22-11-08.06 Relevant stuk 1, Programmabegroting 2023 definitief

Wat willen we bereiken? In een werkende samenleving staat het meedoen naar vermogen centraal. Uitgangspunt is dat inwoners die kunnen werken, het beste af zijn als ze in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Als zij daarbij ondersteuning nodig hebben, geeft de gemeente die. We richten ons in het bijzonder op onze inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt: we kunnen met dezelfde middelen meer inwoners een werkplek bieden. Onze ondernemers staan daar veelal voor open; onze eigen slagkracht hierin moet vooral omhoog. Dat kan door een breder palet aan te bieden aan dienstverlening, ook –en vooral- aan werkgevers. We zetten daartoe in op ketensamenwerking met onze regionale partners, zodat we gebruik maken van hun diensten. Daartoe richten we ons meer op regie en gaan we minder zelf doen. Met Overbetuwe Werkt! maken we het verschil. In een lerende samenleving staat onderwijs centraal. We zorgen ervoor dat iedere leerplichtige naar school gaat. Waar Corona heeft geleid tot achterstanden zetten we erop in deze weg te werken. Doelstelling We streven ernaar dat iedereen meedoet: met betaald werk, met vrijwilligerswerk, met dagbesteding. We zorgen ervoor dat iedereen toegerust is om mee te doen. We zorgen ervoor dat iedere leerplichtige passend onderwijs geniet.

31

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 5.1 Participatiewet (re-integratie en participatie) Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet. We stimuleren een gezonde financiële huishouding binnen het MKB en deze groep bedrijven ondersteunen we in de bedrijfsvoering. Komend jaar besteden we extra aandacht aan inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Komend jaar besteden we extra aandacht aan inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. We zorgen ervoor dat jongeren die in het laatste jaar van het VSO (voorgezet speciaal onderwijs) en het praktijkonderwijs zitten op een goede manier van onderwijs naar werk doorstromen. Nu de arbeidsmarkt zo krap is, kunnen we steeds meer inwoners richting werk ondersteunen. We zorgen er daarom voor dat we naast een goede screening ook de juiste instrumenten hebben om inwoners zo passend mogelijk richting werk te ondersteunen. We implementeren hiervoor de EVAinstrumentengids (effectief, vakbekwaam en actueel) van de VNG. We werken alvast aan een toekomstvisie voor inwoners met een Wsw-indicatie en inwoners met arbeidsbeperkingen. Vanaf 2023 zorgen we dat er vanuit het STO (Sociaal team Overbetuwe) een activerende aanpak komt voor inwoners met een grote afstand op de arbeidsmarkt.

5.2 Participatiewet (inkomen) Doelstelling is dat de menselijke maat voorop komt te staan in de uitvoering van de Participatiewet. Resultaat 2023 Uitvoeringsplan Bijstand op Maat We gaan bijstand op maat toepassen binnen de kaders van de wet. Hiermee stimuleren we werken naast de bijstandsuitkering. Dit sluit aan op de voorgenomen herziening van de Participatiewet en het wetsvoorstel Breed Offensief van minister Carola Schouten voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen. Vooruitlopend op de landelijke herziening van de Participatiewet passen we een aantal wijzigingen al eerder toe, zoals de wijziging van de kostendelersnorm. Toepassing van bijstand op maat zorgt ervoor dat de menselijke maat voorop komt te staan in de uitvoering van de Participatiewet en inwoners mee gaan doen naar vermogen. 5.3 Onderwijshuisvesting Doelstelling is om te komen tot kostendekkende huren van de schoolgebouwen. Daarmee kunnen we op een verantwoorde manier onze wettelijke taak in continuïteit uitvoeren. Resultaat 2023 Inzicht in kostendekkende huur In 2023 gaan we een onderzoek uitvoeren naar de relatie tussen de (huur-)opbrengsten en de bijbehorende uitgaven (waaronder de kapitaallasten). 5.4 Onderwijs en zorg Corona en de maatregelen die genomen werden als gevolg van Corona hebben veel impact gehad op het dagelijks leven, de gezondheid en het welbevinden van jongeren.

Ook in Overbetuwe zien we een toegenomen vraag om (psychosociale) ondersteuning en zorg voor jongeren. We zetten daarom (tijdelijk) extra ondersteuning in via het Corona Steunpakket en de Rijksmiddelen van het Nationaal Programma Onderwijs.

32

5.5 Kunst, cultuur en erfgoed We willen inwonersinitiatieven nog meer stimuleren en faciliteren door middel van subsidies voor culturele activiteiten en cultuureducatie. Resultaat 2023 Culturele activiteiten worden aangeboden in de bestaande Huiskamers en Taalcafé ’s Jaarlijks wordt middels een thematische culturele activiteit bijgedragen aan een van de andere doelstellingen uit het sociaal domein. Meer ondersteuning initiatieven met een cultureel-maatschappelijk doel. Erfgoed wordt zichtbaar en beleefbaar door onder andere een jaarlijks erfgoedfestival

33

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

4.2 Onderwijshuisvesting. Lasten

3.416

3.335

3.433

4.091

Baten

-9

-9

-9

-9

3.407

3.325

3.423

4.082

Lasten

3.333

3.334

3.519

3.614

Baten

-435

-435

-435

-435

Totaal 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken.

2.899

2.900

3.084

3.179

Lasten

455

435

435

435

Totaal 5.3 Cultuurpresent.productie en partic

455

435

435

435

Lasten

217

217

217

217

Totaal 5.5 Cultureel erfgoed.

217

217

217

217

Lasten

969

969

969

970

Baten

-24

-24

-24

-24

Totaal 5.6 Media.

945

945

945

946

Lasten

11.751

11.865

12.131

12.410

Baten

-8.812

-8.960

-9.226

-9.506

Totaal 6.3 Inkomensregelingen.

2.939

2.904

2.904

2.904

Lasten

3.582

3.374

3.179

3.179

Totaal 6.4 WSW en beschut werk

3.582

3.374

3.179

3.179

Lasten

1.275

1.275

1.275

1.275

Baten

0

0

0

0

Totaal 6.5 Arbeidsparticipatie.

1.275

1.275

1.275

1.275

Gerealiseerd resultaat

15.719

15.375

15.463

16.217

Totaal 4.2 Onderwijshuisvesting. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken.

5.3 Cultuurpresent.productie en partic

5.5 Cultureel erfgoed.

5.6 Media.

6.3 Inkomensregelingen.

6.4 WSW en beschut werk

6.5 Arbeidsparticipatie.

34

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGR) - Vervoersorganisatie Arnhem Nijmegen

Beleidsindicatoren Indicator

2018 2019 2020 2021

NL (meest Bron actuele)

% Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO)

1,4

1,5

-

-

Absoluut verzuim: aantal per 1.000 leerlingen

0,8

-

2,3

1

2,5 DUO/Ingrado

Relatief verzuim: aantal per 1.000 leerlingen

17,0 21,0 23,0 22,0

19,0 DUO/Ingrado

% Jongeren met delict voor de rechter

1,0

1,0

1,0

-

1,0 CBS - Jeugd

% Kinderen in uitkeringsgezin

3,0

3,0

3,0

-

6,0 Verwey Jonker Instituut Kinderen in Tel

% Jeugdwerkloosheid

1,0

2,0

2,0

-

2,0 CBS - Jeugd

% Netto arbeidsparticipatie

70,8 71,4 71,8

-

Bijstandsuitkeringen: aantal per 10.000 inwoners

214,3 210,2 236,9 222,8

Aantal re-integratievoorzieningen: aantal per 10.000 328,5 263,8 273,7 inwoners 15-64 jaar

-

1,7 DUO/Ingrado

68,4 CBS - Arbeidsdeelname 431,2 CBS - Participatiewet 202 CBS - Participatiewet

35

PROGRAMMA 6. INFORMATIE EN KENNISSAMENLEVING Toelichting Een aantal jaren is een ontwikkeling gaande waarbij onze inwoners steeds meer digitale dienstverlening verwachten die op elkaar is afgestemd. Deze dienstverlening moet begrijpelijk en transparant zijn, en we moeten als gemeente makkelijk bereikbaar en aanspreekbaar zijn. De komende jaren gaan we verder aan de slag om de toegang tot diensten en producten te verbeteren. We werken daarbij meer op basis van data, procesgericht en digitaal zodat we onze dienstverlening verder kunnen ontwikkelen en een meer dienstbare overheid zijn.

Beleidskader Lokaal beleid: • Informatiebeleid 2021-2025 Moties en amendementen • Motie Maak raadsinformatie c.q. bestuurlijke informatie goed en eenvoudig vindbaar, doorzoekbaar en toegankelijk • Motie goede leesbaarheid openbare mededelingen

Wat willen we bereiken? In dit programma beogen we de toegang tot de diensten en producten van de gemeente Overbetuwe nog beter te maken. Dit doen we door te werken aan een begrijpelijke, inclusieve en transparante dienstverlening. Tevens realiseren we dit door ons beleid en onze beslissingen op juiste data te baseren en openbare gegevens beschikbaar te stellen aan onze inwoners en ondernemers. Hiervoor verankeren het digitaal en procesmatig werken verder in de gemeentelijke organisatie.

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 6.1 Toegang tot diensten en producten Doelstelling is om onze (online) dienstverlening in 2023 verder te versterken. Resultaat 2023 We realiseren een nieuwe website Overbetuwe.nl en een nieuwe website voor het Sociaal Team Overbetuwe We voeren verbeteringen door in het proces Meldingen Openbare Ruimte We voeren het Tijdelijk Besluit Digitale Toegankelijkheid in en zorgen dat al onze producten en diensten toegankelijk zijn We realiseren een Persoonlijke Internet Pagina (PIP) We verbeteren het proces van het afhandelen van informatie-aanvragen, WOO-verzoeken en klachten, onder andere door invulling te geven aan de rol van Klachtencoördinator We voeren de applicatie iParticipatie in het Sociaal domein in, zodat inwoners makkelijk een aanvraag levensonderhoud kunnen doen We realiseren een vernieuwde website voor Overbetuwe.nl en een nieuwe website voor het Sociaal Team Overbetuwe. Op beide websites verbeteren we de toegang tot informatie, diensten en producten door de content en structuur aan te passen en op te bouwen. Ook creëren we mogelijkheden waarlangs inwoners een aanvraag kunnen doen, persoonlijke informatie kunnen inzien of vragen kunnen stellen (Persoonlijke Internet Pagina, Meldingen Openbare Ruimte en de applicatie iParticipatie).

Tot slot zorgen we dat onze websites toegankelijk zijn conform de eisen uit het Tijdelijk Besluit Digitale Toegankelijkheid.

36

Verder investeren we in 2023 in het verbeteren van het proces van het afhandelen van informatieaanvragen, WOO-verzoeken en klachten. Dit doen we onder meer door te werken met een klachtencoördinator. 6.2 Verantwoord werken met gegevens Doelstelling is dat we in 2023 het gebruik van actuele en veilige data nog verder verbeteren om daarmee betere (beleids-)beslissingen te kunnen voorbereiden. Resultaat 2023 We voeren de rol van dataspecialist in die het datawarehouse beheert en openbare data beschikbaar stelt aan onze inwoners en ondernemers De eerste stap in het verantwoord werken met data is deze data op eenduidige wijze verzamelen en opslaan. Hiertoe voeren we de rol van dataspecialist in, die de structuur en de kwaliteit van de data in het datawarehouse verbetert en bewaakt. Op deze manier zijn we in staat data uit steeds meer interne en externe openbare bronnen te verzamelen en te ontsluiten in dashboards. 6.3 Digitaal en procesmatig werken In 2023 verankeren we het digitaal en procesmatig werken in de organisatie, bijvoorbeeld door verbeteringen door te voeren in de processen Meldingen Openbare Ruimte en de klantprocessen in het Sociaal Domein. Daarnaast wordt ook de Omgevingswet van kracht, die een procesmatige manier van samenwerken afdwingt, niet alleen intern maar ook met onze ketenpartners.

Tot slot starten we in 2023 met het implementeren van een systeem om digitaal en archiefwaardig te kunnen samenwerken met inwoners, ondernemers en andere partijen.

Wat mag het kosten? Met dit programma zijn geen financiële middelen gemoeid. Deze maken onderdeel uit van het taakveld dat bij programma 7 is ondergebracht.

37

PROGRAMMA 7. FINANCIËN EN BEDRIJFSVOERING Toelichting De gemeente Overbetuwe is erop gericht de financiële positie, zowel incidenteel als structureel, gezond te krijgen en te houden. De gemeentelijke begroting moet gezond blijven zonder te moeten snoeien in essentiële voorzieningen voor de inwoners. We zijn trots op de lage lasten voor inwoners en streven ernaar om ook de toekomstige generaties hiervan te laten profiteren. Onze bedrijfsvoering moet zodanig efficiënt en effectief zijn ingericht dat deze bijdraagt aan een optimale dienstverlening voor onze inwoners. We werken daarom aan een doorlopende verbetering en ontwikkeling van onze bedrijfsvoering. Overhead Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het van belang dat gemeenten inzicht geven in de kosten van overhead. Door het specificeren van de overhead ontstaat er inzicht in deze kosten, waardoor er beter gestuurd kan worden op de bedrijfsvoering. Welke kosten behoren er tot de overhead? Op grond van het BBV bestaat de overhead uit 'alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces’.

De overhead bestaat derhalve uit de loon- en overige kosten van de zogenoemde PIOFACH-functies, de daarmee samenhangende ICT-systemen, de huisvestingskosten voor gemeentelijke werknemers en de eventuele uitbesteding van bedrijfsvoering die niet direct zijn toe te wijzen aan het primaire proces. Hieronder vallen ook de sturende taken die vervult worden door hiërarchisch leidinggevenden. De overhead voor 2023 is begroot op 18 miljoen euro (afgerond) en is als volgt opgebouwd:

Doorberekening overhead aan kostendekkende taakvelden Op de taakvelden waar we als gemeente kosten toerekenen aan derden, maakt de overhead deel uit van het tarief. De wijze waarop we de overhead aan deze tarieven toerekenen ligt vast in de “Financiële verordening gemeente Overbetuwe 2017”. In 2023 wordt er € 1,9 miljoen, oftewel 10%, doorberekend aan de taakvelden afval, riolering, lijkbezorging en grondexploitaties.

38

Beleidsnota's Lokaal beleid: Financiële verordening 2022 Treasurystatuut 2022 Informatiebeleid 2021-2025 Stuurmodel Overbetuwe 2020 Informatiebeveiligingsbeleid gemeente Overbetuwe 2020 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente Overbetuwe 2019 Nota risicomanagement 2018 Privacybeleid- en reglement gemeente Overbetuwe 2018 Visie op bedrijfsvoering Meerwaarde creëren 2018-2020 Algemene Verordening Gegevensbescherming en aanverwante regelgeving Moties en amendementen Motie: Krapte op de arbeidsmarkt en vitale functies

Wat willen we bereiken? Wij streven naar een sluitende meerjarenbegroting en voldoende weerstandscapaciteit en solvabiliteit. We willen een gezonde gemeentelijke begroting, die voldoet aan de geldende regelgeving en waarbij we weloverwogen keuzes maken in het besteden van onze middelen. Een participatiecultuur waarbij we meer ruimte geven aan onze inwoners, betekent dat we investeren in expertise om dit proces actief in te richten en te faciliteren. Hiernaast werken we aan een doorlopende verbetering en ontwikkeling van onze bedrijfsvoering. Onze bijzondere aandacht gaat daarbij de komende periode uit naar het door ontwikkelen van een veilige ICT-infrastructuur.

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 7.1 Financiën We hebben bij het opstellen van de begroting 2023 te maken met een dynamische omgeving. Met name de fors stijgende inflatie raakt onze begroting op diverse manieren. Zo zullen de gemeentelijke uitgaven voor investeringen, projecten, het onderhoud en de personeelsuitgaven gaan stijgen, maar raakt het ook onze inwoners en bedrijven. Daar waar nodig zullen zij extra ondersteuning nodig hebben. Bij het opstellen van de begroting 2023 houden we rekening met de genoemde effecten. Resultaat 2023 Wij zorgen voor een structureel sluitende begroting Wij maken weloverwogen keuzes in het besteden van de middelen (van en voor onze inwoners) Wij voldoen en geven zelf een bestuursverklaring af vanaf het boekjaar 2023 bij de rechtmatigheidsverantwoording, indien de wetswijziging definitief is ingesteld Wij streven naar een weerstandsratio van 2. Waardoor de risico’s in voldoende mate beheersbaar zijn met de beschikbare middelen Wij houden ons aan de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) voorschriften. Onze begroting en jaarrekening bestaan uit de verplichte onderdelen zoals paragrafen, programma’s en een financiële onderbouwing Wij streven naar een solvabiliteit van minimaal 20% (is risiconiveau neutraal). Solvabiliteit geeft de mate aan waarin wij als gemeente aan onze de financiële verplichtingen kunnen voldoen

39

7.2 Bedrijfsvoering We investeren in onze bedrijfsvoering om bij te dragen aan de toepassing van de uitgangspunten van ‘Samen aan zet’. Een participatiecultuur waarbij we meer ruimte geven aan onze inwoners, betekent ook dat we kwalitatief en kwantitatief expertise nodig hebben om dit proces actief in te richten en te faciliteren. We stellen hiertoe participatieadviseurs aan en investeren in de hiervoor benodigde communicatie én in training en opleiding van medewerkers, zodat zij de juiste vaardigheden en instrumenten inzetten in de beoogde participatiecultuur. In deze krappe arbeidsmarkt niet eenvoudig is om de juiste expertise te vinden. Steeds vaker merken we dat het aantal reacties op vacatures terugloopt en er een steeds groter tekort ontstaat aan expertise die we tijdelijk in willen huren. In het licht van de door de raad aangenomen motie over krapte op de arbeidsmarkt en vitale functies nemen wij maatregelen om hierop in te spelen. Een belangrijke focus voor 2023 ligt in de komende periode op het doorontwikkelen van onze ICTinfrastructuur. Hiermee realiseren we een goede omgeving voor digitalisering van verschillende processen en de benodigde beveiliging van onze informatie.

Resultaat 2023 We waarborgen de continuïteit van de bedrijfsvoering, door de invoering van een nieuwe optimale ICT infrastructuur We versterken onze kwantitatieve en kwalitatieve inzet voor het begeleiden van en communiceren over participatieprocessen

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

0.4 Overhead. Lasten

17.957

17.820

17.604

Baten

-1

-1

-1

-1

Totaal 0.4 Overhead.

17.956

17.819

17.603

17.509

Gerealiseerd resultaat

17.956

17.819

17.603

17.509

40

17.510

PROGRAMMA 8. ALGEMEEN BESTUUR Toelichting De gemeente Overbetuwe, liggend in het hart van de regio Arnhem-Nijmegen, is een groot voorstander van regionale samenwerking. Wij vinden het belangrijk dat de regionale samenwerking effectief en slagvaardig is opgezet om de gezamenlijke doelen te realiseren. Dat is noodzakelijk om de concurrentiepositie, aantrekkingskracht en bereikbaarheid van onze regio te versterken. Participatie en communicatie De raad ontvangt jaarlijks de jaarstukken, (concept) begroting en (concept) regionale agenda met bijhorende opgaveovereenkomsten en wordt in de gelegenheid gebracht hierop een zienswijze in te dienen. Waar nodig informeren we inwoners over de (voortgang op de) opgaven en ontwikkelingen bij verbonden partijen.

Beleidsnota's Lokaal beleid: Nota verbonden partijen, 2013 Regionaal beleid: Regionale agenda 2023-2025 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Strategische visie middengebied Overbetuwe en Lingewaard, 2021 Moties en amendementen Motie: Vergaderplanning besluitvormingscyclus Groene Metropool Regio

Wat willen we bereiken? Wij weten wat we als gemeente te bieden hebben en opereren als betrouwbare partner vanuit een duidelijke visie. Wij werken daarbij efficiënt en resultaatgericht en stimuleren innovatieve oplossingen. Vanuit onze krachtige, zelfstandige positie gaan wij samenwerking aan met anderen als deze een meerwaarde biedt voor onze inwoners, organisaties, instellingen en bedrijven. Ook staan wij open voor samenwerking, zowel binnen als buiten onze gemeente, om anderen daarmee te helpen. We zijn daarmee een gemeente die gericht is op de samenleving, zowel lokaal als regionaal. Een bijzondere vorm van samenwerking in onze regio hebben we georganiseerd als verbonden partijen.

41

Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 8.1 Regionale samenwerking Doelstelling is dat we de uitvoering van de gezamenlijke ambities van de Groene Metropoolregio vast leggen in een meerjarige agenda. Voor 2023 zijn er ook resultaatafspraken gemaakt. Hieronder staan er een aantal benoemd. Resultaat 2023 We zetten in op majeure gebiedsprocessen/projecten rondom de A50, A12, A325/N325 en spoorcorridor Arnhem-Ruhrgebied. Er wordt een implementatieplan gemaakt voor de Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (RAL) We gaan samen met The Economic Board, provincie en andere partners verdere invulling en uitvoering geven aan de resultaatgerichte instrumenten uit de Human Capital Agenda en het Human Capital akkoord. We brengen advies uit over de verdeling van nog beschikbare ontwikkelruimte voor bedrijventerreinen in onze regio Om circulair aanbesteden in de GWW sector algemeen geaccepteerd en breed toegepast te krijgen, moet kennis van en ervaring met deze manier van aanbesteden snel groeien bij alle betrokkenen in de regio We versterken ons inzicht in de regionale grondstoffen,- en afvalstromen Binnen de regio wordt op verschillende plekken gewerkt aan een water,- en klimaatadaptieve regio We ondersteunen dat, met het groen-blauw raamwerk als uitgangspunt, ruimtelijke keuzes worden gemaakt over o.a.

de stikstofopgaven, Verstedelijkingsstrategie, woningbouw, landbouw, recreatie, klimaatadaptatie, energietransitie, waterberging en biodiversiteit. We faciliteren een nieuw bod RES en ondersteunen de borging van afspraken die in RES 1.0 zijn vastgelegd. We benutten mogelijkheden voor slimme combinaties met de stikstofopgave, Verstedelijkingsstrategie, woningbouw, landbouw, recreatie, klimaatadaptatie, energietransitie, waterberging en biodiversiteit. In 2023-2025 werken we samen in de Woondeal 2.0 waarin wij meer op realisatie gerichte afspraken hebben gemaakt met betere aansluiting op de behoefte van gemeenten als effectief versnellingsinstrument, inclusief bijbehorende nieuwe uitvoeringsgelden. Organiseren en coördineren van de gebiedsuitwerkingen en deze koppelen aan de lange termijn verkenningen. De Groene Metropoolregio werkt in 2023 aan de Regionale Agenda 2023-2024. Met deze meerjarige agenda komt de regio tegemoet aan de wens om de uitvoering van de gezamenlijke ambities vast te leggen in een meerjarige agenda. Deze regionale samenwerking is een opgavegerichte samenwerking. De agenda is opgebouwd met de vijf opgaven, aangevuld met de regio-organisatie (bedrijfsvoering). De financiële vertaling van de ambities is in de meerjarenbegroting 2023-2026 meegenomen.

De regionale agenda wordt elk voorjaar geactualiseerd en voor elke opgave is beschreven wat de regio over vijf jaar wilt bereiken en wat we als regio hiervoor doen om dit te realiseren.

42

8.2 Verbonden partijen Doelstelling is dat verbonden partijen efficiënt en effectief bijdragen aan het realiseren van onze bestuurlijke doelstellingen en taakuitvoering. We zullen in 2023 nagaan wat de effecten zijn van de steeds grotere personeelsproblemen die bij onze zorgaanbieders ontstaan. Resultaat 2023 Evalueren of de oorspronkelijke gemeentelijke doelstelling tot deelname aan een verbonden partij behaald en nog steeds actueel is. In 2022/2023 zal een Plan van aanpak voor deze evaluatie worden opgesteld. Het eindresultaat wordt in 2023/2024 verwacht. We betrekken de raad bij de evaluatie. Op grond van de evaluatie kan deelname aan een verbonden partij worden heroverwogen dan wel kan bekeken worden of bijsturing mogelijk is.

Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

0.1 Bestuur. Lasten

2.481

2.457

2.455

2.455

Totaal 0.1 Bestuur.

2.481

2.457

2.455

2.455

Gerealiseerd resultaat

2.481

2.457

2.455

2.455

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Euregio RijnWaal - Regio Arnhem Nijmegen (Groene Metropoolregio

43

ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN, VPB, ONVOORZIEN EN MUTATIES RESERVES Lasten

2023

2024

2025

2026

55

55

55

55

15

10

10

10

- POK gelden

167

162

167

167

- Wet open overheid

141

157

157

157

- Extra capaciteit BOA's

37

37

37

37

- diverse kleinere taakmutaties

94

89

89

89

300

300

0

0

Onvoorzien: - werkelijke raming onvoorzien Vennootschapsbelasting: - werkelijke vennootschapsbelasting Overige lasten: - reeds bestemde structurele financiële ruimte

- stelposten (algemeen) - investering in kwaliteit, mensen en processen - taakstelling organisatie 2022-2025

0

-350

-350

-350

1.449

1.449

1.449

1.449

- planmatig ramen IKP en areaaluitbreiding 2022-2025

398

470

542

614

- reservering vrijval van kapitaallasten voor verv.invest.

133

273

316

316

- budget vervangingsinvesteringen openbare werken

85

170

255

340

- overig

35

35

35

35

1.106

1.106

1.106

1.106

- lasten deelnemingen

1

1

1

1

- lasten geldleningen

1

1

1

1

- overige lasten (voornamelijk renteresultaat)

-485

-421

-362

-321

Totaal lasten

3.532

3.543

3.507

3.705

Baten

2023

2024

2025

2026

- budget prijsstijgingen (incl. inflatie subsidies)

- lasten heffingen en invordering gemeentelijke belastingen

Algemene dekkingsmiddelen: - dividend deelnemingen

-10

-10

-10

-10

- onroerende zaakbelastingen gebruikers

-1.157

-1.179

-1.202

-1.202

- onroerende zaakbelastingen eigenaren

-7.750

-7.899

-8.050

-8.050

- hondenbelasting

-371

-371

-371

-371

- precariobelastingen

-36

-36

-36

-36

- toeristenbelastingen

0

-75

-70

-70

-81.389

-83.080

-83.729

-77.193

- rente bestemmingsreserves

-166

-166

-166

-166

- rente voorzieningen

-402

-402

-402

-402

-8

-8

-8

-8

-787

-787

-788

-788

Totaal baten

-92.076

-94.013

-94.831

-88.295

Saldo programma Alg. dekkingsmiddelen en onvoorzien

-88.544

-90.469

-91.324

-84.590

- uitkeringen gemeentefonds - rentetoevoeging aan algemene dienst:

- rente overlopende passiva Overige baten: - overige baten (voorn. bijdrage Lingewaard voor belast.samenw.)

44

Mutaties reserves per programma Toevoegingen (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Toevoeging aan reserves programma 01

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 02

90

90

90

90

Toevoeging aan reserves programma 03

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 04

111

111

111

111

Toevoeging aan reserves programma 05

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 06

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 07

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves programma 08

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves alg. dekkingsmidd.

0

0

0

0

Totaal toevoegingen

201

201

201

201

Onttrekkingen (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Onttrekkingen aan reserves programma 01

-93

-93

-93

-93

Onttrekkingen aan reserves programma 02

-469

-448

-447

-436

Onttrekkingen aan reserves programma 03

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 04

-1.965

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 05

-48

-48

-48

-48

Onttrekkingen aan reserves programma 06

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves programma 07

-119

-59

-60

-62

Onttrekkingen aan reserves programma 08

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves alg. dekkingsmid.

0

0

0

0

-2.694

-647

-648

-638

Totaal onttrekkingen

45

PARAGRAFEN I. Lokale lasten Inleiding In deze paragraaf bieden wij inzicht in het beleidskader rond de lokale heffingen, kostendekking per verordening, de tariefs- en kostenontwikkeling, de lokale lastendruk en het kwijtscheldingsbeleid. Overhead: In programma 7 is een toelichting en specificatie opgenomen van de overhead. In deze paragraaf wordt dit verder uitgewerkt en gaan we in op aan derden door te belasten overhead. Het overheadtarief is een opslag op het uurtarief. Op basis van de uitgangspunten zijn de totale overheadkosten 2023 afgerond € 17.800.000 en het totaal aantal productieve uren voor 333,32 fte bedraagt 470.988 uur. Hiervan wordt 317.228 uur aan taakvelden toegerekend. Aangezien de vaststelling van het Uitvoeringsprogramma 2023-2026 (UP) een financieel effect heeft op de berekening van het overheadtarief zijn vooruitlopend op de vaststelling van het UP alvast uitgangspunten opgenomen. Voor de berekening zijn de overheadskosten verhoogd met € 1.320.000 en het totaal aantal fte's met acht waarvan vier ten laste van taakveld overhead. Rekening houdende met de verhouding tussen de uurtarieven van de Helster / Openbare Werken en de overige teams worden de tarieven: - voor de Helster en Openbare Werken: € 31,27 - voor de overige teams: € 62,53 Ten opzichte van 2022 stijgt het overheadtarief (voor de overige teams) met € 6,44 (=11,48%).

De belangrijkste verklaringen hiervoor zijn de stijging van de loonkosten , de stijging van de ICT kosten en de toevoegingen vanuit het UP. De inkomsten per heffing en de kostendekking In het volgende overzicht zijn de geraamde opbrengsten van alle gemeentelijke heffingen opgenomen voor 2022 en 2023. Daarbij is tevens aangegeven of er sprake is van een dienstverlening waarvoor maximale kostendekking geldt. Heffing (bedragen x € 1.000)

Begroot 2022 incl. begr. wijz.

Begroot 2023 prim. Tariefsmutatie t.o.v. Begroting 2022

Geldt een max. kostendekking?

OZB woningen

5.701

5.993

4,3%

Neen

OZB niet-woningen

2.666

2.914

4,3%

Neen

Hondenbelasting

362

371

2,3%

Neen

Rioolheffing

1.938

1.821

-7,5%

Ja

Reinigingsheffingen

5.857

5.938

5,4%

Ja

Marktgelden/standplaatsen

38

38

2,3%

Ja

Lijkbezorgingsrecht

80

80

2,3%

Ja

BIZ-heffing centrum Elst

120

120

Geen

Neen

BIZ-heffing centrum Heteren

19

19

Geen

Neen

Precariobelasting

35

36

2,3%

Neen

Toeristenbelasting

0

0

Geen

Neen

1.511

1.111

2,3%

Ja

808

743

2,3%

Ja

19.135

19.927 Geen

Neen

Leges omgevingsvergunningen Overige leges Subtotaal bruto inkomsten Kwijtschelding Totaal netto opbrengst heffingen

46

170

180

18.965

19.747

Het beleidskader van de lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) Beleidskader Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ), Verordening onroerende-zaakbelastingen gemeente Overbetuwe 2022. Algemeen Jaarlijks worden de WOZ-waarden voor woningen en niet-woningen vastgesteld. Deze WOZ-waarde is de grondslag voor de aanslag OZB. Wij zorgen voor een tijdige en correcte verzending van de waardebeschikkingen (WOZ-waarde) en belastingaanslagen. Beschikkingen worden zoveel mogelijk met dagtekening 28 februari 2023 (wettelijke termijn) verzonden. Ook de afhandeling van bezwaarschriften vindt tijdig plaats. De wettelijke termijn voor het doen van een uitspraak is het einde van het kalenderjaar. Wij streven ernaar de bezwaren tegen de WOZ-waarde binnen 6 maanden af te handelen. Herwaardering Voor het belastingjaar 2023 zal de OZB worden gebaseerd op de nieuwe WOZ-waarden per de waardepeildatum 1 januari 2022. Vanaf 1 januari 2022 zijn de woningen getaxeerd op basis van de gebruiksoppervlakte (GBO) en niet meer op bruto inhoud. De Waarderingskamer heeft alle gemeenten daartoe verplicht. Hiermee wordt aangesloten bij wat branche breed bij waardering van objecten de tendens is. Uitgangspunt is dat schommelingen van WOZ-waardes geen invloed hebben op de hoogte van de gemiddelde aanslag OZB. Niet alleen wanneer waardes dalen, maar ook niet als waardes stijgen.

Wel kan het natuurlijk zo zijn dat bepaalde typen onroerende zaken een waardeontwikkeling laten zien die van het gemiddelde afwijkt, wat dan ook tot een hogere of lagere belastingaanslag zal leiden. De definitieve OZB-tarieven kunnen pas worden vastgesteld nadat de gegevens over de waardeontwikkeling bekend zijn. Tarief ontwikkeling Uitgangspunten voor de OZB tarieven voor 2023: • In de Kadernota 2023 is uitgegaan van een verhoging van 2,0% conform het aangenomen amendement ’A-9 Verhoging OZB maximaal 2%’ door de raad op 9 november 2021 bij de behandeling van de Programmabegroting 2022-2025. • Verhoging van de OZB-opbrengsten met 2,3% inflatie. De tarief ontwikkeling 2023 wordt dan voor woningen en niet-woningen: 4,3%. Vrijstellingen Naast de verplichte vrijstelling op grond van artikel 220d van de Gemeentewet zijn in de verordening o.a. vrijstellingen opgenomen voor: onroerende zaken die dienen voor de publieke dienstverlening, straatmeubilair, plantsoenen en begraafplaatsen. Hondenbelasting Beleidskader Verordening hondenbelasting gemeente Overbetuwe 2022. Algemeen De hondenbelasting is een algemene belasting waarvan de opbrengst in de algemene middelen vloeit en van waaruit gemeenten zelf mogen bepalen waaraan het wordt besteed.

Uit onze inkomsten van de hondenbelasting worden onder andere de aanleg, het onderhoud en de schoonmaak van de hondenvoorzieningen (honden uitlaatplaatsen en hondenlosloopgebieden) betaald. Tarieven De tarieven van de hondenbelasting worden in 2023 conform de Kadernota 2023 verhoogd met 2,3% inflatie.

47

Vrijstellingen Honden voor de begeleiding van een gehandicapte of een slechtziende zijn vrijgesteld van hondenbelasting. Rioolheffing Beleidskader Verordening rioolheffing gemeente Overbetuwe 2022, Gemeentelijk Rioleringsplan Overbetuwe 20182022 (GRP). Algemeen De rioolheffing wordt geheven voor de bekostiging van beheer en onderhoud van het gemeentelijke rioleringsstelsel. Evenals de afvalstoffenheffing is de rioolheffing kostendekkend: we gaan uit van het principe ‘de vervuiler betaalt’. De belasting wordt geheven van de gebruiker van een pand. De raad heeft een voorziening riolering ingesteld: het verschil tussen de opbrengsten en de kosten van riolering komen ten gunste of ten laste van de voorziening. Als uit de jaarrekening verschillen blijken met het vastgestelde GRP, dan wordt dit verschil bij de tariefvaststelling van het eerstvolgende jaar meegenomen. Vooruitlopend op de evaluatie van het Gemeentelijk Rioleringsplan Overbetuwe 2018-2022 (GRP) wordt voor het bepalen van het tarief rioolheffing 2023 uitgegaan van de verlenging van het huidige GRP met 2 jaar. Kostenontwikkelingen De totale kosten voor aan riolering toe te rekenen kosten stijgen met € 233.000. De belangrijkste oorzaken zijn: a. Hogere stijging van het overheadtarief en de daaruit voortvloeiende overheadkosten: € 66.000 (nadeel). b.

Uit het jaarverslag 2021 van het Waterschap Rivierenland blijkt dat de systemen voor individuele behandeling van afvalwater (IBA's) vanaf 2023 vervangen dienen te worden. Deze kosten worden verspreid over een periode van vier jaar: € 54.000 (nadeel). c. Hogere kosten voor onderzoek en advies: € 50.000 (nadeel). d. Hogere energiekosten voor pompen en gemalen: € 38.000 (nadeel). e. Stijging compensabele BTW vanwege de toenemende exploitatiekosten: € 18.000 (nadeel). f. Saldo diversen, zoals stijging loonkosten en een daling van de kwijtscheldingen: € 7.000 (nadeel). Tarieven In het GRP is vastgelegd dat de ontwikkeling van het saldo van de voorziening riolering bepalend is voor de tariefontwikkeling. Het riooltarief 2022 is eenmalig verlaagd met € 19,84 i.v.m. het voordeel uit de jaarrekening 2020. Het tarief voor de rioolheffing 2022 is vastgesteld op € 90,58 per huishouding. Rekening houdend met de eenmalige verlaging van € 19,84 is in de begroting 2023 uitgegaan van een basistarief van € 110,42. In de jaarrekening 2021 is een eenmalig voordeel van € 618.000 opgenomen in de voorziening riolering. Afgesproken is om dat voordeel te gebruiken voor de eenmalige verlaging van de tarieven 2023. Dat leidt tot het volgende beeld:

48

De eenmalige verlaging van -€ 6,81 leidt ten opzichte van 2022 tot een lagere rioolheffing van € 117.000. De onttrekking uit de voorziening riolering bedraagt € 1.821.000, dat is € 350.000 meer dan in 2022. Dit komt door de hogere uitgaven van € 233.000 (zie hiervoor) en de lagere inkomsten uit rioolheffing. Vrijstellingen Geen. Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten Beleidskader Artikel 15.33 van de Wet milieubeheer, Verordening reinigingsheffingen gemeente Overbetuwe 2022. Algemeen Voor de reinigingsheffingen geldt het beginsel: de vervuiler betaalt. Om die reden is de 100% kostendekking het uitgangspunt. Kostenontwikkelingen: De totale netto lasten stijgen met € 80.000. De belangrijkste oorzaken daarvan zijn: Omschrijving Hogere kosten inzameling GFT Lagere kosten drukwerk door digitale afvalwijzer Lagere verbrandingskosten door afname restafval en grofvuil Prijsstijgingen Stijging loonkosten en kwijtscheldingen Saldo diverse kosten Subtotaal materiële lasten Hogere overhead door overheadtarief stijging Totale lasten stijging

bedrag € 60.000 - € 20.000 - € 150.000 € 60.000 € 31.000 € 11.000 - € 8.000 € 88.000 € 80.000

Tarieven Uitgaande van 100% kostendekkende tarieven betekent deze kostenverhoging dat de tarieven moeten stijgen. Tevens is het aantal aanbiedingen van grijze containers en aanbiedingen aan ondergrondse inzamelpunten gedaald. Dit leidt niet alleen tot lagere kosten (zie hiervoor), maar ook tot een lagere opbrengst. Voor een 100% kostendekking moeten de vaste en variabele tarieven met gemiddeld 3,79% stijgen. De kosten stijgen onder andere door prijsinflatie en het overheadstarief, daarom stellen wij voor om de stijging uitsluitend te verwerken in de vaste tarieven. Het vaste bedrag voor afvalstoffenheffing en reinigingsrechten wordt verhoogd met 5,35%. Precariobelasting Beleidskader Verordening precariobelasting gemeente Overbetuwe 2022. Algemeen Met ingang van 2022 is het niet meer mogelijk om precariobelasting te heffen op kabels en leidingen. Tarieven In de Kadernota 2023 is uitgegaan van een verhoging van 2,3% (inflatie). Vrijstellingen Geen.

49

Marktgelden/standplaatsen Beleidskader Verordening marktgelden gemeente Overbetuwe 2022. Algemeen Iedereen die een standplaats heeft op de wekelijkse markt betaalt marktgeld. Dat geldt ook voor degene die een standplaats heeft voor bijvoorbeeld een dag. Naast marktgeld betalen ze een bedrag voor de elektriciteitsvoorzieningen als daarvan gebruik wordt gemaakt. Tarieven Voor de goederenmarkt in Zetten geldt een lager tarief dan voor Elst. De reden hiervoor is de beperktere omvang van de kern Zetten en de markt. De tarieven zijn afgeleid van de in de Tarieventabel leges, behorende bij de legesverordening, opgenomen tarieven voor overige standplaatsen. In de Kadernota 2023 is uitgegaan van een verhoging van 2,3% (inflatie). Vrijstellingen Geen. Lijkbezorgingsrechten Beleidskader Verordening lijkbezorgingsrechten gemeente Overbetuwe 2022. Algemeen Voor het gebruik van een algemene begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats worden rechten geheven. In deze gemeente zijn er drie algemene begraafplaatsen. Tarieven In de Kadernota 2023 is uitgegaan van een verhoging van 2,3% (inflatie). Vrijstellingen Geen. Bedrijveninvesteringszone (BIZ) Beleidskader Verordening bedrijveninvesteringszone centrum Elst 2020-2024 en Verordening bedrijveninvesteringszone centrum Heteren 2022-2026.

Algemeen Ondernemers in het centrum van Elst en Heteren hebben een bedrijveninvesteringszone (BIZ) opgericht. In de BIZ investeren ondernemers in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving. De gebruikers en eigenaren van panden in het centrum van Elst en Heteren die niet als woning worden gebruikt, betalen hiervoor een BIZ-bijdrage aan de gemeente. De gemeente geeft de opbrengst als subsidie aan Stichting Centrummanagement Elst en het Centrummanagement Heteren die hiervoor activiteiten uitvoert. Stichting Centrum Management Wizet heeft het initiatief genomen om te onderzoeken of een bedrijveninvesteringszone (BIZ) in het centrum van Zetten gerealiseerd kan worden. Bij voldoende steun onder de bijdrageplichtigen (eigenaren en/of gebruikers van WOZ-objecten in het centrum van Zetten), door middel van een draagvlakmeting, wordt per 1 januari 2023 een verordening bedrijveninvesteringszone 2023-2027 voor centrum Zetten ingevoerd. Vrijstellingen De belangrijkste vrijstellingen gelden voor belastingobjecten die dienen voor de publieke dienst van de gemeente en onroerende zaken die in hoofdzaak zijn bestemd voor de openbare eredienst.

50

Leges Beleidskader Legesverordening gemeente Overbetuwe 2022 en de Tarieventabel leges 2022. Algemeen We heffen leges om een gedeelte van onze taken te bekostigen. Deze taken worden in de vorm van een dienst individueel afgenomen door bewoners of bedrijven. Tarieven In de Kadernota 2023 is uitgegaan van een verhoging van 2,3% (inflatie). Door de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023 wijzigen de bepalingen en tarieven met betrekking tot dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet. Voor sommige diensten heeft het Rijk een maximumtarief ingesteld, zoals voor rijbewijzen, paspoorten en identiteitskaarten. Het uitgangspunt voor de tarieven is gebaseerd op 100% kostendekking. Vrijstellingen De belangrijkste vrijstelling geldt voor vergunningen/ontheffingen als deze rechtstreeks verband houden met een vergunning voor het organiseren van een evenement. Tevens geldt een vrijstelling voor non-profit instellingen voor vergunningen waarvan de leges niet meer bedragen dan € 325. Toeristen- en forensenbelasting. De raad heeft op 21 juni 2022 een motie aangenomen om de invoering van de toeristenbelasting uit te stellen tot 1 januari 2024. Dit leidt tot een eenmalig nadeel voor 2023 dat in de begroting 2023 wordt verwerkt. In 2023 wordt het invoeren van de toeristenbelasting opnieuw beoordeeld door de raad.

Kostendekking 2023 per verordening Inleiding De toerekening van de kosten van overhead brengt met zich mee dat er inzicht gegeven moet worden hoe de tarieven berekend worden met de keuzes die daarbij gemaakt worden. Om die reden wordt, voor de heffingen waarvoor een maximale kostendekking van 100% geldt, in deze paragraaf de berekening van de kostendekking per heffing opgenomen. Uitgangspunt is de in de programmabegroting opgenomen kosten en baten.

51

Verordening Rioolheffing Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Taakveld Omschrijving (sub)taakveld

Basis

Directe lasten

7.2

riolering

2.436

100%

Inkomsten

7.2

riolering

-4

100%

Toe te Toegerekend rekenen

Netto kosten

2.436 -4 2.432

Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief

7.2

riolering

13.526 uur

100%

640

Compensabele BTW

7.2

riolering

326

100%

334

Kwijtschelding

6.3

inkomensregelingen

55

100%

Kosten waterbeheer

5.7

openbaar groen

196

Kosten straatreiniging

2.1

verkeer en vervoer

116

55 196 116

Totale kosten

3.773

Opbrengst heffing

7.2

riolering

-1.821

Bespaarde rente VZ riolering

0.5

treasury

-131

-1.821 -131

Totale baten

-1.952

Totale baten - lasten (onttrekking aan voorziening riolering)

1.821

Dekkingspercentage excl. de onttrekking aan voorziening

51,7%

Dekkingspercentage incl. de onttrekking aan voorziening

100%

Opm: in deze berekening is de rente over de voorziening meegenomen in de kostendekking. Dat is een lokale keuze.

Verordening Reinigingsheffing Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Taakveld Omschrijving (sub)taakveld

Directe lasten

7.3

afval

5.198

100%

5.198

Inkomsten

7.3

afval

-1.118

100%

-1.118

Basis

Toe te Toegerekend rekenen

Netto kosten

4.080

Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief (incl. Boa's)

7.3

afval

22.379 uur

100%

862

Compensabele BTW

7.3

afval

871

100%

871

Kwijtschelding

6.3

inkomensregelingen

125

100%

Totale kosten Opbrengst heffing Totale baten

125 5.938

7.3

afval

-5.938 -5.938

Totale baten - lasten

0

Dekkingspercentage

100%

52

Verordening Marktgelden/standplaatsen Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Taakveld Omschrijving (sub)taakveld

Directe lasten

3.3

markten en standpl.

40

100%

40

Inkomsten

3.3

markten en standpl.

-10

100%

-10

Basis

Toe te Toegerekend rekenen

Netto kosten

30

Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief

3.3

markten en standpl.

0

100%

0

Compensabele BTW

3.3

markten en standpl.

40

21%

8

Kwijtschelding

N.v.t.

Totale kosten Opbrengst heffing

38 3.3

markten en standpl.

-29

-29

Totale baten

-29

Totale baten - lasten

9

Dekkingspercentage

76,3%

Verordening Lijkbezorgingsrecht Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Taakveld Omschrijving (sub)taakveld

Directe lasten

7.5

Inkomsten

Basis

Toe te Toegerekend rekenen

begraafplaatsen

72

100%

begraafplaatsen

0

100%

Netto kosten

72 0 72

Toe te rekenen kosten Overhead: opslag uurtarief

7.5

begraafplaatsen

400 uur

Compensabele BTW

7.5

begraafplaatsen

N.v.t.

Kwijtschelding

100%

0

N.v.t.

0

Totale kosten Opbrengst heffing Totale baten

25

97 7.5

begraafplaatsen

-82

100%

-82 -82

Totale baten - lasten

15

Dekkingspercentage

84,5%

53

Overzicht kostendekking legesverordening 2023 Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening

directe kosten

paragraaf

1

Burgerlijke stand

€ 38.461

paragraaf

2

Reisdocumenten en Ned. ID kaart

paragraaf

3

Rijbewijzen

paragraaf

4

Verstrekkingen uit Basis Registratie Personen

paragraaf

5

paragraaf

overhead

baten

kostendekking

€ 38.534

€ 63.784 82,8%

€ 143.458

€ 71.922

€ 155.758 72,3%

€ 115.300

€ 101.418

€ 185.318 85,5%

€ 17.896

€ 7.728

€ 13.584 53,0%

Vervallen

€0

€0

€0

n.v.t.

6

Vervallen

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

7

Bestuursstukken

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

8

Vastgoedinformatie

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

9

Overige Publiekszaken

€ 27.521

€ 8.016

paragraaf

10 Gemeentearchief

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

11 Huisvestingswet 2014 (n.v.t.)

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

12 Leegstandswet

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

13 Gemeentegarantie (n.v.t.)

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

14 Vervallen

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

15 Vervallen

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

16 Kansspelen

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

17 Kinderopvang

€ 27.367

€ 6.741

€ 7.376 21,6%

paragraaf

18 Kabels en Leidingen

€ 28.043

€ 33.341

€ 35.447 57,7%

paragraaf

19 Verkeer en Vervoer

€ 23.383

€ 17.299

€ 7.661 18,8%

paragraaf

20 Diversen

€ 13.290

€ 15.144

€ 15.617 54,9%

Kostendekking Hoofdstuk 1

€ 434.720

€ 300.143

€ 517.430 70,4%

Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet

directe kosten

overhead

baten

€ 32.885 92,5%

kostendekking

paragraaf

1

Algemene begripsbepalingen

€0

€0

paragraaf

2

Vooroverleg/beoordeling conceptaanvraag

€ 32.517

€ 24.677

€0

paragraaf

3

Omgevingsvergunning

€ 564.654

€ 597.128 € 1.072.000 92,3%

paragraaf

4

Vermindering

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

5

Teruggaaf

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

6

Intrekking Omgevingsvergunning

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

7

Wijziging Omgevingsvergunning als gevolg van project

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

8

Bestemmingsplan

€ 178.813

€ 212.594

paragraaf

9

In deze titel niet benoemde beschikking

€0

€0

n.v.t.

€ 34.000 59,4%

€ 189.683 48,5% €0

n.v.t.

Kostendekking Hoofdstuk 2

€ 775.984

€ 834.398 € 1.295.683 80,5%

Hoofdstuk 3 Dienstverlening waarop de Dienstenrichtlijn van toepassing is

directe kosten

overhead

baten

kostendekking

paragraaf

1

Horeca

€ 6.341

€ 7.539

paragraaf

2

Organiseren evenement of markt

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

3

Prostitutiebedrijven

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

4

Huisvestingswet 2014

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

5

Marktstandplaatsen

€ 7.260

€0

paragraaf

6

Winkeltijdenwet

€0

€0

€0

n.v.t.

paragraaf

7

In deze titel niet benoemde vergunning, ontheffing of andere beschikking

€0

€0

€0

n.v.t.

€ 13.601

€ 7.539

Kostendekking Hoofdstuk 3

54

€ 2.596 18,7%

€ 5.921 81,6%

€ 8.517 40,3%

Recapitulatie Hoofdstuk 1, 2 en 3 Totaal

directe kosten

overhead

baten

Kostendekking Hoofdstuk 1

€ 434.720

€ 300.143

€ 517.430 70,4%

Kostendekking Hoofdstuk 2

€ 775.984

€ 834.398 € 1.295.683 80,5%

Kostendekking Hoofdstuk 3

€ 13.601

€ 7.539

kostendekking

€ 8.517 40,3%

€ 1.224.305 € 1.142.079 € 1.821.630 77,0%

Kostendekking totale tarieventabel

Lokale lastendruk De lokale lasten worden jaarlijks door het Centrum voor Onderzoek van de economie van de lagere Overheden (COELO) in beeld gebracht. De cijfers van de COELO over 2022 leveren een goede vergelijking op van de lastendruk in onze gemeente ten opzichte van het regionale en landelijke beeld. De woonlasten voor een gemiddeld gezin in Overbetuwe zijn in 2022 de op zes na laagste van de 51 gemeenten in de provincie Gelderland.

Gemiddelde heffing Heffing

2022

2023 Stijging in € Stijging in % Opmerkingen

OZB woningen

299,09

311,89

12,83

4,3%

Rioolheffing

90,58

83,77

-6,81

-7,5%

vast

202,70

213,54

10,84

5,4%

variabel

87,43

74,05

-13,3

-15,3%

679,8

683,25

3,56

0,5%

Gemiddelde WOZ-waarde woning € 329.000

Afvalstoffenheffing

Totaal

Minder aantal aanbiedingen

55

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Beleidskader Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990, Kwijtscheldingsregeling gemeente Overbetuwe 2022. De belangrijkste belastingtarieven 2022 en 2023 Soort belasting

Grondslag

2022

Voorstel 2023*

Mutatie

Onroerende-zaakbelasting Eigenaar woning

Percentage van de waarde

0,0909%

0,0948%

4,3%

Eigenaar niet-woning

Percentage van de waarde

0,1619%

0,1689%

4,3%

Gebruiker niet-woning

Percentage van de waarde

0,1309%

0,1365%

4,3%

Totaal niet-woning

Percentage van de waarde

0,2928%

0,3054%

4,3%

Diftar

Vast bedrag

€ 202,70

€ 213,54

5,4%

GFT containers

Gratis

PMD zakken

Gratis

Rest container 140 liter

Tarief per lediging

€ 11,08

€ 11,08

0,0%

Rest container 240 liter

Tarief per lediging

€ 16,87

€ 16,87

0,0%

Ondergrondse container (rest)

Tarief per aanbieding

€ 4,76

€ 4,76

0,0%

Woningen

Waterverbruik tot 500 m3

€ 90,58

€ 83,77

-7,5%

Niet-woningen

Waterverbruik tot 500 m3

€ 90,58

€ 83,77

-7,5%

Hondenbelasting

De eerste hond

€ 69,00

€ 70,60

2,3%

De tweede hond

€ 103,50

€ 105,90

2,3%

50%

50%

2,3%

Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht

Rioolheffing

Buitengebied * In het voorgestelde OZB-tarief 2023 is uitgegaan van een gelijke WOZ-waarde.

Algemeen Net als in voorgaande jaren worden de maximale mogelijkheden tot het verlenen van kwijtschelding benut. Kwijtschelding is mogelijk voor de OZB, het vaste bedrag van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Of kwijtschelding wordt verleend hangt af van de betalingscapaciteit van belastingschuldigen. Bij de bepaling daarvan houden wij rekening met 100% van de kosten van levensonderhoud zoals die normatief zijn opgenomen in de landelijke richtlijnen voor het kwijtscheldingsbeleid. Natuurlijke personen die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefenen kunnen voor kwijtschelding van de privé-aanslag in aanmerking komen. Kwijtscheldingsaanvragen Voor degenen die eerder ook al kwijtschelding hebben gekregen maken we, met verleende toestemming van de belastingschuldigen, gebruik van een procedure voor automatische toetsing voor kwijtschelding door het Inlichtingenbureau. Dit heeft er toe geleid dat in 2022 ongeveer 330 belastingschuldigen geen verzoek om kwijtschelding hoefden in te dienen. In 2022 zijn er, naast de automatische kwijtschelding, nog ongeveer 360 kwijtscheldingsaanvragen ingediend. Van deze aanvragen zijn er ongeveer 275 geheel of gedeeltelijk gehonoreerd. Wij streven ernaar om de kwijtscheldingsverzoeken binnen 5 maanden af te handelen. In de begroting 2023 is voor de te verlenen kwijtschelding € 180.000 geraamd.

Dit bedrag is gebaseerd op ongeveer 610 te honoreren aanvragen.

56

II. Weerstandsvermogen en risicomanagement Algemeen Voor het bereiken van onze doelen moeten we rekening houden met de mogelijke risico’s. Risico’s belemmeren het bereiken van onze doelen. Het is daarom nodig de risico’s in beeld te hebben en zo goed mogelijk te beheersen. In de “Nota Risicomanagement 2018” zijn de uitgangspunten van ons risicobeleid beschreven en de wijze waarop we dit beleid uitvoeren (risicomanagement). We willen inzicht geven in de risico’s die we lopen. Dat inzicht is nodig om: Maatregelen te treffen die voorkomen dat het risico zich voordoet; Maatregelen te nemen om zich voordoende risico’s beperken (mitigeren); Te toetsen of er voldoende financiële ruimte is om de risico’s op te vangen, zonder dat dit leidt tot beleidswijzigingen bij het bereiken van onze maatschappelijke doelen. We willen op een gestructureerde wijze de risico’s beheersen. We hebben voor een cyclische aanpak gekozen. Fase 1: Kaderstelling en strategie De kaders zijn vastgelegd in de Nota Risicomanagement 2018. Deze wordt eind 2022 geactualiseerd. Fase 2: Risicoanalyse Het inventariseren van de potentiële risico’s en deze vastleggen in een risicokaart. Per risico wordt inzicht gegeven in de kans en frequentie dat een risico zich voordoet en het inschatten van het financiële gevolg (verdeeld in 5 klassen). Uiteindelijk bepaalt dit de risicoscore.

Fase 3: Beheersmaatregelen Bij het benoemen van de risico’s worden ook de oorzaken en gevolgen van deze risico’s in beeld gebracht. Dit maakt het mogelijk om daarop eventuele beheersmaatregelen af te stemmen die het oorspronkelijke risico verkleinen of geheel wegenemen. Aan de risico’s wordt een risico-eigenaar gekoppeld die voor de invulling en uitvoering van de beheersmaatregelen zorg draagt. Fase 4: Monitoren en toetsen In deze fase wordt informatie verstrekt, worden ontwikkelingen in beeld gebracht en resultaten beoordeeld. Fase 5: Toezicht en toetsen Risico’s worden (-mede in het kader van interne controle) in verband gebracht met de beheersmaatregelen en het beschikbare weerstandsvermogen. Fase 6: continue verbetering Op basis van (tussentijdse) resultaten kan beleid en methodiek worden bijgesteld.

57

Schematisch

Rolverdeling De volgende actoren hebben een rol bij risicomanagement: • De Raad stelt de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” in de begroting en jaarrekening vast: • Het College ziet toe op een juiste uitvoering van risicomanagement en de verantwoording daarover; • Het management en het ambtelijk apparaat zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het risicomanagement waarbij het identificeren van de risico’s en het uitvoeren van beheersmaatregelen de kern vormen. Om inzicht te krijgen in de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen is het dus ook noodzakelijk om de risico’s te kwantificeren (-benodigde weerstandscapaciteit) en deze af te zetten tegen de beschikbare financiële middelen (-beschikbare weerstandscapaciteit).

Weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) Benodigde weerstandscapaciteit (risico’s) In onderstaande tabel wordt de waardering van de ratio weergegeven. Ratio Weerstandsvermogen Kwalificatie A >2 Uitstekend B 1,4 ≤ 2,0 Ruim voldoende C 1,0 ≤ 1,4 Voldoende D 0,8 ≤ 1,0 Matig E 0,6 ≤ 0,8 Onvoldoende F ≤ 0,6 Ruim onvoldoende De gemeente streeft naar een weerstandsratio tussen de 1,4 en 2. Met deze ratio (B) krijgt het weerstandsvermogen de kwalificatie “ruim voldoende”. Deze kwalificatie sluit aan bij ons streven naar duurzaamheid en bestendigheid en is passend bij goed rentmeesterschap.

58

In onderstaande tabel geven we de vergelijking met voorgaande jaren weer. (Bedragen x € 1.000)

Begroting 2023

Begroting 2022

Rekening 2021

Begroting 2021

Risico's

4.586

4.245

4.245

8.200

Eenmalige weerstandscapaciteit

18.636

6.149

9.344

8.700

4,1

1,4

2,2

1,1

Uitstekend

Ruim voldoende

Uitstekend

Voldoende

Ratio Kwalificatie

Het risicobedrag ligt in lijn met de begroting 2022, maar is net als vorig jaar aanzienlijk lager dan de begroting 2021. Vanaf de begroting 2022 zijn de geraamde prijsstijgingen in de reguliere begroting opgenomen en zijn de risico’s beter ingeschat en gemotiveerd. Uit de gehouden risico-inventarisatie komt nu een totaalbedrag naar voren van € 4.586 miljoen. Beschikbare weerstandscapaciteit In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de geprognotiseerde beschikbare weerstandscapaciteit per 31 december 2022. Algemene reserve Stille reserves Begrotingsruimte Begrotingspost onvoorzien Onbenutte belastingcapaciteit

€ 18.636.000 € p.m. € 0 € 55.000 € 2.440.746

We maken onderscheid tussen incidentele- en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit De algemene reserve kan worden ingezet voor onvoorziene lasten c.q. ter dekking van risico’s en is in basis vrij aanwendbaar. Per 31 dec. 2022 wordt het saldo van de Algemene Reserve geprognosticeerd op € 18,6 mln. Stille reserves zijn niet-bedrijfsgebonden eigendommen van de gemeente met een hogere waarde in het economisch verkeer dan de boekwaarde. Stille reserves dragen bij aan de weerstandscapaciteit, omdat een deel van de eigendommen kan worden verkocht boven de boekwaarde. Hierdoor wordt winst gerealiseerd. Deze winst kan worden ingezet ter dekking van financiële risico’s. Als de begroting sluit met een positief saldo is sprake van begrotingsruimte. Deze kan worden ingezet voor financiële tegenvallers. Structurele weerstandscapaciteit Begrotingspost onvoorzien is ter dekking van niet voorziene uitgaven. Onbenutte belastingcapaciteit. De gemeente kan haar belastingen verhogen om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de opbrengsten bij maximale tarieven en de geraamde opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. Voor de berekening is uitgegaan van het jaar 2022 waarin het maximale tarief van de WOZ-waarde 0,1729 % bedraagt.

Wanneer het gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating artikel 12, is er in principe sprake van onbenutte belastingcapaciteit, immers een verhoging van het OZB percentage zal nodig zijn om voor een aanvullende uitkering in aanmerking te komen.

59

Percentage van de WOZ-waarde voor toelating art.12 Werkelijk gewogen percentage WOZ-waarde gemeente Overbetuwe Onbenutte belastingcapaciteit t.o.v. norm Onbenutte belastingcapaciteit

0,12552% 0,10460% 27,4% € 2.440.746

Bij de berekeningen is uitgegaan van de huidige totale WOZ-waarde van € 8.515.448.595. Het bedrag van € 2.440.746 geeft aan hoeveel de OZB-inkomsten nog maximaal verhoogd kunnen worden binnen de norm. Omdat de afvalstoffenheffing en rioolheffing maximaal kostendekkend zijn, wordt bij de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit alleen naar de OZB gekeken. Met betrekking tot de onbenutte belastingcapaciteit geldt dat we terughoudend zijn in het doorvoeren van belastingverhogingen. Pas als alle maatregelen geen of onvoldoende oplossingen bieden dient de mogelijkheid van verhoging belastingtarieven zich aan. Onze insteek blijft het aanbieden van een goed voorzieningenniveau tegen geringe lasten. Benodigde weerstandscapaciteit Vooruitlopend op een inventarisatie van alle bestaande risico’s zijn voor de Begroting 2023 in deze fase de belangrijkste risico’s in beeld gebracht. Daarnaast zijn de beheersmaatregelen voor de diverse risico’s nader omschreven. De risico’s zijn samengevat in bijlage 1 van deze paragraaf. In 2022 is begonnen aan de verdiepingsslag op de risicoanalyse, deze werkzaamheden zijn nog niet geheel afgerond. Bij het afronden van de nulmeting, zal gelijk een gedegen plan gemaakt worden om via de P&C documenten te monitoren en beheersing van de risico’s te verbeteren. In de Kadernota 2023 zijn een aantal risico’s beschreven.

Het gaat om activiteiten waarvan we weten dat ze een risico vormen en dat ze een structureel effect op de begroting kunnen hebben waarvan echter de omvang onzeker is. Voor opname in deze paragraaf hebben we voor deze risico’s de volgende uitgangspunten toegepast: • kunnen deze risico’s worden opgevangen door de structurele weerstandscapaciteit; • voor de benodigde weerstandscapaciteit en ten behoeve van de berekening van de ratio weerstandsvermogen nemen we het jaarlijkse risicobedrag op. In het kader van goed rentmeesterschap vinden we het raadzaam om deze risico’s in beeld te blijven houden en ook continu te blijven volgen. Met name gaat het hierbij om: Beleidsplan Sociaal Domein In deze begroting zijn de effecten van de maatregelen en investeringen die nodig zijn om de kosten van de Wmo en Jeugdzorg terug te brengen financieel vertaald. Voor de langere termijn (structureel) wordt verwacht dat de effecten van de maatregelen besparingen blijven opleveren. Het risico blijft bestaan dat de een maatregel later, deels of helemaal niet tot het gewenste of beoogde effect leidt. Bovendien hebben we bij Jeugd en Wmo jaarlijks te maken met open einde regelingen wat uiteindelijk kan leiden tot een grotere vraag, dit risico nemen we daarom extra op in de risicoparagraaf. Krapte arbeidsmarkt Op dit moment is er krapte op de arbeidsmarkt die ook zijn effecten heeft op onze organisatie.

Het invullen van vacatures is voor sommige functies steeds moeilijker te realiseren, waardoor invulling van de vacature langer duurt en extra wervingskosten gemaakt moet worden. Tevens ontstaan hogere kosten voor tijdelijke inhuur van personeel om te overbruggen. De krapte op de arbeidsmarkt kan ook de continuïteit van onze dienstverlening en bedrijfsvoering beïnvloeden. Gevolgen oorlog in Oekraïne Door de oorlog in Oekraïne en de gevolgen van de Coronapandemie ontstaan schaarste van middelen. Hierdoor worden middelen duurder en nemen de bouwkosten toe. In de begroting 2023 is een indexatie meegenomen op de kosten, echter de onzekerheid van de stijgende kosten kan een risico voor de organisatie vormen. Derhalve is een post opgenomen in het weerstandsvermogen om dit risico af te dekken.

60

Kengetallen Voor een goed inzicht in de financiële positie van gemeenten is er een zestal wettelijke indicatoren ontwikkeld. De set kengetallen is bedoeld om raad en bestuursleden meer inzicht te geven in de financiële positie en om vergelijkingen mogelijk te maken. Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de 12 provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2020 geldt. In het GTK zijn de volgende signaleringswaarden opgenomen.

61

62

63

64

Risico

Nr

Wat?

Soort risico

Geschatte financiële omvang Begroting 2023 (bedragen x € 1.000)

1

Covid-19

COVID-19 (Corona) eind februari 2020 heeft een Maatschappelijk risico impact op veel beleidsterreinen gehad, maar dat geldt ook voor de komende jaren

250

2

Openeinderegeling Sociaal Domein

Het risico bestaat dat er meer wordt uitgegeven, Financieel risico aangezien dit openeinderegelingen zijn. De levering van zorg staat hierbij voorop. Er is sprake van openeindregelingen, waardoor het mogelijk is dat de middelen ontoereikend zullen zijn. De gemeente kan echter geen cliëntenstop afkondigen.

500

3

Gemeenschappelijke regeling

Als deelnemer aan een verbonden partij zijn we (indirect) verantwoordelijk voor de financiële risico’s van deze partij.

Financieel risico

250

4

Rijksbelastingen

Geen correcte Uitvoering fiscale wetgeving (Loonheffing, Omzetbelasting en Vennootschapsbelasting)

Juridisch/aansprakelijkheidsrisico 50

5

Grondexploitatie bedrijventerreinen

Onzekerheid over opbrengsten en kosten als Financieel risico gevolg van aanpassing plan t.b.v. betere verkoopmogelijkheden voor bedrijventerreinen De Merm, De Merm Oost en Elst Centraal Oost.