentelasten kort- en langlopende leningen
2.750
Rente over eigen vermogen en voorzieningen
509
Toe te rekenen rente aan grondexploitatie
-33
Toe te rekenen rente aan investeringen
3.226
Toe te rekenen rente via renteomslag
-3.505
Renteresultaat op taakveld Treasury
(Voordeel)
280
Bij de gehanteerde rentesystematiek wordt de betaalde rente omgeslagen over de investeringen. Voor deze renteomslag wordt 1,5% (omslagrente) gehanteerd over 2026. Voor de bepaling van het rentetarief voor nieuw aan te trekken lang lopende leningen wordt 3,5% gehanteerd en voor de reserves en voorzieningen wordt 1,5% gehanteerd. Voor het aantrekken van kortlopende leningen is 3% gehanteerd. Het gepresenteerde verwachte rentevoordeel van € 280.000 betekent dat de gehanteerde omslagrente van 1,5% over de investeringen hoger is dan het verwachte rentepercentage dat over de financiering zal worden betaald. Het verschil bevindt zich binnen de toegestane bandbreedte, wat betekent dat een reëel rentepercentage wordt toegerekend aan de investeringen.
Risicobeheer De belangrijkste financiële risico’s bij de uitvoering van het treasurybeleid zijn koersrisico’s, renterisico's en kredietrisico's. Hieronder wordt weergegeven in hoeverre deze risico’s zich bij onze gemeente voordoen en hoe de gemeente deze risico's beheerst. Koersrisico Het risico dat de financiële activa in waarde vermindert door negatieve koersontwikkelingen. Het koersrisico op uitgezette gelden is nihil. De gemeente heeft een netto schuld. Tijdelijke overtollig geld wordt conform de regels van het schatkistbankieren ondergebracht bij het Rijk via een rekening courant. Renterisico Het gevaar van ongewenste veranderingen van de (financiële) resultaten van de gemeente door rentewijzigingen. Voor korte en lange financiering gelden de Fido-normen kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Beide worden hierna toegelicht: Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bepaalt de maximale omvang van de kortlopende leningen (looptijd korter dan één jaar). Bij het overschrijden van de kasgeldlimiet zal onze gemeente de korte leningen omzetten naar langlopende leningen, behalve bij incidentele tijdelijke overschrijdingen. De kasgeldlimiet mag niet met meer dan twee achtereenvolgende kwartalen worden overschreden. Over het algemeen zijn kortlopende leningen goedkoper dan langlopende leningen en dus op korte termijn financieel aantrekkelijk.
Op de lange termijn is er een renterisico, immers er is een de kans dat de herfinanciering duurder uitpakt. De kasgeldlimiet is gelimiteerd tot 8,5% van de exploitatiebegroting van de gemeente.
73
Kasgeldlimiet 2026 (bedragen x €1.000) (1): Gemiddelde vlottende schuld
13.000
(2): Gemiddelde vlottende middelen
0
(3): Nettovlottendeschuld (+) / Overschot vlottende middelen (-) (1-2)
13.000
(4): Kasgeldlimiet (8)
12.733
(5): Ruimte / overschrijding t.o.v. kasgeldlimiet (4-3)
-267
Berekening kasgeldlimiet De kasgeldlimiet moet berekend worden bij aanvang van elk kalenderjaar en bij wijziging van elk percentage (post 7) (6): Begrotingstotaal
149.800
(7): Het bij ministriële regeling vastgestelde percentage
8,50%
(8): Kasgeldlimiet (6x7)
12.733
Uit de tabel blijkt dat de gemeente onder de vastgestelde normering voor de kasgeldlimiet blijft. Renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering van de langlopende leningen te beheersen. Hoe meer de aflossing van de schuld in de tijd wordt gespreid, hoe minder gevoelig de begroting wordt voor renteschokken bij herfinanciering. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Stap
Variabelen (bedragen x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
1) 2)
Renteherzieningen Aflossingen
0 12.794
0 14.000
0 16.000
0 18.000
3) 4) =(4a x 4b/100)
Renterisico (1+2) Renterisiconorm
12.794 29.960
14.000 29.500
16.000 29.120
18.000 29.340
5a) = ( 4>3) 5b) = ( 3>4)
Ruimte onder renterisiconorm Overschrijding renterisiconorm
17.166 0
15.580 0
13.120 0
11.340 0
Berekening 4a) 4b)
Renterisiconorm Begrotingstotaal Percentage regeling
149.800 20%
147.900 20%
145.600 20%
146.700 20%
Uit de tabel blijkt dat de renterisiconorm in 2026 niet zal worden overschreden. Derivaten Derivaten worden in de markt onder meer afgesloten ter afdekking van renterisico’s. De gemeente Overbetuwe maakt geen gebruik van derivaten.
74
Kredietrisico’s De gemeente loopt financieel risico omdat er leningen zijn verstrekt aan derden en omdat we garant staan voor derden. Voor de beheersing van het kredietrisico is inzicht in de verstrekte leningen en garantstellingen nodig. In de financiële verordening en het Treasurystatuut is bepaald dat uitzettingen en garanties alleen plaatsvinden, indien zij een publieke taak dienen. Onze gemeente zal in het begrotingsjaar 2026 over een bedrag van € 8,3 miljoen aan uitgezette leningen per 1 januari 2026 kredietrisico lopen: - Hypothecaire leningen verstrekt aan personeel van € 23.648 (betreffen restanten van de opgeheven regelingen). - Lening aan Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) van € 7,6 miljoen. Rente en aflossing zijn afhankelijk van het aantal Startersleningen. Het betreft revolverende fondsen; rente en aflossing worden aangewend voor nieuwe leningen. - Lening aan De Vereniging tot instandhouding en Exploitatie van “Ons Dorpshuis’’ (de Hoendrik) van € 512.089. - Overige leningen aan verenigingen, scholen en personeelsregelingen voor een totaalbedrag van € 188.155. In de afgelopen jaren hebben er op verstrekte leningen door de gemeente geen wanbetalingen plaatsgevonden. Ook voor 2026 wordt het kredietrisico op de uitgezette leningen laag geacht.
75
V. Bedrijfsvoering Inleiding In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt ingegaan op de bedrijfsvoering disciplines organisatie & personeel, communicatie, informatiemanagement & -veiligheid, planning & control, rechtmatigheid en inkoop en contractmanagement. Een goede en efficiënte bedrijfsvoering ondersteunt de gemeentelijke organisatie bij het doelmatig en effectief uitvoeren van gemeentelijke taken voor inwoners, bedrijven en instellingen en het bestuur. De ontwikkelingen staan niet stil, daarom zetten we in 2026 verder in op het optimaliseren en professionaliseren van de bedrijfsprocessen. Zodat wij flexibel in kunnen spelen op veranderingen en ontwikkelingen die de komende jaren op ons afkomen.
Organisatie & Personeel In Q4 2025 wordt het Jaarplan 2026 vastgesteld. In 2026 gaan we uitvoering geven aan de hierin opgenomen speerpunten. Daarnaast geven we verder invulling aan de ingezette organisatieontwikkeling, waaronder het uitvoering geven aan de uitkomsten van de evaluatie. Het professionaliseren van de organisatie middels proces- en projectmatig werken krijgt verder vorm. Binnen de teams wordt er gerichte opvolging gegeven aan de thema’s werkdruk, agressie/ omgangsvormen en leiderschap. Het werven van nieuwe collega’s, het binden & boeien van medewerkers en het vergroten van werkplezier zijn belangrijke interne aandachtspunten. Ook het doorontwikkelen en verstevigen van het bestuurlijk-ambtelijk samenspel krijgt in 2026 verder vorm op basis van de afspraken die hierover worden gemaakt met het college en de organisatie. Evaluatie verfijning hoofdstructuur In de 2e helft 2025 vindt de evaluatie van de Verfijning hoofdstructuur en de tijdelijk toegekende formatie (10,2 fte) plaats. De formatie-uitbreidingen zijn incidenteel toegevoegd aan de personeelsbegroting 2025. Vanwege de ravijnjaren is de afspraak gemaakt dat deze formatie-uitbreidingen vanaf 2026 opnieuw beoordeeld worden. De nog te zetten processtappen ten aanzien van het resultaat van de evaluatie maken dat deze geen integraal onderdeel kan zijn van de Programmabegroting 2026.
Daarom leggen we de evaluatie als separaat document gelijktijdig met de Programmabegroting 2026 aan de raad voor. De raad wordt door de gemeentesecretaris geïnformeerd over de organisatie & personele ontwikkelingen (waaronder de evaluatie) tijdens de jaarlijkse informatiebijeenkomst. De bijeenkomst vindt plaats vóór de behandeling van de begroting in de raad. Personeel Cao-akkoord 2025-2027 Op basis van de uitkomst van de ledenraadpleging is in juni 2025 het Cao-akkoord 1 april 2025 – 1 april 2027 vastgesteld. Loonontwikkeling In het Cao-akkoord zijn afspraken gemaakt over de structurele loonontwikkeling in de periode 1 april 2025 t/m 1 januari 2027. De structurele loonontwikkeling komt hierbij uit op cumulatief 7,5% vanaf 1 januari 2027. Dit percentage sluit aan bij de structurele loonontwikkeling in de Kadernota en waardoor het financieel effect vanaf 2027 budgetneutraal is. De ingangsdata van de Cao-loonstijgingen vinden plaats op diverse momenten (bijv. 1 oktober 2025 en 1 juli 2026) in het kalenderjaar. Hierdoor is in 2026 sprake van een eenmalig voordeel van € 750.000 excl. sociale premieontwikkeling. Dit voordeel is meegenomen in de 2e bestuursrapportage 2025. De premieontwikkeling 2026 en verder zijn nog onbekend. Mocht dit leiden tot een financieel effect wordt hierover gerapporteerd in de reguliere bestuursrapportages. 76
Regeling vervroegd uittreden (RVU) In het Cao-akkoord zijn nieuwe afspraken gemaakt over de Regeling Vervroegd Uittreden. Op dit moment zijn we nog in afwachting van de nadere uitwerking van de regeling. Het gaat om de definitie van zware beroepen die vóór 1 november 2025 door het VNG wordt aangereikt. Daarna kunnen we een inschatting maken van de financiële effecten10. Functiewaardering In de huidige krappe arbeidsmarkt is het van belang om aansluiting te houden bij de salarisinpassing van functies op de arbeidsmarkt. Gezien de organisatie- en arbeidsmarktontwikkelingen is de verwachting dat wij ook in 2026 via de jaarlijkse functiewaarderingsronde een aantal functies anders gaan inpassen en de functionele schaal hoger gaan vaststellen. Voor deze ontwikkeling wordt geen bedrag begroot in verband met de financiële positie van onze gemeente11. Krappe arbeidsmarkt De krapte op de arbeidsmarkt is ook voelbaar bij onze organisatie. Diverse inspanningen op landelijk, regionaal en lokaal niveau blijven we verrichten om de effecten te minimaliseren. De risico’s die hieruit voortvloeien zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen in deze begroting. Preventie en verzuim De sturing op preventie en verzuim is aangescherpt en er vindt periodieke monitoring plaats van het RI&E plan van aanpak. Dit vindt plaats in nauwe samenwerking met de Arbodienst.
Dit met als doel het beïnvloedbare verzuim te verlagen (verzuimreductie) en de duurzame inzetbaarheid van de medewerkers te vergroten (preventie). De aanscherping laat inmiddels zijn effecten zien door het terugdringen van een aantal langdurig verzuimdossiers. Op termijn zal dit zichtbaar zijn in de verzuimcijfers als de instroom van verzuim beperkt blijft. Daarnaast vindt door het management en P&O een intensivering plaats betreffende preventie en verzuim (waaronder werksessies over diverse thema's zoals werkdruk, leiderschap, omgangsvormen/agressie, trainingen). In onderstaand overzicht is de ontwikkeling van het ziekteverzuim% (excl. zwangerschapsverlof) weergegeven. 2022
2023
2024
2025
2026
Norm Overbetuwe
6,5%
6,3%
6,3%
6,3%*
6,3%*
Werkelijk Overbetuwe
8,4%
8,1%
8,5%
9,2%**
N.n.b.
Landelijke gemeente
6,7%
6,5%
6,7%.
N.n.b.
N.n.b.
6,3%
6,3%.
N.n.b.
N.n.b.
Landelijk gemeenten 20.000 - 50.000 6,5% inwoners * Norm bijgesteld op basis van de VNG-personeelsmonitor 2024. ** Werkelijk t/m augustus 2025.
Werkhervatting Gedeelteijk Arbeidsgeschikten (WGA) Voor de WGA heeft de organisatie de keuze om zich te verzekeren tegen het WGAeigenrisicodragerschap of gebruik te maken van het publiek bestel (UWV). De afgelopen jaren heeft onze organisatie zich verzekerd tegen het eigenrisicodragerschap. Door een externe partij is onderzocht of terugkeren naar het publiek bestel (UWV) vanaf 2026 de beste optie is of verzekeren. Recent hebben wij het advies ontvangen en deze wordt nu uitgewerkt. Op basis van de financiële inzichten kan nu al worden aangegeven dat de kosten ruim gaan toenemen. In de toekomstige P&C bestuursrapportages wordt hierover gerapporteerd.
10
Eerst wordt gekeken of we de financiële effecten kunnen opvangen binnen het P-budget 2026. Als dit niet haalbaar is wordt hierover tijdig gerapporteerd in de bestuursrapportages 2026. 11 Eerst wordt gekeken of we de financiële effecten kunnen opvangen binnen het P-budget 2026. Als dit niet haalbaar is wordt hierover tijdig gerapporteerd in de bestuursrapportages 2026.
77
Ontwikkeling P-budget 2023 -2026 Onderstaand overzicht geeft inzicht in de financiële ontwikkeling van het P-budget 2023 t/m 2026. Jaar (x 1 miljoen)
2023
2024
2025*
2026
Totale omvang P-budget o.b.v. primaire begroting
26,8
31,4
35,6
35,4
Totale omvang P-budget o.b.v. aangepaste begroting
29,4
32,1
36,4
N.n.b.
29,4
31,2
22,0
N.n.b.
Werkelijke uitgaven P-budget * 2025: uitgaven t/m 31 augustus 2025
- € 1,0 miljoen afname formatie die in 2025 tijdelijk is toegevoegd n.a.v. de benchmark 2024 (10,2 fte);
- € 0,15 miljoen ombuigingen Kadernota 2026 (€ 98.000 max schaal, € 28.000 opleidingen en € 20.000 gratificaties);
- € 0,15 miljoen taakstelling uit de begroting 2024 (dekking tlv projecten en incidentele middelen) is onderdeel geworden van het P-budget;
- € 0,15 miljoen diverse posten waaronder minder formatie toegevoegd vanuit programmaplan duurzaamheid dan geprognotiseerd en lagere bijdrage aan overige personeelsbudgetten vanwege een lagere loonsom;
+ € 0,5 miljoen loonontwikkeling conform de nieuwe cao voor 2026.
Onderstaand de beleidsindicatoren conform het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV). Indicator
Realisatie 2022
Begroot 2023**
Realisatie 2023
Begroot 2024**
Realisatie 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Bron
Formatie: aantal Fte per 1.000 inwoners
6,8*
6,7*
6,9**
7,3**
7,7**
7,7**
7,6** Interne bron
Bezetting: aantal Fte per 1.000 inwoners
6,4
6,3
6,6**
6,9
7,1**
7,2
7,3 Interne bron
Apparaatkosten: kosten per inwoner
654,6
655,7
732,4
737,0
774,6
821,3
823,7 Interne bron
Externe inhuur tlv Pbudget
17%
15%
19%
15%
14%
19%
14% Interne bron
Externe inhuur tlv Pbudget incl overige budgetten
25%
19%
25%
22%
22%
22%
19% Interne bron
Overhead: % van totale lasten
13%
15%
12%
15%
13%
15%
15% Interne bron
*Excl. Formatie Uitvoeringsprogramma en diverse genomen raadsbesluiten. ** Incl. Formatie Uitvoeringsprogramma en diverse genomen raadsbesluiten.
Communicatie De gemeente Overbetuwe blijft investeren in toekomstbestendige communicatie. Samenlevingsgerichte, toegankelijke en betrouwbare informatie versterkt het vertrouwen van inwoners, ondernemers en instellingen en bevordert hun betrokkenheid bij gemeentelijk beleid en besluitvorming.
78
Door het verder professionaliseren van onze communicatieaanpak van luisteren, bespreken en vertellen, willen we de effectiviteit en samenhang van onze uitingen vergroten. Aan de hand van de communicatievisie en een geïntegreerde content- en kanaalstrategie ontwikkelen we communicatiestrategieën en herkenbare, consistente boodschappen in woord en beeld. Deze sluiten zo goed mogelijk aan bij de belevingswereld van onze doelgroepen en maken het makkelijker om mee te doen, mee te denken en betrokken te zijn. Daarnaast speelt communicatie een belangrijke rol in het goed uitleggen van maatregelen en andere maatschappelijke vraagstukken. Denk aan het duiden van de context en achterliggende keuzes, zodat inwoners begrijpen waarom maatregelen nodig zijn en wat dit voor hen betekent. Dit draagt bij aan transparantie, vertrouwen en het voeren van het gesprek. Met het gebruik van toegankelijke middelen willen we zorgen dat onze communicatie voor iedereen begrijpelijk en bruikbaar is. Tot slot investeren we ook in de ontwikkeling van communicatieve vaardigheden binnen de organisatie.
Informatiemanagement In 2026 zetten we verder in op het optimaliseren van onze processen en het transparanter communiceren met inwoners. We ontwikkelen ons nieuwe zaaksysteem door. Dit draagt bij aan het procesgericht werken en onze dienstverlening. Daarnaast wordt communicatie met inwoners en ondernemers gemakkelijker met de Persoonlijke Internet Pagina (PIP). Via dit digitale loket kunnen inwoners hun aanvragen volgen en waar nodig aanvullen. We blijven onze processen optimaliseren en digitaliseren. Zo blijven we efficiënt en ook wendbaar bij nieuwe veranderingen vanuit wetgeving of de samenleving. Door onze beschikbare data uit onze informatiesystemen te gebruiken kunnen we beter sturen op diverse beleidsterreinen. We zijn tevens aan de slag met de ontwikkelingen rondom artificial intelligence en common ground. Hiermee worden we wendbaarder bij het inrichten van onze applicaties en kunnen we de daarbij benodigde data beter inzetten. Ook bereiden we ons voor op een collectieve aanpak van common ground vanuit de VNG. Sinds 2020 is het beheer van de ICT-infrastructuur ondergebracht in de ICT-samenwerking met de gemeente Lingewaard. Samen blijven we investeren in een veilige en up to date infrastructuur. Ook ontwikkelen we samen met de gemeente Lingewaard een automatiseringsstrategie.
In deze strategie bepalen we wat we op middellange termijn nodig hebben aan automatisering en hoe we dat gaan organiseren. Tot slot investeren we in het verder op orde brengen van ons informatiebeheer. Op deze manier werken we zo aan een meer transparante overheid. En bovendien voldoen we zo aan de eisen vanuit de Wet Open Overheid en aan de nieuwe Archiefwet die in 2026 ingaat.
Informatieveiligheid In een tijd waarin digitale technologieën invulling geven aan ons dagelijkse werk, nemen wij als gemeente onze verantwoordelijkheid voor de bescherming van informatie, bijvoorbeeld persoonsgegevens. Wij zorgen ervoor dat de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van gegevens gewaarborgd blijven. Dit doen wij niet alleen om te voldoen aan de wet, maar ook om het vertrouwen van onze inwoners en partners te behouden. In 2026 investeren wij in onze informatiebeveiliging om deze verder te versterken. Dit doen we onder meer door monitoring en detecting te versterken en het identiteits- en toegangsbeheer verder te ontwikkelen. Deze investering is cruciaal om onze doelstellingen te realiseren en onze digitale infrastructuur en gegevens te beschermen tegen de steeds geavanceerdere cyberdreigingen. Informatiebeveiliging is en blijft een topprioriteit. Door voortdurende inzet, voldoende middelen en samenwerking zorgen wij ervoor dat we een veilige digitale werkomgeving creëren waarin onze inwoners en medewerkers met vertrouwen kunnen handelen.
79
Planning & control In het stuurmodel 2023 is opgenomen dat de raad twee keer per jaar een bestuursrapportage ontvangt: in mei en oktober. Bij de eerste bestuursrapportage wordt de raad ook geïnformeerd over de projecten naar de stand per 1 januari en later in het jaar over de stand per 1 juli. Daarnaast ontvangt de raad bij elke circulaire van de rijksoverheid (meestal in mei, september en december) een raadsvoorstel met de gevolgen van deze circulaires voor gemeente Overbetuwe. Begin 2026 wordt de kadernota 2027 opgesteld, die vervolgens in juni ter vaststelling aan de raad wordt aangeboden. Hierna wordt in november de programmabegroting 2027-2030 door de raad vastgesteld. In 2026 leggen we tevens verantwoording af over de uitvoering van de begroting 2025 met de jaarverantwoording 2025, die uiterlijk op 15 juli bij de provincie wordt aangeleverd. Met deze aanpak zorgen we voor een transparant en gestructureerd proces, waarbij de raad tijdig en volledig wordt geïnformeerd over de financiële stand van zaken en de vooruitzichten. Op grond van artikel 213a van de Gemeentewet is het verplicht om onderzoeken uit te voeren naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het door het college gevoerde bestuur. In de “Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid bestuur gemeente Overbetuwe 2023” is opgenomen dat het college minimaal één 213a onderzoek per jaar uitvoert.
De uitkomsten van dit onderzoek wordt ter informatie aan de gemeenteraad aangeboden. Het onderwerp voor 2026 wordt in de auditcommissie van november 2025 bekend gemaakt. Hiermee wordt geborgd dat de raad tijdig inzicht heeft in de onderzoeksagenda en haar kaderstellende en controlerende rol effectief kan vervullen. In maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Dit leidt tot een nieuw coalitieakkkoord en daarmee tot een herijking van lopende werkzaamheden, het eventueel stopzetten van bestaande projecten en het opstarten van nieuwe initiatieven. De organisatie vertaalt de nieuwe prioriteiten in beleid en uitvoering, en past de bestaande planning- en controlcyclus documenten daarop aan, zodat de doelen van het nieuwe bestuur effectief kunnen worden gerealiseerd.
Rechtmatigheid Het college geeft een verklaring af bij de financiële rechtmatigheid die opgenomen wordt in de jaarrekening 2025. Het doel is om met een bepaalde mate van zekerheid vast te stellen dat de financiële handelingen hebben plaatsgevonden binnen de kaders van de raad en aan wet- en regelgeving. Dit realiseren we door te werken volgens het door de raad vastgestelde stuurmodel 2023 en het vaststellen van het interncontroleplan 2026 door het college. Daarnaast stelt de raad (via de auditcommissie) voor aanvang van het boekjaar de materialiteit van de rechtmatigheidsverklaring 2026, verantwoordingsgrens 2026 voor de rechtmatigheid en het normenkader 2026 vast. Indien beleid in 2026 aangepast wordt, gaan we het normenkader 2026 met deze wijzigingen per einde boekjaar opnieuw laten vaststellen door de raad. In 2026 gaan we verder werken aan het efficiënt ontsluiten van data voor de diverse controles en onderzoeken.