22-11-08.06 Relevant stuk 1, Programmabegroting 2023 definitief
Tekst van het document
Programmabegroting
2023
2 5 Registratienummer: 2022-041139
Foto: Walter Sietinga
9
1 3
INHOUDSOPGAVE Inleiding ................................................................................................................................................... 2 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 3 Financiële positie ..................................................................................................................................... 4 Programma 1. Duurzame en gezonde samenleving ............................................................................. 11 Programma 2. Leefbare en bereikbare samenleving ............................................................................ 16 Programma 3. Interactie met de samenleving....................................................................................... 23 Programma 4. Inclusieve en participatiesamenleving ........................................................................... 25 Programma 5. Werkende en lerende samenleving ............................................................................... 31 Programma 6. Informatie en kennissamenleving .................................................................................. 36 Programma 7. Financiën en bedrijfsvoering ..........................................................................................
38 Programma 8. Algemeen bestuur ......................................................................................................... 41 Algemene dekkingsmiddelen, VPB, onvoorzien en mutaties reserves ................................................. 44 Paragrafen ............................................................................................................................................. 46 I. Lokale lasten .................................................................................................................................. 46 II. Weerstandsvermogen en risicomanagement ................................................................................ 57 III. Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................................... 66 IV. Financiering .................................................................................................................................. 71 V. Bedrijfsvoering .............................................................................................................................. 75 VI. Verbonden partijen ....................................................................................................................... 80 VII.
Grondbeleid ................................................................................................................................. 89 Financiële begroting .............................................................................................................................. 93 I. Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid.............................................................................. 93 II. Overzicht baten en lasten 2023 ..................................................................................................... 95 III. Structureel begrotingssaldo .......................................................................................................... 96 IV. Incidentele baten en lasten .......................................................................................................... 97 V. Vergelijking met voorgaande begrotingsjaren............................................................................... 99 VI. Reserves en Voorzieningen ....................................................................................................... 103 VII. Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ............................................................................... 105 VIII. Geprognosticeerde balans ....................................................................................................... 106 IX.
EMU-saldo.................................................................................................................................. 107 X. Nieuwe investeringen 2023-2026 ............................................................................................... 107 XI. Baten en lasten per taakveld ..................................................................................................... 110
1
INLEIDING Overbetuwe is een bloeiende gemeente. Onze inzet is gericht op verbeteringen in en het bevorderen van de fysieke en sociale leefomgeving. Ook willen we passende zorg leveren aan inwoners die dat nodig hebben en zijn duurzaamheid en participatie voor ons belangrijk thema’s. Onze samenleving verandert voortdurend. Denk bijvoorbeeld aan actuele ontwikkelingen zoals de energiecrisis en de fors stijgende inflatie. Maar ook zijn er meer structurele veranderingen zoals de toenemende kansenongelijkheid, de vergrijzing, inwoners die zelfredzamer worden, het groeiende aantal vluchtelingen, klimaatverandering, de stikstofcrisis, digitale ontwikkelingen en technologische innovaties. Voor u ligt de Programmabegroting 2023-2026. Aan het opstellen van deze begroting is het opstellen van het uitvoeringsprogramma “Samen aan zet” voorafgegaan. We hebben dit programma opgesteld voor jaren 2023-2026. In de programmabegroting zijn de ambities en de te behalen resultaten uit het uitvoeringsprogramma in combinatie met reguliere activiteiten, voor de jaarschijf 2023 opgenomen. De financiële effecten van het Uitvoeringsprogramma zijn mede op grond van de voorschriften wel meerjarig meegenomen. We hebben in deze begroting zoveel als mogelijk rekening gehouden met de geschetste actuele en structurele ontwikkelingen. Onze beleidsplannen sluiten we daaropaan.
Dat willen we doen in samenspraak met raad, inwoners, ondernemers en organisaties. Dat vraagt van ons ook dat we aandacht gaan geven aan de manier van werken met de raad, onze inwoners en ambtelijke organisatie. Vanuit de interactievisie bepalen we het type activiteit en de rol die de gemeente heeft. Daaruit volgt het passende participatieniveau. Voor wat betreft de woningbouw is het ons doel om huidige projecten te versnellen en zo 1.000 kwalitatieve en duurzame woningen te realiseren in deze raadsperiode met nadruk op woningen voor starters, sociale woningbouw en seniorenwoningen. Daarnaast hebben we de ambitie om in de periode richting 2040, aansluitend op de omgevingsvisie en verstedelijkingsstrategie, nog eens 3.000 extra woningen kwalitatief en duurzaam bij te bouwen voor het middengebied in de kernen Elst, Heteren en Zetten om te voldoen aan de woonbehoefte. Dit is overeenkomstig aan de woonagenda en de verstedelijkingsstrategie. We hebben een financieel sluitende meerjarenbegroting 2023-2026 opgesteld, waarin de financiële effecten van het Uitvoeringsprogramma zijn meegenomen. Hierbij past één kanttekening. De jaarschijf 2026 kent een structureel tekort van € 4,9 miljoen. Dit tekort wordt veroorzaakt doordat vanaf 2026 gemeenten zelf meer belasting mogen heffen. De Rijksoverheid heeft hierop vooruitlopend alvast een korting opgenomen in het gemeentefonds.
Op welke wijze de gemeente vervolgens haar inkomsten mag verhogen, is nog niet duidelijk. Op advies van onze toezichthouder, de Provincie Gelderland, laten we het tekort nu zichtbaar zien. Vervolgens hebben we doorgerekend wat het begrotingssaldo zou zijn, als we de uitgangpunten van 2025 doortrekken naar 2026. Het structurele begrotingssaldo bedraagt dan licht positief.
2
LEESWIJZER Deze begroting bestaat uit de programmabegroting en de financiële begroting. Het programmadeel is opgebouwd uit programma’s en paragrafen. De opzet hiervoor is gebaseerd op de Gemeentewet, het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de gemeentelijke financiële verordening. We kennen in Overbetuwe acht programma’s aangevuld met een overzicht “Algemene dekkingsmiddelen, Vennootschapsbelasting, Onvoorzien en Mutatie reserves”. Tijdens de behandeling van de Kadernota 2023 heeft uw Raad ingestemd met deze indeling. In deze programma’s komen de doelstellingen, de acties en de beschikbare middelen bij elkaar. De beschikbare middelen zijn toegekend aan de programma’s op basis van de taakvelden zoals die door de BBV zijn gedefinieerd. Eén taakveld kan middelen bevatten die op meerdere programma’s betrekking hebben. In dat geval zijn de middelen ondergebracht bij het programma dat de meeste uitgaven van het desbetreffende taakveld vertegenwoordigd. Dit verklaart bijvoorbeeld waarom aan Programma 6 geen middelen zijn toegekend. Deze middelen zijn ondergebracht bij Programma 7. Op basis van uw budgetrecht machtigt u het college om de begroting binnen deze kaders uit te voeren. Een samenvatting van de beschikbaar te stellen lasten en baten is opgenomen in de Financiële begroting, onderdeel II “Overzicht baten en lasten 2023”.
In de paragrafen vindt u verdiepende informatie over de thema’s die betrekking hebben op meerdere programma’s. De eerste acht paragrafen zijn wettelijk voorgeschreven. De financiële begroting bevat vooral wettelijk voorgeschreven overzichten. Deze zijn gericht op het inzicht van onder andere de structurele en incidentele lasten en baten en de reservepositie.
3
FINANCIËLE POSITIE Uiteenzetting financiële positie Algemeen In dit hoofdstuk schetsen wij het financiële beeld voor de periode 2023-2026. Wij informeren u over de omvang van het begrotingsresultaat, het structurele begrotingsresultaat en over de verschillen ten opzichte van de Kadernota. Vervolgens gaan we in op de vermogenspositie van Overbetuwe, hoe deze zich verhoudt tot het geactualiseerde risicoprofiel en de BBV-indicator solvabiliteit. Het hoofdstuk wordt afgesloten met de gehanteerde uitgangspunten en een recapitulatie van de lasten en baten 2023.
Begrotingsresultaat 2023-2026 Het begrotingsresultaat voor periode 2023-2026 geven we in onderstaande tabel weer.
De jaarschijf 2026 kent een structureel tekort van € 4,9 miljoen. Dit tekort wordt veroorzaakt doordat vanaf 2026 gemeenten zelf meer belasting mogen heffen. De Rijksoverheid heeft hierop vooruitlopend alvast een korting opgenomen in het gemeentefonds. Op welke wijze de gemeente vervolgens haar inkomsten mag verhogen, is nog niet duidelijk. Op advies van onze toezichthouder, de Provincie Gelderland, laten we het tekort nu zichtbaar zien. Vervolgens hebben we doorgerekend wat het begrotingssaldo zou zijn, als we de uitgangpunten van 2025 doortrekken naar 2026. Het structurele begrotingssaldo bedraagt dan licht positief. De resultaten zijn gebaseerd op de uitgangspunten uit de Kadernota 2023, aangevuld met een aantal nieuwe ontwikkelingen. In onderstaande tabel zijn de effecten weergegeven.
4
Toelichting op de belangrijkste afwijkingen Meicirculaire 2022 Het voordeel van de Meicirculaire 2022 ad € 5,2 miljoen betreft de reguliere stijging van het accres. De raad is hierover afzonderlijk reeds geïnformeerd. Verhoging onroerende zaakbelasting met IMOC De gestegen opbrengsten van de Onroerendzaakbelasting (OZB) conform verhoging IMOC 2,3% ad € 192.000. Uitvoeringsprogramma 2023-2026 De financiële consequenties van het Uitvoeringsprogramma bedragen in de jaarschijf 2023 € 5 miljoen. In het Uitvoeringsprogramma worden de uitgaven per programma toegelicht. Deze uitgaven zijn opgenomen in onderdeel 'I. Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid' van de financiële begroting. Autonome ontwikkeling Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) De aanvullende uitgaven voor de WMO van € 1,3 miljoen ontstaan doordat het voorspelmodel van de VNG aangeeft dat de verwachte uitgaven zullen stijgen door demografische ontwikkelingen in Overbetuwe waaronder de vergrijzing. Pensioenpremiestijging en Fuwa De aanvullende uitgaven van € 0,6 miljoen bestaan uit de uitgaven van de pensioenpremiestijging conform de autonome ontwikkelingen en de effecten van de functiewaarderingen. Energiekosten Als gevolg van het nieuwe afgesloten contract per 1 januari 2023 bij een nieuwe energieleverancier, zullen de kosten naar verwachting met € 0,3 miljoen per jaar stijgen.
Duiding begrotingsresultaat en financiële positie Voor een goede duiding van het begrotingsresultaat is het inzicht in de structurele lasten en baten, het verloop van het eigen vermogen (algemene reserve) en het risicoprofiel van belang. Structureel begrotingsresultaat Het saldo van de begroting bestaat uit incidentele en structurele lasten en baten. Wanneer we de incidentele lasten en baten buiten beschouwing laten resteert het structurele begrotingsresultaat. Op deze manier wordt inzichtelijk of de structurele lasten gedekt kunnen worden door de structurele baten. Het saldo van de incidentele lasten en baten is gespecificeerd in onderdeel 'IV Incidentele baten en lasten’ van de financiële begroting. De incidentele baten à € 2,1 miljoen in 2023 betreffen met name de inzet van de bestemmingsreserve sociaal domein ad € 1.965.000 (laatste jaar). De incidentele lasten bedragen € 2,3 miljoen in 2023, die grotendeels gerelateerd zijn aan het Uitvoeringsprogramma. In 2024 is het saldo van incidentele baten en lasten € 985.000, waarvan de meeste posten voortvloeien uit het Uitvoeringsprogramma.
5
Algemene Reserve De omvang van de algemene reserve is als gevolg van het jaarrekeningresultaat van 2021 toegenomen. De noodzakelijke omvang van een algemene reserve is afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement, de begrotingsdiscipline en de ruimte om binnen de begroting onverwachte risico’s op te kunnen vangen. Op 1 januari 2023 is de verwachte omvang van de algemene reserve € 18,6 miljoen, deze neemt in 2023 licht af in verband met een begrote onttrekking van € 15.000. In onderstaande grafiek blijkt dat wanneer de verwachte begrotingsresultaten van 2024 en 2025 gerealiseerd worden, de algemene reserve groeit naar zo’n € 23,6 miljoen in 2025. In 2026 zien we vooralsnog een fors begrotingstekort, hierdoor zakt de verwachte omvang van de algemene reserve weer terug naar € 19,1 miljoen. De verwachting is echter dat dit begrotingstekort nog opgelost zal worden zodra duidelijk is hoe de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026 vorm gegeven zal worden.
Risicoprofiel Het risicoprofiel is geactualiseerd en gebaseerd op de nota Risicomanagement 2018. Deze actualisatie leidt tot een risicoprofiel dat in lijn ligt met de begroting 2022 en de jaarrekening 2021. Dit risicoprofiel (€ 4,6 miljoen) afgezet tegen de algemene reserve van € 18,6 miljoen levert een weerstandsratio van 4,1. Bij deze ratio hoort de kwalificatie ‘uitstekend’, deze kwalificatie is hoger dan de na te streven bandbreedte van 1,4 tot 2,0. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio geeft een beeld van de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen. Zo wordt zichtbaar of een gemeente voldoende eigen vermogen heeft om aan alle financiële verplichtingen te kunnen voldoen.
6
In de hieronder geplaatste grafiek is deze ratio voor de komende vier jaar in beeld gebracht. In de berekening van deze ratio wordt rekening gehouden met de verwachte begrotingssaldi in 2023-2026.
Wat betekent dit voor de algemene reserve? Met het jaarrekeningresultaat 2021 en het verwachte resultaat 2022 is de algemene reserve fors gegroeid. Dit komt ook tot uiting in de weerstandsratio en de solvabiliteitsratio. De benodigde omvang van de algemene reserve hangt van verschillende factoren af, deze factoren hebben ook nog een onderlinge samenhang. De factoren waar het om gaat zijn de ontwikkeling van de risico’s (risicoprofiel), de ontwikkeling van de financieringsbehoefte (vreemd vermogen) en het vermogen om op rekeningbasis daadwerkelijk het positieve resultaat te realiseren (begrotingsdiscipline).
Een stijging van de weerstandsratio wordt in gang gezet door te sturen op een groei van de algemene reserve en/of een daling van het risicoprofiel. Bij de solvabiliteit ligt de relatie tussen het eigen vermogen, dat is inclusief de bestemmingsreserves, en het vreemd vermogen. De sturingsmogelijkheden op dit kengetal zitten dus niet alleen in de omvang van de algemene reserve. Daling van de bestemmingsreserves of een groei van de investeringsbehoefte als gevolg van bijvoorbeeld nieuwe investeringen hebben een negatief effect op deze ratio.
7
Uitgangspunten van deze begroting In deze begroting hanteren we de onderstaande uitgangspunten, die onder andere zijn ontleend aan de eerder door de Raad vastgestelde kadernota. Ter toelichting op deze uitgangspunten, merken wij op dat we voor de prijsinflatie uitgegaan zijn van de Index Materiële Overheidsconsumptie 2023 van 2,3% (per maart 2022). In het perspectief van de huidige ontwikkelingen, waarin de inflatie sterk is gestegen, is de verwachting dat deze Index ook mee zal stijgen. Dit zou ook aanvullende consequenties kunnen hebben voor de Algemene Uitkering en voor onderdelen van onze begroting. Zodra de effecten van de septembercirculaire 2022 bekend zijn, zullen we de Raad informeren, zodat deze uitkomsten meegenomen kunnen worden in de beschouwingen bij de behandeling van de begroting 2023. In deze begroting hebben we op onderdelen rekening gehouden met prijsstijgingen die bekend zijn. Zo is bijvoorbeeld een bedrag van € 300.000 structureel opgenomen in de begroting ter dekking van de gestegen energielasten als gevolg van het nieuwe inkoopcontract. Beleidsmatige uitgangspunten 1 Ramingen zijn realistisch en volledig 2 Structurele lasten worden met structurele baten gedekt 3 Nieuwe uitgaven worden getemperd en zijn alleen mogelijk als bestaand beleid in gelijke mate wordt ingeperkt Financiële uitgangspunten
Voorstel
Waarde
1 De algemene uitkering is gebaseerd op de decembercirculaire 2021 + ontwikkelingen maartbrief 2022 2 De meerjarenramingen zijn gebaseerd op constante lonen en prijzen 3 Aantal inwoners op 01-01- Werkelijk aantal op 01-01-2022 plus inschatting groei in 2022 op basis 2023 van woningbouwprogramma
48.711
4 Rente - investeringen
Conform BBV
1,5%
- grondexploitaties
Conform BBV
1,01%
- kortlopende leningen
Inschatting gebaseerd op de actuele marktrente
0,5%
- nieuwe langlopende leningen
Inschatting gebaseerd op de actuele marktrente
1,5%
5 Formatie en salarissen - Formatie
Gelijk aan 2022 (d.w.z. incl. de besparingen in dat jaar)
- salarissen - sociale lasten
Verwachte cao ontwikkeling incl. de verwachte stijging sociale lasten
3,0%
0
6 Prijsinflatie
Index Materiële Overheidsconsumptie (IMOC)
2,3%
7 Bijdrage verbonden partijen
Op basis van conceptbegroting verbonden partij. Indien de begroting ontbreekt geldt de prijsinflatie
2,3%
Verhogen met Amendement A9 Begroting 2022 + prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie
2,0% + 2,3% 2,3% 2,3%
Verhogen met prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie Verhogen met prijsinflatie 100% kostendekkend 100% kostendekkend
2,3% 2,3% 2,3% 2,3% 2,3%
9 Belastingen - Onroerende Zaak Belasting - Hondenbelasting - Precariobelasting 10 Heffingen - Marktgelden - Begraafrechten - Leges - Rioolrecht - Afvalstoffenheffing 11 Huuropbrengsten
8
Conform opdracht Vastgoedvisie 2018
Recapitulatie lasten en baten Hieronder is een recapitulatie opgenomen met de uitgaven per programma en de belangrijkste inkomsten voor de gemeente in 2023. Per saldo is er dus sprake van een sluitende begroting (saldo inkomsten en uitgaven is nul). In 2023 wordt ca. € 121 miljoen uitgegeven aan de tien programma’s en bijbehorende projecten. In onderstaande tabel ziet u hoe dat bedrag over de verschillende programma’s is verdeeld. UITGAVEN 2023 (bedragen x € 1.000 en afgerond op € 100.000) 1. Duurzame en gezonde samenleving
15.348
2. Leefbare en bereikbare samenleving
18.740
3. Interactie met de samenleving
1.050
4. Inclusieve en participatiesamenleving
36.904
5. Werkende en lerende samenleving
24.999
6. Informatie en kennissamenleving
0
7. Financiën en bedrijfsvoering
17.957
8. Algemeen bestuur
2.481
Totale uitgaven programma’s en bijbehorende projecten
117.479
Diverse overige lasten (onvoorz., inning belast., stort. reserves)
3.732
Totaal uitgaven
121.211
9
Tegenover bovenstaande uitgaven staan uiteraard ook inkomsten. In onderstaande tabel is een specificatie opgenomen van de belangrijkste inkomstenbronnen in 2023. INKOMSTEN 2023 (bedragen x € 1.000 en afgerond op € 100.000) Gemeentefonds
81.389
OZB
8.907
Afvalstoffenheffing
5.938
Rioolheffing
1.867
Leges (o.a. bouwvergunningen, APV)
1.862
Doeluitkeringen Rijk (o.a. WWB)
8.780
Huuropbrengst accommodaties (o.a. De Helster)
695
Rente eigen en vreemd vermogen
599
Onttrekkingen uit reserves
2.694
Diverse overige baten
8.480
Totaal inkomsten
10
121.211
PROGRAMMA 1. DUURZAME EN GEZONDE SAMENLEVING Toelichting Een duurzame en gezonde samenleving vraagt van ons allen dat we duurzaam en gezond gaan denken en doen. Om dat te bereiken werken we als gemeente vanuit de nieuwe ‘Routekaart Duurzaam Overbetuwe 2025’. Daarin hebben we klimaatdoelstellingen vastgesteld. We realiseren de doelstellingen door inwoners, ondernemers, verenigingen en andere organisaties vanaf het begin bij de opgaven te betrekken. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de maatregelen betaalbaar zijn. Verder ondersteunen en stimuleren we ondernemers om duurzaam te innoveren.
Beleidskader Lokaal beleid: Routekaart Duurzaamheid 2025 (2021) Preventie Akkoord Overbetuwe; Gezond Overbetuwe doen we samen! (2021) Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2021–2024 Verstevigen verbinding Sociaal Team en de eerstelijnszorg in de gemeente Overbetuwe (2021) Sportnota Een leven lang gezond, vitaal en actief (2021) Beleidsnotitie plan van aanpak JOGG (2021) Speelbeleid; Samenspel(en) in Overbetuwe (2021) Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2020) Transitievisie Warmte (2020) Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (2020) Lokaal Sportakkoord Overbetuwe (2020) Uitvoeringsnotitie, Publieke Gezondheid Volwassen en Ouderen Overbetuwe (2018) Visie op Vastgoed (2018) Regionaal beleid: Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (2021) Regionale Adaptatiestrategie (2021) Samenwerkingsagenda Rivierengebied Klimaatbestendig (2021) Moties en amendementen Socialiseren vergoeding windmolenparken Wasbare luiers in grondstoffenbeleidsplan Voortgang tarievenbeleid en kostendekkendheid vastgoed Informeren uitrol 5G Regionaal/landelijk Wet publieke gezondheid (Wpg) Landelijke nota Publieke gezondheid 2020-2024 Regionale nota Publieke Gezondheid 2021 Gelderland Midden
Wat willen we bereiken? Een samenleving waarin we op een duurzame wijze omgaan met energie en grondstoffen en waar we de klimaatdoelstellingen centraal stellen en de omstandigheden worden gecreëerd om een gezonde leefwijze wordt bevorderd.
11
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 1.1 Duurzaamheid Op basis van de geactualiseerde ‘Routekaart Duurzaam Overbetuwe 2025’ werken we aan bovenstaande doelstellingen via een programmatische aanpak, waarbij we duurzaamheid zoveel mogelijk inclusief toepassen bij de inhoudelijke thema’s zoals economie, mobiliteit en wonen. Daarbij betrekken wij actief inwoners, bedrijven en organisaties. Vanuit de interactievisie bepalen wij het type activiteit en de rol die de gemeente daarin heeft. Daaruit volgt het passende participatieniveau. Zo dragen we bij aan het faciliteren van draagvlak en verandering vanuit de samenleving. De gemeente heeft bij duurzaamheid ook een voorbeeldrol. Dit betekent dat we zelf duurzaam denken en doen én laten zien dat duurzaamheid leuk is. Resultaat 2023 Opstellen eerste Wijkuitvoeringsplannen vanuit de Transitie Visie Warmte (inzet op pilotwijken fase 1 & 2) Inventarisatie aanpassing leges t.b.v. stimulering duurzaamheid We faciliteren dorpen en wijken bij duurzaamheidsprojecten in de buurt 1.2 Circulair Overbetuwe wil de landelijke 'Van Afval naar Grondstof' (VANG) doelstellingen volgen. Doel is om de hoeveelheid huishoudelijk restafval (fijn, grof, bouw en sloop) terug te brengen, met daarbij een evenwichtige invulling van service, kosten & milieu, maar zeker ook kennis en bewustwording.
We willen in 2024 een grondstoffenbeleidsplan vaststellen waarbij de raad, college én inwoners actief zijn betrokken zodat het nieuwe beleid breed gedragen wordt. 1.3 Sport en gezondheid We vinden het belangrijk om alle inwoners van onze gemeente plezier te bieden in sport en bewegen. Ongehinderd, laagdrempelig, betaalbaar en in een veilige en gezonde omgeving. Wij faciliteren voldoende sport- en beweegvoorzieningen (binnen en buiten) van een goede kwaliteit. Als een inwoner van Overbetuwe, ongeacht zijn of haar achtergrond, georganiseerd of ongeorganiseerd wil sporten, dan maken wij dit in een beweegvriendelijke openbare ruimte mogelijk. Andere gemeentelijke rollen in de uitvoering van het sport- en beweegbeleid zijn samenwerken en ondersteunen. Hiermee volgen we de gemeentelijke visie op de interactie met de samenleving (2020). De gemeente werkt samen met de vele sport- en beweegaanbieders, onderwijs- en zorgorganisaties en commerciële sport- en beweegaanbieders. Alle wijken en dorpen bieden veel ruimte voor kinderen om onbezorgd dicht bij huis buiten te kunnen spelen en voor (jong-)volwassenen en ouderen om te wandelen, fietsen en sporten. Een belangrijke bouwsteen is de versterking van de sportieve infrastructuur. De gemeente benut de kracht van sport en bewegen om maatschappelijke doelen te realiseren.
Via het sport- en beweegbeleid leveren wij een bijdrage aan de vitaliteit van onze inwoners. Sporten en bewegen zorgen voor verbinding tussen mensen en stelt hen in staat (beter) te participeren in de samenleving. In 2021 is besloten om het zwembad in Zetten te behouden. We werken voor het zwembad in 2022 de verschillende scenario’s uit. Deze leggen we in 2023 aan de raad voor. Resultaat 2023 Zwemfaciliteit Zetten – uitwerking scenario’s en voorleggen aan de raad Evaluatie Visie op Vastgoed Uitvoering Lokaal Sportakkoord
12
1.4 Publieke gezondheid Preventie is nodig om te zorgen dat mensen langer gezond blijven. Onderdeel daarvan is een gezonde leefomgeving. We geven het komende jaar aandacht aan de langetermijneffecten van de coronapandemie. Resultaat 2023 Uitvoeringsplan laaggeletterdheid herijken Lokaal gezondheidsbeleid volwassenen/senioren vaststellen De thema's die terug komen zijn: gezonde jeugd en vitaal ouder worden, mentale gezondheid, fysieke en sociale leefomgeving, verkleinen van gezondheidsachterstanden, bewegen, voeding en gewicht, roken, alcohol- en drugsgebruik, stress, eenzaamheid, langer thuis wonen, schulden en laaggeletterdheid.
13
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
5.1 Sportbeleid en activering. Lasten
454
394
394
394
Totaal 5.1 Sportbeleid en activering.
454
394
394
394
Lasten
3.067
2.811
2.810
3.592
Baten
-1.146
-1.146
-1.146
-1.146
Totaal 5.2 Sportaccommodaties.
1.922
1.665
1.664
2.447
Lasten
1.852
1.852
1.802
1.802
Baten
0
0
0
0
1.852
1.852
1.802
1.802
5.2 Sportaccommodaties.
7.1 Volksgezondheid.
Totaal 7.1 Volksgezondheid. 7.2 Riolering. Lasten
2.436
2.417
2.394
2.406
Baten
-3.646
-3.646
-3.646
-3.646
Totaal 7.2 Riolering.
-1.210
-1.230
-1.252
-1.240
7.3 Afval. Lasten
5.198
5.193
5.194
5.195
Baten
-7.055
-7.055
-7.055
-7.055
Totaal 7.3 Afval.
-1.858
-1.863
-1.861
-1.860
Lasten
2.268
2.108
2.003
2.004
Baten
-81
-81
-81
-81
2.187
2.027
1.923
1.923
7.4 Milieubeheer.
Totaal 7.4 Milieubeheer. 7.5 Begraafplaatsen. Lasten
73
73
73
74
Baten
-82
-82
-82
-82
Totaal 7.5 Begraafplaatsen.
-9
-9
-9
-8
3.338
2.838
2.661
3.458
Gerealiseerd resultaat
14
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) - Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA)
Beleidsindicatoren Indicator % Niet-sporters
2018 2019 2020 2021 -
- 47,1
NL (meest Bron actuele)
-
49,3 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD'en, CBS en RIVM
Omvang huishoudelijk restafval: kg per inwoner
92
88
82
-
170 CBS - Statistiek Huishoudelijk Afval
% Hernieuwbare elektriciteit
4,8
6,2 12,2
-
26,8 Rijkswaterstaat - Klimaatmonitor
15
PROGRAMMA 2. LEEFBARE EN BEREIKBARE SAMENLEVING Toelichting Een leefbare samenleving betekent: passende en betaalbare huisvesting, goede voorzieningen en een duurzame leefomgeving. Overbetuwe ontwikkelt door als een onderscheidende, krachtige gemeente met een aangenaam woon-, leef- en vestigingsklimaat. We werken integraal en zetten in op het verbinden van mensen, bedrijven, netwerken, beleidsvelden én op identiteit en beleving. Ook de nieuwe Omgevingswet heeft als essentie om in de fysieke leefomgeving tot een integrale visie en planontwikkeling te komen. Via 4 samenhangende bouwstenen in de fysieke leefomgeving (wonen, mobiliteit, economie en veiligheid) werken we daaraan.
Beleidskader Lokaal beleid: Woonagenda 2025 (2021) Actieagenda 2022 sociale, slimme en schone mobiliteit (2021) Cultuurvisie gemeente Overbetuwe 2022-2025 – ‘Op Waarde Geschat’ (2021) Routekaart Duurzaam Overbetuwe (2021) Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (2021) Economisch Uitvoeringsprogramma gemeente Overbetuwe 2021 – 2022 Nota Integrale Veiligheid 2021 – 2022 Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe 2020-2025 ‘Een sterke sociale basis in Overbetuwe Marktverordening en standplaatsenbeleid (2020) Ambitiedocument Overbetuwe 2030 sociale, slimme en schone mobiliteit (2020) Transitie Visie Warmte (2020) Omgevingsvisie Overbetuwe 2040 (2019) Visie op Grondzaken (2018) Nota Bovenwijks (2018) Fietsnota Overbetuwe fiets verder, Naar een optimaal fietsnetwerk tussen de kernen (2018) Nota Recreatie en Toerisme (2017) Erfgoedverordening (2017) Uitvoeringsbeleid evenementen (2016) (incl.
evaluatie) Welstandsnota (2016) Monumentenlijst (2014) Nota Toeristische bewegwijzering (2013) Landschapsontwikkelingsplan (2010) Startnota archeologische monumentenzorg Overbetuwe (2009) Functieveranderingsbeleid buitengebied (2008) Nota kampeerbeleid (2008) Regionaal beleid: Streekgids Overbetuwe (2022) Regionaal Programma Werklocaties regio Arnhem Nijmegen 2021-2024 Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (2021) Strategische agenda middengebied Overbetuwe en Lingewaard (2021) Verstedelijkingsstrategie regio Arnhem Nijmegen en Foodvalley (2021) Visie voor een bereikbaar Gelderland (2020)
16
Moties en amendementen Functieverandering buitengebied Burgerparticipatie bij afwijken bestemmingsplan Diverse onderwerpen uitwerken in Woonagenda Woningsplitsing Doorpakken voor Driel (vervolg op ontwikkelvisie Driel Zuid-Oost (In de Biezenkamp)) Circulair bouwen in Driel Zuid-Oost Groene en sociale invulling Vriezenenck Bouwpercelen buurtschap Reeth Park Tergouw Rondweg Driel Onderzoek verkeersveiligheid rondom scholen en sportaccommodaties Veilig Verkeer(d) Verkeersveilig maken Peperstraat Omgeving A325 veilig en bereikbaar Voorbereiding realisatie Railterminal Regionaal/intergemeentelijk beleid: Meerjarenbeleidsplan Politie Oost-Nederland 2019-2022 Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland Meerjarenteamplan 2019-2022 Basisteam Rivierenland West
Wat willen we bereiken? Een samenleving waarin de behoefte aan wonen, werken en recreëren in balans is en waar we zo optimaal mogelijk bereikbaar zijn. We bieden voldoende ruimte om de toekomstige woonbehoefte te faciliteren binnen een dorpse omgeving waar voldoende voorzieningen aanwezig zijn.
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 2.1 Wonen Op dit moment heeft de gemeente Overbetuwe diverse woningbouwprojecten verspreid over de gemeente. Het doel is deze projecten te versnellen en zo gemiddeld zo’n 250 kwalitatieve en duurzame woningen te realiseren per jaar. Daarbij ligt de nadruk op woningen voor starters, sociale woningbouw en seniorenwoningen. We zien dat zich ongewenste effecten voordoen op de woningmarkt. We bekijken welke woonbeschermingsmaatregelen we hiervoor gaan inzetten, zoals bijvoorbeeld een zelfbewoningsplicht en een deel van de nieuwbouwkoopwoningen toewijzen aan eigen inwoners. We leggen nadrukkelijk de focus op het toekomstbestendig en duurzaam maken van de bestaande woningvoorraad. Ook stimuleren we bijzondere woonvormen, zoals CPO’s, Tiny Houses, woonwagens en combinaties van wonen en zorg. We continueren de inzet van de woonadviseur en breiden deze uit naar de gehele gemeente.
17
Resultaat 2023 Welstandsbeleid Nieuwe nota welstand gebaseerd op gedachtegoed Omgevingswet Onderzoek mogelijke woonbeschermingsmaatregelen Actualisatie Omgevingsvisie Formeel noodzakelijk vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2023. Inhoudelijk nodig om nieuwe ontwikkelingen zoals de regionale verstedelijkingsopgave en duurzaamheidsopgave (o.a. Routekaart) een plek te geven. Actualisatie Nota Grondbeleid Dorpshart Driel is nog in studie. Studie afgerond en besluit Aanpak regievoering (stimuleren en faciliteren) initiatieven bijzondere doelgroepen en/of bijzondere woonvormen. Driel, De Biezenkamp (voorheen Zuid-Oost): eerst ontwikkelvisie uitwerken; incl. verkeersafwikkeling, circulair bouwen etc. Stimuleren aanpassing bestaande woningen (toegankelijkheid en doorstroming) Realiseren zes woonwagenstandplaatsen Dorpshart Heteren: wonen en commerciële ruimte. Andere woonvlekken Land van Tap: uitwerking ontwikkelvisie
2.2 Mobiliteit Mobiliteit heeft een sleutelrol in het bereikbaar, aantrekkelijk en leefbaar houden van onze gemeente, zowel voor onze inwoners als onze bedrijven. Wij zetten in op het bereikbaar houden van de kernen en voorzieningen, de transitie naar duurzame mobiliteit, en blijvende regionale bereikbaarheid. Het wegennet moet veilig zijn. Resultaat 2023 Actieplan verkeersveiligheid Inzicht in welke wegvakken/ kruispunten de hoogste prioriteit hebben om aan te pakken Hierin wordt ook het onderzoek naar verkeersveiligheid rondom scholen en sportaccommodaties in meegenomen. Verkeersplan Driel Inzicht in de belangrijkste opgaven en welke maatregelen hiervoor op welk moment nodig zijn (korte, midden, en lange termijn). De verkenningen rondweg Driel, verduurzamen mobiliteit (o.a. deelauto’s, hubs) worden hierin ook meegenomen. Actualisatie Nota Parkeernormen Optimalisatie stationsomgeving Zetten-Andelst Beter functionerend OV-knooppunt Knoop 38 Samen met de gemeente Nijmegen wordt er een ontwerp uitgewerkt voor wegvak Rijksweg Zuid/Griftdijk tussen Olympiasingel en Keizer Hendrik VI singel. Snelle fietsroute Arnhem-Elst-Nijmegen, VeluweWaalPad Er wordt een studie uitgevoerd naar de inpasbaarheid van een tracé en de financiële haalbaarheid. Actualisatie Wegencategoriseringsplan Uitvoeringsagenda Lingevisie Verkenningen gebiedsaanpak A325
18
2.3 Economie Wij zetten in op een sterk vestigingsklimaat en ondernemersvriendelijke dienstverlening. Daarnaast stimuleren wij ondernemers in de energietransitie en bij duurzaam innoveren. Resultaat 2023 Opstellen van de Economische Agenda Overbetuwe voor de periode 2023-2026. De Economisch Agenda is een actualisatie van het Economisch Uitvoeringsprogramma 2021-2022 en wordt opgesteld samen met het Overbetuwse bedrijfsleven. Herstructurering Poort van Midden Gelderland Noord. In 2022/begin 2023 wordt het definitief plan voor een toekomstbestendig bedrijventerrein uitgewerkt samen met de ondernemers op het bedrijventerrein. De fysieke uitvoering van het plan vindt plaats in 2023. Onderzoek verplaatsing Heterense Tennisvereniging De tennisvereniging ligt op bedrijventerrein Poort van Midden Gelderland Noord. Dit is geen toekomstbestendige locatie. Er wordt gezocht naar andere locatie in Heteren. Vanuit economie is het belang dat er ruimte bijkomt voor ondernemerschap. Bij het onderzoek wordt het dorp en sportverenigingen betrokken. Omgevingsvisie onderdeel bedrijventerreinen actualiseren Marktverordening actualiseren 2.4 Veiligheid Belangrijke doelstelling is om de objectieve en subjectieve veiligheid voor inwoners, bezoekers en organisaties te verhogen.
Resultaat 2023 Vaststellen handhavingsbeleid Vaststellen integraal veiligheidsbeleid Actualiseren huidig beleid en nemen daarin Ondermijning en woninginbraken mee In 2023 evalueren we het huidige IV-beleid. De resultaten hiervan vormen mede input voor het IVbeleid 2024-2027. Bij het opstellen van de concept-nota IV 2024-2027 zullen wij de inwoners, ondernemers en veiligheidspartners zoals de politie en VGGM, actief betrekken. De wijze waarop wij dit doen, werken wij nog nader uit. Eind 2023 zal de concept-nota ter vaststelling aan u worden aangeboden.
19
2.5 Openbare ruimte Doelstelling is om in 2023 beheerplannen en beeldkwaliteitsbestekken op te stellen die voldoen aan het scenario 'Basis op Orde'. Resultaat 2023 Opstellen beheerplannen en beeldkwaliteit bestekken Evaluatie Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte Ambitie Boven-Linge opstellen samenwerkingsovereenkomst In de komende uitvoeringsprojecten voor de Boven-Linge moet de natuur een volwaardige plek krijgen. Buiten deze pijlers is een gezamenlijke en geïntegreerde aanpak van de partners noodzakelijk om tot een samenhangende kwalitatieve inrichting te komen. Van belang is dat we in 2023 gezamenlijk met onze partners komen tot een samenwerkingsovereenkomst. 2.6 Recreatie en toerisme Wij willen, samen met de gemeente Lingewaard, recreatie en toerisme versterken en daardoor de aantrekkelijkheid van ons gebied vergroten. Dit doen we bijvoorbeeld door verblijfsmogelijkheden uit te breiden, dagrecreatie te bevorderen en bereikbaarheid te optimaliseren. Resultaat 2023 Actualisatie Nota recreatie en toerisme Besluit over invoering toeristenbelasting Evenementenbeleid inclusief evaluatie
20
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000
Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
1.1 Crisisbeheersing en brandweer. Lasten
3.124
3.108
3.108
3.108
Totaal 1.1 Crisisbeheersing en brandweer.
3.124
3.108
3.108
3.108
Lasten
1.302
1.292
1.292
1.292
Baten
-126
-126
-126
-126
Totaal 1.2 Openbare orde en veiligheid.
1.177
1.167
1.167
1.167
Lasten
5.920
6.103
6.279
6.382
Baten
-26
-26
-26
-26
5.894
6.078
6.253
6.357
Lasten
177
158
159
159
Totaal 2.2 Parkeren.
177
158
159
159
Lasten
76
76
76
76
Totaal 2.5 Openbaar vervoer.
76
76
76
76
Lasten
503
418
398
398
Totaal 3.1 Economische ontwikkeling.
503
418
398
398
1.2 Openbare orde en veiligheid.
2.1 Verkeer en vervoer.
Totaal 2.1 Verkeer en vervoer. 2.2 Parkeren.
2.5 Openbaar vervoer.
3.1 Economische ontwikkeling.
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur. Lasten
129
129
129
129
Baten
-115
-115
-115
-115
14
14
14
14
Lasten
184
184
184
184
Baten
-177
-177
-177
-177
7
7
7
7
Lasten
4.177
4.238
4.391
4.521
Baten
-177
-197
-197
-197
Totaal 5.7 Openb. groen & (openlucht) recreatie
4.000
4.041
4.194
4.324
Totaal 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur. 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
Totaal 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 5.7 Openb. groen & (openlucht) recreatie
21
Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
8.1 Ruimtelijke ordening. Lasten
563
605
673
805
Baten
-190
-190
-190
-190
Totaal 8.1 Ruimtelijke ordening.
374
416
484
615
Lasten
484
464
464
464
Baten
-782
-782
-762
-752
Totaal 8.2 Grondexploitatie (niet bedr.terr.).
-298
-317
-297
-287
8.2 Grondexploitatie (niet bedr.terr.).
8.3 Wonen en bouwen. Lasten
2.098
1.805
1.806
1.806
Baten
-1.211
-1.211
-1.211
-1.211
Totaal 8.3 Wonen en bouwen.
886
594
595
595
Gerealiseerd resultaat
15.936
15.760
16.158
16.534
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Veiligheids- en gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) - Park Lingezegen - Recreatieschap Overbetuwe - Ondernemerscentrum De Schalm BV - Commandiet Westeraam BV
Beleidsindicatoren Indicator
2018 2019 2020 2021 2022
NL (meest Bron actuele)
Winkeldiefstal: aantal per 10.000 inwoners
10
7
9
8
-
18 dataportaal politie
Diefstal uit woning: aantal per 10.000 inwoners
13
18
14
12
-
13 dataportaal politie
Misdrijven: aantal per 10.000 inwoners
294 300 315 303
-
423 dataportaal politie
Vernielingen: aantal per 10.000 inwoners
33
31
27
26
-
41 dataportaal politie
Verwijzingen Halt: aantal per 1.000 inwoners van 12-17 jaar
8
10
8
8
-
8 Stichting Halt
Banen: aantal per 1.000 inwoners 15-74 jaar
600 626 628 619
-
686 LISA
Vestigingen: aantal per 1.000 inwoners 15-65 jaar
147 151 157 164
-
165 LISA
% Functiemenging
52
-
53 CBS BAG / LISA - bewerking ABF Research
Woonlasten éénpersoonshuishouden:
545 520 545 613 695
733 COELO, Groningen
Woonlasten meerpersoonshuishouden:
593 555 595 660 747
810 COELO, Groningen
WOZ-waarde woningen:
235 247 265 287
-
29 CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
Nieuwbouw woningen: aantal per 1.000 woningen
12,2 10,8
-
8,9 ABF - Systeem Woningvoorraad
% Demografische druk
77,3 77,8 77,4 78,0 78,1
22
53
53
8,6
53
8,8
70,3 CBS - Bevolkingsstatistiek
PROGRAMMA 3. INTERACTIE MET DE SAMENLEVING Toelichting De interactievisie ‘Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar!’ geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenleving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te geven om samen oplossingen te bedenken. Op deze manier geven we richting aan de participatiecultuur, waarbij de gemeente zich bewust is van haar eigen rol, investeert in professioneel handelen en zo een dienstbare overheid is.
Beleidskader Lokaal beleid: Participatiebeleid Overbetuwe (2021) Interactievisie: Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar! (2020) Interactiewijzer (2020) Dienstverleningsconcept 2017-2021
Wat willen we bereiken? De inwoners van Overbetuwe zijn er voor elkaar en vormen hechte gemeenschappen. Waar inwoners verantwoordelijkheid nemen over hun eigen ontwikkeling, een eigen dorpsagenda opstellen en zelf richting en invulling geven aan de eigen leefomgeving. Met de gemeente als betrouwbare partner. Een partner die verantwoordelijkheid neemt waar hij zelf aan zet is, coöpereert waar gezamenlijkheid gevraagd is en loslaat waar inwoners zelf aan zet kunnen en willen zijn. Dat is onze ambitie. Realiseren van deze ambitie stelt eisen aan de Gemeente Overbetuwe. We zijn samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar. Dit zijn de leidende principes van de interactievisie. Deze visie geeft richting aan ons handelen in interactie met de samenleving. Dit doen we door de behoefte van inwoners en de kracht van gemeenschappen centraal te stellen. En inwoners het vertrouwen en de mogelijkheid te bieden om samen oplossingen te bedenken. Op deze manier geven we richting aan de participatiecultuur, waarbij de gemeente zich bewust is van de eigen rol, investeert in professioneel handelen en zo een dienstbare overheid is. Doelstelling Overbetuwe kent een sterke sociale basis waar mensen zich thuis voelen, elkaar kennen en helpen in het nemen en realiseren van initiatieven. We dragen eraan bij om dit mogelijk te maken door samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar handelen.
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 3.1 Participatiecultuur We hebben als college het vertrouwen uitgesproken om met de raad, onze inwoners en ambtelijke organisatie aan de slag te gaan. Participatiecultuur is daarbij het uitgangspunt. We gaan inwoners beter betrekken, om aan te sluiten op de behoeften en ervaringen die er in onze samenleving zijn. Zo verwachten we een groter draagvlak voor beleid en besluiten te creëren en waar mogelijk een plan of besluit beter te maken. Inwoners beter betrekken heeft impact op de participatiecultuur. Hoe we dat doen, werken wij uit. We betrekken de raad vooraf bij trajecten om te bepalen in welke vorm inwoners, bewonersplatforms, verenigingen en andere organisaties kunnen deelnemen.
23
Daarbij is het van belang dat we onder andere met raad en ambtelijke organisatie het volgende doen: • De richtlijnen vanuit de interactievisie over de hele linie in praktijk blijven brengen • Het ambitieniveau en participatieniveau bepalen • Afspraken maken om tot samenwerking te komen • In een participatieplan de gemaakte afspraken vastleggen • Onze informatie toegankelijk maken voor iedereen 3.2 Interactie met de samenleving De gemeente Overbetuwe wil graag een samenlevingsgerichte, communicatieve en betrouwbare gemeente zijn. Goed samenspel met de samenleving vraagt communicatief en consequent handelen van het gemeentebestuur en de gemeentelijke organisatie. En een flexibel en daadkrachtig bestuur én organisatie. Waar bestuurlijk draagvlak voor verandering is en medewerkers in staat zijn om te luisteren en te leren. Ons uitgangspunt is dat we continu in contact zijn met de samenleving. Door vroegtijdig met elkaar in gesprek te gaan, komen verschillende perspectieven, kennis en creativiteit op tafel. Zo kan de samenwerking zorgen voor meer draagvlak, betere besluiten en tijdwinst. Een duidelijke procedure en goede communicatie zijn daarbij onmisbaar. Ervaring leert dat het samen opstellen van een agenda door inwoners en gemeente leidt tot versterking van de samenhang in een dorp of wijk. Een dorpsagenda gaat over leefbaarheid en de ontwikkeling van een dorp.
Deze agenda gaat in eerste instantie over wat inwoners zelf doen en kan richting geven aan keuzes van de gemeente. De gemeente faciliteert dit proces desgevraagd door informatie of begeleiding te bieden. Samen met het dorp kijken we vervolgens naar de agenda: wat doen inwoners zelf, wat is aan de gemeente en wat is aan andere partners? We zijn als gemeente duidelijk over wat het dorp kan verwachten van de gemeente. 3.3 Dienstbare overheid In 2023 werken we de principes in dienstverlening uit. Zodat duidelijk wordt wat er nodig is om de principes uit te voeren. Resultaat 2023 We werken het dienstverleningsconcept uit, waarin staat hoe we deze principes in uitvoering brengen Er komt een onafhankelijke lokale ombudspersoon die bijdraagt aan een meer dienstbare overheid We geven in 2023 concrete invulling aan de rol van de onafhankelijke lokale ombudspersoon, door te bepalen hoe de rol eruit komt te zien. En vervolgens ook de werving en selectie te organiseren. In dit proces informeren we in elk geval de inwoners duidelijk en actief. Vanuit de interactievisie bepalen wij het type activiteit en de rol die de gemeente daarin heeft. Daaruit volgt het passende participatieniveau.
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
0.2 Burgerzaken. Lasten
1.050
1.299
1.309
1.309
Baten
-500
-873
-873
-873
Totaal 0.2 Burgerzaken.
550
426
436
436
Gerealiseerd resultaat
550
426
436
436
24
PROGRAMMA 4. INCLUSIEVE EN PARTICIPATIESAMENLEVING Toelichting Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin iedereen meedoet. De mogelijkheden, talenten en eigen regie van de mens staan centraal. We streven naar een inclusieve cultuur waarin wij verschillen erkennen, respecteren en benutten. Zorg voor elkaar is in essentie de verantwoordelijkheid van onze inwoners zelf. De ondersteuning aan mensen die een steuntje nodig hebben, maken we laagdrempelig beschikbaar. Hierbij zetten we de kracht van onze Overbetuwse samenleving zoveel als mogelijk in. Ondersteuning en hulp vindt bij voorkeur dichtbij en in het eigen netwerk plaats. Zo houdt iedereen die dat kan regie over zijn/haar eigen ondersteuningsvraag. We zorgen ervoor dat de medewerkers van het Sociaal Team Overbetuwe (STO) meer aanwezig zijn in de kernen. Het STO biedt onze inwoners één integrale toegang voor ondersteuningsvragen.
Beleidskader Lokaal beleid: Woonagenda 2025, inclusief uitvoeringsplan. Visie op schuldhulpverlening 2022-2025: “Op weg naar een vitale financiële huishouding” (nog door de raad vast te stellen eind 2022) Beleidsmonitor Sociaal Domein 2021 Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe. 2020-2025 ‘Een sterke sociale basis in Overbetuwe’ Interactievisie: Gemeente Overbetuwe: samenlevingsgericht, communicatief en betrouwbaar!, september 2020 Uitvoeringsplan integraal armoedebeleid 2019-2022. Integraal armoedebeleid 2019-2022: “Samen zorgen voor perspectief”. Regionaal beleid: Regionale Kadernota Samen aan Zet 2022 e.v. (beschermd wonen) Moties en amendementen Motie hogere structurele bijdrage initiatieven voor ontmoeting motie #MIJNSTEMTELT elkaar scherp houden op het betrekken van jongeren Motie Geen Grip Zonder Begrip: met het huidige college in gesprek gaan over een aanpassing van de vastgestelde ambities; waarvoor inzicht nodig is in de effecten van de 18 maatregelen gericht op het beheersbaar maken en terugdringen van uitgaven in het sociaal domein; de raad in staat stellen om opnieuw richting te bepalen en de aanbevelingen van de Rekenkamer zoveel mogelijk meenemen. Regionaal/landelijk Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), gewijzigd per 1 januari 2021. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv) Wetgeving WMO, Jeugd en Participatiewet
Wat willen we bereiken? We streven naar een samenleving waar inwoners elkaar ondersteunen, hun eigen kracht en dat van hun netwerk optimaal benutten en naar vermogen kunnen meedoen. Dit betekent dat inwoners die behoefte hebben aan ondersteuning, kunnen rekenen op hulp vanuit de gemeente. Maar het betekent ook dat we inwoners helpen om hun eigen mogelijkheden te versterken. En dat we investeren in laagdrempelige (algemene) basisvoorzieningen. We zetten in op een laagdrempelige toegang, dichtbij inwoners, gericht op het snel en adequaat inzetten van een passende persoonlijke aanpak. Het beleidsplan sociaal domein 2020-2025 is gericht op het realiseren van; de werkelijke transformatie. Zodat zij die ondersteuning nodig hebben, dit ook in de toekomst kunnen blijven ontvangen. Het beleid is gericht op:
25
• Inwoners van Overbetuwe hebben zorg voor elkaar. Het welzijn van inwoners is een verantwoordelijk van de samenleving. Net als het signaleren van mogelijke zorgen. Wanneer inwoners zelf of als collectief hun ondersteuning kunnen organiseren, faciliteren we. • Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee. Individuele inwoners van Overbetuwe zijn vitaal, veerkrachtig, en in staat te participeren en mee te doen in de samenleving, naar vermogen. • Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud. Vrijwilligers en beroepskrachten werken samen en zijn aanwezig in de leefomgeving van de inwoner: in de buurt, op school, etc. De geboden ondersteuning is laagdrempelig, passend, zoveel mogelijk indicatievrij en sluit aan op de vraag van onze inwoners. • Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd). Zorgen voor een naadloze keten van praktijkonderwijs en Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) naar werk. Op die manier doen we recht aan de capaciteit van die groep inwoners. Meer in het algemeen ligt onze focus op jongeren en het voorkomen van werkloosheid. • Inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving. Inwoners hebben een prettige leefomgeving met voorzieningen die passen bij de behoefte. • Voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed. We zorgen voor een laagdrempelig en toegankelijk aanbod.
Het ondersteuningsaanbod kenmerkt zich door een goede samenwerking tussen partners. Informatie is duidelijk, de sociale infrastructuur is sterk. Een sterke sociale basis , kwaliteit van leven van onze inwoners, voldoende mogelijkheden om talenten te ontwikkelen en een leefbare en inclusieve samenleving . Dát is onze ambitie.
Doelstelling(en)/Wat gaan we er voor doen? 4.1 WMO Om de Wet Maatschappelijke Ondersteuning effectief en efficiënt uit te voeren zetten we in op preventie, vroegsignalering en ontschotting met het doel ondersteuning van inwoners die dat nodig hebben zo integraal mogelijk vorm te geven, vanuit het Sociaal Team Overbetuwe. Daarnaast bieden we ondersteuning zoveel mogelijk aan als algemene voorziening, gebruikmakend van de bijdrage van inwoners en sterke gemeenschappen. Dagbesteding vanuit de WMO willen we combineren met arbeidsmatige dagbesteding. Met de dagbesteding als algemene voorziening bieden we dichtbij een laagdrempelig aanbod voor inwoners. Resultaat 2023 Lokaal uitvoeringsplan beschermd wonen/beschermd thuis gericht op verdere opbouw lokale infrastructuur GGZ, woonvormen en preventieve activiteiten. In gebruik nemen van meerdere locaties voor ontmoeting en verbinding. Van deze locaties werken er twee met het concept dagbesteding als algemene voorziening. De eerste locatie opent eerste kwartaal 2023 in het Hart van Heteren. De andere locaties worden in de periode van 2023 tot 2025 geopend. Daarnaast worden 'huiskamers' ingericht. Visie Wonen, zorg en welzijn en hierop volgend een uitvoeringsplan wonen, zorg en welzijn. Uitvoering valpreventie- aanbod en opzetten netwerk voor een duurzame toeleiding en doorverwijzing naar een lokaal beweegaanbod.
4.2 Jeugdzorg Vanuit de Jeugdwet is de gemeente verantwoordelijk voor jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Om de Jeugdzorg effectief en efficiënt uit te voeren zetten we vanuit het Sociaal Team Overbetuwe in op preventie, vroegsignalering en ontschotting met het doel ondersteuning van inwoners die dat nodig hebben zo integraal mogelijk vorm te geven. We bieden laagdrempelige ondersteuning aan onze jeugd en maken daartoe een uitgewerkt plan voor de structurele versterking van de sociale basis voor onze jeugd in Overbetuwe.
26
Resultaat 2023 Plan uitwerken voor versterken sociale basis voor Jeugd Beleidsplan en uitvoeringsplan ‘Kansrijke Start’ maken. Beleidsplan 18- 18+ maken Plan Regionaal Budget Jeugd uitwerken We maken bij het opstellen van de plannen gebruik van jongerenparticipatie. 4.3 Schuldhulpverlening De Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) regelt dat mensen met (dreigende) problematische schulden bij gemeenten terecht kunnen voor onder meer advies, schuldbemiddeling of een saneringskrediet. We voorkomen dat inwoners en ondernemers te maken krijgen met problematische schulden door meer in te zetten op preventie en vroegsignalering. Doelstelling is dat we de mensen, instellingen en ondernemers met (dreigende) problematische schulden door de stijgende uitgaven voor energie en voedsel vroegtijdig gaan helpen. Resultaat 2023 Opstellen en implementatie beleidsplan schulddienstverlening 4.4 Armoedebeleid Het Armoedebeleid ondersteunt inwoners met inkomensproblematiek. Het bereiken van meer inwoners is daarbij een belangrijke doelstelling. We ondersteunen inwoners financieel bij de energietransitie en gestegen kosten van energiekosten. Resultaat 2023 Evaluatie Armoedebeleid 4.5 Sterke sociale basis sociaal domein De Coronapandemie heeft veel impact gehad op het dagelijks leven, de gezondheid en het welbevinden van inwoners.
Ook in Overbetuwe zien we als gevolg hiervan een toegenomen vraag om ondersteuning en zorg voor inwoners. We zetten daarom (tijdelijk) extra zorg en ondersteuning in via het Corona Steunpakket en de rijksmiddelen vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Resultaat 2023 Inrichting Sociaal Team Overbetuwe (STO): procesverbetering, digitalisering van de dienstverlening, de toegang, communicatie, monitoring, organisatieontwikkeling en personele ontwikkeling. Het STO biedt onze inwoners één integrale toegang voor ondersteuningsvragen. Het STO is zowel fysiek, telefonisch als digitaal bereikbaar. Het STO kan inwoners op allerlei manieren faciliteren, ondersteunen, de weg wijzen, een keukentafelgesprek inzetten voor vraagverheldering en een ondersteuningsplan opstellen. We zetten ons in om vroegtijdig te signaleren en bieden kwalitatief goede, toegankelijke en laagdrempelige ondersteuning in de sociale basis. De betrokkenheid en inzet van onze inwoners, mantelzorgers en vrijwilligers zijn daarbij onmisbaar. We streven met het STO naar minder inzet op maatwerk en meer inzet op (collectieve) basisvoorzieningen.
27
Wat mag het kosten? Saldi programma Bedragen x €1.000
Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie. Lasten
6.118
6.573
6.565
6.570
Baten
-1.489
-1.542
-1.542
-1.442
Totaal 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie.
4.630
5.031
5.023
5.127
Lasten
3.854
3.878
3.461
3.251
Totaal 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
3.854
3.878
3.461
3.251
Lasten
3.185
3.249
3.294
3.295
Baten
-358
-367
-522
-538
Totaal 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO).
2.828
2.882
2.771
2.757
Lasten
3.813
4.116
4.357
4.661
Totaal 6.71a Huishoudelijke hulp (WMO)
3.813
4.116
4.357
4.661
3.040
3.167
3.294
3.445
6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO).
6.71a Huishoudelijke hulp (WMO)
6.71b Begeleiding (WMO) Lasten Baten
0
0
0
0
3.040
3.167
3.294
3.445
Lasten
478
499
521
548
Totaal 6.71c Dagbesteding (WMO)
478
499
521
548
Lasten
33
33
33
33
Totaal 6.71d Overige maatw.arrangementen (WMO)
33
33
33
33
Lasten
846
829
813
813
Totaal 6.72a Jeugdhulp begeleiding
846
829
813
813
Totaal 6.71b Begeleiding (WMO) 6.71c Dagbesteding (WMO)
6.71d Overige maatw.arrangementen (WMO)
6.72a Jeugdhulp begeleiding
28
Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
6.72b Jeugdhulp behandeling Lasten
6.392
5.802
4.493
4.493
Totaal 6.72b Jeugdhulp behandeling
6.392
5.802
4.493
4.493
Lasten
3.067
2.902
2.684
2.685
Totaal 6.72c Jeugdhulp dagbesteding
3.067
2.902
2.684
2.685
Lasten
92
92
92
92
Totaal 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig
92
92
92
92
Lasten
362
341
320
320
Totaal 6.73a Pleegzorg
362
341
320
320
Lasten
76
76
76
76
Totaal 6.73b Gezinsgericht
76
76
76
76
Lasten
2.631
2.446
2.262
2.262
Totaal 6.73c Jeugdhulp met verblijf overig
2.631
2.446
2.262
2.262
Lasten
1.160
1.092
1.004
1.004
Totaal 6.74a Jeugd behandeling GGZ zonder verbl
1.160
1.092
1.004
1.004
Lasten
324
305
286
286
Totaal 6.74b Jeugdhulp crisisLTAGGZ-verblijf
324
305
286
286
Lasten
53
53
53
53
Totaal 6.74c Gesloten plaatsing
53
53
53
53
Lasten
236
236
236
236
Totaal 6.81a Beschermd wonen (WMO)
236
236
236
236
Lasten
83
83
83
83
Totaal 6.81b Maatsch.en vrouwenopvang (WMO)
83
83
83
83
6.72c Jeugdhulp dagbesteding
6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig
6.73a Pleegzorg
6.73b Gezinsgericht
6.73c Jeugdhulp met verblijf overig
6.74a Jeugd behandeling GGZ zonder verbl
6.74b Jeugdhulp crisisLTAGGZ-verblijf
6.74c Gesloten plaatsing
6.81a Beschermd wonen (WMO)
6.81b Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO)
29
Exploitatie
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
6.82a Jeugdbescherming Lasten
912
907
902
902
Totaal 6.82a Jeugdbescherming
912
907
902
902
Lasten
149
149
148
148
Totaal 6.82b Jeugdreclassering
149
149
148
148
35.057
34.919
32.912
33.276
6.82b Jeugdreclassering
Gerealiseerd resultaat
Verbonden partijen De volgende verbonden partijen dragen bij aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: - Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGR) - Vervoersorganisatie Arnhem Nijmegen - Veilig Thuis
Beleidsindicatoren Indicator
2018 2019 2020 2021
Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement: aantal per 10.000 inwoners
320,0 450,0 470,0 490,0
700,0 CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
Jongeren met jeugdhulp: % van alle jongeren tot 18 jaar
14,1 14,5 12,4 12,8
12,9 CBS - Jeugd
Jongeren met jeugdreclassering: % van alle jongeren tot 18 jaar
0,4
0,4
0,4
0,4
0,3 CBS - Jeugd
Jongeren met jeugdbescherming: % van alle jongeren tot 18 jaar
0,9
1,2
1,2
1,3
1,2 CBS - Jeugd
30
NL (meest Bron actuele)
PROGRAMMA 5. WERKENDE EN LERENDE SAMENLEVING Toelichting De gemeente Overbetuwe staat naast de inwoners. Wat de vraag ook is; we zorgen dat deze snel, laagdrempelig en dichtbij gesteld kan worden. Deze toegang gaat uit van de vraag en levensgebeurtenis van de inwoners. Inwoners weten waar ze aan toe zijn wanneer ze bij ons komen. We zijn helder over de stappen die we nemen en wat we van elkaar kunnen verwachten. Kortom: we zorgen voor een optimale (digitale) toegang en we zijn helder over onze dienstverlening. Dat kunnen we alleen bereiken als er geen drempels zijn voor mensen om mee te kunnen doen en er zo nodig ondersteuning beschikbaar is. Vrijwilligers(organisaties), bewonersinitiatieven en mantelzorgers zijn hierbij onmisbaar. De gemeente ondersteunt hen waar mogelijk, niet door hun taken over te nemen maar door goed te luisteren naar wat zij nodig hebben. Het eigen netwerk om inwoners heen voert zelf regie en als gemeente ondersteunen we wanneer nodig.
Beleidskader Lokaal beleid: Cultuurvisie 2022- 2025 ‘Op waarde geschat’. Overbetuwe Werkt! Visie op re-integratie. Strategisch meerjaren huisvestingsplan onderwijs (SHP) Overeenkomst tussen gemeente, Trivium en Wonderwijs inzake Beheer Brede Scholen Beleidsplan Sociaal Domein Overbetuwe. 2020-2025 ‘Een sterke sociale basis in Overbetuwe’ Visie op Vastgoed 2018 Visie op bibliotheekfuncties Overbetuwe 2016 Erfgoedplan Overbetuwe 2004 Moties en amendementen Motie Eerdere invoering wijziging kostendelersnorm. Motie Start proef samenwonen voor bijstandsgerechtigden (toezegging)