Bijlage bij toelichting 08-Dorpsplan Ravenstein 2006
Tekst van het document
In de afgelopen eeuwen heeft Ravenstein kennis
vestingstelsel en straten. Maar het is tegelijkertijd
van de locatie De Kolk is te beschouwen als een
gemaakt met nieuwe ontwikkelingen. De spoorlijn
een grote moeilijkheid. Vele bouwprojecten op
inbreidings- en transformatielocatie. Het huidige
uit 1881 (‘s-Hertogenbosch – Nijmegen) heeft een
inbreidingslocaties komen moeizaam van de grond,
bedrijventerrein en de gemeentewerf kunnen
nevengeul afgesneden die vlak voor de Maasdijk
het stadje is slecht bereikbaar voor automobilisten
volgens de Structuurvisie Oss 2020 worden vervangen
liep, waardoor deze verlandde. Bovendien is er in de
en voorzieningen trekken als gevolg daarvan weg. De
door een nieuw woongebied. De locatie sluit aan op
uiterwaarden vlak voor het stadje een fabriek (De
beschermde status maakt dat nieuwe ontwikkelingen
de open bebouwingsstructuur van Huisseling.
Heus) neergezet. Samen hebben deze ontwikkelingen
moeilijk zijn in te passen. Verheugend is het nieuws
er voor gezorgd dat de oorspronkelijke relatie met
dat er in het voormalige klooster appartementen
het water erg is verzwakt.
voor senioren worden gebouwd. Op deze wijze kan
De aansluiting op het spoor, de Maas en op de
‘t Stadje bijdragen aan de opvang van de vergrijzing
snelweg betekende veel voor het stadje. Het
mèt behoud van de historische kwaliteit van de
ontwikkelde zich in eerste instantie traag. Na de
bebouwing.
57
NS
A B
De Kolk
De Kolk: Twee planfasen
De Kolk nu: de lokatie is aan vier kanten ingesloten 58
Optie 1: barriére Dorpenweg opheffen
Optie 2: relatie met Schaafdries
Voorstellen De bouwopgaven binnen de bestaande ruimtelijke
kunnen misschien worden herontwikkeld. Dit
ruimtelijk worden verzacht.
grenzen van de spoordijk, de snelweg, de Maasdijk
noordoostelijk gelegen deel van De Kolk is ca. 7
2. Het nieuwe woongebied moet een voorkant naar
en Huisseling kunnen een stads of suburbaan
hectare groot. Hier wordt ingezet op een menging
het spoor maken vanwege de langzaamverkeers-
karakter krijgen, afhankelijk van de locatie. Op een
van wonen en enige voorzieningen. Het gebied heeft
route die hier ligt naar het stadje.
stadse wijze (bijvoorbeeld met appartementen)
een uitstekende bereikbaarheid per spoor en weg.
3. De nieuwe inbreiding moet een structurerende
inbreiden is hier zeker op zijn plek. Compacte,
Maar dit vormt ook de begrenzing. Als geheel is het
uitstraling hebben op het omliggende, vrij
niet te hoge appartementen zijn geschikte voor
een eiland in de stad door haar harde randen. Aan
structuurloze gebied. Een toekomstige invulling
senioren en starters. De voorzieningen blijven bij
één kant wordt het begrensd door het spoor, aan
moet zich vooral aan de Schaafdries, spoorweg en
voorkeur zo veel mogelijk in ’t Stadje maar wel in
de ander door de Dorpenweg (met deels verdiepte
Dorpenweg met voorkanten presenteren om deze
combinatie met enkele nieuwe voorzieningen op
ligging en een geluidswal aan de noordkant). Aan de
positieve uitstraling te bewerkstelligen.
de locatie Rabobank/ van Thiel en enkele (zorg-)
zuidwestkant wordt het begrensd door achterkanten
4. Er wordt een betere relatie gelegd met de rotonde
voorzieningen in De Kolk. Niet alle voorzieningen
van bedrijven en aan de zuidoostkant door bestaande
en Schaafdries. Een deel van de bestaande gebouwen
passen immers in ’t Stadje. Toch zijn ze belangrijk
gebouwen en de weg de Schaafdries. Al met al zijn
in het zuidoostelijk deel van het gebied moet
genoeg om te behouden/krijgen voor de kern als
de condities voor het maken van een aantrekkelijk
hiervoor wellicht worden gesloopt. Hierdoor ontstaat
geheel. Zo ontstaat er een ‘voorzieningen-as’
woongebied niet optimaal. In groter verband
ruimte voor het maken van een goede ruimtelijke
midden in Ravenstein in plaats van een niet–centrale
bekeken (vanuit Ravenstein als geheel) ligt het
aansluiting van het nieuwe woongebied op de
concentratie in ‘t Stadje.
gebied echter wel goed.
Schaafdries. Het woongebied krijgt dus een ‘adres’
Wordt De Kolk herontwikkeld en (dicht) bebouwd,
aan de Schaafdries.
De Kolk
dan is er geen plaats meer voor het overloop-
5. Er moet een (langzaam verkeers-) route door
Het gebied van De Kolk heeft grote potenties.
parkeren. Dat zou dan bijvoorbeeld naar het
het gebied worden opgenomen als extra route van
De locatie bestaat nu grotendeels uit bedrijven
Bovenste Hoornwerk/de Benedenbleek moeten.
Station naar ‘t Stadje.
en enkele woningen. De Structuurvisie Oss 2020
Reden temeer dus om De Kolk en het Bovenste
6. De kwaliteit van de nieuwe invulling kan, afgezien
gaat ervan uit dat de bestaande bedrijven in
Hoornwerk gelijktijdig te ontwikkelen.
van het prachtige uitzicht over het spoor, niet
de zuidwestelijke zone in de nabije toekomst
Om de locatie te verlossen uit haar ruimtelijk
worden ontleend aan het omliggende gebied. Daarom
grotendeels blijven liggen. De komende jaren is
geïsoleerde ligging moet bij herontwikkeling worden
vraagt de locatie om een vrij sterk uitgesproken
het principe hier: een woonhuis aan de weg en een
voldaan aan de volgende voorwaarden:
eigen identiteit.
bedrijfsruimte erachter. Aan de noordoostkant van
1. De aansluiting tussen beide kanten van de
7. Om het gebied te betrekken bij de rest van de
De Kolk zijn veranderingen gaande. De bestaande
Dorpenweg moet worden verbeterd. De ruimtelijke
stad moet er een gebiedsoverstijgende functie in
gemeentewerf en Woonmaatschappij Maasland
en functionele scheiding die de Dorpenweg in
worden opgenomen. Hiermee krijgt het betekenis
vertrekken. Enkele bestaande bedrijfsterreinen
Ravenstein veroorzaakt moet in ieder geval
voor een groter publiek dan alleen de bewoners. 59
60
De Kolk langs het spoor
Leegstand in Ravenstein
Parkeerterrein op de Bleek
Leegstand in Ravenstein
8. Het gebied wordt nu tijdens evenementen
woningbouw is de aanleg van een geluidswal nodig,
Voorstel
gebruikt als groot parkeerterrein. Hiervoor moet
die echter uit ruimtelijk oogpunt niet wenselijk is.
Indien na onderzoek blijkt dat Vidi Reo te klein
elders een locatie worden gevonden.
De zichtbaarheid van Ravenstein vanaf de snelweg
gehuisvest is, kan het worden verplaatst naar een
Verder moet de planfasering voor dit gebied
zou er door worden ondermijnd. De geluidswal zou
nieuw gebouw, bijvoorbeeld op de Benedenbleek (zie
in tweeën worden gedeeld: het gedeelte nabij
bovendien waarschijnlijk niet het gewenste effect
hoofdstuk 3c). Daar ligt het vlak bij de binnenstad en
de Schaafdries zal een ander ontwikkeltempo
opleveren omdat het snelweg geluid via het ‘gat’ bij
is het goed bereikbaar voor de auto.
krijgen dan het gedeelte ten noordwesten ervan.
de Maasbrug toch tot de locatie zou doordringen.
Voor het gedeelte waarin de Gemeentewerf,
Onderzoek moet uitwijzen of het mogelijk is hier
De wijken ten zuiden van De Kolk
brandweerkazerne en Woonmaatschappij Maasland
ondanks de geluidshinderzone toch woningen of
Deze suburbane wijken missen een hoofdstructuur,
zijn gelegen moet al snel een plan worden gemaakt.
bedrijven te realiseren. Wellicht lage woningen/
de openbare ruimte is ruim bemeten, divers en oogt
bedrijven met geluidswerende voorzieningen zoals
rommelig.
Overige inbreidingslocaties
bijvoorbeeld de geluidswalwoningen die in Boxtel en
1. Voor locaties aan de Molensingel en in Het Doolhof
Utrecht aan de snelweg zijn gebouwd. Zichtbaarheid
Voorstel
(aan de gracht) zijn al vergevorderde plannen. Ter
van het Stadje vanaf de snelweg blijft daarbij
Voor de woonwijken ten zuiden van De Kolk wordt
plekke van de locatie Rabobank/ van Thiel zijn
belangrijk. Vooral in het deel waar de weg hoog ligt
voorgesteld om een duidelijke hiërarchie aan te
er nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Deze plek
door de Maasbrug zijn er misschien mogelijkheden
brengen in de wegenstructuur. De Schaafdries
kan fungeren als ‘stepping stone’ van het Stadje
om te bouwen.
is de belangrijkste weg en moet ook als zodanig
naar de ‘kop van De Kolk’ bij de Schaafdries. Een
worden vormgegeven. Alle overige wegen worden
mogelijkheid is dat hier ook commerciële activiteiten
Inbreidingen binnen de vestinggordel
ingericht volgens de principes die beschreven zijn
of activiteiten uit de dienstensector komen. Er moet
Voor diverse inbreidingslocaties liggen al
bij het deel ‘suburbane profielen’ in hoofdstuk 3d.
nader worden bekeken of dit programma past in de
vergevorderde plannen klaar. Het gaat daarbij
Dit houdt voornamelijk in dat verschillende wegen
bestaande bebouwing.
om een locatie aan de Molensingel en aan de
zullen worden versmald en ventwegen waar mogelijk
2. Ook de locatie tussen de snelweg en de Veersingel
Marktstraat. Het reikt buiten het bereik van het
verdwijnen. Ze worden ingericht als woonstraten
heeft potentie voor een nieuwe invulling. Het is
Dorpsplan om hier vaart achter te zetten, maar vaart
met een 30 km-regime. Voor elke plek zal worden
maar liefst 9 ha. groot (7,5 ha. zonder het gebied
is wel gewenst. Vidi Reo, het gemeenschapshuis,
bekeken of de openbare ruimte echt noodzakelijk is,
van de Langakker) en ligt vlakbij de kern en de Maas!
groeit volgens bewoners uit haar jasje en wil graag
of aan de bewoners wordt aangeboden ter vergroting
Momenteel is dit een rommelige zone die geen goed
uitbreiden. Momenteel is de locatie slecht bereikbaar
van hun tuin. Dit onder het motto: ‘minimale
visitekaartje is voor Ravenstein. Het vormt wel de
voor de auto.
openbare ruimte, maximale kavels’
entree voor bezoekers met een auto, omdat er ruim
(zie hoofdstuk 3d).
geparkeerd kan worden op de Benedenbleek. Voor 61
62
HOOFDSTUK 3c. INRICHTINGSOPGAVEN Binnen de kern van Ravenstein liggen enkele plekken
Drie van de vier plekken liggen aan de rand van ’t
waar in het kader van dit Dorpsplan op wordt
Stadje. Hier liggen de voormalige vestingwerken.
ingezoomd, omdat er belangrijke veranderingen
Momenteel komen de cultuurhistorische waarde
op stapel staan die kansen bieden voor een
en de ruimtelijke kwaliteit van de vestingwerken
samenhangende benadering of omdat de potentiële
niet goed tot hun recht. De Vestingwerken hebben
kwaliteiten zo groot zijn dat ze het verdienen om
veel potentiële kwaliteiten voor toerist en bewoner
te worden benut. Daarbij gaat het om de volgende
maar in de huidige situatie is de beplanting
plekken:
nogal verwilderd, wordt het water aan het oog
-
Het Bovenste Hoornwerk/ De Benedenbleek
onttrokken en wordt de vestinggordel aan alle zijden
-
Waterfront Ravenstein
‘aangevreten’ door typische stadsrandverschijnselen
-
Stationsomgeving
als tennisbanen, volkstuinen en parkeerplaatsen.
-
Het Laantje
In een integrale visie zou bekeken moeten worden welke onderdelen van de vestingwerken kunnen worden hersteld, hoe het water weer de ruimtelijke drager kan worden en hoe het geheel een parkachtige uitstraling kan krijgen compleet met vestingwerkenroute.
63
Ravelijn Oranje Zoekgebied gebouw met betekenis voor heel Ravenstein
Vidi Reo Skate Parkeren Kermis Parkeren Camping
Hoornwerken en Benedenbleek: nu
64
Hoogstedelijke referentie Maagjesbolwerk te Zwolle (Hans Ruijssenaars)
Hersteld hoornwerk
Hoornwerken en Benedenbleek: voorstel
Referentie citadel Kopenhagen
HET BOVENSTE HOORNWERK EN DE BENEDENBLEEK
Voorstel
De (Beneden-) Bleek is samen met het Bovenste
De cultuurhistorie moet beter zichtbaar worden,
en de Veersingel. Het nieuwe parkeerterrein moet
Hoornwerk eigenlijk altijd al een ‘aanhangsel’ aan
waardoor het een onderdeel wordt van de historische
goed worden ingericht onder andere met bomen.
de stad geweest. Hier lag tot 1932 de gracht tussen
stad en niet slechts een aanhangsel. De locatie is ca.
De plek kan op deze manier blijven functioneren als
de stad en het Bovenste Hoornwerk. Het ravelijn
2 hectare groot en ligt vlabij de binnenstad. Een park
kermisterrein en als plek voor evenementen.
Oranje lag in de gracht. Later is de gracht gedempt
lijkt hier niet op z’n plek aangezien er in de buurt
3. Of hier ook ruimte is voor een jongeren-
maar liep het terrein door zijn lage ligging toch
al veel fraai landschap is te vinden. Bovendien zou
ontmoetingsplek (JOP) moet nader worden bezien.
vaak nog onder water. Inmiddels is de Bleek een
de vestingordel als langgerekt park (kunnen gaan)
De camping, die van belang is voor de stad, voldoet
parkeerplaats, kermisterrein en ontmoetingsplek
fungeren. Wel kunnen het Bovenste Hoornwerk en
goed, maar neemt veel van de kostbare openbare
voor jongeren. Het terrein grenst aan achterkanten
de Benedenbleek gaan fungeren als een groot plein
ruimte in beslag. Op een alternatieve locatie zou
van gebouwen en heeft momenteel weinig
waarop van alles kan plaatsvinden. Kortom, deze
hij kunnen groeien en zijn doelgroepen kunnen
ruimtelijke kwaliteit.Het Bovenste Hoornwerk was
plek heeft grote potenties en moet in ieder geval een
uitbreiden. Een mogelijke plek is ten zuidwesten van
onderdeel van de vestingwerken. Een ‘hoornwerk’
betekenis krijgen/houden voor de hele stad.
de sportvelden bij het station. De bereikbaarheid van
is een buitenwerk van een vesting, bestaande uit
1. Het voorstel is om de gracht weer door te trekken
deze plek is goed. Hij grenst aan het landelijk gebied
één gebastioneerd front en twee lange, doorgaans
tot aan de dijk. Op deze manier wordt hij weer
en misschien kunnen de camping en de sportclub
evenwijdige flanken. Het voorwerk diende om een
herkenbaar en komt het Bovenste Hoornwerk beter
elkaar ondersteunen. Een tweede alternatief is
bastion, een ravelijn of een courtine te dekken.
tot zijn recht. Daarvan worden de aarden wallen
ergens in de Maasrand.
Het Bovenste Hoornwerk is wat haar hoofdvorm
hersteld. Nader onderzoek moet uitwijzen of ook het
Als geheel levert dit voorstel een ruimte en
betreft nog opvallend goed intact. De aarden
ravelijn Oranje kan worden hersteld. Onder aan de
gebouw op met betekenis voor het hele stadje.
verdedigingswallen zijn echter vervangen door vrij
Maasdijk wordt een route tussen de binnenstad en
Het is een unieke plek die momenteel niet goed
ongedifferentieerd groen (struiken en bomen).
het Bovenste Hoornwerk gemaakt.
wordt benut. In de geest van het Belvedere-
Daarachter ligt de NCC-camping. Deze camping ligt
2. Ergens in het aangegeven zoekgebied,
beleid van de rijksoverheid kan hier onder het
er op zich fraai, functioneert goed en is een welkome
bijvoorbeeld ter plekke van het voormalige ravelijn,
motto ‘behoud door ontwikkeling’ waardevol
aanvulling voor het toeristenaanbod in ‘t Stadje. Het
komt een gebouw met betekenis voor de hele
cultuurhistorisch erfgoed worden hersteld. Over de
is echter niet de meest passende invulling van het
stad, bijvoorbeeld een nieuw gemeenschapshuis.
historie van de vestingwerken is onder andere bij
Bovenste Hoornwerk. Er zijn diverse plannen voor dit
Het voormalige ravelijn Oranje kan dan als basis
de Heemkundekring zeer veel kennis aanwezig die
gebied gesneuveld omdat ze de cultuurhistorische
van een nieuw gebouw gaan fungeren. Naast het
zeker moet worden ingezet bij verdere plannen voor
waarde van het gebied niet ten goede kwamen. Aan
nieuwe gemeenschapshuis is op het bovenste
aanpassingen aan de vestingwerken.
de noordwestkant van’t Stadje ligt een vergelijkbare
Hoornwerk ruimte voor een fors parkeerterrein, dat
plek: het Benedenste Hoornwerk. Dit is echter
beduidend groter is dan het huidige parkeerterrein.
minder goed intact gebleven, vooral omdat het wordt
Hierdoor kan het dé toeristen-parkeerplek van
doorsneden door de spoorlijn.
Ravenstein worden, ontsloten vanaf de Maasdijk 65
waterfront huidige situatie
66
Plattegrond Ravenstein (Atlas Blaeu, 1649)
waterfront mogelijk eindbeeld
Indrukwekkend waterfront van Ravenstein (Gravure 1690)
WATERFRONT RAVENSTEIN
Voorstel
Ooit lag Ravenstein aan de Maas, of eigenlijk aan
Al met al is er behoefte aan een goed plan voor
industrieel monument, anderen niet… De tijd zal het
een nevengeul of strang van de Maas. Inmiddels is
het waterfront. Alle pogingen tot nu toe lijken te
leren.
die geul grotendeels verzand door de aanleg van het
stranden op het vraagstuk van De Heus. Ons voorstel
spoor en het bijbehorende grondlichaam. Pal voor
is om uit te gaan van een ideaal eindbeeld en daar
In de fasen daaraan voorafgaand kunnen tijdelijke
de historische stad is in de uiterwaarden de fabriek
vandaan in fasen terug te redeneren. Dit Dorpsplan
verkeersmaatregelen worden overwogen. Misschien
van De Heus verrezen. Vooral het vrachtverkeer van
beslaat een periode van ca. 15 jaar en na die 15
kan de jachthaven al worden uitgebreid, kunnen
De Heus zorgt voor conflicten met aanwonenden en
jaar zal De Heus er waarschijnlijk nog staan. Om
enkele bijgebouwen worden afgebroken, kan het
recreanten op de Maasdijk. Daarbij komt dat de wens
de verbinding tussen Ravenstein en de Maas straks
Waterfront al worden heringericht enz.
bestaat om de haven uit te breiden, de onhandige
te kunnen herstellen is het dus zaak daarvoor nu
ingang van de haven te verbeteren (loopt nu vol met
geen belemmeringen op te werpen. Verplaatsing van
slib) en het tekort aan parkeerplaatsen in ’t Stadje
De Heus is een voor de hand liggende optie, die in
te verminderen. In de beleidsnota ‘Verbonden aan de
overleg en in samenwerking met de directie van De
Maas’ wordt voorgesteld om de Maasdijk verkeersluw
Heus, nader onderzocht moet worden. Aanpassingen
te maken. Onderdeel hiervan zou kunnen zijn dat
aan de infrastructuur worden bezien in het licht
er twee parkeerplaatsen (‘poorten’) komen direct
hiervan. Het treffen van tijdelijke voorzieningen aan
ten noordwesten en ten zuidoosten van het Stadje.
de weg voor het vrachtverkeer naar De Heus moet
Aan de zuidkant zou dit het Bovenste Hoornwerk
wel mogelijk blijven.
kunnen zijn. De noordwestkant moet nader worden onderzocht. In ieder geval heeft dit consequenties
Eindfase (in tijd buiten de reikwijdte van het
voor de autobereikbaarheid van het Waterfront en
Dorpsplan): na de voorziene spoorverdubbeling en de
voor de toegankelijkheid voor de recreant.
ontmanteling van De Heus kan de eindsituatie worden gerealiseerd. De strang kan vóór de Maasdijk langs worden doorgetrokken waardoor er weer boten kunnen liggen voor het Veerhuis. De karakteristieke silo van De Heus kan worden hergebruikt worden als tentoonstellings-/activiteitenruimte of worden afgebroken. Sommigen vinden het een waardevol De toen nog bevaarbare strang, vlak voor de Maasdijk 67
STATIONSOMGEVING Het station ligt op een plek die relatief ver verwijderd
druk en vol is. De toerist moet maar vertrouwen op de
voor het langzame verkeer, die deels parallel aan
is van ’t Stadje. Door haar perifere ligging en de
bordjes die aangeven waar al het moois van ’t Stadje
het spoor ligt en via ’t Laantje/Pollekespad naar de
nabijheid van het bedrijventerrein mist het een
ligt te wachten; de route er naar toe is niet prettig en
binnenstad leidt, wordt verbeterd. Oriënteer bij een
goede, sociaal veilige omgeving. Er staan aan de
gaat over asfalt, langs het spoor en bedrijfshallen en
eventuele herontwikkeling van De Kolk de voorkanten
zuidkant enkele woningen maar die zijn te ver
komt dan in een woonwijk uit.
van de woningen erop. Het is een verbetering voor de sociale veiligheid van de route, maar ook voor
verwijderd om de bewoners een oogje in het zeil te laten houden. Het stationsgebouw staat al jaren leeg
Voorstel
de representativiteit van de route. We vervangen
en het loket is vervangen door een kaartautomaat.
De opgave voor het gebied rond het station ligt
het rode en zwarte asfalt door gebakken klinkers
Een gevolg daarvan was verloedering van deze plek
op twee schaalniveaus. Allereerst moet de directe
om de weg een vriendelijker karakter te geven. Er
en vele fietsdiefstallen. Vijf jaar geleden is er een
stationsomgeving worden aangepakt. Nu staan
komt een haag langs te staan, die de herkenbaarheid
fietsbeheerder aangesteld die erg goed werk verricht.
overal auto’s geparkeerd: de openbare ruimte is
van de route aanzienlijk verbetert. In de eventuele
De diefstallen zijn afgenomen en er is overdag sociale
versleten. Daarnaast moeten op structuurniveau
ontwikkeling van de noordoostkant van De Kolk kunnen
controle. Het station wordt goed gebruikt getuige
de (langzaam)verkeersroutes naar ’t Stadje en de
we een extra langzaamverkeersverbinding aanleggen
de vele fietsen en de vele auto’s die er worden
uitbreidingswijken worden verbeterd. De Schaafdries
die meerdere routes naar het station mogelijk maakt.
geparkeerd. De trein stopt er elk half uur.
is de logische autoroute en moet, nog nadrukkelijker
Met het oog op de sociale veiligheid van het station
Aan de noordkant van het spoor liggen weilanden, wat
dan nu het geval is, als herkenbare hoofdroute voor
voegen we aan de zuidkant van het spoor nog enkele
een prachtig contrast oplevert met de zuidkant die
de auto naar het station worden ingericht. De route
woningen toe. Dit moet nader onderzocht worden.
Overvolle parkeerplaats op voormalig laadperron 68
Het pad van het station richting het achterland
Zicht vanuit het station richting Ravenstein
HET LAANTJE
Voorstel
Het Laantje is een parkachtig gebied dat ligt
Voor het Laantje moet een ontwerp worden gemaakt
duidelijker zichtbaar moeten worden gemaakt als
ingeklemd tussen de gracht van de voormalige
dat ervoor zorgt dat de huidige functies beter
onderdeel van het Laantje. Het Laantje is een parel
vestingwerken en het spoor. Het is in potentie een
worden ingepast. De tennisbanen, de volkstuinen en
die nodig opgepoetst moet worden zodat ze weer
prachtige plek met doorzichten naar het water, oude
de scouting kunnen het parkje verlevendigen en een
betekenis krijgt als cultuurhistorisch monument en
bomen, glooiende grastaluds en vele plantensoorten.
verrijking zijn mits ze goede, open randen krijgen.
park voor inwoners en toeristen.
Tegelijkertijd is het een typische stadsrandzone met
Het water moet nadrukkelijker worden ingezet als
tennisbanen, volkstuinen en een scoutinggebouw
de structuurdrager van de hele vestingwerken. Op
met bijbehorend terrein. Er heeft zelfs een
sommige plekken moeten de grachten daartoe
dierentuin in gestaan met onder andere een aap!
verder worden uitgegraven (hersteld) maar in
De beplanting dreigt te verwilderen, waardoor de
het algemeen moeten er vooral struiken worden
gracht bijna niet meer zichtbaar is. Aan de zuidrand,
verwijderd die het zicht op het water weer open
nabij de woonwijk ligt een parkeerterreintje.
maken. Het huidige padennetwerk is verwarrend.
Het Laantje kan een onderdeel gaan vormen van
Daarom moet een duidelijk onderscheid worden
de eerder voorgestelde vestingwerkenroute. Het
gemaakt tussen de hoofdroute (vestingwerkenroute)
zuidelijk deel vormt het laatste onderdeel van de
en de nevenroutes. Het Benedenste Hoornwerk en
langzaamverkeersroute vanaf het station en heeft als
eventueel zelfs het Ravelijn Rockocrx zou weer
zodanig een representatieve rol.
Begin van het ‘t Laantje
Gracht van Ravenstein
Tennisvelden bij het t’Laantje 69
Gebakken klinkers als standaard 70
HOOFDSTUK 3d. SPELREGELS VOOR DE OPENBARE RUIMTE De hier genoemde spelregels zijn bedoeld als
tussen het profiel en materiaal dat binnen en
de regels zoals beschreven in het binnenkort af te
richtlijn voor nieuw in te richten gebieden en daar
buiten deze kernen ligt. Eigenlijk is er geen sprake
ronden bestemmingsplan “Stadje” (bureau Cuypers).
waar mogelijkheden zijn voor herinrichting van
van buiten en binnen, hier wordt gewoond in het
Wezenlijk onderdeel van de openbare ruimte vormen
bestaande gebieden. Het streven is het bestaande
landelijk gebied. Het landelijke profiel (vaak een
de ondergrondse kabels en leidingen. Zij leggen
karakter van het gebied te versterken.
ruilverkavelingsprofiel) loopt door in de kernen.
een grote claim op de inrichting van straten. Over
In het plangebied onderscheiden we: buitenwijken,
In algemene zin geldt hier: als er buiten klinkers
het gebruik van de ondergrond zouden duidelijke
dorpskernen en concentraties van woningen in
liggen dan ook binnen, als er buiten asfalt ligt
afspraken en daarbij horende beperkingen, moeten
het landelijk gebied. Bijgaande kaart toont met
dan ook binnen. Voor de uitbreidingswijken van
worden gemaakt met de verschillende ondergrondse
blauw gemarkeerd de dorpskernen, hiervoor gelden
Ravenstein geldt dat de suburbane kwaliteit moet
gebruikers. Zo’n afspraak kan zijn dat kabels en
de spelregels voor dorpse profielen. Zie hiervoor
worden benadrukt. Hiervoor zijn aparte spelregels
leidingen alleen onder straten komen te liggen en
ook de dorpse kenmerken in hoofdstuk 2. In de
opgesteld. Uiteraard gelden deze regels ook niet
alleen onder elementenverharding.
kleinste kernen willen we geen onderscheid maken
voor ’t Stadje, voor deze historische context gelden Dorpse profielen
Dieden
Landelijke profielen Dorpse profielen Suburbane profielen Dorpse profielen Landelijke profielen Landelijke Suburbaneprofielen profielen
Demen
Suburbane profielen Neerlangel 4,5 m
Dorpse profielen
Dennenburg 4,5 m 4,5 m
Deursen RAVENSTEIN
Klinkerverharding
Dorpse profielen Klinkerverharding Dorpse profielen Klinkerverharding
4,5 m
Suburbane profie
Klinkerverharding met trottoir
4,5 m 4,5 m
Suburbane profie Klinkerverharding met trottoir Suburbane profie
Klinkerverharding met trottoir
Neerloon
3,5 m
Huisseling
Landelijke profiel
3,5 m 3,5 m
Asfalt en grasbermen
Landelijke 71 profiel Landelijke profiel
Asfalt en grasbermen Asfalt en grasbermen
1m
2,5 m
1m
1m
2,5 m
1m
versmallen van wegen, d.m.v. fietssuggestiestroken -Smalle wegen. maar ook het visueel versmallen van wegen, d.m.v. fietssuggestiestroken 1m
2,5 m
1m
-Zichtlijnen naar het landschap -Vlak profiel met eenzijdige parkeerstrook
2m
-Vlak profiel met eenzijdige parkeerstrook
1m
2,5 m
1m
2m
-Vlak profiel met eenzijdige parkeerstrook
-Parkeren op erf -Veel prive groen
1m
2,5 m
1m
2m
Vlak profiel met eenzijdige parkeerberm
Parkeren op eigen erf
-Parkeren op erf
Zichtlijnen naar het landschap
-Parkeren op erf
-Willekeurig geplaatste bomen -Minimale openbare ruimte, maximale kavels. -Willekeurig geplaatste bomen
Willekeurig geplaatste bomen
-Willekeurig geplaatste bomen
Minimale openbare ruimte, maximale kavels
Veel privé-groen, hagen als erfscheiding
-Zichtlijnen naar het landschap
dorpse profielen 72
-Zichtlijnen naar het landschap
DORPSE PROFIELEN Op veel plekken is het dorpse en landelijke
Spelregel 2: parkeren op eigen erf
Spelregel 6: minimale openbare ruimte, maximale
karakter aangetast door typische suburbane
Overal in de dorpen wordt zoveel mogelijk
kavels
inrichtingsprincipes zoals plantsoenen, haaks
geparkeerd op eigen erf, bij voorkeur tussen de
In de huidige woongebieden is er opvallend vaak
parkeren, betonmaterialen, gescheiden
woningen. Het voordeel daarvan is dat niet auto’s
een overdaad aan openbare ruimte. Deze openbare
verkeersgebruik etc. De openbare ruimte lijkt op
maar tuinen dominant zijn in het straatbeeld.
ruimte wordt veelal enigszins ad-hoc ingericht met plantsoenen, parkeervakken, overbodige verharding
veel plaatsen jarenlang ‘op de automatische piloot’ te zijn (her-) ingericht zonder al te veel oog voor
Spelregel 3: zichtlijnen naar het landschap
etc. Het minimaliseren van de openbare ruimte
het specifieke en het dorpse. De hier voorgestelde
Om de karakteristieke verwevenheid met het
(versmallen van profielen) heeft als voordeel dat
profielen dragen wel bij aan het dorpse karakter.
landschap te benadrukken moet het landschap overal
er grotere kavels kunnen ontstaan. De riolering
De regels gelden voornamelijk voor zogenaamde
in het dorp zichtbaar aanwezig zijn. Zowel aan
en kabels en leidingen zouden onder het wegdek
woonstraten (30 km-zone).
het einde van een straat als tussen de kavels door
moeten komen te liggen. Asfalt is dan niet meer
moet waar mogelijk een visuele relatie zijn met het
mogelijk, maar dat is ook niet wenselijk.
landschap.
Tegelijkertijd hoort bij een dorp dat er toevallig
Spelregel 1: vlak profiel met parkeerberm
ontstane plekken zijn, een overdaad aan ruimte.
Bij dorpen hoort een informele inrichting van de openbare ruimte. In het hele plangebied,
Spelregel 4: willekeurig geplaatste bomen
Waar de mogelijkheid zich voordoet moet je de
uitgezonderd Ravenstein, krijgt dit vorm in een vlak
In de dorpen staan zelden lanen, lanen horen bij
bestaande openbare ruimte òf zo klein mogelijk
profiel zonder trottoirs en zonder trottoirbanden,
een planmatige uitleg. Voorstel is om in de berm, op
maken, òf juist informeel inrichten. Zo klein mogelijk
zodat het verkeer zich kan mengen. Als een weg
onregelmatige afstand bomen van de eerste orde te
maken heeft vooral betrekking op de straten, de
een zogenaamde buurtontsluitingsfunctie heeft is
plaatsen.
informele ruimten zijn vooral afzonderlijke plekken.
waarschijnlijk wel een trottoir nodig. Parkeren gaat op een vanzelfsprekende wijze: langsparkeren in een ruime berm, nooit haaks parkeren. Het moet op een zo vanzelfsprekend mogelijke wijze worden ingepast dus geen aparte parkeervelden /parkeermatjes maar een ruime berm. Ingericht met gras waar mogelijk en halfverharding waar nodig vanwege de parkeerdruk.
Spelregel 5: veel privé-groen, hagen als erfafscheiding Ruime voortuinen (vanaf 5 meter) dragen bij aan het groene karakter van de straat. De toepassing van hagen als erfafscheiding zou actief moeten worden gestimuleerd.
Deze afweging moet per straat afzonderlijk worden gemaakt. Waar de openbare ruimte (afzonderlijke plekken) een betekenis heeft of werkelijk wordt gebruikt door omwonenden wordt ingezet op een zo eenvoudige mogelijke inrichting. Gras met solitaire bomen is hiervoor veelal het meest geschikt.Door de grotere tuinen en kleinere oppervlakte openbare ruimte worden de beheerkosten voor de gemeente aanzienlijk minder dan nu het geval is. 73
74
Huidige situatie
Voorstel
Huidige situatie
Voorstel
Spelregel 7: eenvoudige, dorpse materialen De dorpse sfeer van het plangebied kan worden versterkt door eenvoudige dorpse materialen toe te passen in de openbare ruimte, zoals zand, gebakken klinkers, solitaire bomen en gras. Betonverhardingen of stadse plantsoenen dragen niet bij aan een dorpse atmosfeer. In de beeldmontage hiernaast worden hiervan voorbeelden gegeven. Zowel binnen als buiten de dorpskern zou een toename van eenvoudige hagen kunnen bijdragen aan eenheid en rust in het straatbeeld. Afgezien van de hoofdwegen (o.a de Dorpenweg en Schaafdries) geldt er bijna overal een 30 km-zone-regime. Dit houdt in dat bovenstaande maatregelen (mengen van verkeer,
Suburbane kenmerken
Dorpse Kenmerken
Een typisch verschijnsel in de huidige situatie: dorpse en suburbane inrichtingkenmerken door elkaar gebruikt, het voorstel is om duidelijk onderscheid te maken.
smalle wegen etc.) vanuit verkeerskundige optiek mogelijk zijn.
75
-Vlak profiel met eenzijdige parkeerstrook -Vlak profiel met eenzijdige parkeerstrook
-Parkeren op erf
lanen -Parkeren op erf
-Vlak profiel met eenzijdige parkeerstrook
profiel met eenzijdig trottoir
parkeren op eigen erf
lanen minimale openbare ruimte, maximale kavels
-Parkeren op erf lanen
lanen
-Veel prive groen
minimale openbare ruimte, maximale kavels lanen
minimale openbare ruimte, maximale kavels 1,20 m 1 m
Minimale openbare ruimte, maximale kavels
Veel privé-groen
2,5 m
1m
2m
gebakken materiaal en betontegels 30x30 cm
Suburbane profielen 76
-Veel prive groen minimale openbare ruimte, maximale kavels
SUBURBANE PROFIELEN Zoals eerder is beschreven bestaat een groot deel van
ruimte wordt veelal enigszins ad-hoc ingericht met
Spelregel 4: profiel met trottoir en eenzijdig
Ravenstein uit planmatig aangelegde uitbreidingswijken.
plantsoenen, parkeervakken, overbodige verharding
langsparkeren
Deze wijken hebben weinig relatie met het landschap
etc. Het minimaliseren van de openbare ruimte
In de woonwijken liggen aan één kant trottoirs. Het is
waarin ze liggen, dus is het extra belangrijk dat ze
(versmallen van profielen) heeft als voordeel dat er
niet nodig om aan beide kanten van de weg een trottoir
een eigen kwaliteit krijgen. Momenteel is er in die
grotere kavels kunnen ontstaan, waardoor de sfeer van
aan te leggen. Hiervoor in de plaats kunnen tuinen
wijken een veelvoud aan straatprofielen te zien.
de woongebieden meer wordt bepaald door tuinen dan
groter worden. Minder verharding is altijd goed voor de
Kenmerkend voor veel profielen is een teveel aan
door plantsoengroen en verkeerskundige maatregelen.
wateropvangcapaciteit van de bodem en voor het milieu.
verharding, rommelige veranderingen in het profiel, veel
Bij het minimaliseren van de openbare ruimte komen
Parkeren wordt op informele wijze georganiseerd:
verschillende parkeeroplossingen en de aanwezigheid
de riolering en kabels en leidingen onder het wegdek
eenzijdig langsparkeren in een verharde berm tussen
van veel en rommelig ‘plantsoengroen’. Bovendien liggen
te liggen. Asfalt is dan niet meer mogelijk, maar dat is
de bomen. De verharding van de parkeerstrook is
er ventwegen en vrij liggende fietspaden, die we in een
ook niet wenselijk. Buurtgroen in de woonwijken is wel
van het zelfde materiaal als de weg; er komen geen
rustige woonwijk niet nodig hebben.
wenselijk in de vorm van speelplekken, trapveldjes en
aparte ‘parkeermatjes’ en geen kleurverschillen.
dergelijke. Deze plekken worden bij voorkeur duidelijk
Haaks parkeren en aparte parkeervelden worden niet
Voorstel
afgebakend, bijvoorbeeld door een geschoren haag.
toegepast. Dit is namelijk een stadse oplossing.
Voor de inrichting van de buitenruimte van de
Op die plekken kunnen enkele solitaire bomen worden
woonwijken wordt een rustig, ontspannen karakter
aangeplant.
nagestreefd. Zodra zich een kans voordoet worden deze
Spelregel 5: lanen Het planmatige karakter van de straten wordt benadrukt
straten heringericht volgens onderstaande spelregels.
spelregel 2: veel privégroen, hagen als erfafscheiding
doordat de bomen in een rij staan, aan weerskanten
Door het consequent vasthouden aan deze regels zal
Ruimere voortuinen (groter dan 5 meter) dragen bij aan
van de weg. Liefst bomen van de eerste orde in
in de loop der tijd de eenheid ontstaan die het totale
het groene karakter van de straat mits de extra ruimte
de hoofdstraten, bomen van de tweede orde in de
uitbreidingsgebeid van Ravenstein nu zo ontbeert.
als tuin en niet als extra parkeerplek wordt ingericht. De
secundaire straten en liefst per straat verschillend zodat
Veel van de regels komen overeen met de regels voor
toepassing van hagen als erfafscheiding zou je moeten
er een aantrekkelijke differentiatie ontstaat.
dorpse profielen. Op enkele punten wijken ze af, zoals
stimuleren.
de toevoeging van een trottoir en laanbeplanting.
Spelregel 6: eenvoudige, natuurlijke materialen
Ventwegen zoals Roesterd, vrijliggende fietspaden en
Spelregel 3: parkeren op eigen erf
De inrichting van de openbare ruimte moet rustig
doodlopende wegen worden zoveel mogelijk vermeden
Bij nieuwe woningen moet altijd ruimte aanwezig zijn
zijn en vanzelfsprekend. Betonverhardingen of stadse
en rotondes zijn helemaal overbodig in een woongebied.
voor parkeren op eigen erf, bij voorkeur tussen de
plantsoenen, zoals vakken gevuld met cotoneaster,
woningen. Het voordeel daarvan is dat niet auto’s maar
rozenstruiken en dwergdennen, dragen niet bij aan een
tuinen dominant zijn in het straatbeeld.
ontspannen atmosfeer. In de straten worden gebakken
spelregel 1: minimale kavels maximaal privégroen In de huidige woongebieden is er opvallend vaak
klinkers toegepast en in de trottoirs 30x30 betontegels
een overdaad aan openbare ruimte. Deze openbare
en een trottoirband van 15 cm breed.
77
78
Dorps: versmalling door langsparkeren
Niet dorps: paaltjes als sturend element
Dorps: bocht in straat
Niet dorps: opvallende verkeersremmende maatregelen
Dorps: verkeersremmend door smalle straten
Niet dorps: opvallende drempels
Dorps: Bomen dicht bij de weg zorgen voor beperking van de snelheid
Dorps: mengen van verkeersdeelnemers
Dorps: drempels inpassen
VERKEERSREMMENDE MAATREGELEN TERUGBRENGEN Veel verkeersremmende maatregelen detoneren
In dorpen is het verkeer van oudsher
met het landelijke en dorpse karakter van het
gemengd. Daardoor houden de verschillende
gebied door hun schreeuwerige kleuren en overdaad
verkeersdeelnemers vanzelf rekening met elkaar.
aan objecten (zie afbeeldingen). Uiteraard gaat
In suburbane wijken wordt vaak gekozen voor
verkeersveiligheid vóór de esthetische kwaliteit maar
het scheiden van de voetgangers en overige
het realiseren van verkeersveiligheid kan ook op een
verkeersdeelnemers. Per situatie moet worden
wijze met minder ‘toeters en bellen’.
afgewogen of aparte trottoirs echt nodig zijn. Aparte fietspaden, markante fietssuggestiestroken,
Voorstel
busbanen en dergelijke mogen alleen in uiterste
Het rijgedrag moet je zo subtiel mogelijk afdwingen,
gevallen (bij aantoonbare verkeersonveiligheid)
zonder opvallende verkeerskundige maatregelen.
worden toegepast. Een belangrijk middel om het
Zeker in dorpen en suburbane wijken waar de sociale
rijgedrag subtiel te beïnvloeden is het versmallen
controle groot is moet dit mogelijk zijn. Ook echt
van de wegen. Dit dwingt de weggebruiker op een
noodzakelijke snelheidsremmers moet je subtiel
‘natuurlijke’ wijze tot langzaam rijden. In de kernen
inpassen. Verkeerskundige maatregelen zijn bij
en wijken (behalve de hoofdwegen) is 4,5 meter
voorkeur integraal onderdeel van de inrichting van
breedte het maximum. In het buitengebied blijven
de openbare ruimte. Dat betekent bijvoorbeeld dat
de wegen 3.5 meter breed (ruilverkavelingswegen).
drempels in dezelfde verharding worden uitgevoerd
Als maatregel tegen hard rijden in het buitengebied
als het materiaal van de straat en dat obstakels
kun je het asfalt te verwijderen en (deels) weer
zoals paaltjes en wegversmallingen zo min mogelijk
vervangen door zandwegen. Dit verhoogt de
worden toegepast. Asverspringingen zijn uit den
recreatieve aantrekkelijkheid aanzienlijk.
boze.
79
HOOFDSTUK 4. UITVOERINGSPROGRAMMA EN PLANNINGSCHEMA TOELICHTING OP HET UITVOERINGSPROGRAMMA c. Mogelijk nieuw project: Een actie kan ook
Het Dorpsplan schetst een integrale toekomstvisie
Dit hoofdstuk bevat het uitvoeringsprogramma (zie
op de leefbaarheid en de ruimtelijke ontwikkeling
los inlegvel achterin). Dit programma is een tabel
leiden tot een nieuw project. Deze projecten
van Ravenstein, de omliggende kernen en het
waarin alle voorstellen uit het Dorpsplan (lange
zijn afhankelijk van de beoogde initiatiefnemer
buitengebied.
termijn visie) zijn vertaald naar eerste acties op de
(pakt deze de actie op?) en dus van planningen,
korte termijn. Deze acties vormen de eerste stappen
beschikbare capaciteit en besluitvorming (niet
De manier waarop vanaf nu naar het toekomstbeeld
die genomen moet worden om voorstellen verder te
alleen bij de gemeente, maar ook bij andere
toegewerkt kan worden is vervat in het
brengen.
partijen). Het Dorpsplan heeft voor deze
uitvoeringsprogramma en het planningsschema.
Ook de planfase van iedere actie is benoemd. Hierbij
acties vooral een agenderend karakter. Met het
Dit programma en planningsschema geeft inzicht
is onderscheid gemaakt in:
Dorpsplan in de hand kan gewezen worden op
in de benodigde eerste stappen en rollen voor
a. Lopend project: De actie kan meegenomen of
de prioriteit die de actie in het plangebied en
betrokken partijen. Het Dorpsplan inclusief
afgewogen worden binnen een lopend project.
bij bewoners heeft. De eerste stap voor deze
uitvoeringsprogramma en planningsschema biedt
Vaak gaat het om projecten die al lopen vanuit
projecten zal vaak bestaan uit studie naar de
concrete handvatten en kaders voor de Dorpsraad,
de Nota Recreatie en Toerisme, de Natuur-
haalbaarheid (omvang, kosten, uitvoerbaarheid)
voor de gemeente en voor andere partijen om inzet,
en Landschapsvisie of de Reconstructie. Het
en daarmee kan bepaald worden of een voorstel al
koers en prioriteiten te kunnen bepalen en vooral om
Dorpsplan levert voor deze projecten extra
dan niet een vervolg krijgt.
aan de slag te gaan.
inbreng of vraagt iets extra’s. b. Gepland project: De actie kan een plek of
d. Afspraak: Tot slot kan een actie een afspraak zijn. Het gaat dan om een actie die in lopende (voor
De wijkcontactambtenaar speelt een belangrijke rol
afweging krijgen in een project dat nog niet
zover nog mogelijk) en nieuwe projecten kan
bij het uitvoeringsprogramma en planningsschema.
loopt, maar dat wel gepland is. Daarbij gaat
worden meegenomen. Vaak zijn dit richtlijnen en
Hij kan de voortgang coördineren en het
het bijvoorbeeld om de actualisering van
spelregels.
uitvoeringsprogramma en planningsschema na één of
bestemmingsplannen, de ontwikkeling van nieuw
Uiteraard is ook een beoogde trekker benoemd en is
twee jaar actualiseren samen met andere afdelingen
beleid of het Integrale Uitvoerings Programma
aangegeven welke partijen in ieder geval bij de
van de gemeente en de Dorpsraad. Hierbij worden
(IUP) voor inrichting en het beheer van de
actie betrokken moeten worden (noodzakelijke
de resultaten van acties betrokken. Aan de hand
openbare ruimte. Het Dorpsplan kan dan ook
betrokkenen).
van deze resultaten wordt bepaald of en hoe de
aanleiding vormen tot het eerder oppakken van
Tot slot is in de tabel opgenomen waar mogelijke
voorstellen een vervolg krijgen.
een project.
financiering gevonden zou kunnen worden en met welke andere plannen een actie relaties heeft.
80
TOELICHTING OP HET PLANNINGSSCHEMA Dit hoofdstuk bevat ook het planningsschema (tevens achterin als los inlegvel). Naast de uitvoeringsvoorstellen worden jaartallen genoemd. Daarmee wordt aangegeven in welk jaar de start van een actie moet aanvangen. Tevens wordt een doorlooptijd en dus einddatum in het planningsschema aangegeven.
81
82
BIJLAGE: INVENTARISATIE EN ANALYSE Deze bijlage vormt de voedingsbodem voor de visie, hierin wordt alles wat van betekenis is voor het plangebied ‘op een rijtje gezet’. Eerst wordt ingegaan op de ontwikkelingsgeschiedenis (deel a) en de beleidskaders (deel b). Vervolgens wordt de analyse gepresenteerd van zowel de ruimtelijke situatie (deel c) als de leefbaarheid (deel d) in Ravenstein en de omliggende kernen (ook wel het “Dorpsraadgebied” of plangebied genoemd). Aan de leefbaarheidsanalyse ligt een inventarisatie ten grondslag van landelijke trends en cijfers, gemeentelijke beleidskaders en beleidsinformatie, en van informatie uit de vijf bewonerswerkgroepen (deel e). De bijlage wordt afgesloten met een schematisch overzicht van sterkten en zwakten, en van kansen en bedreigingen (swot). Om de leesbaarheid te vergroten is een deel van de analyse in thematische kaders bijeengebracht.
83
dijk zeer zware klei matig zware klei
landduinen
geomorfologie
sterk lemig, zeer fijn tot matig fijn zand grof zand
matig lichte zavel
dijk zeer zware klei
Bron: Provincie Noord-Brabant
bebouwing
vlakte rivierklei
antropogeen
geulen en kreken
dijk
matig lichte zavel
landduinen N vlakte rivierklei
oeverwal
zeer zware klei
water
matig zware klei
sterk lemig, zeer fijn tot matig fijn zand grof zand
matig zware klei
matig lichte zavel
geulen en kreken N
matig lichte zavel
zeer zware klei matig zware klei
bebouwing antropogeen
dijk
sterk lemig, zeer fijn tot matig fijn zand grof zand
oeverwal water
leemarm, zeer fijn tot matig fijn zand zwak lemig, zeer fijn tot matig fijn zand N zeer lichte zavel zware zavel
leemarm, zeer fijn tot matig fijn zand zwak lemig, zeer fijn tot matig fijn zand N zeer lichte zavel
sterk lemig, zeer fijn tot matig fijn zand grof zand leemarm, zeer fijn tot matig fijn zand zwak lemig, zeer fijn tot matig fijn zand N zeer lichte zavel
leemarm, zeer fijn tot matig fijn zand zwak lemig, Bron: zeer Royalfijn Haskoning tot matig fijn zand zeer lichte zavel
bodem
zware zavel water bebouwing
zware zavel water bebouwing
zware zavel water bebouwing Bron: Provincie Noord-Brabant
water
N
bebouwing
geen gevens beschikbaar 501 - 700 cm
geen gevens beschikbaar
84
501 - 700 cm 701 - 900 cm 901 - 1100 cm
geen gevens beschikbaar
701 - 900 cm 901 - 1100 cm
501 - 700 cm
1101 - 1300 cm
701 - 900 cm 901 - 1100 cmN
1301 - 1500 cm
1101 - 1300 cm
1701 - 2000 cm
1301 - 1500 cm
reliëf
oeverwal
Bron: Royal Haskoning
uiterwaarden oeverwal
1501 - 1700 cm
N uiterwaarden N
stedelijk en dorpsmilieu komgronden
stedelijk en dorpsmilieu komgronden
landschapstypen Bron: Provincie Noord-Brabant
BIJLAGE A. ONTWIKKELINGSGESCHIEDENIS DE BASIS VOOR HET HUIDIGE LANDSCHAP Het huidige landschap en dus ook de ligging van de
op een zogenaamde oude rivierduin (donk). Dit is een
boomgaarden en kleinschalige akkers. In contrast
kernen is nauw gerelateerd aan de geomorfologische
hogere plek in het landschap die door zijn hogere
hiermee staat het grootschalige komgebied dat
opbouw van het plangebied. De vormende kracht
ligging en zandige bodem gunstig is voor bewoning en
vooral werd gebruikt als weiland en hooiland.
in het plangebied is de rivier. Niet alleen de Maas,
landbouw. Voor de afzetting van de rivierklei aan het
In de Middeleeuwen stonden in de kernen van
maar ook rivieren die hier voorheen stroomden.Deze
einde van de laatste ijstijd (8000 v. Chr.) stroomden
Ravenstein, Huisseling en even ten westen van
rivieren hebben de laatste 10.000 jaar veel materiaal
er ook al rivieren in dit gebied. Het zand dat toen
Dieden aan de Maasdijk, enkele kastelen. Het
afgezet. Dicht bij de rivier was de stroomsnelheid
dicht bij de rivier werd afgezet kon in droge tijden
enige zichtbare dat herinnert aan deze adelijke
hoger dan verder bij de rivier vandaan. Daardoor
gaan verstuiven, waardoor rivierduinen ontstonden.
bezittingen, zijn de grachten van het versterkte huis
bezonken de grotere deeltjes (zand en lichte klei)
De toppen van de duinen zijn sindsdien altijd boven
Dieden en die van het kasteel van Ravenstein.
dicht bij de rivier en de kleinere deeltjes (zware
de kleilaag blijven uitsteken. In feite is het dus het
klei) op grotere afstand van de rivier. Parallel aan
oudste landschap van het plangebied.
de rivier ontstonden zo de hoger gelegen rivierklei-
DE ROL VAN HET WATER Van de 12e tot de 14e eeuw werd de Maas ten
/zandgronden (stroomruggen of oeverwallen) naast
EEN LANGE BEWONINGSGESCHIEDENIS
westen van het toenmalige Land van Herpen
de rivier en verderop de lager gelegen en zwaardere
Al duizenden jaren voor onze jaartelling woonden
bedijkt. Daaraan voorafgaand hebben dorpelingen
komgronden. In het huidige landschap is dit nog
er mensen in het plangebied. De rivierduin en
vanaf de 11e eeuw kaden aangelegd vanwege
duidelijk zichtbaar. Zo liggen de kernen Demen,
de oeverwallen waren gunstige plekken voor de
frequente overstromingen. In eerste instantie
Dieden, Ravenstein, Huisseling en Neerlangel op
eerste landbouwers, omdat ze op de grens liggen
de oeverwallen en is er in het lagere deel weinig
van nat en droog terrein. De Maas zorgde voor
gebouwd. Huisseling ligt vrij ver van de huidige
vruchtbare kleigronden en water voor mens en
rivier, maar ligt toch op een oeverwal. Deze oeverwal
vee. De hoge gronden van de oeverwallen en de
is gevormd door een oude loop van de rivier. Dit is
rivierduin overstroomden zelden en boden een
een zogenaamde oude stroomgordel ontstaan tussen
relatief veilige woonplaats. De waterstanden waren
1000 v. Chr. en het jaar 0.
destijds overigens niet zo hoog als tegenwoordig,
De oeverwallen zijn ruimtelijk verdicht met
door het ontbreken van de dijken. Daarbij hadden
bebouwing en beplanting, de komgronden zijn
de oeverwallen als voordeel dat ze zeer geschikt
voornamelijk open. De ligging van Deursen-
waren als akkerbouwgrond, vanwege de natuurlijke
Dennenburg in het open komgebied lijkt in eerste
vruchtbaarheid en de goede bewerkbaarheid. Ook nu
instantie onlogisch. Deze kernen zijn echter gebouwd
zijn de oeverwallen mede te herkennen aan de
Oude ansichtkaart van een landelijk Huisseling 85
86
plangebied 1875
plangebied 1900
plangebied 1950
plangebied 2004
waren het zogenaamde zijdwenden: dwars op de
en afvoeren. Bij Beers was een verlaging in de
populieren.
rivier gelegen kaden, stroomopwaarts van het dorp.
Maasdijk gemaakt. Als het water daar over heen
Het rechttrekken van de Maas in de jaren dertig
Het aanleggen van deze stroomopwaarts gelegen
stroomde liep de Beerse Overlaat vol, de brede
vond plaats in het kader van een werkverschaffings-
dwarsdijken had nadelen voor dorpen bovenstrooms.
strook land tussen Herpen en Ravenstein als
project. Naast het afsnijden van bochten werd
Die kregen namelijk meer water te verwerken. Dit
eerste. In 1549 is er voor het eerst melding van de
ook het maaiveld verlaagd van een strook van 100-
was aanleiding voor vele geschillen en menige dijk
Overlaat. In 1942 werd de Overlaat gesloten. Hij
150 meter aan weerskanten van de rivier. Verder
is dan ook moedwillig doorgestoken. Het was in
zorgde voor veel overlast en had veel invloed op de
werden vrijwel alle bosjes, grienden en rietstroken
een latere periode aanleiding om gezamenlijk het
omliggende dorpen. Wanneer de Overlaat met water
verwijderd, zodat de rivier zonder obstakels kon
waterprobleem aan te pakken door het aanleggen
was gevuld, waren verschillende dorpen namelijk
stromen. Alleen langs de vaargeul werden om de 100
van achter-, zij- en dwarskaden. Door dit netwerk
lange tijd niet bereikbaar en waren grote stukken
meter populieren geplant, zodat schippers ook bij
van dijken verliep de natuurlijke afwatering van het
land onbruikbaar. Men kon de Beerse Overlaat pas
hoogwater de rivier kunnen volgen.
komgebied steeds moeizamer. De Erfdijk (1331) en
sluiten nadat in de jaren dertig de Maas op diverse
ook de onlangs herstelde Groenedijk (1326) bij Haren
plaatsen was ‘rechtgetrokken’. Daardoor kon het
ROERIG STAATKUNDIG VERLEDEN
en Dieden zijn relicten van dwarskaden. In de loop
Maaswater namelijk sneller worden afgevoerd. In
Door de ligging van het plangebied aan de rand van
der jaren zijn bijna alle dijken in het plangebied uit
huidige beleidsplannen (‘Ruimte voor de Rivier’)
het Hertogdom Brabant nabij de grens met Gelre, is
het landschap verdwenen.
is de Beerse Overlaat weer in beeld als mogelijk
het vooral in de veertiende en vijftiende eeuw een
In 1309 is men begonnen met de aanleg van de
waterbergingsgebied tijdens hoogwater.
strijdtoneel geweest.
Hertogswetering. De aanleiding was een blokkade
Nabij Demen en Dieden zijn restanten van
In 1568 brak de tachtigjarige oorlog uit; Gelderland
van de natuurlijke afvoer door een Maasdijk,
specieputten en rabatten te vinden. Deze zijn
hoorde tot het Nederlandse territorium en Brabant
waardoor het water van de komgebieden bij Oss,
gegraven om dijken te maken of te repareren. De
tot het Spaanse. Hoewel Ravenstein formeel buiten
Geffen, Lithoijen en Lith zich ophoopte in de
uitgegraven percelen waren niet geschikt voor
het conflict stond kreeg het ook het nodige mee
polders van Maren en Kessel. De aanleg van de
agrarisch gebruik en werden “onland” genoemd.
van de strijd. Zo werd Ravenstein in de vroege
Hertogswetering was een regionaal project op grond
Om er toch nog enig profijt van te hebben werden
zeventiende eeuw om tactische redenen door
van een besluit van de Brabantse Hertog Jan II. Na
vaak rabatten aangelegd: men groef stroken
troepen van de Nederlanden bezet. Ravenstein
1900 werd de Hertogswetering doorgetrokken ten
grond weg (die daardoor geheel onder water
werd van een sterk vestingstelsel voorzien. Aan
noorden van Oss tot aan Herpen.
verdwenen). De uitkomende grond werd verspreid
het eind van de tachtigjarige oorlog vertrokken de
De Beerse Overlaat, één van de grootste overlaten
over de naastgelegen stroken die daardoor iets hoger
Nederlandse troepen weer en werd het vestingstelsel
van ons land, werd aangelegd om extreem grote
kwamen te liggen en geschikt werden voor de teelt
vernield of in elk geval verwaarloosd. In 1629 werd
hoeveelheden water in de Maas te kunnen bergen
van vochtminnende bomen zoals wilgen (grienden) of
’s-Hertogenbosch door de Republiek veroverd en 87
(Nijmegen)
daarmee werd de Meierij een soort kolonie van de Snelweg A 50
Republiek, ook wel Generaliteitsland genoemd. De Republiek was protestants en de rooms-katholieke kerk werd verboden. Rooms-katholieke kerken werden gevorderd of gesloopt. Aangezien in de Meierij de meeste mensen katholiek waren gaf dit (Nijmegen)
conflicten. Gelovigen uit de Generaliteitslanden gingen vaak vlak over de grens ter kerke. Omdat Ravenstein niet tot Brabant behoorde had het
Wijchen
dus niets met de strenge maatregelen te maken.
haven
Kloosterorden verhuisden daarom vaak naar Ravenstein
Ravenstein en ook naar het nabijgelegen Megen. Opvallend is dat in deze twee steden barokke
Maasdijk
gebouwen voorkomen, in tegenstelling tot vrijwel de hele rest van Nederland. De Barok was gerelateerd
Herpen
Berghem
aan de contrareformatie en beeldbepalend voor de katholieke kerk in de zeventiende en achttiende
Oss Dorpenweg
Grave
Schaijk
en Bosch)
eeuw. De verovering van Brabant door de Fransen in 1793 maakte een eind aan de achtergestelde positie van Brabant en de katholieke kerk. Brabant werd sindsdien een volwaardige provincie in het Koninkrijk. Ook Ravenstein werd door de Fransen
Heesch
veroverd en bij Brabant gevoegd.
n Bosch) verbinding loodrecht op de Maas snelweg spoorlijn hoofdweg hoofdontsluitingsweg Ravenstein verbinding loodrecht op de Maas
stad/dorp
snelweg
Maas
spoorlijn
Dorpenweg
hoofdweg
Maasdijk
hoofdontsluitingsweg Ravenstein
88
stad/dorp Maas Dorpenweg
hoofd-ontsluitingsstructuur
INFRASTRUCTUUR Oorspronkelijk was het de bedoeling om de
(en station) zijn mede de oorzaak van het feit dat
van de tractor, de ligboxen: het zijn allemaal
spoorlijn van Den Bosch naar Nijmegen het smalste
er hier relatief grote ruimtelijke ontwikkelingen
ontwikkelingen die direct van invloed zijn op het
deel van de Beerse Overlaat te laten kruisen. Dat
hebben plaatsgevonden, zoals de aanleg van De Kolk
beeld van het landschap. De ruilverkavelingen, die
was nabij Herpen, maar de Herpenaren wilden
en de bouw van omvangrijke uitbreidingswijken.
vanaf 1964 zijn uitgevoerd, zijn verantwoordelijk
deze ‘Duivelse Machine’ niet vlak langs hun dorp
Ravenstein was bovendien eeuwenlang hoofdstad van
voor de grootste na-oorlogse veranderingen in
hebben. Ze waren naar verluid bang dat de kippen
het land van Ravenstein geweest, dus had het ook in
het landschap. De bestaande landschappelijke
er door van de leg raakten. Dus kreeg Ravenstein
politiek opzicht en qua voorzieningen een centrale
structuur is stevig aangepast om de agrarische
een spoor en een station. Het plangebied wordt
rol. Het spoor, de Maas en de snelweg vormen
productieomstandigheden te verbeteren. Zo werden
in het zuidoosten begrensd door de A-50, die in
tegelijkertijd een harde ruimtelijke grens voor deze
Maasheggen en houtsingels gekapt, sloten gedempt,
1975 is aangelegd. Eén viaduct bij Huisseling (De
ontwikkelingen. Het contrast tussen het landschap
kavels samengevoegd en wegen rechtgetrokken.
Bulk) en een onderdoorgang (Dorpenweg) zorgen
ten noordwesten van het spoor (over den Dam) en
voor de verbindingen tussen het plangebied en het
het zuidoosten is groot.
Ondanks de ruilverkavelingen heeft het landschap veel van zijn oorspronkelijke kwaliteiten behouden.
zuidoosten, waar onder andere het bedrijventerrein De Bulk ligt. De twee belangrijkste wegverbindingen
GROTE VERANDERINGEN IN HET LANDSCHAP
Vooral nabij de rivierdijken lijkt het alsof de tijd
zijn de Dorpenweg en de Maasdijk. De Dorpenweg
Zowel de functie als de verschijningsvorm van het
heeft stil gestaan.
is in de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd en
landschap zijn in de loop der tijd, en vooral in de
Nb. Het Erfgoedplan van de gemeente Oss (gemaakt
heeft, zoals de naam al zegt, een belangrijke rol in
laatste helft van de 20e eeuw, flink gewijzigd. De
in 2005 door adviesbureau Cuijpers uit Den Bosch)
het verbinden van de dorpen: elk Maasdorp heeft
functie van het landelijke gebied was tot in de jaren
was een waardevolle bron van informatie voor
een eigen verbinding met de Dorpenweg. Voordat de
vijftig vooral landbouw. De kernen bestonden voor
bovenstaande tekst.
Dorpenweg er lag was de Maasdijk een belangrijke
het grootste deel uit boerderijen. Inmiddels is het
doorgaande verbinding, deze lag immers hoog en
buitengebied naast boerenland ook uitloopgebied
droog. Vanuit Ravenstein waren er goede maar
voor de stedeling. In de dorpen wonen steeds
enigszins indirecte verbindingen met Oss (via Herpen
minder mensen wier dagelijkse werkzaamheden
en Huisseling), met het zuiden (via Overlangel)
zijn gerelateerd aan de landbouw, en steeds meer
en met Deursen-Dennenburg. De Maasdijk heeft
mensen die er zijn gaan wonen voor de rust en de
momenteel vooral een recreatieve functie en
ruimte. Naast de functie is ook de verschijningsvorm
fungeert als verbinding tussen de Maasdorpen.
van het landschap de afgelopen decennia flink
De ligging van Ravenstein met een haven aan de
gewijzigd. Het gebruik van het paard, de introductie
Maas, nabij een afslag van de A-50 en aan het spoor
van kunstmest en van prikkeldraad, de komst 89
90
Maasdijk ca. 1982 - 2005
Deursen/Dennenburg: de Parochie Dennenburg ca. 1900-2005
Huisseling: de Woordstraat 2005
Dieden: Stella Polaris ca. 1900-2005
Ravenstein: bierbrouwerij Gerstaar ca. 1900-2005
Ravenstein: de Bleek ca. 1900-2005
Ravenstein: de Landpoortstraat ca. 1900-2005
Ravenstein: Bovenste Hoornwerk 1946-2005
Ravenstein: het Veerhuis ca. 1900-2005
Ravenstein: zicht op het “Stadje” vanaf de Maasdijk, ca. 1900-2005
stroomgordel van de hedendaagse Maas
geulrestant
stroomgordel HuiselingDemen (1000-0 v. chr.)
donk
water overig karakteristiek gebied
geulgrond
N
Merovingisch
wiel
donk
rijksmonument
oude bewoningsgrond
gemeentelijke monument
geregisteerde archeologische vindplaats(AMK)
MIP en beeldbepalend object
ijzertijd
molenbiotoop
Romeins
bestaande dijk
bronstijd hoge / late middeleeuwen en later
tracé kade/dijk herkenbaar/ kade gereconstrueerd
kasteel
spoorlijn
kerk / kapel
historische beplanting: laan/ dijkbeplanting
ligging middeleeuwse stadswal en stadspoort
oude weg / wegtracé beschermd stadsgezicht locatie (v.m.) belangrijk gebouw N
archeologische waarden
cultuurhistorische waarden
Kaart uit het Erfgoedplan van de gemeente Oss (Adviesbureau Cuijpers, Den Bosch)
Kaart uit het Erfgoedplan van de gemeente Oss (Adviesbureau Cuijpers, Den Bosch)
Bron: Adviesbureau Cuijpers
Bron: AdviesBureau Cuijpers
extensiveringsgebied
landschapsbeleidsplan
verwevingsgebied geen reconstructie extensiveringsgebied
92
restanten van de oude verkaveling herkenbaar
verwevingsgebied geen reconstructie
veehouderij met intensieve tak < 70 NGE N
veehouderij met intensieve tak >= 70 NGE
reconstructie zandgronden
BIJLAGE B. BELEIDSKADER Diverse beleidsplannen vormen het kader voor dit
het versterken en behouden van de ruimtelijke
herstructurering van de landelijke kernen, passend
Dorpsplan. Het Dorpsplan vormt uiteindelijk zelf
karakteristiek van de dorpen voorop. Het Dorpsplan
binnen de ruimtelijke karakteristiek van de kernen.
ook weer een beleidskader, onder andere voor
biedt hiertoe de handvatten.
toekomstige bestemmingsplannen. Hieronder wordt
BELEIDSNOTA BUITENGEBIED IN ONTWIKKELING
de inhoud van de meest essentiële beleidsstukken
RECONSTRUCTIEPLAN MAAS EN MEIERIJ
Voor de Vrijkomende Agrarische Bedrijfsgebouwen
samengevat.
Het Reconstructieplan (provincie Noord-Brabant,
(de VAB’s) in het landelijke gebied komt in het
2004) geeft in belangrijke mate sturing aan het
overheidsbeleid (provincie, 2004) meer vrijheid
STRUCTUURVISIE OSS
veranderingsproces in het landelijke gebied.
voor herbestemming van bestaande bebouwing.
Het belangrijkste beleidsstuk voor het Dorpsplan
Het plangebied is grotendeels aangeduid
In het gemeentelijke beleid voor de invulling van
is de onlangs vastgestelde Structuurvisie Oss 2020
als extensiveringsgebied (waarin intensieve
vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen heeft
(2005). In de Structuurvisie worden de ruimtelijke
veehouderij geen duurzaam perspectief heeft) en
agrarisch hergebruik de hoogste prioriteit. Een
ontwikkelingsrichtingen voor de gemeente Oss in de
een deel als verwevingsgebied (met uitbreidings-
gemeentelijk beleidsstuk voor herbestemming van
periode tot en met 2020 in grote lijnen vastgelegd.
mogelijkheden voor intensieve veehouderij). In
deze gebouwen zal worden opgesteld.
De mogelijkheden voor woningbouw in en bij de
het plangebied zijn geen plekken aangewezen als
kernen worden afgestemd op het uitgangspunt
landbouwontwikkelingsgebied. Dit betekent dat er
BELEIDSNOTA RECREATIE EN TOERISME
van de leefbare en vitale dorpen. Vooral bij de
in het plangebied een verschuiving zal plaatsvinden
Dit Dorpsplan sluit aan op het beleidsstuk ‘Verbonden
landelijke kernen is er een inhaalslag nodig. Het
van pure landbouw naar landbouwgebieden verweven
aan de Maas’ (Beleidsnota toerisme en recreatie
migratiesaldo nul (provinciaal beleid) wordt, omwille
met natuur en/of recreatie.
gemeenten Oss en Lith). Hierin wordt speciale
van de leefbaarheid, in de Structuurvisie losgelaten.
aandacht geschonken aan het verbeteren van het
Daardoor zal er meer ruimte komen voor huisvesting
UITWERKINGSPLAN MAASKANT
Waterfront van Ravenstein, het wandelnetwerk in
van de doelgroepen van het beleid (jongeren en
Dit plan is de provinciale uitwerking van het
het buitengebied en de routegebonden recreatie op
ouderen). Ravenstein is benoemd als één van de
Streekplan Noord-Brabant (vastgesteld in december
de Maasdijk. Ook wordt gewezen op het belang van
hoofdkernen, waar met name gezocht moet worden
2004). Het bevat het thematische beleidskader
het handhaven van het fietspontje Demen-Batenburg