Bijlage II - Beantwoording zienswijzen
Tekst van het document
nee, zie § 4.7
28
11
a) Twee verschillende afstandsnormeringen past niet bij een integrale gebiedsontwikkeling. Daarnaast is er sprake van rechtsongelijkheid doordat de bewoners in beide gemeenten op verschillende manier worden blootgesteld aan de effecten van windturbines. b) Vanuit volledigheid en zorgvuldigheid ziet reclamant graag dat een alternatief met als afstandsnorm 10 keer de tiphoogte van de windmolens wordt onderzocht.
Wat betreft de verschillen in afstandsnormen wordt verwezen naar paragraaf 2.1 van de zienswijzennota. Wat betreft het afstandsalternatief met 10 keer de tiphoogte wordt verwezen naar paragraaf 3.8 van de zienswijzennota.
nee, zie § 2.1
29
12a
Op de thema’s geluid, trillingen, luchtkwaliteit, geur, lichthinder en slagschaduw moet rekening worden gehouden met cumulatie-effecten. Daarbij moet de MER rekening houden met het maximale aantal
Wat betreft cumulatie van effecten wordt verwezen naar paragraaf 4.6 van de zienswijzennota. Wat betreft de typen windturbines
nee, zie § 2.5 en 4.6
22 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
windturbines, verschillende opstellingen en verschillende typen windturbines. Om adequaat de milieueffecten van windturbines vast te stellen moet de MER specificeren van welk type windturbine wordt uitgegaan.
wordt verwezen naar paragraaf 2.5 van de zienswijzennota. Het MER zal de hoeken van het speelveld opzoeken, en dus uitgaan van diverse opstellingen. Dit is een van de punten die zal worden meegenomen in het ontwerpend onderzoek. Per denkrichting (in totaal 4), zal daarnaast één van de opstellingsvarianten uitgaan van de maximale mogelijkheden van het gebied i.r.t. de maximale te genereren energieopbrengst, voor zover dit past binnen de principes van de betreffende denkrichting.
30
12b
Bij het thema Bodem moet ook rekening gehouden worden met de lange termijneffecten van onderaan de grondroeringen en het aanbrengen van enorme hoeveelheden vaste stoffen (betonnen fundering en heipalen) in de bodem. Ook wanneer die nadien moeten worden verwijderd.
In het MER wordt onderzocht wat de effecten van de windturbines op de bodemkwaliteit zijn. Dit aspect (bodem) is al opgenomen in het beoordelingskader (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD).
nee
31
12c
Bij het thema Netwerk moet expliciet gemaakt worden dat kiezen voor circa 26 windturbines een uitbreiding van het elektriciteitsnet met zich meebrengt. Ook de milieueffecten van de uitbreiding van het netwerk moeten onderzocht worden. Reclamant ziet graag dat er een aantal scenario’s uitgewerkt wordt om de milieu impact te minimaliseren door naar lagere aantallen windmolens te gaan en naar een mix met zon/wind
Wat betreft de milieueffecten van de verbouwing van het elektriciteitsnet wordt verwezen naar paragraaf 2.10 van de zienswijzennota. Een mix van zon en wind wordt niet onderzocht, aangezien dit niet binnen de doelstelling van gemeenten past, zie paragraaf 2.4 van de zienswijzennota.
nee, zie § 2.4 en 2.10
32
13
Aan het beoordelingskader moet ook toegevoegd worden wat de ‘betaalbaarheid’ is van andere gebiedsaspecten. Het heeft geen zin om varianten met kansen en waarden vast te stellen, waarvoor achteraf geen budget voor blijkt te zijn. Bij de kosten moeten ook de kosten voor afbraak na 20-25 jaar meegenomen worden.
In de fase van het m.e.r. worden alternatieven beoordeeld op het aspect kosten.
nee
33
14
Reclamant ziet graag dat de complete lifecycle van een windmolen beschouwd wordt in de milieueffectrapportage, waaronder milieueffecten verbouwing elektriciteitsnet, recycling composiet bladen, impact van verf- en erosiedeeltjes die door slijtage vrijkomen en verwijdering van fundaties aan de eind van de levensduur.
Wat betreft het meenemen van de gehele levensduur van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota. Wat betreft de milieueffecten van de verbouwing van het elektriciteitsnet wordt verwezen naar paragraaf 2.10 van de zienswijzennota. Wat betreft slijtage van de windturbinebladen wordt verwezen naar paragraaf 3.1 van de zienswijzennota.
nee, zie § 2.10, 3.1 en 3.2
De recycling van de composiet bladen van de windturbine wordt beschreven in het MER, onder het
23 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
thema Duurzaamheid en circulariteit (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD). Daarbij wordt opgemerkt dat risico's en aandachtspunten van recycling relevant zijn voor alle alternatieven. Dit aspect is niet maatgevend voor de keuze van een voorkeursalternatief. 34
16at/mc
Welk rekenmodel wordt gebruikt voor berekening van geluidsbelasting? Wie is de maker van deze modellen en hoe worden deze gevalideerd met ‘real world’ situaties? Nemen deze modellen ook laagfrequent geluid mee in de berekening?
Voor beantwoording van alle opmerkingen en vragen voor wat betreft geluid wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.5
Reclamant ziet graag twee normeringen zien: een geluidsnorm voor op de gevel én een geluidsnorm voor in de woning. Tevens zouden deze geluidsnormen gebaseerd moeten zijn op een etmaalgemiddelde en niet op een jaargemiddelde. Wat bedoelt u met “aandacht aan laag frequent geluid besteden op basis van algemeen beschikbare en geaccepteerde inzichten (o.a. van RIVM en het Rijk)”? Graag nader specificeren. 35
16d
Graag ziet reclamant dat de kennis en inzichten van Windwiki (waaronder de zienswijze op de landelijke NRD) worden betrokken in de NRD en wordt opgenomen als bron. https://www.windwiki.nl/wpcontent/uploads/2022/08/20220216-ZienswijzeWindwiki-op-de-NRD.pdf
De zienswijze van Windwiki op de NRD voor het planMER Windturbinebepalingen Leefomgeving wordt ter kennisgeving aangenomen.
nee
36
16e
Hoe gaat u concreet de effecten van (laagfrequent) geluid in kaart brengen in uw MER? Alleen verwijzen naar landelijke richtlijnen en wettelijke normen is volgens reclamant onvoldoende.
Wat betreft (laagfrequent) geluid wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.5
37
16f
Hoe gaat u invulling geven aan het voorzorgsbeginsel / voorzorgsprincipe wat betreft gezondheidseffecten, nu daar nog veel onduidelijkheid over bestaat?
In het project zijn bovenwettelijke afstandsnormen van 1 en 2 km afstand opgenomen vanaf de windturbines tot de bebouwde kom. Hiermee wordt invulling gegeven aan het voorzorgsbeginsel.
nee
38
16g
Uit een onderzoek rondom de windmolens van De Rietvelden in Den Bosch blijkt dat omwonenden veel hinder ervaren https://dtvnieuws.nl/nieuws/artikel/70-klachten-overwindpark-de-rietvelden-huisartsen-trekken-aan-debel/ hoe neemt u de uitkomsten van dit onderzoek mee in uw afwegingen voor de Duurzame Polder / MER?
Wat betreft gezondheid wordt verwezen naar paragraaf 4.3 van de zienswijzennota. We verwijzen wat betreft het door reclamant genoemde onderzoek naar de beantwoording van art. 71 RvO vragen van het College van burgemeester en wethouders van 25 april 2022. Indien nodig worden de uitkomsten van het uitgevoerde onderzoek over windpark de Rietvelden betrokken bij dit project. Uit geluidsmetingen ter plaatse en vervolgens
nee
24 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
geluidsberekeningen (rapportage juli 2022) blijkt dat het windpark aan de geluidsnormen voldoet. Er is hierdoor geen aanleiding om nader onderzoek te verrichten. Ontwikkelaar Pure Energie heeft aangeboden met een aantal burgers in gesprek te willen om duidelijk te krijgen wanneer ze overlast van geluid ervaren. Maar de melders die benaderd zijn hiervoor, hebben aangegeven niet in gesprek te willen. Het aangekondigde onderzoek naar slagschaduw is nog niet beschikbaar. nr. 4 (gemeente ’s-Hertogenbosch) 39
A
Door de in de gemeenteraden afgesproken contouren van 2 en 1 km worden de windturbines in het hart van de Duurzame Polder geplaatst, juist in de vogelkerngebieden. Één van de aspecten die in de m.e.r. aan bod dient te komen is een beschrijving van andere alternatieve locaties met een uitgebreide en transparante motivatie. Reclamant raadt aan eerst alle mogelijke windlocaties in Den Bosch en Oss te beoordelen.
Binnen de gemeente ’sHertogenbosch zijn in de Visie energielandschap de mogelijke locaties voor grootschalige windenergie afgewogen. De hoofdmotivering staat op pagina 24 van de Visie. De Visie is op 7 juli 2020 vastgesteld. Dit heeft mede input gegeven voor de vaststelling van het Eindrapport 2e Fase Verkenning Duurzame Polder op 6 oktober 2020 door de gemeenteraad. Voor de gemeente Oss dient de Gebiedsvisie buitengebied als onderbouwing voor de ontwikkeling van windenergie in de Duurzame Polder. De Gebiedsvisie buitengebied is door het college en de raad vastgesteld op 7 oktober 2021 en dient als bouwsteen voor de in ontwikkeling zijnde Omgevingsvisie. Verder heeft de gemeenteraad op 29 januari 2021 besloten de vervolgaanpak voor opwek van duurzame energie in de Duurzame Polder vast te stellen. De locatie van Duurzame Polder is in eerdere besluiten onderbouwd (zie bovenstaande alinea's). Dit MER onderzoekt de effecten van verschillende opstellingsvarianten binnen de Duurzame Polder. In het MER wordt verder een paragraaf opgenomen met de locatieonderbouwing op basis van bovengenoemde besluiten.
25 | 55
nee
Zienswijze
Gevolg voor het MER?
Nr. reclamant A1.1
Reclamant vindt dat er in de Beerse Overlaat een minimale afstand van 1.200 m nodig is tussen de kerngebieden weidevogels en wintergasten en de windturbines. De studie van SOVON beschrijft de unieke waarde van dit gebied en de kwetsbaarheid van de natuurwaarden.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.1
41
A1.2
Ter bescherming van de natuurwaarden dringt reclamant erop aan een afstandsnorm tot kerngebieden voor vogels te hanteren van minimaal 1200 meter, net als de Duitse Länderarbeidtsgemeinschaft der Vogelschutzwarten.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota, wat betreft mitigatie en compensatie wordt verwezen naar paragraaf 4.2.
nee, zie § 4.1 en 4.2
42
A1.3
Veel soorten die in de Beerse Overlaat voorkomen zijn kwetsbaar voor aanvaringen (kiekendief, boomvalk, buizerd, steenuil, wulp). Een peerreviewed onderzoek van de WUR laat zien dat zelfs bij een mortaliteitsnorm van 1% significant negatieve effecten op de populatiestand kunnen ontstaan.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.1
43
A1.4 A1.5
In art. 4.53 van de Omgevingsverordening is bepaald dat alle mogelijke en relevante mitigerende maatregelen worden genomen om dodelijke slachtoffers te voorkomen bij vergunningverlening voor windturbines. Reclamant vraagt om deze mitigerende maatregelen duidelijk te benoemen in uw besluit en raden u aan te onderzoeken welk effect deze verplichte maatregelen hebben op de businesscase van het windpark.
Wat betreft mitigatie en compensatie wordt verwezen naar paragraaf 4.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.2
Reactie
Nr. zienswijze nota 40
Er wordt de indruk gewekt dat de komst van windturbines en de nadelige gevolgen daarvan relatief eenvoudig gecompenseerd kunnen worden. Dit is echter niet zo eenvoudig als gedacht. Daarom wil reclamant benadrukken dat het belangrijk is om aantasting en de noodzaak tot compensatie te voorkomen. 44
A2
Reclamant vraagt om de overdraai boven Natura 2000 / NNB mee te nemen als wettelijke beperking bij de afbakening van de zoekgebieden
Wat betreft de overdraai van wieken wordt verwezen naar paragraaf 4.1.5 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.1.5
45
A3
Reclamant vraagt om het waterwingebied Lith en de bijbehorende boringvrije zone op te nemen als uitsluitingsgebied voor zon- en windprojecten.
De effecten op water, waaronder ook drinkwaterwingebieden worden beschreven in het MER (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD). Uitsluitingsgebieden worden niet expliciet in dit project aangewezen.
nee
46
B1 B2
Reclamant vindt dat het aspect Natuur een expliciete onderverdeling moet maken naar broedvogels, wintervogels, akker- en weidevogels, vleermuizen en overige beschermde soorten.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota. Zoals blijkt uit het beoordelingskader in de NRD zijn de mogelijke effecten op NNB en Natura 2000 gebieden onderdeel van de toetsing. Tevens worden de effecten op beschermde plant- en
nee, zie § 4.1
Het onderzoek dient verschillende effecten op vogels en vleermuizen expliciet mee te nemen: aanvaring, verstoring en barrièrewerking en externe werking bij NNB en Natura 2000.
26 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
diersoorten inzichtelijk gemaakt (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD). 47
B3
Reclamant ziet graag dat cumulatieve effecten van meerdere windparken worden meegenomen Bij het aspect natuur moet ook expliciet rekening worden gehouden met windmolens buiten het plangebied. Er moet worden aangegeven hoe dit tot uiting komt in de beoordeling van de effecten.
Wat betreft cumulatie van effecten wordt verwezen naar paragraaf 4.6 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.6
48
B4
Reclamant ziet graag dat stikstofdepositie als aspect wordt toegevoegd om de effecten op natuur te beoordelen.
Stikstofdepositie wordt onderzocht in het MER, dit valt onder het aspect ‘Effecten op Natura 2000gebieden’ onder het thema Natuur (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD).
nee
49
B5
Bij effecten op landschap vraagt reclamant nadrukkelijk om ongerepte natuurpanorama’s mee te nemen in de beoordeling. Bij het aspect ‘landschap’ moeten de visuele aspecten van de windturbines (en verschillende hoogtes) onderzocht worden
De visuele effecten van windturbines maken onderdeel uit van aspect 'Effecten op ruimtelijkvisuele kwaliteit' binnen het thema 'Landschap' (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD).
nee
50
B6
Reclamant ziet graag dat u de gehele levenscyclus van windturbines meeneemt in de beoordeling.
Wat betreft het meenemen van de gehele levensduur van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.2
nr. 5 (gemeente Oss) 51
1
Een gedegen, objectief en onafhankelijk (veld)onderzoek dat het omvattende feitencomplex in beeld moet brengen ontbreekt geheel. Reclamant vindt dat vooraf aan de besluitvorming door onderzoek met wetenschappelijke zekerheid vast dient komen te staan dat het bestaande beschermingsniveau voor een gebied niet zal worden aangetast door de voorgenomen plannen.
In het MER worden de milieueffecten van de verschillende alternatieven onderzocht en beoordeeld. Het MER biedt hiermee beslisinformatie voor de te nemen besluiten door gemeenten Oss en 's-Hertogenbosch. Deze te nemen besluiten zouden gepaard kunnen gaan met een aantasting van het bestaande beschermingsniveau. Dat is op voorhand niet uit te sluiten. Door een integrale afweging te maken worden de effecten op alle aspecten inzichtelijk gemaakt om uiteindelijk te kunnen komen tot een zorgvuldig afgewogen keuze.
nee
52
2
IWT’s vormen serieuze bedreigingen voor de gezondheid. Belangrijkste bedreigingen zijn infrasoon geluid en afbladdering van turbinebladen. Iedere IWT stoot ook afvalstoffen uit (lekt afvalstoffen) en verbruikt grondstoffen. Dit zal ook in kaart moeten worden gebracht. Het in beeld krijgen van de verschillende geluidswaarden kan alleen op locatie worden verricht en in een m.e.r. worden vastgelegd. Uit omgevingservaringen moet worden geconcludeerd dat omwonenden last ervaren van laagfrequent geluid. In het veldonderzoek moeten
Wat betreft geluid (inclusief laagfrequent geluid) wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota, en wat betreft gezondheid naar paragraaf 4.3. Wat betreft de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen wordt verwezen naar paragraaf 2.6 van de zienswijzennota.
nee, zie § 2.6
27 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
ook de frequenties van 0 tot 20 Hz worden meegenomen, uitgedrukt in dB(C). 53
3
Stakeholders zijn tot nu toe niet actief betrokken, terwijl daar een afbreukrisico ligt.
Alle stakeholders in en om de Duurzame Polder zijn uitgenodigd om deel te nemen aan het omgevingsparticipatieproces. Het is aan desbetreffende stakeholder zelf in welke mate deze al dan niet actief deelneemt hieraan.
nee, zie § 4.5
Voor nadere toelichting wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota. 54
Er wordt voorgesteld om de volgende onderzoeken te realiseren: Onderzoeksvoorstel 1. Windturbinegeluid en gezondheidsgevolgen m.n. voor kinderen. Onderzoeksvoorstel 2. Bisfenol A en microplastics uit wiekenmateriaal Onderzoeksvoorstel 3. Infrasoon en laagfrequent geluid: effecten op het hartvaatstelsel Onderzoeksvoorstel 4. Cumulatie van milieu-/ gezondheidseffecten op omwonenden
Wat betreft geluid (inclusief laagfrequent geluid) wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota, en wat betreft gezondheid naar paragraaf 4.3. Wat betreft de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen wordt verwezen naar paragraaf 2.6 van de zienswijzennota. Wat betreft cumulatie wordt verwezen naar paragraaf 4.6 van de zienswijzennota.
nee, zie § 2.6
55
Door de methode en opzet van de NRD feitelijk sprake van omkering van de bewijslast. Er wordt uitgegaan van geen gevolgen voor het milieu tenzij. Dit terwijl ieder vorm van behoorlijk bestuur de advisering en besluitvorming baseert op aantoonbaar maken van de gevolgen, dit afwegen tegenover de uitganspunten en randvoorwaarden en op basis daarvan besluiten.
Gemeenten kunnen de stelling van reclamant niet onderschrijven. Er wordt geen aanname op voorhand gedaan. In het MER worden de milieueffecten van de verschillende alternatieven onderzocht en beoordeeld. Uit het beoordelingskader in het NRD (op pagina 17) blijkt juist dat er vele milieuaspecten zijn waarvan de effecten onderzocht worden in het MER. Het MER biedt hiermee beslisinformatie voor de te nemen besluiten door gemeenten Oss en 's-Hertogenbosch.
nee
-
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota.
ja, zie §4.1.2
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt
ja, zie §4.1.3
nr. 6 (gemeente Oss) 56
1
-
57
28 | 55
2
besteed speciale aandacht aan Rode Lijstsoorten; er moet onderscheid worden gemaakt tussen overwinterende vogels en broedvogels. Daarbij moet speciaal aandacht worden besteed aan verstoring in de vestigingsperiode; onderzoek in hoeverre plaatsing van windmolens een negatief effect kan hebben op de overwinterende vogels op en rond de Hertogswetering; roofvogels, insecten en vleermuizen moeten ook worden meegenomen in het onderzoek.
Benut de juiste wetenschappelijke informatie over de invloed van windmolens op met name vogels:
-
onderzoek de negatieve effecten op de vogels, zoals genoemd in het SOVON rapport (nov 2019): Vogels van de Beerse Overlaat en analyse verstoring van vogels door windturbines. Zowel m.b.t. aanvaringen en verstoring, vermijding, uitwijking; betrek hierbij het onderzoek: ‘Sterftegrenzen die worden gebruikt in de effectbeoordeling van windenergie onderschatten de effecten van windparken op vogelpopulaties’ (Peter Schippers, Ralph Buij, Alex Schotman, Jana Verboom, Henk van der Jeugd, Eelke Jongejans).
verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
-
58
3
Door de Universiteit van Wageningen is rondom kwetsbare soorten en energie infrastructuur aangegeven dat: gezien de belangrijke kennishiaten dienen belangrijke foerageer-, rust- en broedgebieden voor de kwetsbaarste soorten buiten beschouwing te worden gelaten bij verdere ontwikkeling van windparken en hoogspanningslijnen.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota. Wat betreft cumulatie wordt verwezen naar paragraaf 4.6 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.1 en 4.6
59
4
Onderzoek of er in de directe omgeving alternatieve, grootschalige en open weidevogelgebieden mogelijk zijn die tijdig vooraf (aangenomen wordt minimaal 3 jaar) kunnen worden gerealiseerd.
Dit onderzoek maakt deel uit van het ontwerpend onderzoek en de integrale gebiedsontwikkeling, en wordt niet in het MER onderzocht.
nee
60
5
Onderzoek alternatieven waar snellere resultaten te behalen zijn zonder tijdverlies. Bijvoorbeeld: energiebesparing; zon op dak (reclamant dringt aan op een verfijnd onderzoek wat er in Oss en omliggende dorpen en bedrijventerreinen aan energie gewonnen kan worden op dak en gevels); wind op al verstoorde locaties zoals industrieterreinen, spoorwegen, snelwegen, et cetera. Nu wordt er veel energie gestoken in de meest moeilijke (windarme) locatie in Brabant. Bovendien maakte TenneT op 8 juni 2022 bekend dat er geen ruimte meer is op het stroomnet.
Wat betreft de nut en noodzaak van het project en de afbakening c.q. opdracht van het project wordt verwezen naar paragraaf 2.2 van de zienwijzennota. Aanvullend daarop, merken we op dat beide gemeenten al veel inspanningen verrichten op het gebied van energiebesparing en zon op dak; dit is echter niet voldoende en daarom is dus ook grootschalige opwek van windenergie nodig.
nee, zie § 2.2
29 | 55
Het huidige hoogspanningsnet is inderdaad op sommige plaatsen overbelast. TenneT en regionale netbeheerders werken aan uitbreidingen van het elektriciteitsnet, om het groeiende aanbod en de groeiende vraag naar elektriciteit ook in de toekomst te blijven verzekeren. Voor de ontsluiting van dit windpark vinden voortdurend overleggen met TenneT en Enexis plaats om hierover verdere afspraken te maken. Er is op dit moment geen aanleiding om af te zien van de realisatie van de windturbines in de duurzame polder.
Nr. reclamant
Zienswijze
Reactie
Gevolg voor het MER?
Nr. zienswijze nota 61
1a
Het plaatsen van windmolens vormt een bedreiging voor het grootste weidevogelgebied van Brabant en bedreigt de functie van ecologische verbindingszone Hertogswetering.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.1
62
1b
Het unieke gebied Beerse Overlaat (bepaald door kwel van de rivieren Maas en Waal) kan moeilijk worden verplaatst, vanwege de bijzondere kwaliteit en de benodigde omvang van het gebied (2.500 ha).
Wat betreft mitigatie en compensatie wordt verwezen naar paragraaf 4.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.2
63
1c
Er is onvoldoende aandacht besteed aan de volgorde (zonneladder) wat Oss kan opwekken ‘op dak’ en aansluitend bij de huidige infrastructuur.
Wat betreft varianten voor zonneenergie wordt verwezen naar paragraaf 2.4 van de zienwijzennota. Aanvullend wordt opgemerkt dat weldegelijk is besloten aan de hand van een (voorkeursvolgorde) met opwek door zowel zonne- als winenergie. In het raadsbesluit van 28 januari 2021 is besloten om de Osse opgave voor energieopwek vooral in te vullen door zon op dak, zon op reststroken/gemengde gronden en door windmolens op Elzenburg - de Geer en in de Duurzame Polder. Daarnaast is besloten om gemeentebreed terughoudend te zijn met zonnevelden op waardevolle grond.
nee, zie § 2.4
64
2
Er vindt geen integrale afweging van belangen plaats: Tunnelvisie is leidend: windmolens in de polder zijn duurzaam is de premissie, maar verstoring van een kwetsbaar weidevogelgebied is niet duurzaam; de weidsheid en openheid van de polder is onvoldoende betrokken bij de gemaakte keuzes; voortdurend wordt het belang van een geïntegreerde benadering benadrukt om de tunnelvisie te maskeren.
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota. Wat betreft mogelijke effecten op weidevogelgebieden, wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota. Het landschappelijke karakter van de polder is in de Verkenningsfase meegenomen en wel degelijk betrokken bij de keuze voor windenergie in de Duurzame Polder. Dit project gaat uit van een integrale gebiedsontwikkeling, zoals opgenomen in alle stukken. Dit is geen poging om iets te maskeren.
nee, zie § 4.1 en 4.7
65
2
Er is ten onrechte niet gekozen voor het instrument programma onder de Omgevingswet.
Er zijn een aantal redenen om niet te kiezen voor het instrument programma: de regie voor Duurzame Polder is overgedragen aan de gemeenten. Een programma is meer toegesneden op een overkoepelende regierol voor de provincie; het programma was bedacht als besluit op basis waarvan de PlanMER opgesteld zou kunnen worden. Nu we ervoor
nee
30 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
-
-
kiezen om PlanMER en ProjectMER te integreren in één MER, kunnen we de MER koppelen aan het voorkeursalternatief en de omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa). Koppeling aan een programma is daardoor niet meer noodzakelijk; door het opstellen van één MER en het laten vervallen van het programma wordt het proces versneld, en blijft de gewenste ultieme datum voor besluitvorming van 1 januari 2025 in zicht. In de Bestuursovereenkomst hebben de samenwerkende overheden op dit punt ook flexibiliteit (wel/geen Programma) afgesproken; het is nog onzeker of de Omgevingswet tijdig van kracht wordt. Het programma als juridisch instrument is pas mogelijk als de Omgevingswet van kracht is. Gezien de onzekerheid over de Omgevingswet is het proces zonder programma robuuster.
66
3
De indruk wordt gewekt dat het besluit tot plaatsing is genomen, dit is bestuursrechtelijk onjuist. De eerste wettelijke stap ‘voornemen en participatie’ is overgeslagen. De verkenning wordt ten onrechte als voornemen beschouwd.
Het besluit tot plaatsing wordt pas genomen op grond van concrete aanvragen voor het windpark in de Duurzame Polder. Naar verwachting wordt het windpark vergund met een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa), maar dit is onder andere afhankelijk van de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Van het voornemen tot de benodigde besluitvorming voor de Duurzame Polder, het opstellen van een milieueffectrapportage en de NRD is op 7 september 2022 kennis gegeven in het Gemeenteblad van gemeente Oss en ‘s-Hertogenbosch en Oss Actueel.
nee
67
3
Nederland voldoet niet aan de Vogelrichtlijn en aan het verdrag van Bern. Door het Rijk is een aanpak voor betering aangegeven per 2027. In de kaart daarbij is ook het weidevogelgebied in deze polder aangegeven.
Voor het opstellen van het MER wordt gebruik gemaakt van de vigerende wetgeving en het vigerende beleid.
nee
31 | 55
Zienswijze Voor het opbouwen van een vertrouwenwekkend proces moet de Commissie m.e.r. vooraf al om advies gevraagd worden.
De Commissie m.e.r. wordt (vrijwillig) om advies gevraagd over de tussenrapportage. In deze tussenrapportage is een verkenning van een aantal varianten opgenomen, en een Quickscan van de milieueffecten van deze varianten.
Gevolg voor het MER?
Nr. reclamant 3
Reactie
Nr. zienswijze nota 68
nee
Daarnaast wordt de Commissie m.e.r. voor het definitieve MER om advies gevraagd. Dit is een verplicht toetsingsadvies. Het (vooraf) vragen om een advies aan de Commissie m.e.r ten tijde van de NRD is geen verplichting en hiervoor is niet gekozen. 69
4a
Gezien het grote belang van vogels in dit project had reclamant meer duiding van nader onderzoek en weging op dit punt in de NRD verwacht. De effecten moeten integraal op verlies aan habitat, vermijdingsgedrag en barrière werking worden beoordeeld. Betrek daarbij ook de mogelijke effecten op de ecologische functie van de Hertogswetering.
Wat betreft natuur (waaronder de bescherming van vogels) wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van de zienswijzennota. De NRD benoemt niet afzonderlijk of specifiek benodigde onderzoeken, maar beschrijft de benodigde algemene onderzoeken op een aantal specifieke aspecten binnen het thema Natuur.
nee, zie § 4.1
70
4b
Er wordt verondersteld dat alle opgaven een gelijksoortige benadering krijgen. Het lijkt er alleen sterk op dat de opgaven voor energie en landbouw meer en minder zijn geconcretiseerd (ook natuur, door middel van moties). Voor de landbouw is de opgave nog te ongewis. De tunnelvisie en het gebrek aan een programma zullen elkaar versterken in die zin dat uiteindelijk alleen de inzet op windmolens overblijft en de rest grotendeels in een toelatingsregime.
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota. Er spelen diverse belangen, kansen, opgaven en waarden in dit gebied. Er wordt niet alleen gekeken naar de mogelijkheden voor energieopwek, ook de kansen en waarden van het gebied worden inzichtelijk gemaakt en maken onderdeel uit van het afwegingsproces. Gedurende het proces wordt in samenspraak met de belangenorganisaties gewerkt aan een afwegingskader voor de keuze tussen alternatieven. Op basis daarvan maken de beide gemeenten uiteindelijk een belangenafweging.
nee, zie § 4.7
71
4b
Het onderzoek is in 2 fasen opgedeeld. Niet helder is welke reikwijdte en diepgang per fase zal worden bereikt.
De MER-onderzoeken zijn opgedeeld in twee fasen. In de eerste fase van het MER worden de verschillende alternatieven onderzocht op onderscheidende effecten. Deze onderzoeken bieden beslisinformatie voor de keuze voor een voorkeursalternatief. Wanneer het voorkeursalternatief is gekozen, worden in de tweede fase van het MER de milieueffecten
nee
32 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
van dit alternatief diepgaander onderzocht. nr. 7 (gemeente ’s-Hertogenbosch) 72
1
Onduidelijk is hoe in de kaart voor het zoekgebied (figuur 1.1.) de hoogspanningsmasten zijn meegewogen.
In de ontwikkeling van de varianten voor het MER wordt een afstand van ½ rotordiameter van hoogspanningsverbindingen in acht genomen, in lijn met het Handboek Risicozonering Windturbines.
nee
73
2
De samenhang van gecombineerde overlast ontbreekt (zoals o.a. windmolens, verkeer, trein, vliegtuigen, geur boerenbedrijf).
Wat betreft cumulatie wordt verwezen naar paragraaf 4.6 van de zienswijzennota. Cumulatie tussen onderwerpen die van invloed kunnen zijn op hinder of gezondheid (bijvoorbeeld geluid, slagschaduw, luchtkwaliteit en geur) worden beschreven onder het thema ‘gezondheid’.
nee, zie § 4.6
74
3
Onduidelijk is hoe onderzoek naar effecten van verschillende vormen van clustering wordt gedaan.
In het MER worden verschillende alternatieven onderzocht, waarbij elk alternatief een andere opstelling van de windturbines kent.
nee
75
4
Onduidelijk is hoe de inrichting van de Duurzame Polder i.c.m. andere doelstellingen zoals natuur, recreatie, klimaatadaptatie wordt onderzocht.
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.7
76
5
Onduidelijk hoe middels welke waardering van de verschillende ontwerpen de Voorkeursalternatief wordt gekozen.
Wat betreft integraliteit en het nog op te stellen afwegingskader wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.7
77
6
Onduidelijk is hoe (fysieke) ruimte wordt gehouden om de doelstellingen naar 2050 te kunnen realiseren.
Dit is een van de punten die zal worden meegenomen in het ontwerpend onderzoek. Per denkrichting (in totaal 4), zal één van de opstellingsvarianten uitgaan van de maximale mogelijkheden van het gebied i.r.t. de maximale te genereren energieopbrengst, voor zover dit past binnen de principes van de betreffende denkrichting.
nee
Gemeente Oss heeft besloten om op dit moment nog geen rekening te houden met de doelstellingen tot 2050. Gemeente Oss richt zich in de Duurzame Polder dan ook alleen op de realisatie van de energieopgave tot 2030. 78
33 | 55
7
Onduidelijk is wat de levensduur van de windmolens is en daarmee in de tijd gezien de datum voor ontmanteling en sloop. Over de milieueffecten hiervan wordt niet gesproken in de NRD. Dit zou nog
Wat betreft het meenemen van de gehele levensduur van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.2
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
meegenomen moeten worden voor een juist beeld van de circulaire economie van de Duurzame Polder. 79
18
Duurzame Polder is een project dat tot 2050 kijkt, hoe wordt met ‘uitbreiding’ van de opgave tussen 2030 en 2050 rekening gehouden?
Dit is een van de punten die zal worden meegenomen in het ontwerpend onderzoek. Per denkrichting (in totaal 4), zal één van de opstellingsvarianten uitgaan van de maximale mogelijkheden van het gebied i.r.t. de maximale te genereren energieopbrengst, voor zover dit past binnen de principes van de betreffende denkrichting.
nee
Gemeente Oss heeft besloten om op dit moment nog geen rekening te houden met de doelstellingen tot 2050. Gemeente Oss richt zich in de Duurzame Polder dan ook alleen op de realisatie van de energieopgave tot 2030. 80
19
Wat zijn de gevolgen voor de grondwaterstand van het vele beton en staal (fundering) windmolens? Waar staal en beton zit, kan geen water opgevangen worden.
In het MER wordt onderzocht wat de effecten zijn op grondwater.
nee
81
20
Wordt de fundering ook na de exploitatie weer volledig opgeruimd? Anders veel ijzer in je grondwater (vervuiling) en geen circulaire economie gedachte. Wordt dit betaald (reservering) door de initiatiefnemers?
Wat betreft het verwijderen van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.2
82
21
Het wegingskader in de NRD is onvolledig. Voorbeelden ter inspiratie: a. Hoogspanningsmasten vs. Aantal molens, wat past? b. Recreatie vs. Landbouw (afweging hoeveel ha t.o.v. elkaar) c. Natuur vs. RES (afweging hoeveel ha t.o.v. op te wekken energie)
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.7
Het NRD bevat geen wegingskader maar een beoordelingskader: de te onderzoeken aspecten in de MER. De genoemde afwegingen maken dus ook geen deel uit van dit kader. Gedurende het proces wordt in samenspraak met de belangenorganisaties gewerkt aan een afwegingskader voor de keuze tussen alternatieven. Op basis daarvan maken de beide gemeenteraden uiteindelijk een belangenafweging.
nr. 8 (gemeente ’s-Hertogenbosch) 83
34 | 55
In de polder is het erg stil, reclamanten zijn erg gehecht aan de rust die ons dat geeft. Reclamanten zijn bang dat het plaatsen van windmolens ten koste gaat van ons woongenot.
Wat betreft geluid wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota. Aanvullend daarop merken we op dat met de polder als gevolg van dit plan inderdaad zal veranderen van karakter, waardoor er o.a. meer geluidsbelasting zal zijn. In de MER
nee, zie § 4.5
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
zullen de effecten op het woonklimaat van omwonenden worden onderzocht. 84
De krachten die vrijkomen op de wieken en lagers zijn zo groot dat ze na verloop van jaren meer herrie gaan maken, en de kans op losrakende onderdelen met een dodelijke snelheid groter wordt.
In het MER worden de geluidsbelasting (zie paragraaf 4.5 van de zienswijzennota) en externe veiligheid van windturbines onderzocht. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat de windturbines na verloop van tijd meer geluid veroorzaken.
nee
85
De voormalige gemeente Maasdonk betitelde de polder als cultureel landschap waarin windmolens niet toegestaan waren. Waarom en hoe is dit standpunt gewijzigd?
De gemeenteraad van Oss heeft op 28 januari 2021 besloten om het Osse deel van de Duurzame Polder aan te wijzen als geschikt voor de realisatie van grootschalige windenergie. De Osse raad heeft toen besloten dat er clustering van windmolens in de Duurzame Polder (naast Elzenburg - de Geer) moest komen, en geen windmolens in Stijbeemden zouden worden geplaatst. In het MER worden de effecten op landschappelijke en cultuurhistorische waarden in de polder onderzocht.
nee
De motie ‘uitwerken scenario mogelijkheid woningbouw in de Rosmalense polder westelijk van de Grintweg’ wordt betrokken bij de variantenontwikkeling van het lopende ontwerpend onderzoek. De door reclamant opgenomen interpretatie is echter onjuist. De voorwaarde van 1 km afstand tot de bebouwde kom is in de besluitpunten van het raadsbesluit zelf opgenomen: ‘Het zoekgebied voor windturbines op Bosch grondgebied is gelegen op een afstand van tenminste 1.000 m gemeten vanaf de bebouwde kom van omliggende kernen.’
nee
nr. 9 (gemeente ’s-Hertogenbosch) 86
Het benoemen en juist interpreteren en kwalificeren van de motie (6 oktober 2020) is van essentieel belang voor een juist vertrekpunt voor variantenontwikkeling. De motie noemt geen 1.000 m grens, maar geeft aan dat het wenselijk is dat onderzoek naar de mogelijkheid van eventuele toekomstige woningbouw in de Rosmalense Polder (westelijk van de Grintweg) wordt meegenomen in de uitwerking van de verschillende scenario’s. Door het aanhouden van een 1.000 m grens wordt verdere ontwikkeling tussen De Groote Wielen en westelijk van de Grintweg definitief onmogelijk. Als de motie correct wordt geïnterpreteerd dan moet deze 1.000 m grens worden toegepast vanaf de Grintweg naar het oosten of moet er vanaf de Groote Wielen worden gerekend met 2000 m afstandsnorm.
In de NRD is hierover opgenomen dat in ’s-Hertogenbosch een afstand van ten minste 1 km van tot bebouwde kom van de kernen (en gerekend vanaf de grens van het in procedure zijnde bestemmingsplangebied ‘De Groote Wielen Noordoosthoek’) wordt aangehouden.
35 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
Die grens van dit bestemmingsplangebied is gelegen op circa 1 km afstand van de Grintweg. 87
Reclamant vreest dat de aandacht op natuur, wonen, klimaatadaptatie, landbouw en recreatie zeer summier aan de orde komt.
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.7
88
’s-Hertogenbosch spreekt van 16 windmolens. Het is voorbarig om van dit aantal te spreken als je niet eerst kiest hoe hoog deze windmolens moeten worden.
Met de keuze van 16 windturbines is gekozen voor een versnelling van de RES-opgave. Dit betekent dat de verwachting en het uitgangspunt is, dat dit hoge, moderne turbines zullen worden.
nee
89
Verzoek aan het college om als variant toe te voegen de mogelijke opbrengst van zonnepanelen op of aan de zuidzijde van de A59 van Oss tot aan vlijmen.
Wat betreft varianten voor zonneenergie wordt verwezen naar paragraaf 2.4 van de zienwijzennota. De zuidzijde van de A59 valt buiten het plangebied van de Duurzame Polder.
nee, zie § 2.4
nr. 10 (gemeente ’s-Hertogenbosch) 90
1
De gemeente stelt steeds dat een integrale gebiedsontwikkeling moet plaatsvinden. Dat de inspanningen daarop gericht zouden zijn is onjuist. Feitelijk is de enige en doorslaggevende factor het bouwen van windturbines. De andere waarden (zoals natuur, cultuurhistorische waarden, etc.) komen nergens in de afwegingen voor.
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota. Aanvullend daarop: de stelling van reclamant is onjuist. In alle stukken die in besluitvorming zijn gebracht, is integrale gebiedsontwikkeling als uitgangspunt opgenomen. Hierbij zijn telkens deze andere waarden als belangrijke te onderzoeken waarden benoemd: als voorbeeld noemen we hierbij de stukken behorende bij 2e Fase Verkenning 2020 en het Plan van Aanpak van 2022. Ook in de NRD zelf, in het beoordelingskader op pagina 17 en 18, zijn deze genoemde andere waarden omschreven en deze zullen in het ontwerpend onderzoek verder worden uitgewerkt.
nee, zie § 4.7
91
2
Enige onderbouwing van de nut en noodzaak, de hogere opgave en de significante wijziging van de wijze van opwek is niet gegeven. Feitelijk komt het er derhalve op neer dat de gemeente een hogere doelstelling nastreeft dan de opgave op basis van de RES luidt. Berekeningen over de hoeveelheid op te wekken energie zijn niet gepubliceerd in de Notitie, terwijl de m.e.r. wel daarop gebaseerd zal worden.
Wat betreft de nut en noodzaak van het project wordt verwezen naar paragraaf 2.2 van de zienwijzennota. Met de keuze van 16 windturbines is gekozen voor een versnelling van de RES-opgave. In het ontwerpend onderzoek en het MER worden berekeningen over de hoeveelheid op te wekken energie gemaakt en meegenomen.
nee, zie § 2.2
92
3
De bewonersbijeenkomsten worden uitsluitend georganiseerd met het oog op eventuele bezwaaren beroepsprocedures. Bewoners hebben diverse keren aangegeven zich niet gehoord te voelen, halve
Wat betreft participatie wordt verwezen naar paragraaf 4.4 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.4
36 | 55
De bewonersavonden zijn georganiseerd om iedereen te informeren en mee te nemen in het proces van de ontwikkeling van het gebied. Iedereen heeft de mogelijkheid gehad om kansen en waarden van het gebied aan te geven en vervolgens om mee te denken aan opstellingsvarianten. Enkele gestelde vragen dienen op het moment van de vraagstelling nog onderzocht en/of uitgewerkt te worden zodat er dan geen adequaat antwoord kan worden gegeven. Dit is inherent aan een complex project en daarmee een uitgebreid proces. De verkregen input wordt zo goed als mogelijk meegenomen in het vervolg. De ingediende zienswijzen worden onder andere door middel van deze reactienota beantwoord. Dit staat los van de mogelijkheden van eenieder om later tegen de uiteindelijke vergunningaanvraag in bezwaar en/of beroep te gaan. Het niet meegaan en/of verwerken van ingebrachte zaken is iets anders dan niet gehoord zijn. In een project zoals de duurzame polder kan niet worden voldaan aan alle wensen van een ieder. Er zullen ook keuzes moeten worden gemaakt die niet voor iedereen tot tevredenheid leiden. Dat is inherent aan een project voor de plaatsing van windturbines voor de energieopwek.
Gevolg voor het MER?
Reactie
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
Zienswijze of onjuist informatie te krijgen en geen antwoorden op vragen te krijgen.
93
4
De nut en noodzaak van het project is onderbouwd met een enquête die niet openbaar is. Derhalve is niet te controleren wat uit deze enquête is gekomen. Deze zelfbedachte opgave was mogelijk ingegeven door de zorg dat het plan van de initiatiefnemers er toe zou leiden dat de beslissing over een windpark ingevolge de Electriciteitswet bij het Rijk zou liggen.
Onduidelijk is wat bedoeld wordt. Er is geen sprake van een niet openbare enquête. In het kader van het project zijn sinds 2019 uitgebreide participatiebijeenkomsten georganiseerd. Zie paragraaf 2.2 in de zienswijzenota.
nee, zie § 2.2
94
5
Opvallend is de vooringenomenheid in alle documenten, rapporten en correspondentie. Nuances of alternatieven (voor windturbines) komen er niet in voor, de uitkomst stond daarmee van meet af aan vast.
Gemeenten bestrijden de stelling van reclamant. In alle documenten is open en transparant gecommuniceerd. Dat de energieopgave duidelijk is aangegeven en dat er de opgave ligt om te realiseren, is geen uiting van vooringenomenheid.
nee
95
6
De verschillende afstandsgrenzen van Oss en s’-Hertogenbosch zijn niet gebaseerd op enige
Wat betreft de verschillen in afstandsnormen wordt verwezen
nee, zie § 2.1
37 | 55
naar paragraaf 2.1 van de zienswijzennota. Gelet op de normering van diverse aspecten is de gekozen afstandsnorm juist voortgekomen uit het voorzorgsbeginsel en zorgvuldigheidsbeginsel.
Gevolg voor het MER?
Reactie
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
Zienswijze berekening, en zijn uitsluitend politieke besluiten. Zorgvuldig bestuur had de mogelijke gevolgen voor alle waarden (gezondheid omwonenden, effecten op flora en fauna, et cetera) eerst onderzocht voordat een besluit over de afstand tot de bebouwing werd genomen. Het zorgvuldigheidsbeginsel en voorzorgsbeginsel zijn niet in acht genomen.
96
7
Gegeven het feit dat de overige waarden niet nader zijn ingekaderd of uitgewerkt, is wel duidelijk dat dit hele traject alleen gaat over de locaties van de windturbines. De zin ‘Centraal staat de leidende duurzame energieopgave’ wijst dat al uit en illustreert ook opnieuw dat de energieopgave het enige argument is. Alle overige belangen zijn daaraan ondergeschikt.
Wat betreft integraliteit wordt verwezen naar paragraaf 4.7 van de zienswijzennota. Zie ook het antwoord onder paragraaf 2.1. Aanvullend daarop: gemeenten bestrijden de stelling van reclamant. In alle stukken die in besluitvorming zijn gebracht, is integrale gebiedsontwikkeling als uitgangspunt opgenomen. Hierbij zijn telkens waarden in het gebied als belangrijke te onderzoeken waarden benoemd: als voorbeeld noemen we hierbij de stukken behorende bij 2e Fase Verkenning 2020 en het Plan van Aanpak van 2022. Ook in de NRD zelf, in het beoordelingskader op pagina 17 en 18, zijn waarden omschreven en deze zullen in het ontwerpend onderzoek verder worden uitgewerkt.
nee, zie § 4.7
97
8
Gesteld wordt dat de geluidbelasting wordt berekend met behulp van “een model”. Niet is aangegeven welk model wordt gehanteerd. Dit maakt het onmogelijk om de berekeningen te toetsen. In de Notitie wordt nergens het gevolg van het Nevele arrest van 25 juni 2020 (ECLI:EU:C:2020:503) aangegeven, Voorts zijn op dit moment nog onderzoeken gaande door het RIVM naar de effecten van getuid en ultrasoon geluid op de gezondheid van omwonenden. Die effecten zullen door de Rijksoverheid nog moeten worden verwerkt in nieuwe regelingen/besluiten ter vervanging van het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling.
Wat betreft geluid wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.5
98
2.1t/m4 3.1t/m3
Bewonersbijeenkomsten: er werd in bewonersbijeenkomsten niet gereageerd op kritische opmerkingen, er is niet te traceren wat voor inbreng is gegeven en wat daarmee is gedaan; de verslagen van eerdere bewonersbijeenkomsten geven geen getrouw beeld van hetgeen aan de orde is geweest. Kritische noten zijn weggelaten. Alle ingebrachte zienswijzen zouden met de reactie van de gemeente in een overzichtelijk Excelbestand gepresenteerd moeten worden;
Wat betreft participatie wordt verwezen naar paragraaf 4.4 van de zienswijzennota. Aanvullend: de gemeenten kunnen zich niet vinden in deze bevindingen. Er is en wordt zo transparant mogelijk gehandeld en gecommuniceerd. De informatie is te vinden op de website van de Duurzame Polder.
nee, zie § 4.4
38 | 55
-
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
-
de gemeente verdraait feiten een voorziet bewoners van tendentieuze en onjuiste informatie; bewoners voelen zich niet gehoord; de gemeente baseert zich niet op berekeningen en feiten, er wordt arrogantie en vooringenomenheid ervaren.
nr. 11 (gemeente Oss) 99
Door de komst van windmolens worden de investeringen door het duurzamer maken van ons huis tenietgedaan.
Deze stelling nemen gemeenten voor kennisgeving aan en kan niet onderschreven worden.
nee
100
Verschillen in afstandsnormen in beiden gemeenten zijn vreemd, de inwoners van Geffen (aan de grens van beiden gemeenten) komen er bekaaid van af.
Wat betreft de verschillen in afstandsnormen wordt verwezen naar paragraaf 2.1 van de zienswijzennota.
nee
101
Openheid van zaken van de Gemeente Oss over het aantal windmolens dat er gaat komen is zeer welkom.
Het doel van het MER is om de verschillende alternatieven voor de inrichting van de Duurzame Polder te beoordelen op milieueffecten. Het MER is dan ook een onafhankelijk onderzoeksrapport dat beslisinformatie biedt voor het kiezen van het voorkeursalternatief. Hoewel de vraag naar het aantal windmolens begrijpelijk is kan er niet op voorhand worden gezegd hoeveel windturbines zijn opgenomen in het voorkeursalternatief. De energieopgave (hoeveelheid op te wekken energie) is immers bepalend en kan op verschillende manieren ingevuld worden.
nee
nr. 12 (gemeente Oss) 102
1
Het opwekken van waterstofgas op zee moet de hoogste prioriteit hebben. Het plaatsen van windturbines in de polder wordt hierdoor weinig zinvol.
Wat betreft de opwek van elektriciteit op zee wordt verwezen naar paragraaf 2.3 van de zienswijzennota.
nee, zie § 2.3
103
2
Het plaatsen van warmtepompen is een slecht idee.
Het plaatsen van warmtepompen is geen onderdeel van het project Duurzame Polder.
nee
104
2
Het hoogspanningsnet kan een nieuw windpark niet aan.
Het huidige hoogspanningsnet is inderdaad op sommige plaatsen overbelast. TenneT en regionale netbeheerders werken aan uitbreidingen van het elektriciteitsnet, om het groeiende aanbod en de groeiende vraag naar elektriciteit ook in de toekomst te blijven verzekeren. Voor de ontsluiting van dit windpark vinden voortdurend overleggen met TenneT en Enexis plaats om hierover verdere
nee
39 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
afspraken te maken. Er is op dit moment geen aanleiding om af te zien van de realisatie van de windturbines in de duurzame polder. 105
3
Zonnepanelen zijn nuttig, het zou handig zijn als je de terug geleverde stroom kunt opslaan in een thuisaccu.
Deze reactie wordt ter kennisgeving aangenomen.
nee
De keuze voor windenergie lijkt een uitgemaakte zaak waarbij het financiële belang van de betrokken partijen voorop staat, de gezondheid van de inwoners wordt genegeerd. Goede alternatieven (zonne-energie) worden niet serieus genomen.
Beide gemeenten hebben gekozen voor de realisatie van de energieopgaven met windturbines, omdat deze een grote bijdragen leveren aan de realisatie ervan. Hierbij is het financieel belang niet bepalend, maar juist het belang van de energieopgave. Beide gemeenten vinden de gezondheid van inwoners erg belangrijk. Daarom hebben beide gemeenten ook gehoor gegeven aan de wens van de omwonenden om de windturbines op 1 en 2 km afstand te realiseren van de bebouwde omgeving. In het MER worden de effecten van windturbines op gezondheid onderzocht, zie paragraaf 4.2 van de zienswijzennota.
nee
nr. 13 (gemeente Oss) 106
107
1
Zolang er nog geen keuze is gemaakt voor het type windmolen, moeten de effecten van alle typen in de MER opgenomen en onderzocht worden.
Wat betreft de typen windturbines wordt verwezen naar paragraaf 2.5 van de zienwijzennota.
nee, zie § 2.5
108
2
Nederlandse rapporten inzake de effecten van windmolens zijn gedateerd en gebaseerd op kleinere, oudere windmolens. Er is onderzoek nodig naar de effecten van windmolens van 250m (waar Den Bosch voor kiest).
Wat betreft de typen windturbines wordt verwezen naar paragraaf 2.5 van de zienwijzennota en in paragaaf 4.5 wat betreft het aspect geluid en overige aspecten in andere paragrafen.
nee, zie § 2.5
109
3
In de MER moet worden aangegeven met welke onderzoeksrapporten is gewerkt, welke uitgangspunten zijn gebruikt, welke discrepanties en aannames er zijn.
In het MER zullen deze zaken worden opgenomen.
nee
110
4
Er moet ingezet worden op maximale zonne-energie, en het restant moet voldaan worden middels windenergie. Vruchtbare landbouwgrond is niet belangrijker dan gezondheid van de inwoners en de vervuiling van de polder.
Wat betreft varianten voor zonneenergie wordt verwezen naar paragraaf 2.4 van de zienwijzennota.
nee, zie § 2.4
111
5
Geef aan hoe het vrijkomen van fijnstof bij windmolens (door slijtage van epoxyharsen van de wieken met het daarbij vrijkomen van micro- en nanoplastics en bisfenol A) is opgenomen in de MER.
Wat betreft uitstoot van luchtverontreinigende stoffen wordt verwezen naar paragraaf 2.6 van de zienswijzennota. Wat betreft slijtage van de windturbinebladen wordt verwezen
nee, zie § 2.6 en 3.1
40 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
naar paragraaf 3.1 van de zienswijzennota. 112
6
Geef aan hoe onderzoek naar laagfrequente tonen is opgenomen in de MER.
Wat betreft laagfrequent geluid wordt verwezen naar paragraaf 4.5 van de zienswijzennota.
nee, zie § 4.5
113
7
De enquête onder omwonenden inzake de ervaringen m.b.t. de windmolens in de Rietvelden Den Bosch moet meegenomen worden.
We verwijzen wat betreft het onderzoek naar windpark De Rietvelden naar de beantwoording van art. 71 RvO vragen van het College van burgemeester en wethouders van 25 april 2022. Indien nodig worden de uitkomsten van het uitgevoerde onderzoek over windpark de Rietvelden betrokken bij dit project. Uit geluidsmetingen ter plaatse en vervolgens geluidsberekeningen (rapportage juli 2022) blijkt dat het windpark aan de geluidsnormen voldoet. Er is hierdoor geen aanleiding om nader onderzoek te verrichten. Ontwikkelaar Pure Energie heeft aangeboden met een aantal burgers in gesprek te willen om duidelijk te krijgen wanneer ze overlast van geluid ervaren. Maar de melders die benaderd zijn hiervoor, hebben aangegeven niet in gesprek te willen. Het aangekondigde onderzoek naar slagschaduw is nog niet beschikbaar.
nee
114
8
De zienswijze van Windwiki op de NRD planMER windturbinebepalingen leefomgeving moet worden meegenomen.
De zienswijze van Windwiki wordt ter kennisgeving aangenomen.
nee
115
9
Hoe wordt (financieel) gewaarborgd dat de windmolens ook worden afgebroken, afgevoerd en het landschap opnieuw wordt aangeplant.
Dit is een bindende eis uit de provinciale verordening, zie artikel 3.37, lid van de Interim Omgevingsverordening, die zal doorwerken in de vergunningsvoorschriften. Daarnaast zal dit ook met de ontwikkelaar worden afgesproken.
nee
116
10
Geef aan wat de gevolgen zijn voor de vliegbewegingen in het laagvlieg gebied.
Wat betreft het laagvlieggebied van Defensie wordt verwezen naar paragraaf 3.9 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.9
117
11
Geef aan wat de planschade voor omliggende bewoners zal zijn.
Eventuele planschade is geen milieueffect en wordt dus niet onderzocht in het MER.
nee
De wet voorziet in een systeem waarin planschade afgehandeld
41 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
wordt. Verzoeken tot planschadevergoedingen kunnen (op dit moment volgens het huidig recht van de Wro) worden ingediend tot 5 jaar na het onherroepelijk worden van het planologisch besluit (zie art. 6.1, lid 4 van de Wro). Met de Omgevingswet (verwachte inwerkingtreding 1 januari 2024) zal dit wijzigen. Planschadeverzoeken worden door een onafhankelijke adviseur beoordeeld, waarbij wordt meegewogen in hoeverre de ontwikkeling voorzienbaar was, en een bepaald algemeen maatschappelijk risico wordt meegenomen. nr. 14 (gemeente Oss) 118
1a 1b
Kunt u aangeven waar in hun gebied de Bossche turbines komen en op basis van welke berekeningen ten aanzien van de afmetingen van de turbines en de rekenregels ten aanzien van onderlinge afstanden voor een optimale windvang? Bevestig het aantal en de afmetingen van de turbines die het Wind-Collectief voornemens is te gaan plaatsen.
Het zoekgebied voor windenergie is opgenomen in figuur 1.1 van de NRD, zie pagina 2 van de NRD. Uitgangspunt is 16 windturbines in de gemeente ’s-Hertogenbosch, zie bestuursakkoord. Er kunnen nog geen concrete uitspraken worden gedaan over de locatie en de hoogte van de windturbines. Dit is onderdeel van het ontwerpend onderzoek.
nee
119
2
Bevestig dat er op het Oss gebied nooit turbines en/of andere energie-opwekkers zullen worden toegestaan. (Het lijkt gezien de samenwerking tussen de twee gemeenten dat er overwogen gaat worden om Bossche turbines op Oss’ gebied te plaatsen)
Voor het grondgebied van Oss geldt de energieopgave van 0,514 PJ. Er is geen sprake van het plaatsen van Bossche turbines op Oss’ gebied. Iedere gemeente voorziet in haar eigen energiebehoefte.
nee
120
3a
Voor de bewoners in het plangebied (in de polder), aan de rand van Geffen en de toekomstige bewoners van de nieuwe wijk Amsteleind zal de afstandsnorm van 2km niet gehaald worden. Waarom maakt Oss een duidelijk onderscheid in de bescherming van zijn inwoners? Dit met name voor de wijk Amsteleind?
De toekomstige inwoners van Amsteleind zijn zich ervan bewust dat zij in een woning gaan wonen in een woonwijk die grenst aan de Duurzame Polder. Maar ook voor deze woningen geldt dat hier aan de wettelijke bepalingen voor normen moeten worden voldaan, zodat ook deze bewoners op een ‘gezonde’ afstand van de windturbines komen te wonen.
nee
121
3b
Waarom legt Oss niet aan Den Bosch de keuze van 2 km op en heft daarmee het afstandsverschil in de dorpskern Geffen op?
Omdat de gemeente Oss niet kan besluiten over het grondgebied van de gemeente 's-Hertogenbosch.
nee
122
3c
Zal Oss die afstand van 2 km vergroten als uit onderzoeken zal blijken dat zelfs 2 km onvoldoende
Dit is niet de verwachting, maar Oss heeft zich te houden aan
nee
42 | 55
geldende normen voor o.a. geluidhinder en slagschaduw op het gebied van veilig wonen en zal zich dan ook daaraan houden.
Gevolg voor het MER?
Reactie
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
Zienswijze garantie voor veilig wonen biedt aan de inwoners aan de grenzen van de aan het plangebied liggende wijken en woonkernen?
123
3d
Waarom houdt Oss niet uit het oogpunt van het voorzorgsprincipe niet de grens van 10x de tiphoogte aan? Deze grens wordt in delen van Duitsland reeds toegepast. Gemeenten hebben toch de plicht hun inwoners maximaal te beschermen?
Wat betreft het afstandsalternatief van 10 keer de tiphoogte wordt verwezen naar paragraaf 3.8 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.8
124
4a
In de NRD is volgens reclamant onvoldoende zwaarte gegeven aan de risico’s die er tijdens de bouw en demontage van de windturbines ontstaan. Laat zien hoe alle risico’s (tijdens de bouw) zijn bepaald en hoe ze worden gewogen in de MER.
De effecten van de bouw van windturbines worden in de MER meegenomen als onderdeel van de thema’s verkeer, trillingen, geluid etc.
nee
125
4b
Laat zien hoe alle risico’s (tijdens de demontage) zijn bepaald en hoe ze worden gewogen in de MER.
Wat betreft meenemen van effecten tijdens de demontage van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.2
126
4c
Wat is het plan voor de compensatie van het stikstofgas wat vrijkomt bij de vervaardiging van de basismaterialen en de onderdelen en opbouw van deze turbines?
In het MER worden de effecten van (de bouw van) windturbines op stikstofuitstoot onderzocht. Wat betreft compenserende maatregelen wordt verwezen naar paragraaf 4.2 van de zienswijzennota. De vervaardiging van de onderdelen welke plaatsvinden op een andere locatie maken geen onderdeel uit van dit onderzoek. De opbouw van de windturbines kan gepaard gaan met milieueffecten, waaronder stikstofemissies, en dat wordt, conform het beoordelingskader in de NRD, inzichtelijk gemaakt.
nee, zie § 4.2
127
4d t/m f
Wat is het plan voor de verwerking van de schadelijke en merendeel niet herbruikbare materialen die in de turbines verwerkt zijn? Licht alle plannen en risico’s toe voor de verwerking van de rotorbladen na afbraak of na een incident waarbij ze afgekeurd en vervangen moeten worden.
De recycling van de composiet bladen van de windturbine wordt beschreven in het MER, onder het thema Duurzaamheid en circulariteit (zie beoordelingskader op pagina 17 van de NRD). Daarbij wordt opgemerkt dat risico's en aandachtspunten van recycling relevant zijn voor alle alternatieven. Dit aspect is niet maatgevend voor de keuze van een voorkeursalternatief.
nee, zie § 3.2
128
4f
Na afbraak van de turbines zal de grond onder en rond de turbineposities weer bruikbaar moeten worden gemaakt. Licht toe hoe hierin is voorzien in de NRD en zal worden meegewogen in de MER.
Wat betreft verwijderen van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota.
nee, zie § 3.2
129
5a
Geef aan hoe de risico’s die samenhangen met de materialen en hulpmiddelen van de gondel zijn opgenomen en gewogen in de NRD in de verschillende fases van de turbines
In het MER wordt nagegaan of de inrichting van de Duurzame Polder leidt tot veranderingen in risico’s ten aanzien van externe veiligheid.
nee, zie § 3.2
43 | 55
Gevolg voor het MER?
Reactie
Zienswijze
Nr. reclamant
Nr. zienswijze nota
Wat betreft het meenemen van de gehele levensduur van de windturbine wordt verwezen naar paragraaf 3.2 van de zienswijzennota. 130
5b
Laat zien hoe de NRD-richtlijnen aan geeft waaraan de bouwers en fabrikanten moeten voldoen t.a.v. keuze, gebruik en afvoer van deze materialen.
Het MER bevat geen richtlijnen voor bouwers en fabrikanten. Deze kunnen eventueel wel in de vergunningvoorschriften worden opgenomen. Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten uit het MER worden eventueel wel mitigerende en/of compenserende maatregelen voorgesteld.
nee
131
5c
Welke extra maatregelen worden verplicht gesteld en gecontroleerd voor de gebruikte gassen die de ozonlaag kunnen aantasten.
Wat betreft de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen wordt verwezen naar paragraaf 2.6 van de zienswijzennota. In het MER worden geen maatregelen verplicht gesteld voor gassen. Deze kunnen eventueel wel in de vergunningvoorschriften worden opgenomen. Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten uit het MER worden eventueel wel mitigerende en/of compenserende maatregelen voorgesteld.