Wegenbeleidsplan Oude IJsselstreek 2027-2030

2024 68.400 4.378 verschil laatste inspecties -40.337 1.983 Percentage tov totaal geinspecteerd 2,4% 0,2% Oppervlakte te klein voor representatief rapportcijfer 3 - Gemiddeld belaste weg Asfalt Elementen opp (m2) opp (m2) 2015 214.266 821 2016 205.181 17.012 2018 202.856 19.441 2020 210.326 27.742 2022 202.771 13.473 2024 159.844 13.404 verschil laatste inspecties -42.928 -68 Percentage tov totaal geinspecteerd 5,6% 0,5% Oppervlakte te klein voor representatief rapportcijfer 5,9 5,1 7,5 5,9 6,7 5,2 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Asfalt 5,9 5,4 5,5 4,2 6,4 6,0 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Asfalt GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK 26 Wegtype 4 - Licht belaste weg Asfalt Elementen opp (m2) opp (m2) 2015 894.691 27.453 2016 894.448 33.236 2018 898.164 32.942 2020 908.405 45.204 2022 913.450 14.427 2024 774.653 13.653 ##### verschil laatste inspecties -138.796 -775 Percentage tov totaal geinspecteerd 27,0% 0,5% 5 - Weg in woongebied Asfalt Elementen opp (m2) opp (m2) 2015 316.172 546.260 2016 307.653 639.825 2018 286.149 689.082 2020 264.107 773.563 2022 249.452 723.080 2024 452.105 768.557 verschil laatste inspecties 202.653 45.477 Percentage tov totaal geinspecteerd 15,8% 26,8% 6 - Weg in verblijfsgebied Asfalt Elementen

opp (m2) opp (m2) 2015 0 290.583 2016 1.966 357.480 2018 6.087 357.766 2020 6.215 366.877 2022 7.464 485.345 2024 12.167 472.703 verschil laatste inspecties 4.704 -12.642 Percentage tov totaal geinspecteerd 0,4% 16,5% Oppervlakte te klein voor representatief rapportcijfer 7 - Fietspad Asfalt Elementen opp (m2) opp (m2) 2015 82.490 11.521 2016 64.560 9.542 2018 78.589 15.160 2020 94.520 15.260 2022 108.403 16.945 2024 108.410 17.456 verschil laatste inspecties 6 512 Percentage tov totaal geinspecteerd 3,8% 0,6% 6,4 5,3 6,1 6,2 7,2 6,3 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Asfalt 6,7 5,7 5,7 6,9 8,0 7,7 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Elementen 7,0 4,5 4,4 4,1 4,4 4,0 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Asfalt 8,0 5,4 6,5 5,8 7,1 5,4 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Elementen 4,2 3,5 3,9 3,7 4,2 4,4 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Asfalt 6,2 6,3 7,3 7,6 8,6 7,8 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie elementen 7,2

7,9 8,6 8,0 9,0 8,1 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 jaar van inspectie Elementen GEMEENTE OUDE IJSSELSTREEK 27 Bijlage 3 – Beleidsnota Zandwegen Beleidsnota Zandwegen Team Beheer Postbus 42 7080 AA Gendringen Telefoon: 0315-292 292 Ulft, maandag 5 oktober 2015

Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 2 Inhoudsopgave Samenvatting …………………………………………………………………………………. 3 1. Inleiding 1.1 Aanleiding ………………………………………………………………………. ……. 5 1.2 Het dilemma van zandwegen ……………………………………………………… 5 1.3 Doelstelling …………………………………………………………………………… 6 1.4 Verantwoordelijkheid van de gemeente Oude IJsse lstreek ………………….. 6 1.5 Uitgangspunten ………………………………………………………………………. 6 2. Ruimtelijke plannen 2.1 Nationaal beleid ………………………………………………………………………… 7 2.1.1 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte………………………………………………. 7 2.2 Provinciaal beleid ……………………………………………………………………… 7 2.2.1 Omgevingsvisie…………………………………………………………………………. 7 2.2.2 Gebiedsagenda Oost-Nederland 2013…………………………………………… …. 8 2.2.3 Gelders Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelingszone……………………………… 9 2.3 Gemeentelijk beleid …………………………………………...................................... 10 2.3.1 Structuurvisie Oude IJsselstreek 2025…………………………………… …………… 10 2.3.2 Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan………………………………………… ………. 10 2.3.3 Bestemmingsplannen Buitengebied Gendringen en Wisch…………………………. 10 2.3.4 Beleidsagenda Plattelandsontwikkeling & Vrijetijdseconomie ………………...….. 12 2.3.5 Archeologische en Cultuurhistorische Waardenkaart en Erfgoedverordening…..... 12 3. Belangen 3.1 Natuur ………………………………………………………………….………………… 15 3.1.1 Ecologie…………………………………………………………………………………..

15 3.1.2 Natuurbescherming……………………………………………………………………… 15 3.2 Landschap ………………………………………………..……………………………… 15 3.3 Cultuurhistorie ………………………………………………………………………….. 16 3.4 Bereikbaarheid van bedrijven en woningen ……………………………………….. 16 3.5 Verkeersveiligheid ……………………………………………………………………… 16 3.6 Recreatie …………………………………………………………………………………. 17 3.7 Leefbaarheid ………………………………………………………............................... 17 3.8 Wegbeheer ………………………………………………………………………………. 17 4. Visie ……………………………………………………………………………………………… 20 5. Stappenplan zandwegen 5.1 Stap 1- functie bepaling ………………………………………………………............. 21 5.2 Stap 2- inventarisatie belangen ……………………………………………………… 22 5.3 Stap 3- Ontwikkeling maatregelpakket …………………………..………………… 24 5.4 Stap 4- Afweging ……………………………………………………………………….. 26 5.5 Stap 5- Uitvoering en financiering …………………………………………….. …… 27 6. Beheer en aanlegvergunning 6.1 Beheerplan ………………………………………………………………………………. 29 6.2 Aanlegvergunning ……………………………………………………………………… 29 7. Overzichtskaart zandwegen ................................................................................... 30 8. Lijst met zandwegen …………………………………………………………………….. 31 9. Bronnenlijst ..................................................................................................................

33 Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 3 Samenvatting Gemeente Oude IJsselstreek is trots op haar zandwegen! Zandwegen hebben naast een verkeersfunctie, zowel een natuur, -cultuurhistorische, -recreatieve en landschappelijke waarde. Het karakter van de zandwegen moet dan ook zoveel mogelijk behouden blijven. Echter er spelen ook nog andere belangen een rol. De gemeente Oude IJsselstreek is verantwoordelijk voor circa 27 km openbare zandwegen. En ontvangt, als wegbeheerder, dan ook regelmatig vragen en klachten over deze zandwegen, bijvoorbeeld over stofoverlast, veiligheidsaspecten etc. Soms zijn deze klachten inherent aan het karakter van de zandweg. Een zandweg stuift nu eenmaal als daar een auto overheen rijdt. Maar soms rijden er zoveel auto’s overheen dat de vraag gesteld moet worden of het gebruik wel past bij de zandweg. Een maatregel, zoals bijvoorbeeld een fysieke knip in de weg, kan dan zorgen dat het verkeer afneemt, zonder het karakter van de zandweg aan te tasten en de woningen nog wel bereikbaar blijven. Maar is een maatregel wel altijd nodig? En zo ja, wat is dan de meest geschikte maatregel? Deze Beleidsnota Zandwegen vormt het beleidskader waarbinnen bovenstaande twee vragen consequent beantwoord kunnen worden, rekening houdend met de verschillende, soms tegenstrijdige, belangen.

De onderliggende visie met betrekking tot zandwegen is: a) Behoud van de zandwegen vanwege natuur, - cultuu rhistorische-, en landschappelijke waarden b) Bedrijven, woningen en recreatieve bestemmingen moeten bereikbaar zijn, maar op een zodanige manier dat het karakter van de zandwegen behouden blijft. De bereikbaarheid mag niet ten koste gaan van de natuur. – cultuurhistorische- en landschappelijke waarden. c) Als het niet mogelijk is om met het huidige gebr uik of de huidige vorm het karakter van de zandweg te behouden, worden maatregelen toegepast ((gedeeltelijk) afsluiten, knip aanbrengen, eenrichtingsverkeer, verharden) zodat de functie, vorm en het gebruik van de weg op elkaar afgestemd worden en bedrijven, woningen en recreatieve bestemmingen goed bereikbaar zijn. Om te zorgen dat bedrijven, woningen en recreatieve ondernemingen bereikbaar zijn, worden zandwegen regelmatig onderhouden. De mate van onderhoud is afhankelijk van de functies langs een zandweg. Hoe meer verkeer de functie aantrekt, hoe intensiever het onderhoudsregime van de zandweg is. Indien het gebruik of de vorm van de weg niet passen bij de functie van de weg (bijvoorbeeld veel sluipverkeer), worden maatregelen getroffen. Door het schema op de volgende bladzijde te doorlopen, wordt per zandweg de beste maatregel gevonden, waarbij rekening wordt gehouden met alle belangen.

Deze maatregel kan variëren van bijvoorbeeld niets doen, een knip aanbrengen in de weg tot het verharden van de zandweg. Waarbij de voorkeur uitgaat naar die maatregel die het minste effect heeft op het karakter van de zandweg. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 4

Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 5 1. Inleiding In het wegennetwerk van de gemeente Oude IJsselstreek liggen een aantal zandwegen. Deze zandwegen beslaan een oppervlakte van circa 27 km2. De wegen liggen overwegend buiten de bebouwde kom, binnen de grenzen van de voormalige gemeente Wisch. Een deel van deze wegen is afgesloten voor gemotoriseerd verkeer en heeft een voornamelijk een recreatieve functie voor wandelaars, fietsers en ruiters. In de laatste decennia is het aantal zandwegen binnen onze gemeente afgenomen. Er is sprake van een (sluimerend) voortgaande druk op het onttrekken van zandwegen aan hun functie, terwijl vanuit maatschappelijk-recreatief opzicht de behoefte aan zandwegen toeneemt. Zandwegen worden op verschillende manieren gebruikt; er zijn zandwegen waar vrijwel geen gemotoriseerd verkeer rijdt en er zijn wegen die relatief hoge verkeersintensiteiten kennen en waarvan zelf sluipverkeer gebruikt maakt. Landbouwverkeer gebruikt zandwegen als verbindingsroute tussen boerderijen, akkers en weilanden. Daarnaast dragen zandwegen bij aan de recreatieve beleving van het buitengebied. Vooral ’s zomers zorgt het recreatieve verkeer voor extra verkeersdrukte op zandwegen. 1.1 Aanleiding Tot op heden was er geen integraal gemeentelijk beleid voor zandwegen.

De laatste jaren neemt (onder invloed van de intensievere bebouwing in het buitengebied) het autoverkeer op de zandwegen toe. Als gevolg hiervan stijgt het aantal klachten van gebruikers en bewoners, waarbij de bereikbaarheid van de woningen, overlast van stof en de slechte staat van de wegen leiden tot het verzoek om verharding of (gedeeltelijke) afsluiting van de wegen. Tot op heden worden klachten en verzoeken om verkeersmaatregelen te treffen op individuele basis behandeld door de gemeente Oude IJsselstreek. Er is vanuit de gemeente behoefte aan breed gedragen, integraal beleid ten aanzien van de zandwegen, waardoor het mogelijk wordt om consequent een zorgvuldige belangenafweging te maken bij het treffen van maatregelen rond gebruik en beheer van deze wegen. Het huidige gemeentelijk beleid ten aanzien van de zandwegen bepaalt dat terughoudend om wordt gegaan bij wensen om zandwegen te verharden. Reden is ook dat de gemeente Oude IJsselstreek ten opzichte van omliggende gemeenten een relatief beperkt areaal aan zandwegen heeft in het buitengebied. Verder liggen hier cultuurhistorische, landschappelijke en natuur/ ecologische waarden ten grondslag. Tegelijkertijd wordt gesteld dat andere maatregelen, zoals afsluiten of verharden van zandwegen soms niet te voorkomen is.

1.2 Het dilemma van zandwegen Het dilemma van de zandwegen kan als volgt omschreven worden: • Het autoverkeer op zandwegen neemt toe door intens ivering van de bebouwing en het type verkeer verandert (o.a. zwaardere voertuigen). Dit leidt tot extra slijtage aan en een stijgend aantal klachten over zandwegen; • De klachten hebben vooral betrekking op het onderh oud en de slechte bereikbaarheid van woningen, maar ook over de toename van sluipverkeer en stofoverlast; • Er is sprake van een toenemend aantal verzoeken om verkeersmaatregelen, waaronder snelheidsremmende maatregelen en afsluitingen; • Maatregelen worden tot op heden individueel behand eld; er is behoefte aan een integraal beleid ten aanzien van zandwegen; • Er is sprake van een groot aantal, soms tegenstrij dige, belangen, waardoor dilemma’s ontstaan bij de afhandeling van klachten en verzoeken om maatregelen. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 6 1.3 Doelstelling Doelstelling van de Beleidsnota Zandwegen is het vaststellen van beleid over zandwegen in de gemeente Oude IJsselstreek, rekening houdend met de verschillende belangen van gebruikers en met de ruimtelijke plannen die hierop van toepassing zijn. Het beleid is gericht om de verschillende functies van zandwegen te beschrijven en aan die functies oplossingsrichtingen te koppelen ten aanzien van het gebruik en beheer.

1.4 Verantwoordelijkheid van de Gemeente Oude IJsse lstreek In artikel 16 van de Wegenwet staat dat de gemeente ervoor moet zorgen dat, de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen, welke door het Rijk, provincie of waterschap worden onderhouden, in goede staat verkeren. Hiertoe hanteert de gemeenten voor zandwegen een bepaald onderhoudsregime. Dit regime is afhankelijk van de functie van een weg en de weeromstandigheden. Het kan voorkomen dat door natuurgeweld de schade op een zandweg zo groot is dat deze niet direct hersteld kan worden. In die gevallen voorziet de gemeente in tijdelijke voorzieningen (bijvoorbeeld het plaatsen van waarschuwingsborden). Echter dit neemt niet weg dat de weggebruiker ook geacht wordt zich aan te passen aan de omstandigheden van de weg. Zo beschrijft jurisprudentie dat het rijden op een onverharde weg extra oplettendheid van de weggebruiker vraagt. De weggebruiker moet niet alleen acht slaan op aanwijzingen, zoals een bord, maar ook op omgevingsfactoren.

1.5 Uitgangspunten Bij het opstellen van de Beleidsnota Zandwegen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Het beleid wordt ondersteund door bestaande ruimte lijke plannen; • Het beleid houdt rekening met verschillende belang en en wordt breed gedragen • Het beleid geeft inzicht in de functies van zandwe gen • Het beleid brengt de eisen ten aanzien van gebruik en beheer van zandwegen in kaart Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 7 2. Ruimtelijke plannen 2.1 Nationaal beleid 2.1.1 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte Het nationaal ruimtelijk beleid is in maart 2012 neergelegd in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. Deze visie vervangt verschillende nota’s betreffende de ruimtelijke ordening, zoals de Nota Ruimte. In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte wordt geschetst hoe Nederland er in 2040 uit moet zien. Gemeenten en provincies zijn, volgens de Rijksoverheid, beter op de hoogte van de situatie in de regio en de vraag van bewoners, bedrijven en organisaties. Daardoor kunnen zij beter afwegen wat er in een gebied moet gebeuren en hebben daarom in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte meer bevoegdheden gekregen in het nieuwe ruimtelijke en mobiliteitsbeleid. Om deze reden wordt, in het kader van het opstellen van de Beleidsnota Zandwegen niet nader ingegaan op het nationaal ruimtelijk beleid.

Het Rijk kiest drie doelen om Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig te houden voor de middellange termijn (2028): • het vergroten van de concurrentiekracht van Nederl and door het versterken van de ruimtelijk- economische structuur van Nederland; • het verbeteren en ruimtelijk zeker stellen van de bereikbaarheid waarbij de gebruiker voorop staat; • het waarborgen van een leefbare en veilige omgevin g waarin unieke natuurlijke en cultuurhistorische waarden behouden zijn. Voor de regio Oost-Nederland (bestaande uit de provincies Overijssel en Gelderland) zijn de volgende opgaven van nationaal belang: • verbeteren van de internationale achterlandverbind ingen; • versterking van de primaire waterkeringen; • deelprogramma’s Veiligheid, Zoet water en Nieuwbou w en Herstructurering van het Deltaprogramma; • De Ecologische hoofdstructuur (EHS), inclusief de Natura 2000-gebieden ( tegenwoordig ligt de verantwoordelijkheid van toetsing van dit onderdeel vooral bij de provincie ) • hoofdenergienetwerk (380 kV) over de grens. Relatie met Beleidsnota Zandwegen De Beleidsnota Zandwegen sluit aan bij de volgende doelen op rijksniveau: • het verbeteren en ruimtelijk zeker stellen van de bereikbaarheid waarbij de gebruiker voorop staat; • het waarborgen van een leefbare en veilige omgeving waarin unieke natuurlijke en cultuurhistorische waarden behouden zijn.

2.2 Provinciaal beleid 2.2.1 Omgevingsvisie De omgevingsvisie van de provincie Gelderland (laatst geactualiseerd in juli 2015) richt zich op de volgende hoofddoelen: 1. een duurzame economische structuur; 2. het borgen van de kwaliteit en veiligheid van on ze leefomgeving. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 8 Het tweede hoofddoel richt zich op een aantrekkelijk woon- en leefomgeving met unieke kwaliteiten van natuur, water en landschap in Gelderland. De realisatie van deze tweede centrale doelstelling betekent vooral: ontwikkelen met kwaliteit, recht doen aan de ruimtelijke, landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van de plek: • zorg dragen voor een compact en hoogwaardig stelse l van onderling verbonden natuurgebieden en behoud en versterking van de kwaliteit van het landschap; • een robuust en toekomstbestendig water- en bodemsy steem voor alle gebruiksfuncties bij droogte, hitte en waterovervloed; • een gezonde en veilige leefomgeving; • een gezonde vrijetijdseconomie en aandacht voor be leving, bereikbaarheid en toegankelijkheid van cultuur, natuur en landschap. De provinciale hoofddoelen zijn in verschillende hoofdstukken opgenomen en vertaald in provinciale ambities. Afhankelijk van het accent van de ambitie zijn ze opgenomen onder het deel 'Divers', 'Dynamisch' of 'Mooi' Gelderland.

Mooi Gelderland betreft de Gelderse kwaliteiten die bescherming en/of ontwikkeling nodig hebben en die tegelijk richting geven aan ontwikkelingen. Denk aan cultuurhistorie, natuur, water, ondergrond. Per ambitie is de aanpak op hoofdlijnen beschreven. De nadere invulling vindt plaats via provinciale uitvoeringsprogramma's en samenwerking met partners. Daarmee is de Omgevingsvisie een 'plan' dat richting geeft en ruimte biedt; geen plan met exacte antwoorden. Relatie met Beleidsnota Zandwegen Zandwegen in ons buitengebied dragen bij aan de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteit van het buitengebied en die zin sluit het aan bij de doelstellingen van de omgevingsvisie . 2.2.2 Gebiedsagenda Oost- Nederland 2013 (uitgelich t onderdeel Omgevingsvisie) Op het niveau van Oost Nederland werkt de provincie Gelderland samen met het Rijk, de provincie Overijssel, de Stadsregio Arnhem-Nijmegen en Twente. Deze samenwerking krijgt concreet vorm in de Gebiedsagenda Oost-Nederland 2013. Deze gebiedsagenda beschrijft de gezamenlijke ambities en opgaven met een horizon tot 2030/2040. Het gaat om opgaven op het terrein van economische structuurversterking, energietransitie, corridors en water waarin Rijk, provincie en regio’s ieder een rol hebben.

In deze agenda wordt de Achterhoek beschreven als een regio met veel kwaliteiten en waarden, zoals: • een mooi landschap; • veel natuurschoon; • mooie steden en dorpen; • een grote onderlinge betrokkenheid (naoberschap); • een hoge arbeidsmoraal; • bescheidenheid. Deze kwaliteiten en waarden vormen het kapitaal voor ontwikkelingen en innovaties, die worden gekenmerkt en ingegeven door ingrijpende demografische (ontgroening, vergrijzing, bevolkingsdaling en afname van de beroepsbevolking) en economische ontwikkelingen (recessie, schaalvergroting). De vraagstukken die deze ontwikkelingen met zich mee brengen vragen om bundeling van krachten en slimme verbindingen tussen maatschappelijke partners. Alleen dan blijven de kwaliteiten en waarden in de Achterhoek vitaal. De inzet van gemeenten, maatschappelijke organisaties, ondernemers en provincie is nodig om in te kunnen spelen op de opgaven in de Achterhoek.

De gezamenlijke inspanningen richten zich op een aantal speerpunten, waaronder: Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 9 • Kansrijk platteland • ruimtelijke kwaliteit • landbouw Relatie met Beleidsnota Zandwegen De ambities ten aanzien van de regio Achterhoek sluiten aan bij de doelstellingen van deze Beleidsnota Zandwegen om enerzijds de huidige ruimtelijke kwaliteit van de zandwegen in het buitengebied te borgen en anderzijds om daar waar nodig maatregelen te nemen om de bereikbaarheid van het buitengebied van bewoners en ondernemers te garanderen. 2.2.3 Gelders Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelings zone (uitgelicht onderdeel Omgevingsvisie) Sinds de decentralisatie van het natuurbeleid zijn natuur en landschap een provinciale kerntaak geworden. De ambitie van provincie Gelderland is om zorgvuldig om te gaan met natuur en landschap op een haalbare en betaalbare wijze en de samenleving daar meer bij te betrekken. Gelders Natuurnetwerk Om de biodiversiteit nu en voor toekomstige generaties Gelderlanders veilig te stellen, beschermt de provincie het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Het Gelders Natuurnetwerk is een samenhangend netwerk van bestaande en te ontwikkelen natuur van internationaal, nationaal en provinciaal belang.

Dit Gelders Natuurnetwerk bestaat uit alle terreinen met een natuurbestemming binnen de voormalige EHS en bevat tevens een Zoekgebied nieuwe natuur van 7.300 hectare, voor 5.300 hectare nog te realiseren nieuwe natuur. Een groot deel van de Gelderse natuurgebieden is internationaal beschermd: de Natura 2000-gebieden. Juist in deze gebieden moet de biodiversiteit behouden of verbeterd worden. De provincie geeft in het natuurbeleid prioriteit aan het behalen van de Natura 2000-doelen in de Natura 2000-gebieden. Het Gelders Natuurnetwerk en de Groene Ontwikkelingszone vervullen daarnaast een belangrijke rol bij het behoud van de biodiversiteit. De Ecologische verbindingszones maken voor een klein deel uit van het Gelders Natuurnetwerk. Relatie met Beleidsnota Zandwegen In paragraaf 5.2 is een kaart opgenomen waaruit blijkt welke delen van de gemeente Oude IJsselstreek behoren bij het Gelders Natuurnetwerk. Een voorbeeld is de Vennebulten waar ook zandwegen gelegen zijn. In de gemeente Oude IJsselstreek liggen geen Natura 2000 natuurgebieden, die als onderdeel van een Europees netwerk van natuurgebieden een specifieke bescherming krijgen. Groene Ontwikkelingszone De provincie en haar partners streven samen naar een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden. De Groene Ontwikkelingszone (GO) heeft een dubbele doelstelling.

Er is ruimte voor verdere economische ontwikkeling in combinatie met een (substantiële) versterking van de samenhang tussen aangrenzende en inliggende natuurgebieden. De GO bestaat uit terreinen met een andere bestemming dan bos of natuur die ruimtelijk vervlochten zijn met het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Het gaat vooral om landbouwgrond, maar ook om terreinen voor verblijfs- en dagrecreatie, infrastructuur, woningen en bedrijven. De Ecologische verbindingszones maken deel uit van de GO, evenals weidevogelgebieden en ganzenfoerageergebieden. Enkele weidevogelreservaten maken deel uit van het GNN. Door de samenhang met de aangrenzende en inliggende natuur van het GNN herbergt de GO ook kenmerkende natuurwaarden. Relatie met Beleidsnota Zandwegen In paragraaf 5.2 is een kaart opgenomen waaruit blijkt welke delen van de gemeente Oude IJsselstreek behoren bij de Groene Ontwikkelingszone. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 10 2.3 Gemeentelijk beleid 2.3.1 Structuurvisie Oude IJsselstreek 2025 De gemeenteraad van Oude IJsselstreek heeft op 12 mei 2011 de Structuurvisie Oude IJsselstreek 2025 vastgesteld. De Structuurvisie geeft richting aan het ruimtelijke, economische en maatschappelijke beleid van de gemeente Oude IJsselstreek tot 2025. Vraagstukken op deze beleidsterreinen zijn de basis voor deze visie.

De structuurvisie is het vertrekpunt voor het uitwerken van het verdere beleid van de gemeente Oude IJsselstreek voor de toekomst. Relatie met Beleidsnota Zandwegen In deze structuurvisie zijn ambities geformuleerd ten aanzien van het landschap en natuurontwikkeling. Zandwegen worden daarbij niet specifiek genoemd. 2.3.2 Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan (GVVP) In 2011 heeft de gemeente Oude IJsselstreek het Gemeentelijke Verkeer- en Vervoersplan 2012 - 2020 (GVVP) vastgesteld. In het GVVP wordt, op basis van een analyse van de huidige en toekomstige verkeerssituatie, een visie ontwikkeld op het functioneren van het verkeers- en vervoerssysteem in de gemeente. Een eigen gemeentelijke mobiliteitsaanpak maakt duidelijk wat de gemeentelijke ambities zijn en op welke wijze deze worden gerealiseerd. De visie en mobiliteitsaanpak zijn vertaald in beleid, dat in hoofdlijnen is gericht op het goed functioneren van de verkeersnetwerken voor (vracht)auto, fiets en openbaar vervoer, en de bereikbaarheid van de kernen. De rode draad binnen de verkeersnetwerken is de wegencategorisering. Deze bestaat uit een functietypering van de wegen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom, en de bijbehorende voorkeurs- netwerken. Relatie met Beleidsnota Zandwegen Zandwegen vallen onder de categorie erftoegangswegen. Erftoegangswegen zijn primair bedoeld voor het toegankelijk maken van de erven.

Op wegen met een erffunctie, ofwel de verblijfsgebieden, staat de verblijfsfunctie centraal. Hier ontmoeten alle verkeersdeelnemers elkaar. Daardoor is het verkeersbeeld onvoorspelbaar, het kan zich snel wijzigen, er zijn potentiële conflicten tussen alle verkeerssoorten. Er moet adequaat, qua afstand en tijd, gereageerd kunnen worden. De snelheid van het verkeer dient hier laag te zijn. Deze punten gelden ook specifiek voor de zandwegen. Verder zijn de zandwegen niet uitgewerkt in het GVVP. 2.3.3 Bestemmingsplannen buitengebied Gendringen en Wisch Er vindt momenteel een actualisatie plaats van de huidige bestemmingsplannen buitengebied, die nog voor de gemeentelijke fusie van de voormalige gemeenten Wisch en Gendringen zijn opgesteld. Bestemmingsplan Buitengebied 2000, herziening 2002, Bergh en Gendringen In dit bestemmingsplan zijn de zandwegen in het buitengebied opgenomen in de bestemming Agrarisch gebied met landschapswaarden (artikel 6). Bij de beschrijving van de doeleinden bij artikel 6, lid b wordt het volgende aangegeven over zandwegen (bron: Voorschriften Bestemmingsplan Buitengebied 2000, herziening 2002, Bergh en Gendringen) De op de plankaart als “Agrarisch gebied met landschapswaarden” aangewezen gronden zijn bestemd voor (onder andere).b.

instandhouding van de aldaar voorkomende danwel daaraan eigen landschapswaarden, waaronder hier in ieder geval zijn begrepen de landschapswaarden die hierna zijn vermeld bij de code, waarmee de desbetreffende gronden op de kaart zijn aangeduid: Code: waarde b Beslotenheid/houtwallenlandschap o Openheid r Reliëf van de bodem z Zandwegen In de legenda van de plankaart is dit als volgt aangegeven: Stelsel aanlegvergunning Artikel 33 van het bestemmingsplan voor het buitengebied van aanlegvergunning. In lid 1 wordt aangegeven dat het verboden is om zonder of in afwijking van een schriftelijke vergunning van burgemeester en wethouders ( paden aan te leggen en te verharden. Teve aanlegvergunning bij zandwegen andere oppervlakteverhardingen aan te leggen of aan te brengen. Het beschreven verbod in artikel 33 lid 1 voor zandwegen geldt niet voor het aanleggen van kavelpaden en verhardingen ten behoeve van 33 lid 2.d.). Vervolgens wordt in artikel 33 lid 3 ingegaan op de toelaatbaarheid van werken en werkzaamheden, zoals het aanleggen en verharden van zandwegen en of het oppervlakteverhardingen op zandwegen.

Deze werken en werkzaamheden bij zandwegen zijn slechts toelaatbaar als een zandweg niet onevenredig wordt of kan worden aangetast en dat de mogelijkheden voor het herstel van een zandweg niet one Bovendien heeft het college van B & W de mogelijkheid om deskundig advies in te winnen, voordat zij een besluit nemen over het al dan niet verlenen van een aanlegvergunning voor het doorvoeren van de bovenstaande be schreven werken en werkzaamheden aan zandwegen. Indien het college B & W een besluit zou nemen die afwijkt van het advies, dan kan een aanlegvergunning pas worden verleend, als vooraf van de Gedeputeerde Staten hebben tegen het verlenen van aan de aanlegvergunning. Bestemmingsplan buitengebied Wisch 2004 Het bestemmingsplan buitengebied Wisch 2004 heeft dezelfde artikelen opgenomen. bestemmingsplan gaat over het Agrarisch Gebied met Landsc en artikel 27 gaat in op de aanlegvergunning (en de gevolgen hiervan voor de zandwegen). De volgende uitsnede van de pla zandwegen worden beschermd in het kader AL ( o + r + z). Dit staat voor Agrarisch gebied met landschapswaarden (openheid, reliëf van de bodem en zandwegen).

Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 waarde Beslotenheid/houtwallenlandschap Openheid Reliëf van de bodem Zandwegen In de legenda van de plankaart is dit als volgt aangegeven: bestemmingsplan voor het buitengebied van Gendringen gaat over de aanlegvergunning. In lid 1 wordt aangegeven dat het verboden is om zonder of in afwijking van een schriftelijke vergunning van burgemeester en wethouders ( de aanlegvergunning) zandwegen en paden aan te leggen en te verharden. Teve ns is het verboden om zonder of in afwijking van een bij zandwegen andere oppervlakteverhardingen aan te leggen of aan te brengen. Het beschreven verbod in artikel 33 lid 1 voor zandwegen geldt niet voor het aanleggen van ten behoeve van in- en uitritten tot elk een oppervlakte van 60 m2 (artikel Vervolgens wordt in artikel 33 lid 3 ingegaan op de toelaatbaarheid van werken en werkzaamheden, zoals het aanleggen en verharden van zandwegen en of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen op zandwegen. Deze werken en werkzaamheden bij zandwegen zijn slechts toelaatbaar als een zandweg niet onevenredig wordt of kan worden aangetast en dat de mogelijkheden voor het herstel van een zandweg niet one venredig wordt of kan worden verkleind.

Bovendien heeft het college van B & W de mogelijkheid om deskundig advies in te winnen, voordat zij een besluit nemen over het al dan niet verlenen van een aanlegvergunning voor het doorvoeren van schreven werken en werkzaamheden aan zandwegen. Indien het college B & W een besluit zou nemen die afwijkt van het advies, dan kan een aanlegvergunning pas worden de Gedeputeerde Staten een verklaring is ontvangen, dat zij geen bez hebben tegen het verlenen van aan de aanlegvergunning. Bestemmingsplan buitengebied Wisch 2004 Het bestemmingsplan buitengebied Wisch 2004 heeft dezelfde artikelen opgenomen. bestemmingsplan gaat over het Agrarisch Gebied met Landsc hapswaarden (waaronder zandwegen) en artikel 27 gaat in op de aanlegvergunning (en de gevolgen hiervan voor de zandwegen). De volgende uitsnede van de pla nkaart van dit bestemmingsplan illustreert ook de wijze waarop zandwegen worden beschermd in het kader van dit bestemmingsplan. Op de uitsnede staat de code AL ( o + r + z). Dit staat voor Agrarisch gebied met landschapswaarden (openheid, reliëf van de Beleidsnota Zandwegen 2015 11 Gendringen gaat over de aanlegvergunning. In lid 1 wordt aangegeven dat het verboden is om zonder of in afwijking van een aanlegvergunning) zandwegen en - ns is het verboden om zonder of in afwijking van een bij zandwegen andere oppervlakteverhardingen aan te leggen of aan te brengen.

Het beschreven verbod in artikel 33 lid 1 voor zandwegen geldt niet voor het aanleggen van en uitritten tot elk een oppervlakte van 60 m2 (artikel Vervolgens wordt in artikel 33 lid 3 ingegaan op de toelaatbaarheid van werken en werkzaamheden, aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen op zandwegen. Deze werken en werkzaamheden bij zandwegen zijn slechts toelaatbaar als een zandweg niet onevenredig wordt of kan worden aangetast en dat de wordt of kan worden verkleind. Bovendien heeft het college van B & W de mogelijkheid om deskundig advies in te winnen, voordat zij een besluit nemen over het al dan niet verlenen van een aanlegvergunning voor het doorvoeren van schreven werken en werkzaamheden aan zandwegen. Indien het college B & W een besluit zou nemen die afwijkt van het advies, dan kan een aanlegvergunning pas worden een verklaring is ontvangen, dat zij geen bez waar Het bestemmingsplan buitengebied Wisch 2004 heeft dezelfde artikelen opgenomen. Artikel 6 van dit hapswaarden (waaronder zandwegen) en artikel 27 gaat in op de aanlegvergunning (en de gevolgen hiervan voor de zandwegen). illustreert ook de wijze waarop van dit bestemmingsplan. Op de uitsnede staat de code AL ( o + r + z).

Dit staat voor Agrarisch gebied met landschapswaarden (openheid, reliëf van de Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 12 Relatie met Beleidsnota Zandwegen Uit de bovenstaande bestemmingsplannen buitengebied is gebleken dat de zandwegen als onderdeel van het Agrarisch gebied met landschapswaarden goed beschermd worden. De bedoeling is om deze planologische bescherming ook mee te nemen in het nieuwe bestemmingsplan buitengebied voor de gehele gemeente Oude IJsselstreek. 2.3.4 Beleidsagenda Plattelandsontwikkeling & Vrije tijdseconomie De Beleidsagenda Plattelandsontwikkeling & Vrijetijdseconomie is vastgesteld door de gemeenteraad op 28 mei 2015. Deze beleidsagenda bevat een aantal beleidswensen die aansluiten bij de geformuleerde doelstellingen van deze Beleidsnota Zandwegen. Het gaat hierbij om de volgende wensen: 1. Uitbreiding van wandelpaden • aanleg van kerkepaden Sinderen en omgeving. Ook aa nleg wandelpaden in omgeving van Engbergen. Bebording van bestaande wandelpaden en opname in Achterhoeks wandelnetwerk. • gewenste uitbreidingen van wandelpaden: lokaal omm etje Terborg-Etten, lokaal ommetje Kroezenhoek, realisatie wandelpaden in gebied Aaltense Goor- Zwarteveen en een verbinding tussen ‘t Landfort- Hardenberg-Engbergen. • toekomstige wensen op basis van lokale initiatieve n realiseren. 2.

Instandhouding van zandwegen De nog aanwezige zandwegen zijn cultuurhistorisch van grote waarde en dragen bij aan de recreatieve ontsluiting van ons buitengebied. Voorgestelde maatregelen zijn: • zandwegen (gemeentelijk en privaat eigendom) waarb orgen door deze actief in de gemeentelijke wegenlegger en het bestemmingsplan Buitengebied op te nemen. • resterende zandwegen in gemeentelijk eigendom houd en • opstellen van een beleidsnota Zandwegen • zorgdragen voor een adequaat onderhouds- en beheer sbudget voor zandwegen. Relatie met Beleidsnota Zandwegen De Beleidsagenda Plattelandsontwikkeling & Vrijetijdseconomie onderkent de cultuurhistorische waarde van de zandwegen en het belang hiervan voor de recreatieve ontsluiting van het buitengebied. Deze Beleidsnota Zandwegen is een uitvloeisel vanuit één van de aanbevelingen vanuit de beleidsagenda. 2.3.5 Archeologische en cultuurhistorische waardenk aart en erfgoedverordening In maart 2015 heeft de gemeenteraad de archeologische en cultuurhistorische waarde vastgesteld. De afgelopen jaren zijn de thema’s archeologie en cultuurhistorie steeds belangrijker geworden en verankerd in wetgeving. Zo bestaat nu voor onze gemeente de verplichting om aanwezige archeologische en cultuurhistorische waarden te beschermen.

Niet alleen in nieuwe bestemmingsplannen, maar bijvoorbeeld ook bij bouwplannen, bij bodemwerkzaamheden en gemeentelijke monumenten. Een en ander is gebaseerd op het Verdrag van Malta. Daarvoor is een archeologische en cultuurhistorische inventarisatie van het gehele grondgebied van de gemeente Oude IJsselstreek uitgevoerd. Aansluitend is deze inventarisatie vertaald in een archeologische waarden- en verwachtingenkaart en een daarop gebaseerde archeologische maatregelenkaart, alsook in een cultuurhistorische waardenkaart. Om de in deze kaarten opgenomen waarden en verwachtingen te kunnen beschermen en de maatregelen te effectueren is ook een erfgoedverordening opgesteld. In de vastgestelde cultuurhistorische waardenkaart wordt ook aandacht besteed aan historische wegen (lokale en interlokale doorgaande wegen van vóór 1850) en hessenweggen. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 13 Landschapsontwikkeling en wegenpatronen Oude IJsselstreek is een gemeente met een overwegend agrarisch cultuurlandschap en kent een lange landbouwgeschiedenis. Aan de hand van de ontginningsgeschiedenis zal de historische ontwikkeling van het cultuurlandschap worden beschreven. Fase Ia, de oude ontginningen (450 – 1000) In de vroege Middeleeuwen was het gebied dun bevolk t. De (zeer) kleine nederzettingen (of boerderijen) lagen verspreid over het landschap.

De boerderijen stonden over het algemeen op ‘huiskampen’, waarop akkerbouw bedreven werd (vnl. voor eigen gebruik). De akkerbouw bevond zich (in eerste instantie) op de meest vruchtbare en droge delen. De huiskampen, omgeven met houtwallen of hagen, en het wegenpatroon hadden in deze tijd een zeer onregelmatige vorm (bepaald door het natuurlijke reliëf). Fase Ib, de oude ontginningen (1000 – 1850) Rond het jaar 1000 vindt een geleidelijke omslag plaats. De bevolking groeit en het agrarische bedrijfssysteem gaat zich meer richten op de heide. Het akkerareaal breidt zich uit, waardoor grotere bouwlandcomplexen, essen en nieuwe huiskampen ontstaan. Deze worden kampontginningen genoemden liggen vaak op kleinere dekzandkopjes in een boog om de oudste ontginningen heen. Door de opkomende plaggenbemesting werd het heideareaal uitgebreid om voldoende mest ten behoeve van het groter wordende akkerareaal te verkrijgen. Zo verdween steeds meer aaneengesloten bos. Dit proces zette zich voort. In eerste instantie bleven de bossen in de lagere en nattere gebieden (meestal beekdalen) over, maar door de toenemende druk op de hogere gronden, werden ook de bossen in de nattere zones ontgonnen om het weideareaal uit te breiden. Naast de bossen kwamen ook de heidegronden onder druk te staan.

Fase II, jonge ontginningen (1850-1950) De heidevelden stonden al lange tijd onder druk, maar omstreeks 1850 ging het met de heidevelden snel bergafwaarts. De heideontginningen kregen een grootschaliger karakter. Dit nieuwe landschapstype (het heideontginningslandschap) kenmerkt zich over het algemeen door een schaakbordachtige structuur met rechte lange wegen en een regelmatige percelering (vierkanten en rechthoeken). Dit in tegenstelling tot het oude zandlandschap, waarbij de structuur werd bepaald door het natuurlijke reliëf met veel krommingen. Fase III, ruilverkavelingen (1950-2000) Na de Tweede Wereldoorlog kwam er een eind aan het traditionele gemengde boerenbedrijf en ging de veehouderij een overheersende positie innemen en nam de verbouw van maïs een hoge vlucht. Ruilverkavelingen, landinrichting en beeknormalisering werden uitgevoerd ter ondersteuning van het proces van agrarische vernieuwing. Versnipperde verkaveling, slechte ontsluiting en ontoereikende ontwatering waren de belangrijkste motieven voor de ruilverkavelingen die in de zestiger jaren van de 20ste eeuw startten. Hierdoor zijn veel karakteristieke elementen van het kampenlandschap verdwenen, als houtwallen, heggen en steilranden, daarnaast hebben kavelvergrotingen plaatsgevonden.

Er werden nieuwe rechte sloten gegraven, oude rechtgetrokken en rechte wegen werden aangelegd, meestal voorzien van eiken- of essenaanplant. Handelswegen In de Late Middeleeuwen vormden de handelsroutes het interlokale netwerk van wegen, aangevuld met een grillig lokaal netwerk van wegen op de rivierduinen en de plateauhelling. Vanaf de Late Middeleeuwen maakte het handelsverkeer gebruik van routes langs het IJsseldal (Zutphen-Doesburg- Bocholt) naar Duitsland. Een belangrijke route liep langs de Oude IJssel, een andere belangrijke route was een oude Hessenweg (Keppel-Zelhem-Aalten). Andere voorbeelden van handelswegen zijn de wegen Varsseveld-Sinderen, Sinderen-Breedenbroek, Silvolde-Sinderen en Sinderen- Dinxperloseweg. In de tweede helft van de 19e eeuw zijn veel doorgaande wegen verhard. Relatie met Beleidsnota Zandwegen De zandwegen in onze gemeente vormen een belangrijk onderdeel van het cultuurhistorisch waardevol landschap in onze gemeente. De ontwikkelingen in het landschap in de loop van de geschiedenis hebben impact gehad op het aantal zandwegen en de vorm en het karakter van de Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 14 zandwegen. De vastgestelde cultuurhistorische waardenkaart geeft een wettelijke bescherming aan de zandwegen in onze gemeente. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 15 3.

Belangen 3.1 Natuur 3.1.1 Ecologie Zandwegen en – paden zijn in ecologisch opzicht van groot belang voor planten en dieren. Vooral het afwijkende milieu en het bijbehorende microklimaat zijn hiervoor verantwoordelijk. Een groot aantal diersoorten is afhankelijkheid van de aanwezigheid van een dergelijk milieu dat in natuurlijke vorm zelfs in natuurterreinen nog maar sporadisch aanwezig is. De hagedis komt bijvoorbeeld veel voor op zandwegen (binnen onze gemeente rond de Vennebulten en in het Zwarte Veen). Zij gebruiken de zandweg om op te warmen en graven hier hun eieren in. Steeds vaker wordt door middel van natuurontwikkeling gezorgd voor voldoende open, onbegroeid zand in natuurterreinen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van leefgebieden voor bepaalde soorten gewaarborgd blijft. In dit licht gezien zijn bij zandwegen vooral de bermen van belang, waarbij het onderstuiven van de bermen door verkeer dat van die wegen gebruikt maakt, een positief effect heeft op de open structuur van de bermen. Behalve als leefgebied dienen zandpaden ook als lijnvormige landschapselementen, waarlangs en waar overheen dieren zich relatief rustig en ongestoord kunnen verplaatsen of zich kunnen opwarmen. Sommige wettelijk beschermde plantensoorten zijn sterk afhankelijk van de aanwezigheid van zandpaden en – wegen.

Zandpaden en –wegen kunnen dan ook gezien worden als een belangrijk en wezenlijk onderdeel van het landschap in vooral het buitengebied van de voormalige gemeente Wisch. 3.1.2 Natuurbescherming Het natuurbeschermingsbeleid is al beschreven in paragraaf 2.2.3. (Gelders Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelingszone). De Nederlandse natuur wordt wettelijk beschermd door de Flora- en faunawet en de Natuurbeschermingswet. Deze wetten zijn verantwoordelijk voor respectievelijk de soort- en gebiedsbescherming. De Flora- en faunawet regelt de bescherming van in het wild voorkomende inheemse planten en dieren die bescherming behoeven (zoals zandhagedis en de knoflookpad ). Wanneer plannen worden ontwikkeld voor ruimtelijke ingrepen of voornemens ontstaan om werkzaamheden uit te voeren, dan dient vooraf te worden beoordeeld of er mogelijke nadelige consequenties voor beschermde inheemse soorten zijn. Het uitgangspunt van de wet is dat schadelijke effecten op beschermde soorten zijn verboden, tenzij dit uitdrukkelijk is toegestaan. Onder bepaalde voorwaarden kan een ontheffing worden verleend van de Flora- en fauna door het bevoegd gezag, waarbij voorwaarde is dat geen afbreuk wordt gedaan aan een gunstige staat van instandhouding van de soort.

3.2 Landschap Zandwegen hebben een hoge landschappelijke waarde, omdat zandwegen bijdragen aan de leesbaarheid van het landschap en aan een positieve beleving. De bijzondere kwaliteiten van een zandweg zijn: • De landschapskarakteristieke waarden: de zandweg i s één van de karakteristieken van het agrarisch gebied. • De natuurwaarden: de diversiteit van bijzondere pl anten- en diersoorten in de bermen en op het zand, die op andere plekken minder voorkomen • De recreatieve waarden: de zandweg is een weg waar men rustig kan lopen of fietsen en waar van de autobestuurders verwacht wordt dat zij zich als gast gedragen; de zandwegen vormen op bepaalde plekken in onze gemeente een fijnmazig net van informele verbindingen. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 16 • De belevingswaarde: een zandweg straalt rust, ruim te, dichter bij de natuur, stilte en (’s nachts) duisternis uit. • De cultuurhistorische waarde: de verwijzing naar d e geschiedenis. Vanuit de landschappelijke invalshoek is het behoud van zandwegen van groot belang voor natuur, landschap en recreatie. 3.3 Cultuurhistorie Eeuwenlang hebben mensen zich te voet naar hun bestemming begeven. Zandwegen werden hiervoor van oudsher als verbindingsroutes gebruikt. De naamgeving van sommige wegen herinnert aan de oorspronkelijke functie van de weg, zoals de Schapendijk in Heelweg.

De gemeente Oude IJsselstreek (en voorheen vooral de voormalige gemeente Wisch) kent een groot aantal (zand) wegen die van oorsprong al eeuwen oud zijn en al dan niet in samenhang met hun omgeving een belangrijke cultuurhistorische waarde hebben. Vroeger kende de huidige gemeente Oude IJsselstreek meer zandwegen, maar door de ruilverkaveling zijn er veel wegen verhard. Toch zijn er nog een redelijk aantal van deze paden over. Zandwegen zijn van cultuurhistorisch belang vanwege de historische verbondenheid met de dorpen, buurtschappen en het landschap van onze gemeente. Veel zijn al eeuwen oud en hebben gefungeerd als belangrijke handelsweg. Markant zijn bijvoorbeeld de hessenwegen. Eeuwenlang was voor de internationale handel vervoer over land met paard en wagen van groot belang. Het waren vooral Duitse voerlieden, de Hessen, die met hun paarden en hessenwagens vanuit Duitsland door de Achterhoek trokken, op weg naar Amersfoort, om daar allerlei goederen af te leveren en vanwaar verder vervoer naar Amsterdam meestal per schip plaats vond. In de Achterhoek zijn deze hessenwegen vaak nog zeer goed herkenbaar en traceerbaar, bijvoorbeeld in de omgeving van herberg de Radstake. 3.4.

Bereikbaarheid van bedrijven en woningen De bereikbaarheid van woningen, bedrijven en andere bestemmingen die worden ontsloten door één of meerdere zandwegen hangt vanzelfsprekend sterk samen met de toegankelijkheid van de zandweg. Hierbij dient rekening te worden gehouden met individuele en maatschappelijke belangen: • Bedrijven hebben een sterk economisch belang bij e en goede bereikbaarheid. Daarbij gaat het om de toegankelijkheid voor (zwaar) bevoorradingsverkeer of recreatief verkeer (bijvoorbeeld campers en auto’s met caravan). • Bewoners hebben naast een economisch ook vooral ee n sociaal belang bij een goede bereikbaarheid van de eigen woning. • Vanuit het maatschappelijk belang is een goede ber eikbaarheid van bestemmingen ook essentieel voor het functioneren van hulpdiensten. De feitelijke bereikbaarheid van bestemmingen via een zandweg wordt bepaald door een combinatie van toegankelijkheid en berijdbaarheid. De toegankelijkheid is afhankelijk van eventuele fysieke afsluitingen, ingestelde geslotenverklaringen etc. De berijdbaarheid hangt sterk samen met de staat van de weg, welke wordt bepaald door (een combinatie van) de verkeersintensiteit, de voertuigcategorieën die er gebruik van maken, de weersomstandigheden en de mate van onderhoud. Het gebruik maken van zandwegen houdt soms in dat m et aangepaste, lage snelheid gereden moet worden. 3.5.

Verkeersveiligheid Het belang van een zo groot mogelijke verkeersveiligheid wordt uitgedragen op nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau. Indien een zandweg niet (fysiek) is afgesloten voor bepaalde categorieën verkeersdeelnemers, mengt het langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) zich hier met gemotoriseerd verkeer. Naast Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 17 personenauto’s en motoren moet daarbij ook nadrukkelijk rekening worden gehouden met de aanwezigheid van zwaar(der) verkeer, zoals landbouwvoertuigen en vrachtauto’s. De intensiteit van het verkeer en de staat en inrichting van de zandweg gelden als belangrijke factoren die de verkeersveiligheid bepalen. Uit onderzoek van de gemeente Ede is daarnaast gebleken dat een meerderheid van de verkeersongevallen op zandwegen plaatsvindt op de wegvakken en in mindere mate op de kruispunten. Vanuit verkeersveiligheid kunnen dan ook de volgende vertrekpunten worden benoemd: • Indien gemotoriseerd verkeer zich mengt met langza am verkeer, dient ernaar te worden gestreefd dat de staat van de weg en de inrichting ervan hiermee in overeenstemming zijn. • Er wordt gestreefd naar een zo laag mogelijke inte nsiteit van gemotoriseerd verkeer op een zandweg.

Dit is niet alleen gunstig voor de verkeersveiligheid (verminderen van het aantal potentiële conflictsituaties tussen verkeersdeelnemers), maar ook voor de staat van de weg. • Om te kunnen anticiperen op onveilige situaties is een goede registratie van intensiteiten en ongevallen op zandwegen van belang. De meeste zandwegen kennen relatieve beperkte verkeersintensiteiten en als gevolg van de materialisatie wordt er met relatief lage snelheden gereden (max. 60 km/ uur). 3.6 Recreatie De omgeving van de Oude IJsselstreek heeft veel te bieden voor recreanten. Vele recreanten genieten te voet, per fiets of per paard (ruiters/ menners) van de ruimte en de natuur. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van het bestaande netwerk van wegen en paden. Sommige zandwegen vormen een belangrijke schakel in dit netwerk. Zo lopen fiets- en wandelroutes over verschillende zandwegen. Recreanten ondervinden soms hinder van het gemotoriseerd verkeer en het daardoor opgeworpen stof. 3.7 Leefbaarheid De leefbaarheid in gebieden waarlangs zandwegen zijn gelegen wordt in negatieve zin beïnvloed door: • Wegomstandigheden: stof, modder, gaten en kuilen • Verkeersomstandigheden: sluipverkeer, zwaar verkee r en te snel rijden Vooral bewoners van panden die gesitueerd zijn langs de zandwegen hebben belang bij het tegengaan van deze negatieve effecten.

De meeste klachten hebben betrekking op de berijdbaarheid en de stofoverlast. Stofoverlast is voor een deel inherent aan het wonen aan een zandweg. Dit stof kan overlast veroorzaken, omdat het zand het erf/ de tuin van bewoners opwaait of zelfs het huis binnenwaait. Wel kan het zo zijn dat door een toename van het verkeer de overlast toeneemt. Daarnaast zijn de wegomstandigheden van een zandweg niet altijd optimaal. 3.8 Wegbeheer De wettelijke regels met betrekking tot het onderhoud van wegen zijn te vinden in de Wegenwet. Deze wet verplicht de wegbeheerder tot het onderhoud van de openbare wegen, waarbij de gemeente zorg draagt dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen die door het rijk, de provincie of waterschap worden onderhouden, in goede staat verkeren. Ten opzichte van verharde wegen hebben zandwegen vaker onderhoud nodig. Wegen die opgesteld zijn voor verkeer worden, afhankelijk van het gebruik, door middel van schaven 1 tot 2 keer per jaar onderhouden. Daarnaast worden druk bereden zandwegen 1 maal per jaar onder profiel gebracht. Naast het reguliere onderhoud wordt gereageerd op klachten van bewoners en bedrijven. De mogelijkheid om onderhoud te plegen is mede afhankelijk van de weersomstandigheden.

In natte Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 18 periodes, waarin de berijdbaarheid van zandwegen snel vermindert, is onderhoud door schaven niet mogelijk. Ook in droge periodes is geen onderhoud mogelijk, omdat het zand dan gaat kroelen. Vanwege de weersomstandigheden fluctueren de onderhoudskosten per jaar. Op dit moment voert de gemeente Aalten (in het kader van regionale samenwerking) het onderhoud van de zandwegen in opdracht van de gemeente Oude IJsselstreek uit. Jaarlijks wordt dit opnieuw bekeken. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 19

Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 20 4. Visie Rekening houdend met verschillende plannen en belangen is de visie van de gemeente Oude IJsselstreek op zandwegen als volgt: a. behoud van alle zandwegen vanwege natuur, cultuu rhistorische- en landschappelijke waarden. b. bedrijven, woningen en recreatieve bestemmingen moeten bereikbaar zijn, maar op een zodanige manier dat het karakter van de zandwegen behouden blijft. De bereikbaarheid mag niet ten koste gaan van de natuur, cultuurhistorische en landschappelijke waarden. Het gemotoriseerd verkeer is wel aanwezig, maar heeft een ondergeschikte rol ten opzichte van de natuur, cultuurhistorische en landschappelijke waarden. Om te zorgen dat (agrarisch georiënteerde) bedrijven, woningen en recreatieve bestemmingen bereikbaar blijven, dienen de zandwegen regelmatig onderhouden te worden. De mate van onderhoud is afhankelijk van de functies langs een zandweg. In hoofdstuk 5 worden de verschillende functies van een zandweg beschreven. Daarna gaat hoofdstuk 6 in op de koppeling van de categorisering van functie van een zandweg aan een onderhoudsregime. c.

als het niet mogelijk is om met het huidige gebruik of de huidige vorm het karakter van de zandweg te behouden, dan past de gemeente maatregelen toe, zoals het (gedeeltelijk) sluiten van een weg, zodat de functie, vorm en het gebruik van de weg op elkaar afgestemd worden en bedrijven, woningen en recreatieve bestemmingen bereikbaar zijn. Het principe uitgangspunt is om zandwegen niet te verharden. d. De gemeente verkoopt geen gemeentelijke gronden, waar zandwegen op gesitueerd zijn. Hoofdstuk 5 van deze nota beschrijft een stappenplan om tot de meest geschikte maatregel te komen. Waarbij eerst die maatregelen (bijvoorbeeld fysieke knip in de weg) in aanmerking komen waarbij behoud van de zandwegen wordt nagestreefd en pas als dit niet mogelijk blijkt te zijn maatregelen zoals het verharden van de zandweg. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 21 5. Stappenplan zandwegen Regelmatig ontvangt de gemeente vragen en klachten over zandwegen. Vaak kunnen deze vragen en klachten eenvoudig worden afgehandeld, maar soms komt er een verzoek tot bijvoorbeeld het afsluiten of verharden van een zandweg. Het stappenplan vormt het beleidskader zodat consequent antwoord op de vragen gegeven kan worden. Eerst moet de vraag beantwoordt worden of er wel een maatregel nodig is. Soms zijn de klachten namelijk inherent aan het karakter van de zandweg.

Een zandweg stuift nu eenmaal als daar een auto overheen rijdt. Maar soms rijden er zoveel auto’s overheen dat de vraag gesteld moet worden of het gebruik wel past bij de zandweg. Een maatregel, zoals een fysieke knip in de weg en/of een geslotenverklaring voor gemotoriseerd verkeer, kan dan zorgen dat het verkeer afneemt, zonder het karakter van de zandweg aan te tasten en de woningen nog wel bereikbaar blijven. Het bepalen van de meest geschikte maatregel gebeurt aan de hand van de stappen 2 t/m 5 in het stappenplan. Het beleid in deze nota is kaderstellend. In uitzonderlijke situaties kan daarop beargumenteerd van het stappenplan en afwegingskader worden afgeweken, dit vergt een bestuurlijk besluit. 5.1 Stap 1- functie bepaling Functies langs zandwegen kunnen verschillen. Langs sommige zandwegen staat geen bebouwing, terwijl via andere zandwegen woningen en of bedrijven ontsloten worden. Omdat functies verschillen, zal ook het gebruik verschillen en daarmee ook het benodigde onderhoud. Bij stap 1 worden de zandwegen binnen de gemeente Oude IJsselstreek in verschillende categorieën ingedeeld. In sommige gevallen zal de functie van de zandweg niet hetzelfde zijn langs de gehele zandweg. De zandweg zal dan opgedeeld worden in wegvakken en per wegvak zal de functie bepaald worden.

Aangezien de functie van de weg gekoppeld is aan een onderhoudsregime en eventuele maatregelen is het streven de wegvakken wel zo lang mogelijk te houden, zodat niet bij elke kruising de functie verandert. In hoofdstuk 6 staat vervolgens het indicatieve onderhoudsregime per categorie beschreven. 1. Woningen: Zandwegen voornamelijk bedoeld om woni ngen te ontsluiten Weg waaraan woningen zijn gelegen. De wegen hebben ook een uitstraling die past bij het landschap waarin zij gelegen zijn. De woningen moeten bereikbaar zijn voor (personen-) autoverkeer en fietsers/ voetgangers. De wegen zijn echter erftoegangswegen, wat betekent dat verblijven een belangrijkere functie is dan de doorstroming van het verkeer. Een lagere snelheid is dus acceptabel op deze wegen. Landbouwverkeer kan gebruik maken van deze wegen. 2. Bedrijven: Zandwegen voornamelijk bedoeld om bed rijven te ontsluiten Ten behoeve van bevoorrading van industriële- en landbouwbedrijven die zijn gelegen aan zandwegen is een stevige ondergrond waarover zwaar verkeer moet kunnen rijden, van belang. De bedrijven dienen bereikbaar te zijn vanwege het economisch belang. Daarbij dient de weg zoveel mogelijk aangepast te zijn aan de landschappelijke omgeving. Landbouwverkeer kan gebruik maken van deze wegen. 3.

Recreatieve bestemmingen: Zandwegen die voorname lijk gebruikt worden ten behoeve recreatieve bestemmingen Het gebruik van de zandwegen met voornamelijk recreatieve bestemmingen is seizoensafhankelijk. Het gebruik zal in de zomer hoger liggen dan in de winter. Een goede bereikbaarheid van recreatieve bestemmingen en –attracties is van economisch, maar ook van sociaal belang. Landbouwverkeer kan gebruik maken van dit type weg. Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 22 4. Landbouw: Zandwegen die buiten landbouwbestemmin gen geen specifiek ontsluitende taak hebben. Het gebruik van deze zandwegen is beperkt en het gebruik bestaat vooral uit landbouwvoertuigen. Deze voertuigen stellen minder hoge eisen aan de staat van de weg (en het onderhoudsniveau) dan een auto. 5. Wandelen en fietsen: Zandwegen die zijn afgesloten voor het reguliere gemotoriseerde verkeer. De wegen die zijn afgesloten voor het openbare verkeer hebben uitsluitend een recreatieve functie. Zij zijn bestemd voor wandela ars, fietsers en/of ruiters. Op dit type wegen kan optimaal genoten worden van rust, stilte , natuur en landschap. Stap 1 gaat in op de vraag: is een maatregel wel nodig? Daarvoor wordt eerst de functie van de zandweg vastgesteld. Streven is om deze functie voor alle zandwegen vast te leggen op een kaart. Zodra de functie vast staat, wordt in deze stap een beschrijving gegeven van: 1.

de vorm van de weg: de eigenschappen en karakteristieken van de weg, zoals breedte, aanwezigheid van aparte fietsvoorzieningen, oppervlaktestructuur en waterafvoer worden beschreven. Tevens wordt de vorm van de weg in relatie tot de functie van de weg beschreven. 2. het gebruik van de weg: de intensiteiten, snelheidsgedrag van de bestuurder, aard van het verkeer en bijvoorbeeld het aantal woningen/bedrijven langs de weg worden beschreven. Als de functie, vorm en gebruik in overeenstemming met elkaar zijn, is er geen maatregel noodzakelijk. Wanneer dit niet het geval is, wordt verder gegaan met de stappen 2 t/m 4, waarop een antwoord verkregen moet worden op de vraag : wat is de meest geschikte maatregel? 5.2 Stap 2- Inventarisatie belangen Bij stap 2 wordt de belangen van een zandweg geïnventariseerd aan de hand van een aantal vragen. Gelderse Natuurnetwerk of Groene Ontwikkelingszone De eerste vraag is of de zandweg gelegen is in de Gelderse Natuurnetwerk of in een Groene Ontwikkelingszone. Het Gelderse Natuurnetwerk is hieronder aangeven in het donkergroen en de Groene Ontwikkelingszone is aangegeven met lichtgroen. Op de kaart is onder meer het natuurgebied Vennebulten aan de noordoostkant van de gemeente aangeven, waar zandwegen zijn gelegen.

Beleidsnota Zandwegen Datum: 5 oktober 2015 23 Wanneer dit het geval is of de zandweg aan die gebieden grenst, is aanvullend onderzoek nodig wanneer maatregelen negatieve gevolgen heeft voor die gebieden. In hoofdstuk 4 is al aangeven dat het gemeentelijke uitgangspunt is om de huidige zandwegen te behouden. In het geval van een ligging van een zandweg in een Gelderse Natuurnetwerkgebied of een Groene Ontwikkelingszone is een verharden van de weg uitgesloten. Alleen als er zwaarwegende argumenten zijn, kan een aanlegvergunning voor de verharding van de zandweg binnen het bestemmingsplan buitengebied in gang worden gezet, het geaccordeerde college-advies moet dan integraal opgesteld zijn (met bijdrage van de disciplines beheer, verkeer, recreatie/ toerisme en RO). Cultuurhistorische waarde De tweede vraag is of de weg van cultuurhistorische waarde is. Voor beantwoording van deze vraag moet de cultuurhistorische waardenkaart geraadpleegd worden, die in maart 2015 vastgesteld is door de gemeenteraad. In deze kaart zijn de cultuurhistorische waardevolle paden en wegen opgenomen. Deze kaart vormt het toetsingkader op cultuurhistorisch vlak. Als de weg een hoge cultuurhistorische en/ of landschappelijke waarde heeft, valt een eventuele toekomstige maatregel van verharden van de weg in ieder geval af.