Bijlage bij toelichting 08-Dorpsplan Ravenstein 2006

totaal afwezig vanwege periodiek optredende overstromingen. De grote verschillen tussen open,

voorgestelde contrast tussen openheid en beslotenheid mede versterken.

dienen zo te worden gerespecteerd. 3. De uiterwaarden zijn deels natuurgebied

dicht en halfdicht zorgden voor een afwisselend

(Diedense Uiterdijk en de Middelwaard) en

landschap. De kaart met de beplantingsstructuur

deels boerenland. De uiterwaarden hebben een

van 1975 laat zien dat het sterke contrast tussen

open karakter met een relatief grootschalige

openheid en beslotenheid is verdwenen en dat nu

percelering en incidentele beplanting. Dit

een duidelijke structuur ontbreekt.

karakter moet behouden blijven. De eeuwenoude Maasheggen zijn inmiddels zwaar gehavend 31

kerken pontje Demen - Batenburg rondje Ravenstein bolwerkenroute

32

Netwerk van paden

RECREATIEF NETWERK In het plangebied liggen veel wandel- en fietspaden en een aantal zandwegen. Ook liggen er restanten

1. Herstel van het fietspontje bij Demen, waardoor de Maas als barrière wordt verzacht. 2. Completeren van het netwerk van paden. De

rondje Herpen sluit weer aan op Herperduin. 4. Wellicht de belangrijkste toeristisch-recreatieve route is de verbinding tussen het station en het

van oude (kerke-)paden, die nu niet meer in gebruik

oude zandwegen (van voor de ruilverkaveling) en

Stadje. In Hoofdstuk 3b en 3c wordt hier nader op

zijn. Door een aantal oude paden in ere te herstellen

(kerke-) paden worden hier zoveel mogelijk in

in gegaan. Deze route is dringend aan verbetering

en een aantal nieuwe paden toe te voegen kan

betrokken. Via de Stimuleringsregeling Agrarisch

met name op het platteland een nog completer

Natuurbeheer is een project gaande met vooral

netwerk ontstaan, waardoor er vanuit de dorpen en

aandacht voor paadjes over boerenland. Een

paden krijgen een informeel karakter door ze

Ravenstein verschillende mogelijkheden zijn voor

ander project dat loopt is het aantakken van de

aan te leggen als zandpaden (landelijk gebied)

uiterwaarden op het recreatieve netwerk.

en halfverharde paden. Een te nadrukkelijk

het maken van een ommetje en voor het maken van een fietstocht, zonder last van autoverkeer

3. De meeste toeristen willen graag routes

toe. 5. De verschillende nieuwe en op te knappen

aanwezig pad zou detoneren met het landelijke

te hebben. In het plangebied zijn al veel routes

aangereikt krijgen. Er bestaan er al veel. De

of cultuurhistorische karakter dat de recreant

uitgezet en bij het TIR in folders opgenomen. Er is

wandelroute ‘Over d’n Dam’ is in de maak en

juist wil ervaren.

bijvoorbeeld al een kerkenroute die de prachtige

zal een waardevolle aanvulling vormen. De

kerken in het hele plangebied en ook dat van Herpen

routes verbinden de verschillende dorpen uit het

NIEUWE LANDGOEDEREN

met elkaar verbindt. Het plangebied is nu vooral

plangebied. Een andere te ontwikkelen route

De aanleg van nieuwe landgoederen en

door de Maasdijk verbonden met grotere recreatieve

zou een ‘vestingroute’ kunnen zijn, rondom ‘t

buitenplaatsen kan bijdragen aan de verbetering van

netwerken in de omgeving. De verbindingen met

Stadje. In de huidige situatie is de beplanting

de kwaliteit van het landelijke gebied. Ze kunnen

het achterland (Herpen, Oss en vooral Herperduin)

echter zo ver uitgegroeid dat de vestinggracht

onder bepaalde voorwaarden worden toegestaan op

zijn niet altijd even goed, vooral door barrières als

en de vestingwerken bijna niet meer herkenbaar

de oeverwal en op de rivierduinen. Op de oeverwal

de snelweg, het spoor en de Dorpenweg. De Maas

zijn. Voor het realiseren van de ‘vestingroute’

kan worden gedacht aan ontwikkelingen van 4

is natuurlijk ook een enorme barrière tussen het

moet een nieuw pad worden aangelegd

à 5 hectare tegen de Maasdijk met een breedte

plangebied en de overkant van de rivier.

en moet beplanting worden verwijderd,

aan de dijk van maximaal 150-200 meter, zodat

waardoor zichtlijnen worden hersteld. Om

ze langwerpig zijn, en van de Maasdijk tot in het

Voorstel

de route compleet te maken moeten er wel

achterland liggen. Het hoofdgebouw moet op de

Voor een betere ontsluiting van het plangebied

enkele knelpunten geslecht worden. Met deze

Maasdijk worden georiënteerd. Het is van belang dat

voor recreanten en een betere aansluiting op de

opknapbeurt wordt de vestinggordel omgevormd

er voldoende open ruimte tussen de dorpen aanwezig

recreatieve netwerken in de omgeving (zie de kaart

van ‘siergroen’ naar een sierlijke verblijfsruimte.

blijft. Daarom zijn nieuwe landgoederen tussen

op de pagina hiernaast) is nodig:

In Herpen is het ‘rondje Herpen’ in de maak. Dit

Dieden en Demen niet wenselijk. 33

34

HOOFDSTUK 3b. KERNEN Hier wordt achtereenvolgens ingegaan op de

creëren voor de vestiging van ‘nieuw bloed’. Het

dan in Ravenstein zelf. In stedelijke gebieden

leefbaarheidsopgaven en de ruimtelijke opgaven voor

ontbreken van winkelaanbod en werkgelegenheid

staan de sociale huurwoningen ook zelden op A-

de kernen.

maakt wijken en buurten incompleet, waardoor

locaties. Onze conclusie is dat extra betaalbare

sociale processen in de war raken. Het is het

(huur)woningen in Ravenstein gereserveerd moeten

onderzoeken waard of er op De Kolk niet een

worden voor senioren- en zorgprojecten, en

complex starterswoningen annex werkruimte kan

startersprojecten die gekoppeld zijn aan werkruimte.

LEEFBAARHEIDSOPGAVEN WONINGBOUW

worden gerealiseerd, dat op de grens van wonen

Bouwen voor de bevolkingstoename hoeft niet: de

en werken – beide op De Kolk aanwezig – aan

bevolkingsaantallen gaan fors teruglopen tot 2020

dit perspectief kan bijdragen. Ook hierin kan

en het toegekende contingent is nog niet volledig

Woonmaatschappij Maasland wellicht een rol spelen.

gebouwd. De woningbehoefte wordt vooral bepaald

Gezien de samenstelling van de huidige

door de gezinsverdunning (meer en kleinere c.q.

woningvoorraad in Ravenstein (en het relatief

oudere gezinnen bij een gelijk of afnemend aantal

grote aandeel van Woonmaatschappij Maasland

inwoners). Bouwen in het landelijk gebied is op

daarin) is voor de zittende bewoners betaalbaarheid

dit moment een politieke keus en heeft als inzet

niet het kernprobleem. Wel overtreft de vraag

behoud van leefbaarheid. Doel is de opvang van

naar huurwoningen het aanbod ruimschoots (674

de vergrijzing (en de daarmee samenhangende

ingeschrevenen bij Woonmaatschappij Maasland voor

gezinsverdunning) waarvoor in het hele plangebied

Ravenstein en 80 voor Deursen-Dennenburg, tegen

meer kleinere en levensloopbestendige woningen

een totaal contingent tot 2020 van 232).

nodig zijn.

Het gemiddelde percentage betaalbare huur in

Nog dwingender is de ontgroening. Er moet

het plangebied blijft iets achter bij de rest van de

aantrekkelijke starterhuisvesting komen zodat

gemeente (36% tegen 41%). Het percentage huur

jongeren zich blijvend willen vestigen. Doorstroming

(ook betaalbaar) is in het stadje echter aanzienlijk

en verkoop van woningen door Woonmaatschappij

hoger dan het gemiddelde en moet niet zonder

Maasland kunnen een belangrijke bijdrage leveren.

meer worden opgehoogd. De conclusie is dus dat het

Er moet dan ook een werkgelegenheidsperspectief

landelijk gebied te weinig goedkope huurwoningen

zijn. Dat laatste niet zozeer om in alle benodigde

heeft. In het landelijk gebied is echter te weinig

werkgelegenheid te voorzien (die is ook in de naaste

vraag om serieus goedkoop te kunnen bouwen.

omgeving te vinden), maar om lokaal draagvlak te

Wonen in het landelijk gebied is nu eenmaal duurder

Wat is een starter? Onder starters verstaan we jonge mensen die voor het eerst de woningmarkt betreden (koop en huur) voor een zelfstandige woning. Mensen die al zelfstandig gehuisvest zijn en voor het eerst willen doorstromen naar een koopwoning moeten dat doen wanneer er in de markt een woning vrij of een kavel beschikbaar komt.

35

VOORZIENINGEN VOOR WELZIJN EN ZORG

gebied kan bijdragen aan de spreiding van de

Differentiatie ontstaat verder door vooral

De extramuralisering van de zorg (zorg die wordt

zorgvoorzieningen. Een ontvangst- en behandelkamer

appartementenbouw (in dorpse vorm: zie

aangeboden buiten de muren van zorginstellingen)

in een school kan beide voorzieningen versterken.

hierna) te realiseren en gecombineerd

en de toenemende vraag naar kleinere

Omdat de bouw van seniorenwoningen rondom de

wonen/werken voor starters. ‘Nultreden’ en

levensloopbestendige (senioren)woningen moet een

Valkenburcht anticipeert op een vooral extramurale

‘levensloopbestendig’ kunnen in principe alle

hoge prioriteit krijgen. De vergrijzing neemt snel

zorgorganisatie, hoeft een steunpunt niet per

woningen zijn.

toe. Zorgwoningen vormen tevens de drager voor

definitie in de directe nabijheid te liggen. De

Betaalbare huurwoningen komen alleen

de zorgvoorzieningen. Die zorgvoorzieningen raken

locatie van een steunpunt bepaalt wel of een

beschikbaar voor senioren- en zorgwoningen

steeds meer gekoppeld aan de welzijnsvoorzieningen.

seniorenwoning als zorgwoning kan worden ingezet

en voor gecombineerde woon-werk-projecten

Woonmaatschappij Maasland gaat in het klooster

(zie kaders over wonen en zorg). Je zou evengoed

voor starters. De extra woningbouw komt in

13 appartementen bouwen. Samen met de 11

een zorgsteunpunt kunnen situeren op De Kolk,

Ravenstein; in het landelijk gebied bouwen we

appartementen die mogelijk in de Mariaschool

omdat het centrum dan meer centraal ligt ten

zo lang mogelijk alleen voor instandhouding van

komen, de 11 appartementen in het voormalige

opzichte van Ravenstein als geheel.

de kleine kernen zelf, of in het kader van een

gemeentehuis en de 22 huurappartementen

De huisartsenpraktijk, tandarts en fysiotherapeut

nieuwe kleinschalige economische impuls. In het

in zorgcentrum De Valkenburcht bieden deze

kunnen ook elders worden gesitueerd, bijvoorbeeld

hele plangebied worden verder de mogelijkheden

57 woningen al een redelijk draagvlak voor de

als onderdeel van een eventuele nieuwe invulling

voor woningsplitsing onderzocht. De Woonvisie

zorgvoorzieningen in het plangebied. De bestaande

van een deel van De Kolk, zodat daar niet

van de Gemeente Oss werkt het programma

welzijnsvoorzieningen en de ontwikkeling van de

alleen woningen worden gerealiseerd maar ook

(hoeveelheid en soort woningen) verder uit.

Wet Maatschappelijke Ondersteuning (W.M.O.) zou

voorzieningen. Dat maakt de nieuwe wijk sterker

2. Realiseer in het gebied rondom de Valkenburcht

je hieraan moeten koppelen. Bovendien kun je er de

en het spreidt de voorzieningen beter over stadje

zo snel mogelijk de beoogde seniorenwoningen.

huisartsenpraktijk, de tandarts en de fysiotherapie in

en woonwijken. Met ontwikkelingen rondom de C-

Onderzoek of de centrale zorgvoorzieningen

betrekken.

1000 (zie economie en bedrijvigheid) kan er een

niet beter op De Kolk kunnen komen. Mogelijk

Omdat Ravenstein als hoofdkern voor de hele regio

mooie levendige lijn lopen vanuit het stadje naar de

in een nieuwe multifunctionele accommodatie

(inclusief Herpen en omgeving) wordt gezien,

woonwijken aan de buitenrand.

voor zorg- en welzijnsvoorzieningen. Combineer

is het wenselijk te onderzoeken welk bereik de

waar mogelijk en nodig commerciële en niet-

voorzieningen moeten hebben voor de kernen in het

Voorstellen wonen en zorg

commerciële voorzieningen om het draagvlak te

landelijk gebied. Daarin moet ook de vraag worden

1. Realiseer een specifiek woningaanbod (starters +

vergroten.

betrokken of het behoud van de scholen en gemeenschapsvoorzieningen in het landelijk 36

nultreden) als aanvulling op het huidige.

VERENIGINGSLEVEN EN VOORZIENINGEN

onder druk, zoals de Vlaam in Demen, die dreigt

Nader onderzoek hiernaar is nodig (wenselijkheid/

De mensen in het plangebied willen uiteraard

te verdwijnen. De Parochiezaal in Huisseling staat

haalbaarheid). De sportvoorzieningen voldoen

het bloeiende verenigingsleven behouden. Door

leeg, terwijl er wel vraag naar ruimte is. Vidi Reo

redelijk tot goed en dienen minimaal op dat niveau

vergrijzing en ontgroening dreigt het aantal leden

in Ravenstein is volgens de werkgroepen te klein en

in stand te blijven. Door terugloop in ledental komt

echter terug te lopen en loopt ook het vrijwillige

verouderd. Grote verenigingen kunnen er nauwelijks

ook een aantal zorg- en welzijnsvoorzieningen in het

kader terug. Ingrepen in het woningbouwprogramma

terecht, maar ook kleine vergaderzalen ontbreken.

gedrang, terwijl bijvoorbeeld de mantelzorg steeds

moeten een eenzijdige bevolkingsopbouw helpen

Bovendien is de locatie midden in het stadje niet

belangrijker wordt. Wanneer deze noodzaak wordt

tegengaan om dat tij te keren.

echt geschikt (parkeergelegenheid is beperkt).

aangetoond, is een mogelijke oplossing het bundelen van een aantal voorzieningen in één accommodatie.

Enkele accommodaties floreren. Andere staan

Vidi Reo moet daarom worden verplaatst naar de

Woonzorgzones Om in een woning een 24-uurs zorggarantie binnen

dat op die manier de zorg ook daar binnen 10

10 minuten op afroep te kunnen bieden, mag zo’n

minuten kan garanderen. In plattelandsgebieden

woning maximaal 250 meter van een zorgkruispunt

is dat echter vaak niet mogelijk. De middenweg is

of zorgsteunpunt liggen. Daarbij geldt dat ook de

een zorgsteunpunt ergens in een gebied dat de zorg

organisatie van die zorg aanwezig moet zijn: alleen

niet in 10 minuten maar bijvoorbeeld wel binnen 20

de beschikbaarheid van een complex(je) is niet

minuten kan garanderen. Partijen moeten daarover

voldoende.

lokaal bindende afspraken maken. Er komen steeds meer mobiele teams beschikbaar.

Een zorgkruispunt (of zorgcentrum) is een grootschalige voorziening die een compleet

De gegarandeerde bereikbaarheid voor de zorg

zorgpakket kan aanbieden en garanderen. Daar

bepaalt of een nultredenwoning ook een zorgwoning

worden vaak nog andere (semi-) commerciële

kan zijn. Voor seniorenwoningen geldt een ander

voorzieningen aan gekoppeld, inclusief allerlei haal-

regime. Dat zijn nultredenwoningen waar op afspraak

en brengfuncties. Een dergelijke voorziening is vaak

zorg kan worden geleverd. In principe zou dat elke

te vinden in een bestaand verzorgingscomplex.

(aangepaste) woning kunnen zijn waar de bewoner ouder is dan 55 jaar.

Een zorgsteunpunt is een “tussenstation” tussen een complex zorgwoningen en het zorgkruispunt,

Bleek in een nieuw gebouw dat is toegesneden op de huidige behoeften. Dat betekent dat het gebouw ook geschikt moet zijn voor grotere evenementen en grote verenigingen. Er hoort ook een “bomvaste” ruimte voor jongeren bij. Op de plaats van het huidige Vidi Reo kun je dan woningbouw realiseren. De sportvoorzieningen zijn in principe voldoende. Alleen de ligging van de sporthal blijkt ongelukkig te zijn: vanuit Herpen wordt er nauwelijks gebruik van gemaakt, terwijl hij wel voor de hele regio bedoeld is. De Vijf Stromen met zijn voor meerdere kernen centrale ligging in het buitengebied, voldoet wel. Dat betekent dat mogelijke uitbreidingen c.q. nieuwe voorzieningen beter bij de Vijf Stromen kunnen komen. In Ravenstein worden veel evenementen georganiseerd. Zeker wanneer toerisme en recreatie belangrijker worden voor het gebied, zullen ook de evenementen belangrijker en groter worden. Het 37

stadje zelf is daartoe niet geëquipeerd.

verantwoordelijkheid, steun om zo’n plek te

Voorstel

Wellicht kan een mogelijke verplaatsing van Vidi

vinden zou welkom zijn. De loods van Jeugdwerk

1. Houd de accommodaties voor het

Reo samengaan met de ontwikkeling van een

Ravenstein is aan onderhoud toe. Wellicht dat er een

verenigingsleven minimaal in stand en verbeter

evenemententerrein. In hoofdstuk 3c worden hiertoe

combinatie met de carnavalsloods mogelijk is. Voor

ze waar nodig. Onderzoek de realisering van

suggesties gedaan. Als positief antwoord op de

jongeren dienen soos Madhouse en Pulsario in stand

een nieuwe multifunctionele accommodatie op

vergrijzing kun je (op regioniveau) de opzet van

te blijven. Het opbouwwerk van Diagonaal is voor

De Bleek, ter vervanging van het huidige Vidi

een ouderencoöperatie overwegen. Vitale ouderen

Ravenstein inmiddels een onmisbare voorziening.

Reo. Denk daarbij ook aan voorzieningen voor de

vormen met elkaar een dienstverleningsbedrijf

jongeren. De Vijf Stromen lijkt in eerste instantie

op het gebied van welzijn en zorg, dat tegen een

op een vreemde locatie te liggen maar

betaalbare vergoeding actief is. Daarmee kan een aantal voorzieningen in stand blijven dat anders

Duurzaam zelfstandig wonen

dreigt te verdwijnen. Een communicatiekanaal als

• Levensloopbestendige woning: woning die

onderdeel uitmaken van het geboden arrangement.

Walraven moet behouden blijven. De Omroeper zou

zodanig aangepast of aanpasbaar is gebouwd en

Zorg is op afroep mogelijk. Andere kenmerken van

in ere hersteld moeten worden. Sinds het samengaan

ingedeeld, dat de ouder wordende bewoner er zo

deze vorm van wonen zijn de aanwezigheid van extra

met “ ’t Schaijks Blèdje” heeft deze volgens de

lang mogelijk zelfstandig kan blijven wonen. Een

ruimte voor verzorging in de woning, en de fysieke

levensloopbestendige woning is een nultreden-

nabijheid van zorgvoorzieningen en diensten. Vaak

woning of een woning die met aanvullende ingrepen

gaat het om geclusterde vormen van wonen.

en voorzieningen (bijvoorbeeld een traplift)

In de Planologische Kengetallen Wonen en Zorg

eenvoudig obstakelvrij is te maken.

van het Aedes Arcares Kenniscentrum Wonen

• Nultredenwoning: woning die zonder trappen van

en Zorg wordt binnen de zorgwoningen een

buiten af bereikbaar is en waarbij de zogenaamde

onderscheid gemaakt tussen Beschermd wonen en

bewoners zijn functie verloren. Het publieke loket (politie, sociale dienst) zou volgens de bewoners ruimer open moeten zijn. JEUGD EN JONGEREN Er moeten voldoende speelplaatsjes zijn voor de

‘primaire ruimten’ (keuken, sanitair, woonkamer

Verzorgd wonen. ‘Beschermd wonen’ houdt in dat

jeugd. Volgens de bewoners in principe in elke kern

en tenminste één slaapkamer) zich op dezelfde

binnen de woonvorm of in de directe nabijheid

één, en enkele in Ravenstein zelf. De plaatsjes

woonlaag bevinden. De woning kan dus ook

er gemeenschappelijke en zorgruimten aanwezig

dienen meteen als ontmoetingsplek voor ouders en

bereikbaar zijn per lift. Drempels in de woning zijn

zijn, in verband met de mogelijkheid van 24-

ouderen. Trapveldjes voor de oudere jeugd zijn ook

laag of ontbreken.

uur aanwezige zorg. ‘Verzorgd wonen’ heeft

heel belangrijk. Carnaval is in het hele Zuiden een

• Zorgwoning (Beschermd en Verzorgd wonen): een

op complexniveau gearrangeerde verzorging,

volksfeest. Jongeren zijn een half jaar bezig met

nultredenwoning waarbij (de mogelijkheid tot het

begeleiding en dienstverlening, maar er is geen

de voorbereidingen. Ook al is een bouwloods voor

verkrijgen van) extramurale verzorging, verpleging

sprake van 24-uur aanwezige zorg.

carnavalswagens geen gemeentelijke

en begeleiding én welzijnsdiensten onlosmakelijk

38

het verenigingsleven facilitair ondersteunen.

het functioneert goed. Hier kun je indien nodig

de openbare ruimte. Wipkippen en klimrekken

(delen van) voorzieningen opvangen, die elders

zijn eigenlijk overbodig in het landelijke gebied.

moeten verdwijnen.

Klimbomen en grasbermen hebben de jeugd meer

Voorstel

te bieden.

1. Houd het onderwijs minimaal op het huidige

2. De Vlaam moet in stand blijven. Een dergelijk accommodatie is niet alleen van belang als gemeenschapshuis. Juist nu allerlei nieuwe vormen worden ontwikkeld om voorzieningen in het landelijk gebied te handhaven, is zo’n

6. Overweeg de oprichting van een

niveau in stand.

ouderencoöperatie, waarmee vooral welzijns- en

2. Spring als gemeente bij wanneer in het landelijk

zorgvoorzieningen kunnen worden ondersteund.

gebied een school dreigt te verdwijnen. Net als

7. Houd de goedlopende publieke voorzieningen

bij de gemeenschapsvoorzieningen vormt de

accommodatie onmisbaar. Zij zou bijvoorbeeld

(Walraven) in stand en versterk ze waar nodig. Ze

school een essentiële knoop in het netwerk van

een rol kunnen gaan spelen in de toeristische-

vitaliseren de gemeenschap. Herstel zo mogelijk

leefbaarheidsvoorzieningen.

recreatieve ontwikkelingen van het buitengebied. De Vlaam is een esssentiële knoop in het web

de Omroeper. 8. Voor dit gebied is het ook belangrijk om de

3. Probeer als gemeente en dorpsraad waar mogelijk (bij voorbeeld door gerichte informatie)

tussen de hoofdkernen en de kleinste kernen.

ondersteuning door het opbouwwerk in stand

invloed uit te oefenen op de schoolkeus van

Die laatste zijn – ook historisch gezien – altijd

te houden. Dit is echter een overweging die de

ouders. Momenteel gaan kinderen uit Deursen

aangewezen geweest op de grotere knopen in het

gemeente Oss voor de hele gemeente maakt.

Dennenburg naar Ravenstein op school, terwijl hun eigen school steeds meer onder druk komt te

web. ONDERWIJS

staan. Stimuleer ook overleg hierover tussen de

mogelijk nieuwe sportvoorzieningen bij de Vijf

Over onderwijs kunnen we kort zijn: het is van

schoolbesturen.

Stromen, en niet in of bij de huidige Sporthal.

essentieel belang en dient zo lang mogelijk

Deze laatste functioneert wel lokaal, maar niet

met zijn huidige aanbod in stand gehouden te

verenigingsleven of de schoolfuncties in het

voor de hele regio.

worden. Het leerlingental is de meest bepalende

landelijk gebied (verder) verbreed kunnen

factor voor de instandhouding. Een evenwichtige

worden, waarmee alle posities kunnen worden

groot evenemententerrein met voldoende

bevolkingssamenstelling kan zorgen voor voldoende

versterkt .

parkeergelegenheid aan de rand van het Stadje.

aanwas. Daarover is elders in dit plan al veelvuldig

3. Onderzoek de mogelijkheid tot situering van

4. Onderzoek de mogelijkheid voor een

5. Zorg voor voldoende speelvoorzieningen voor de

gesproken. Om de schoolfuncties in de kleine kernen

jeugd. Maak in de kleine kernen vooral gebruik

te versterken kunnen ze ook, in samenwerking met

van de natuurlijke omstandigheden en pas

welzijnswerk en verenigingsleven, worden verbreed

noodzakelijke voorzieningen zeer zorgvuldig in in

met buitenschoolse activiteiten. Ook kan de school

4. Onderzoek samen met welzijnswerk en

39

Dijkdorp Donkdorp 't Stadje Nieuwbouwwijken en bedrijventerreinen

40

dorpstypen

RUIMTELIJKE OPGAVEN KLEINE KERNEN KENMERKEN De dorpen rondom Ravenstein zijn te onderscheiden

hebben. Daardoor ontstaat toch een samenhangend

van bijvoorbeeld voorziening naar woningbouw en

in ‘dijkdorpen’ en ‘donkdorpen’. Deze aanduidingen

beeld. De gebouwen staan veelal niet op één lijn

dergelijke.

zijn afkomstig uit het boek ‘Dorpen in Brabant’

en onderlinge afstanden tussen de woningen zijn

(A.W.A. Th. Steegh, ’s-Hertogenbosch, 1978). Dieden,

over het algemeen wat ruimer bemeten dan in de

Voorstel

Demen en Neerlangel zijn typische dijkdorpen: lange

stad of in stedelijke buitenwijken. Doordat er veel

Vind nieuwbouwlocaties binnen de bestaande

lintvormige nederzettingen met een informele,

grote kavels zijn, zijn er vele doorkijkjes naar het

kernen zodat er buiten de kernen zo min mogelijk

open structuur. Deursen-Dennenburg is een dorp op

achterland. Dit is vooral het geval in Neerlangel,

van het landelijk gebied wordt opgesoupeerd voor

een rivierduin. Het is wat groter en heeft een wat

Demen en Dieden. De openbare ruimte is informeel

woningbouw. Inbreiden heeft dus de voorkeur boven

‘rommeliger’ opbouw. Huisseling ligt deels op een

ingericht, sober en functioneel, zonder opsmuk.

uitbreiden. Een belangrijke randvoorwaarde daarbij

oude oeverwal, deels op een rivierduin en zelfs deels

is dat dit niet ten koste mag gaan van de openbare

op een oude nevengeul van de Maas. Daarmee vormt

INBREIDEN OP DORPSE WIJZE

plekken en het groene karakter van de dorpen. Per

Huisseling een bijzondere combinatie van twee

De opgaven voor de kernen zijn tweeledig: er moet

kern zijn er diverse kavels te vinden waar inbreiding

dorpstypen.

voldoende worden bijgebouwd om de leefbaarheid

kan plaatsvinden. Per dorpstype worden hiernaast de

Kenmerkend voor de kleinere kernen in het

te garanderen en de bestaande kwaliteiten moeten

principes voor nieuwbouw aangegeven. Belangrijke

plangebied is verder, zoals eerder beschreven, dat

blijven. Dit Dorpsplan probeert beide te verenigen.

stedebouwkundige en architectonische richtlijnen bij

ze vrijwel allemaal een zogenaamd gegroeid (niet

‘Landschappelijk aanvaardbaar intensiveren’ en

het bouwen in de kleine kernen zijn in het kader op

planmatig) karakter hebben. Ze zijn gegroeid aan

‘dorps bouwen’ zijn daarbij het devies (zie hoofdstuk

de volgende pagina weergegeven (zie ook hoofdstuk

lijnen (dijken of wegen). De dorpen bestaan uit een

2). Het Uitwerkingsplan Maaskant geeft in dit kader

2: dorpse kenmerken).

concentratie van woningen van een grote diversiteit.

voor alle kernen in het plangebied als opgave:

Die diversiteit komt vooral doordat ze zijn gebouwd

‘beheer en intensivering’. Dat wil zeggen dat er,

in verschillende perioden. De woningtypen

mits passend bij de ruimtelijke karakteristiek van de

verschillen niet veel: enkele boerderijen en vooral

kernen, alleen ruimte is voor woningbouw gekoppeld

veel ééngezinswoningen van één of twee lagen

aan beheer of intensivering binnen de bestaande

met kap. De traditionele woningen met roodbruine

kom. Een voorbeeld van beheer: sloop van woningen

bakstenen met een kap overheersen. Opvallend is

en herbouw met een lichtelijk vergroot aantal, mits

ook dat de woningen een vrij ingetogen karakter

ruimtelijk passend, of functieverandering 41

Model langgevel-boerderij

Model T-huis boerderij

Model vrije kavel

Model kleine vrijstaande

6 grondgebonden woningen

8 grondgebonden woningen

1 vrijstaande woning of

Referentie: ‘arbeiderswoning’

vrijkomende VAB en nieuwe

vrijkomende VAB en nieuwe

2-onder-1-kap

Kleine vrijstaande woningen

woningbouw

woningbouw

Woningen: ca. 110 m2 BVO

Woningen: 110 m2 BVO

Woningen: vanaf 180 m2 BVO

Woningen: 80 m2 BVO

kavel: 2000 m2

evt. gecombineerd met

Kavel: ca.1000-1200m2

kavel: ca. 175 - 300 m2

Parkeren op eigen erf

Parkeren op eigen erf

woning

op relatief kleine kavel

studio’s van ca. 60 m2 kavel: ca. 2500 m2 12 parkeerplaatsen op eigen erf

16 parkeerplaatsen op eigen erf

woningtypen 42

Principes voor nieuwbouw

Deze regels toepassen vereist maatwerk en

DIJKDORPEN

-

Op kleine kavels komen kleine woningen en op

daarmee veel energie van ambtenaren, de

Dijkdorpen in het gebied zijn Demen, Dieden en

grote kavels grote;

Welstandscommissie, bewoners, ontwerpers en

Neerlangel. Kenmerkend voor deze dorpen is de

Nieuwbouw moet een kleinschalig karakter

bouwers (particulier, woningbouwvereniging of

langgerekte structuur evenwijdig aan, en vaak ook

hebben dat past bij de landelijke, in de loop der

projectontwikkelaar). Het vereist ook verder

loodrecht op de Maasdijk met veel open ruimte

onderzoek omdat er rekening moet worden

tussen de woningen. Het uitbreidingsprincipe voor dit

gehouden met bijvoorbeeld stankcirkels,

type dorpen is hieronder schematisch weergegeven.

geluidshinder, eigendomssituaties en dergelijke.

Het zijn eerder buurtschappen dan ‘echte’ dorpen.

Het Dorpsplan kan voor nieuwbouw slechts de

De (vaak kronkelige) wegen zijn bijvoorbeeld

regels en principes aanreiken. Exacte locaties

dezelfde als in de rest van het landelijk gebied:

Bij inbreiding moet er voor worden gezorgd dat er

zullen worden aangewezen in het geactualiseerde

asfalt met grasbermen. Er is ook weinig tot geen

voldoende onbebouwde plekken bewaard blijven,

bestemmingsplan landelijk gebied. Het Dorpsplan

openbare ruimte, zoals pleinen en plantsoenen. Het

die ‘lucht’ brengen in de bebouwingsstructuur.

schetst mogelijkheden en randvoorwaarden.

zijn daarmee concentraties van bebouwing in het

-

eeuwen gegroeide opbouw van de kernen; -

Zo min mogelijk concentreren en zoveel mogelijk spreiden van nieuwbouw;

-

Kavelgrootten en woningtypen moeten zo worden afgewisseld dat er ruimte blijft tussen de woningen;

-

-

landelijk gebied.

Inbreidingslocaties moeten zichtlijnen naar het landschap open houden;

-

Wegen moeten zoveel mogelijk een open einde krijgen met zicht op het landschap;

-

Geen seriebouw, maar individuele huizen;

-

Verspringende rooilijnen;

-

De woningen moeten een rustige, sobere uitstraling hebben en worden gebouwd met natuurlijke materialen.

-

‘Hoge’ gebouwen zijn slechts incidenteel toegestaan, omdat ze snel detoneren met het bestaande dorpse silhouet;

-

Uitgangspunt voor parkeren is de CROW-norm (1,7-2,0 parkeerplaats per woning);

-

De spelregels voor profielen worden beschreven in hoofdstuk 3d.

Inbreidingsprincipe: dijkdorp

Inbreidingsprincipe: donkdorp Rode vlakken zijn potentiële nieuwbouwlocaties 43

44

Referentie ‘Moderne langgevelboerderij’ Hilberink en Bosch Architecten

Referentie ‘T-boerderij’

Referentie ‘ruime kavel’ in Deursen-Dennenburg

Referentie ‘kleine vrijstaande woning’ in Oss

DONKDORPEN Donkdorpen in het gebied zijn Deursen-Dennenburg en in mindere mate Huisseling. Kenmerkend voor deze dorpen is de netwerkachtige structuur met veel

Woningtypen - De kleine vrijstaande woning heeft als

de gewenste kleine wooneenheden bevat.

referentie de arbeiderswoning. De woning

Feitelijk zijn het dorpse appartementen. De

open ruimte tussen de woningen en het ontbreken

bestaat uit één laag en een kap, en past goed

‘Langgevel-’ en ‘T-boerderij’ zijn relatief grote

van een duidelijke gerichtheid. Het uitbreidings-

op een kleine kavel. Gekozen is voor relatief

volumes waarin diverse woningen kunnen worden

principe voor dit type dorpen is op de vorige pagina

diepe kavels zodat er uitbreidingsmogelijkheden

ondergebracht. De Langgevel-boerderij staat met

schematisch weergegeven.

zijn achter het huis.

zijn lange kant aan de weg, De T-gevelboerderij

- Veel bestaande gebouwen in de kernen staan op

met zijn ‘kop’. Alle voordeuren bevinden zich op

WONINGTYPEN

een grote kavel. De zelfbouwwoning lijkt goed

maaiveldniveau. De zolder is een extra ruimte

In de huidige situatie wordt er bij nieuwbouw al

bij een ruime kavel te passen maar uiteraard

die kan worden benut als opslagruimte, als

kan ook een ander soort woning op een grote

slaapkamer en dergelijke. Binnen de bouwschil

kavel staan. De zelfbouwwoning met grote

zijn er diverse indelingsmogelijkheden. Zo is

kavel wordt de laatste jaren echter bijna niet

het mogelijk om kleine studio’s (55/60m2) in

meer gebouwd. In de toekomst komen hiervoor

te passen en/of grotere woningen. Een punt

weer meer mogelijkheden. De zogenaamde

van aandacht is dat het erf niet opgedeeld mag

‘Ruimte-voor-Ruimte’-woningen vallen ook

worden in tuinen. Het erf moet groen en open

onder dit type. Een voordeel van deze woningen

blijven en niet worden volgezet met schuttingen.

te gemakkelijk teruggegrepen op rijtjeswoningen, twee-onder–één-kappers en op grote woningen op kleine kavels. Deze zijn echter niet ‘dorps’. Voorstel Om aan te sluiten bij de lokale bouwtradities kan er voor de toekomstige nieuwbouw worden gekozen uit

is dat ze zichtlijnen naar het achterland open

Het zou grotendeels gemeenschappelijk terrein

vier woningtypen (zie afbeeldingen): de langgevel-

kunnen laten en dat de ruime voortuinen mede

kunnen worden voor de bewoners. Het zou

boerderij, de T-boerderij, de kleine vrijstaande

het groene karakter van de straat bepalen.

kunnen worden beheerd door een Vereniging

woning, de zelfbouwwoning op een royale kavel

De positionering van de woning op de kavel is

van Eigenaren (VVE). De ‘boerderijtypen’ zijn

hierbij wezenlijk.

hét dorpse alternatief voor appartementen.

en het klooster. Dit zijn streekgebonden typen waar nieuw leven in kan worden geblazen: op een

- In de huidige kernen staan vooral in

Hiermee zijn ze uitermate geschikt als

eigentijdse wijze bouwen in de lokale tradities. Per

Huisseling, Deursen-Denneburg en aan de

starterswoning of als seniorenwoning. Een goed

kern en per locatie kan worden bekeken welk type

Maasdijk opmerkelijk veel ‘Langgevel-’ en

voorbeeld van een nieuwe invulling van het type

‘T-boerderijen’. Het voorstel is om een

‘Langgevelboerderij’ is het hiernaast afgebeelde

gebouwtype te ontwikkelen dat ruimtelijk

ontwerp van Hilberink Bosch Architecten voor

refereert aan de ‘Langgevel-boerderij’ en de

vier woningen in één volume te Oud Empel.

het meest gewenst en geschikt is: de boerderijtypen passen door hun afmetingen niet overal. Op de pagina’s hierna worden alle kernen kort getypeerd met voorstellen voor de toekomstige ontwikkeling.

‘T-boerderij’ en in programmatisch opzicht 45

agrarisch land uiterwaarde groenvoorziening agrarisch land dijk uiterwaarde agrarisch land boerderij groenvoorziening uiterwaarde

Dieden: topografische kaart 1870

Dieden: functiekaart

industrie en bedrijvigheid dijk groenvoorziening woningbouw boerderij dijk leegstand industrie boerderij en bedrijvigheid onderwijs woningbouw industrie en bedrijvigheid

agrarisch land uiterwaarde S L groenvoorziening

dijk boerderij

S L

industrie en bedrijvigheid S L woningbouw leegstand

horeca etc.

onderwijs S L

voorzieningen: leegstand woningbouw detailhandel, onderwijs leegstand dienstverlening, voorzieningen: onderwijs horeca etc. detailhandel, voorzieningen: dienstverlening, detailhandel, horeca etc. dienstverlening,

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

Landschappelijke eenheden uiterwaard Landschappelijke eenheden uiterwaard

oeverwal terrasvlakte/ komgebied

oeverwal

rivierduin terrasvlakte/ komgebied oude Maasarm Landschappelijke eenheden uiterwaard rivierduin Structuurdrager oeverwal oude Maasarm snelweg komgebied Landschappelijke eenheden spoor Structuurdrager uiterwaard Structuurdrager snelweg dijk oeverwal dijk Maas Landschappelijke eenheden spoor komgebied kerktoren dijk stadswal uiterwaard

Dieden: Structuurvisie Oss waterverbinding

recreatielandschap

ecologische verbinding

woongebied

Dieden: ruimtelijke visie

Landschappelijke eenheden

oeverwal

uiterwaard

komgebied

oeverwal

Structuurdrager

Maas Structuurdrager stadswal dijk kerktoren

kerktoren molen Gewenste toekomstige

Gewenste toekomstige ruimtelijke structuur open ruimte contourlijnen

Voorstel

DIEDEN Dieden stond vroeger als Dichden, Diechden, Diegden

hoog boven de huizen uit.

Het dorp zou zoveel mogelijk moeten blijven zoals

en Dieten bekend. De naam ‘Dichden ontleent zijn

Dieden is een prachtig dijkdorp. Het wordt

het is. Het toevoegen van enkele kavels is mogelijk

naam aan ‘dic’ = dijk en ‘den’ = een bewoonde

gestructureerd door drie wegen: de Maasdijk,

mits het gebeurt volgens de eerder beschreven

plaats. Een bewoonde plaats aan de dijk dus. Lang

de Voorstraat en de Achterstraat, die alledrie

principes voor een dijkdorp en met inachtneming

geleden was Dieden een eigen heerlijkheid die

parallel aan elkaar liggen. De Voorstraat wordt

van alle dorpse principes die zijn beschreven in

hoorde bij het land van Maas en Waal in de provincie

gekarakteriseerd door een fraaie laan van platanen.

hoofdstuk 2.

Gelderland. In 1810 kwam Dieden bij Demen en

Aan het meest westelijk gelegen uiteinde van de

Langel en werd de nieuwe gemeente Dieden c.a.

Voorstraat staat een garagebedrijf. Deze detoneert

gevormd. Rond 1876 werd het kasteel van Dieden

met het landelijke karakter van het dorp. Van de

afgebroken. Tegenwoordig zijn alleen de grachten,

drie dijkdorpen heeft Dieden de meeste woningen en

het bruggenhoofd, een veeschuur en een deel van

opvallend weinig agrarische gebouwen.

het koetshuis overgebleven van Het Huis. Vanaf het nu nog zichtbare bruggenhoofd liep een laan naar het eerste huis van Dieden aan de dijk. De aan de Maasdijk gelegen molen Stella Polaris uit 1865 torent

De Stella Polaris in Dieden

Dieden vanaf de Maasdijk

De kerk van Dieden 47

agrarisch land uiterwaarde groenvoorziening

Demen: topografische kaart 1870

agrarisch land dijk uiterwaarde boerderij groenvoorziening industrie en bedrijvigheid agrarisch land

dijk woningbouw

uiterwaarde

boerderij leegstand

groenvoorziening

industrie onderwijsen bedrijvigheid

dijk

woningbouw voorzieningen: detailhandel, leegstand dienstverlening, onderwijs horeca etc. voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

S L

boerderij industrie en bedrijvigheid woningbouwS L leegstand onderwijs S L

Demen : functiekaart

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

Landschappelijke eenheden uiterwaard oeverwal

dorp

Landschappelijke eenheden terrasvlakte/ komgebied uiterwaarde rivierduin oeverwallen oude Maasarm komgebieden Landschappelijke Structuurdrager eenheden Structuurdrager uiterwaarde snelweg dijken oeverwallen Landschappelijke eenheden spoor kerktoren komgebieden uiterwaarde dijk

groenvoorziening infrastructuur dijken verkavelingsstructuur

Demen: Structuurvisie Oss N

dorpse bebouwing kerktoren

waterverbinding

recreatie landschap

ecologische verbinding

woongebied

Landschappelijke eenheden

oeverwallen

Maas Structuurdrager

uiterwaarde

komgebieden

dijken stadswal

open ruimte

kerktoren

contourlijnen

oeverwallen

Structuurdrager

Gewenste toekomstige ruimtelijke structuur

Voorstel

DEMEN Demen dankt zijn naam aan het riviertje ‘Demen’,

Ravenstein’ geheel gerestaureerd.

Het dorp zou zoveel mogelijk moeten blijven zoals

dat in de Peel ontsprong en noordwaarts langs

Demen is een typisch dijkdorp gelegen aan de

het is. Het toevoegen van enkele kavels is mogelijk

Zeeland, Herpen, Deursen en Dennenburg stroomde.

Maasdijk en parallel daaraan gelegen wegen.

mits het gebeurt volgens de eerder beschreven

Bij Demen mondde het riviertje uit in de Maas. Sinds

De bebouwing heeft grotendeels een agrarisch

principes voor een dijkdorp en met inachtneming

1700 vormde Demen een eenheid met Neerlangel

karakter. Het gemeenschapshuis de Vlaam heeft een

van alle dorpse principes die zijn beschreven in

en in 1810 werd daar Dieden bijgevoegd zodat de

belangrijke functie voor het dorp en voor een veel

hoofdstuk 2.

gemeente Dieden c.a. ontstond. Karakteristieke

groter gebied eromheen. Ten zuiden van de Maasdijk

elementen zijn de oude dorpsschool, de

aan de Osstraat, die loodrecht op de Maasdijk ligt, is

onderwijzerswoning (later Rabobank), de kosterij en

een vrij recente uitbreiding gemaakt. Deze heeft een

de pastorie, een oude loofgang in de voormalige tuin

planmatig karakter dat helaas niet goed bij het dorp

van burgemeester Caners en het meest opvallende

past.

gebouwtje: het karnhuisje. Dit karnhuisje staat tegenover de H. Willibrorduskerk en is achtkantig . Het karnhuisje dateert al van voor 1826 en is in 1988 op initiatief van de Heemkundekring ‘Land van

Oude weg evenwijdig aan de Maasdijk

Planmatige uitbreiding te Demen

Rabatten gezien vanaf de Maasdijk 49

agrarisch land uiterwaarde groenvoorziening

Neerlangel: topografische kaart 1870

dijk

uiterwaarde

boerderij

groenvoorziening

industrie en bedrijvigheid

agrarisch land

dijk

woningbouw

uiterwaarde

boerderij

leegstand

groenvoorziening

industrie en bedrijvigheid

onderwijs

dijk

woningbouw

boerderij

leegstand

industrie en bedrijvigheid woningbouwS L

onderwijs

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

leegstand onderwijs S L

Neerlangel: functiekaart

agrarisch land

S L

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

Landschappelijke eenheden uiterwaard oeverwal terrasvlakte/ komgebied rivierduin oude Maasarm Structuurdrager snelweg spoor dijk Maas Landschappelijke eenheden

stadswal

uiterwaard

kerktoren

oeverwal

Neerlangel: Structuurvisie Oss waterverbinding ecologische verbinding

recreatiepunt landbouw

met leef-

Woongebied: nieuw

recreatielandschap

Hoofdweg primair

woongebied

Landschappelijke eenheden

molen

Landschappelijke eenheden uiterwaardeenheden terrasvlakte/Landschappelijke komgebied Gewenste toekomstige uiterwaarde oeverwal uiterwaard rivierduin ruimtelijke structuur oeverwallen terrasvlakte/ komgebied oeverwal oude Maasarm open ruimte komgebieden rivierduin Landschappelijke Structuurdrager eenheden terrasvlakte/ komgebied oude Maasarm Structuurdrager rivierduin uiterwaarde snelweg Gewenste ontwikkelingen dijken oude Maasarm Landschappelijke eenheden eenheden oeverwallen spoor Landschappelijke Structuurdrager inbreidingslocaties Nb.: De bebouwingsvlakken kerktoren zijn slechts modelmatige indicaties uiterwaard snelweg komgebieden uiterwaarde dijk wonen Structuurdrager oeverwal Maas Landschappelijke eenheden spoor Gewenstezoekgebied toekomstige ruimtelijke structuur oeverwallen Structuurdrager wonen/werken snelweg terrasvlakte/ komgebied dijken NS open ruimte uiterwaarde dijk komgebieden stadswal stationsgebied spoor

Neelangel: ruimtelijke visie

oeverwallen

rivierduin Structuurdrager

kerktoren

Maas dijk

contourlijnen natuurontwikkeling

Voorstel

NEERLANGEL Langel was een heerlijkheid in het Land van

Neerlangel is een zeer langgerekt dijkdorp, dat

Het dorp, dat sterk verweven is met het landschap,

Herpen. Het dorp dankte zijn naam aan de smalle,

doorloopt tot aan de Zwarteweg bij het spoor. Aan

zou zoveel mogelijk moeten blijven zoals het is.

langgerekte vorm ervan, die zich uitstrekte tot

de oostkant van de dijk ligt het natuurgebied de

Uitbreiding is niet aan de orde mede omdat het

voorbij Overlangel. Door de bouw van het kasteel

Middenwaard. Helemaal in het zuidelijk deel van

volgens de definities van de provincie onderdeel is

van Ravenstein werd Langel opgesplits in twee

Neerlangel ligt een deel van de vestingwerken van

van het landelijk gebied en niet als kern beschouwd

gedeelten. Om de gedeelten aan weerskanten van

Ravenstein (Onderste Hoornwerk). Daar bestaat een

wordt. Woningsplitsing is bijvoorbeeld wel een optie.

Ravenstein te onderscheiden is men gaan spreken

enorm contrast tussen het ‘verdichte’ en stedelijke

van Nederlangel (later Neerlangel) en Overlangel.

Ravenstein en het ‘open’ en landelijke Neerlangel.

Het kerkje van Neerlangel is gewijd aan Johannes de Doper en dateert uit de 11e eeuw.

tegen de Maasdijk aan geschoven

zicht vanuit Neerlangel naar de Maasdijk

De kerk van Neerlangel 51

agrarisch land uiterwaarde groenvoorziening

Huisseling: topografische kaart 1870

agrarisch land uiterwaarde

dijk

uiterwaarde

boerderij

groenvoorziening

industrie en bedrijvigheid

boerderij

leegstand

dijk woningbouw Huisseling: functiekaart

groenvoorziening

industrie en bedrijvigheid onderwijs

agrarisch land

dijk

woningbouw S L

uiterwaarde

boerderij

leegstand

groenvoorziening

industrie en bedrijvigheid

onderwijs

dijk

woningbouw

boerderij

leegstand

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

S L

woningbouw leegstand

S L

S L

onderwijs

industrie en bedrijvigheid

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horecaLandschappelijke etc. eenheden

onderwijs S L

agrarisch land

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

oeverwal terrasvlakte/ komgebied

terrasvlakte/ komgebied

rivierduin

Structuurdrager snelweg

natte natuurverbinding

natuurgebied

werkgebied

recreatielandschap

Hoofdweg primair

landbouw met leefgebied voor kwetsbare diersoorten

woongebied

spoor dijk

dijk

Maas

Maas

landbouw

oude Maasarm Structuurdrager snelweg

spoor

Landschappelijke eenhedenstadswal

ecologische verbinding

uiterwaard

oeverwal

oude Maasarm

waterverbinding

Landschappelijke eenheden

uiterwaard

rivierduin

Huisseling: Structuurvisie Oss

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

uiterwaard

kerktoren

oeverwal

molen

stadswal kerktoren molen Gewenste toekomstige Landschappelijke eenheden ruimtelijke structuur oeverwallen open ruimte komgebied Structuurdrager

terrasvlakte/ komgebied Gewenste toekomstige Landschappelijke eenheden structuur rivierduin ruimtelijke Landschappelijke eenheden uiterwaard open ruimte oeverwallen oude Maasarm oeverwal snelweg Gewenste ontwikkelingen komgebied terrasvlakte/ komgebied Structuurdrager dijken Structuurdrager inbreidingslocaties Gewenste ontwikkelingen snelweg rivierduin kerktoren wonen snelweg inbreidingslocaties Landschappelijke eenheden oude spoorMaasarm Gewenstezoekgebied toekomstige ruimtelijke structuur wonen/werken dijken wonen oeverwallen Nb.: De bebouwingsvlakken zijn NS slechtsopen modelmatige dijk ruimte indicaties stationsgebied kerktoren zoekgebied wonen/werken komgebied Structuurdrager Maas contourlijnen natuurontwikkeling Gewenste toekomstige ruimtelijke structuur NS Structuurdrager snelweg Landschappelijke eenheden stationsgebied natte natuurontwikkeling open ruimte oeverwallen onbebouwde ruimte stadswal snelweg natuurontwikkeling spoor

Huisseling: ruimtelijke visie

komgebied Structuurdrager

dijken

dijk kerktoren

contourlijnen natte natuurontwikkeling

beplanting als vitrage nieuwe infrastructuur

kerktoren

Maas

onbebouwde ruimte beplanting als vitrage

herstructurering infrastructuur

HUISSELING

lagen vroeger dijken die bescherming boden tegen het

er slechts activiteiten mogen plaatsvinden voor

Huisseling is zowel een dijkdorp als een donkdorp maar

water van de Beerse Overlaat (en de Hertogswetering).

omwonenden. Een kassenbedrijf of een tuindersbedrijf

de kenmerken van een dijkdorp overheersen. In de

Huisseling ligt, evenals Ravenstein, nogal ingeklemd:

bijvoorbeeld, zouden hier niet moeten mogen. Door

geschiedenis van Huisseling komt de kerk veelvuldig

aan één kant de Dorpenweg, aan één kant de snelweg

bovendien een rand te maken met laanbomen en een

terug. Vaak afgebroken maar gelukkig ook elke keer

en aan de noordkant de meest recente uitbreidingen

pad, dat aansluit bij de al bestaande laan in de uiterste

weer opnieuw opgebouwd. Zo stond er al een kerk in

van Ravenstein. Huisseling is alleen nog gescheiden

zuidwesthoek van Ravenstein, wordt de zuidrand

1586. In 1621 werd Ravenstein tot vesting verheven

van Ravenstein door een bufferzone. Deze bufferzone

van de uitbreidingswijken van Ravenstein definitief

en moesten verdedigingswerken worden aangelegd.

heeft een rommelig maar landelijk karakter. Aan de

vastgelegd. Hiermee wordt ook het aanzicht van de

Hiervoor moesten de kerk en 29 huizen in Huisseling

zuidwestkant van de kern ligt het open komgebied. Hier

rand van de wijk verbeterd. Een geluidswal langs

wijken. Naast het kerkplein staat een knekelhuisje

is het dorp het meest verweven met het landschap. In

de A-50 (in aansluiting op een eventueel te bouwen

uit de 19e eeuw. In de kern zelf staan opmerkelijk

het verlengde van de Hamstraat ligt een viaduct over

wal bij Ravenstein) wordt voorlopig nog niet nodig

genoeg geen agrarische gebouwen, die staan wel in

de snelweg dat het gebied verbindt met Herpen en

geacht. Zoals eerder aangegeven is de Grotestraat

het aangrenzende komgebied. Huisseling heeft een

omgeving.

te Huisseling erg recht, dit contrasteert met het

opmerkelijke opbouw. Het dorp ligt grotendeels op

kleinschalige karakter van de rest van het dorp.

een oude oeverwal aan een oude nevengeul en op

Voorstel

Historisch gezien is dit te verklaren want het is een

een kruispunt van wegen en rondom de kerk. De

Indien noodzakelijk is het toevoegen van enkele

dijk geweest (vervanging van de Broekdijk). Echter

burgermeester Van de Wielstraat en de Hamstraat

kavels mogelijk mits het gebeurt volgens de eerder

de Grotestraat is een vreemde eend in de bijt door

liggen parallel aan deze oude geul. De Woordstraat

beschreven principes voor een dijkdorp en met

de verharding met rood en zwart asfalt. Het voorstel

ligt er loodrecht op. Deze opbouw komt overeen

inachtneming van alle dorpse principes die zijn

is om deze weg te herprofileren op een dorpse wijze,

met de andere dijkdorpen. De Burgemeester Van

beschreven in hoofdstuk 3. De bufferzone tussen

met dorpse materialen. De rechtlijnigheid van de

de Wielstraat kent een opvallend smal en besloten

Huisseling en Ravenstein kan grotendeels in de huidige

straat kan behouden blijven maar de weg kan smaller.

profiel met een scherpe knik. Deze weg is hiermee erg

vorm worden gehandhaafd. Niet zozeer de openheid

Ter plekke van de oude geul wordt niet beplant als

karakteristiek en dient zeker zo behouden te blijven.

maar het feit dat het onbebouwd is, is hier de grote

referentie aan de openheid die hier eeuwen was. Ook

In het noordwesten ligt nog een verdichting van

kwaliteit. Het is een rommelige zone waar ook perifere

het gedeelte van de Hamstraat tussen de Burg. van de

gebouwen, die te maken heeft met de aanwezigheid

verschijnselen een plek kunnen krijgen. Zo’n zone waar

Wielstraat en de Grotestraat, ter hoogte van de kerk

van een kleine rivierduin. Bovendien ligt in het

van alles kan plaatsvinden wat niet in de kern van het

kan flink verbeterd (‘verdorpst’) worden. Bij voorkeur

oosten van Huisseling de Grotestraat. Dit is de meest

dorp past (zoals een paardenbak, volkstuinen etc) hoort

in samenhang met het kerkplein en bijvoorbeeld met

recente uitbreiding en heeft daardoor een rechtlijnig,

bij een dorp. In het bestemmingsplan moet worden

natuursteen keien zoal die er vroeger ook lagen. Verder

planmatig karakter. Deze uitbreiding ligt helaas in de

vastgelegd dat hier geen ‘duurzame bebouwing’ mag

is het het onderzoeken waard of de oude slotgracht van

oude nevengeul. Dat verklaart ook waarom er tot voor

worden toegevoegd, dat toekomstige bestemmingen

het kasteel van Huisseling nog kan worden hersteld. Dit

kort niet is gebouwd. Aan de zuidwestkant van het dorp

een kleinschalig karakter dienen te hebben en dat

kan een toeristisch attractief punt worden.

53

agrarisch land uiterwaarde groenvoorziening

Deursen-Dennenburg: topografische kaart 1870

Deursen-Dennenburg: functiekaart

agrarisch land dijk uiterwaarde boerderij agrarisch land

groenvoorziening industrie en bedrijvigheid

agrarisch land uiterwaarde

dijk woningbouw

uiterwaarde groenvoorziening

boerderij leegstand

groenvoorziening dijk

industrie en bedrijvigheid onderwijs

dijk boerderij

woningbouw voorzieningen: detailhandel, leegstand dienstverlening, onderwijs horeca etc. voorzieningen: detailhandel, S L dienstverlening, horeca etc.

S L

boerderij industrie en bedrijvigheid industrie en bedrijvigheid woningbouw woningbouw leegstand S L leegstand onderwijs S L S L

onderwijs voorzieningen: detailhandel, voorzieningen: dienstverlening, detailhandel, horeca etc. dienstverlening, horeca etc.

Landschappelijke eenheden uiterwaard oeverwal terrasvlakte/ komgebied rivierduin oude Maasarm

Deursen-Dennenburg: Structuurvisie landbouw waterverbinding

recreatielandschap woongebied

Hoofdweg primair

Landschappelijke eenheden oeverwallen

Structuurdrager snelweg eenheden Landschappelijke

landduinen

spoor oeverwallen Deursen-Dennenburg: ruimtelijke visie komgebied

dijk landduinen Landschappelijke eenheden Maas komgebied oeverwallen Structuurdrager stadswal Landschappelijke eenheden landduinen oeverwallen landduinen

komgebied Structuurdrager

kerktoren kerktoren

Structuurdrager kerktoren Gewenste toekomstige ruimtelijke structuur open ruimte

Gewenstemolen toekomstige ruimtelijke contourlijnen structuur

Voorstel

DEURSEN-DENNENBURG Dennenburg, Dennenborg of Derenborch, komt van

is dit een planmatige ingreep die van grote betekenis

Voor Deursen-Dennenburg zijn er drie opgaven: er

‘den’ of ‘dere’ als boom. ‘Een woonplaats tussen de

is. De St. Michaelskerk staat nog relatief vrij in het

moeten woningen worden toegevoegd, het rivierduin

bomen’, wellicht. De betekenis van Deursen, eerder

landschap, op het rivierduin. In Deursen staat ook

als ‘eiland’ in het komgebied, moet veel beter tot

Dorne, Doirne, Doerne, Deurne en Doren genoemd,

het Klooster Soeterbeeck. Het Klooster is gesticht

zijn recht komen en de scheidende werking van de

is afgeleid van water, doorstroming van water of

in 1732. Sinds 1997 is het in beheer van de Radboud

Dorpenweg moet worden verzacht. Het voorstel

overlaat. Deursen was waarschijnlijk al zeer vroeg

Universiteit Nijmegen als studiecentrum.

is om alle onbebouwde ruimte op het rivierduin

bewoond. Er zijn urnen met as gevonden die kunnen

Nu is Deursen-Dennenburg een zogenaamd donkdorp

te beplanten met één soort inheemse bomen. In

dateren uit de tijd dat de Romeinen een enorme

met een open structuur. Binnen de kernen bevinden

de verschillende ‘gaten’ in de dubbelkern kan een

veldslag met de plaatselijke bevolking hebben

zich grote open ruimten zoals de weilanden ten

aantal kavels worden toegevoegd. We stellen voor

geleverd. Daarnaast zijn er inheemse scherven uit

oosten van de Burgemeester van de Puttestraat en

om de ruimten zo te verkavelen dat belangrijke

de 1e en 3e eeuw opgegraven. Heel lang geleden

achter de woningen aan de St. Rochusstraat. Ten

zichtlijnen behouden blijven. De toe te voegen

was Dennenburg een afzonderlijke heerlijkheid.

zuiden van de Dorpenweg maar op het rivierduin

woningen worden ingebed in de bomenmassa. Alle

Later werd deze heerlijkheid verenigd met de

ligt een bebouwingsconcentratie aan de Rijt.

losse delen kunnen zo samen een ruimtelijke eenheid

heerlijkheid van Neerlangel en in de 14e eeuw met

Op enige afstand van de dubbelkern ligt op de

gaan vormen waarin op diverse plekken woningen

de heerlijkheid van Herpen en Ravenstein. In 1700

oeverwal het voormalige klooster. Hiermee heeft

kunnen worden gebouwd. Dit zouden woningen

werd Dennenburg samengevoegd met Deursen en

Deursen-Dennenburg een losse opbouw met een

moeten worden die voor iedereen geschikt zijn

ontstond de gemeente Deursen c.a.

bebouwingsconcentratie aan de St-Rochusstraat/

dus niet alleen voor het duurdere segment. Het

De locatie en historische opbouw van Deursen-

Rechtestraat. Opvallend is dat hier geen gebouwen

beheer van al die losse onderdelen moet dan bij

Dennenburg is in zijn geheel te danken aan het

met een agrarische functie liggen, terwijl er nog

één eigenaar of organisatie worden ondergebracht,

rivierduin (ook wel landduin/donk genoemd) dat

wel een groot aantal boerderijen staat. De kernen

bijvoorbeeld door het beheertechnisch een landgoed

hier opduikt (zie ook Bijlage a). In de dubbelkern

zijn ooit ontstaan op kruisingen van kronkelige

te maken. De dubbelkern kan op deze wijze in

ligt een aantal religieuze elementen dicht bij elkaar.

lanen op het zand van het rivierduin. Bijvoorbeeld

beperkte mate inbreiden, maar alleen op het

Het gaat om de St. Michaelskerk, de Vincentiuskerk,

het bochtige verloop van de Hoogstraat, St.

rivierduin, niet in het komgebied. Het rivierduin

de St. Rochuskapel en de St. Antoniuskapel en de

Rochusstraat/ Rechtestraat en Kuijperstraat getuigen

wordt zo een markant eiland in de leegte van het

daarbij horende pastorieën en begraafplaatsen. Deze

hier nog van. Ook de ‘bolling’ van het rivierduin

komgebied.

elementen worden verbonden door een deel van de

in het komgebied is nog steeds waarneembaar.

Hoogstraat en een deel van de St. Rochusstraat, dat

Deze moet zeker in stand worden gehouden. De

opmerkelijk rechtlijnig is en loodrecht op de toren

Dorpenweg schampt deels langs de kernen en

van Dennenburg toeloopt. Op het zand van de donk

doorsnijdt ze deels. 55

agrarisch land uiterwaarde

agrarisch land

Ravenstein: topografische kaart 1870

woningbouw

uiterwaarde

industrie industrieen enbedrijvigheid bedrijvigheid

leegstand

dijk

groenvoorziening agrarisch land dijk uiterwaarde

leegstand S L

uiterwaarde

leegstand onderwijs

industrie en bedrijvigheid

voorzieningen: detailhandel, S L dienstverlening, horeca etc.

woningbouw leegstand

S L

S L

onderwijs S L

voorzieningen: detailhandel, dienstverlening, horeca etc. Landschappelijke eenheden

uiterwaard oeverwal terrasvlakte/ komgebied rivierduin oude Maasarm Structuurdrager snelweg spoor dijk Maas stadswal kerktoren molen Gewenste toekomstige ruimtelijke structuur open ruimte

Ravenstein: Structuurvisie Oss waterverbinding

natte natuurverbinding

natuurgebied

spoorlijn en station

recreatiepunt

landbouw

woongebied

Hoofdweg primair

landbouw met leefgebied voor kwetsbare diersoorten

werkgebied

Landschappelijke eenheden Gewenste ontwikkelingen oeverwallen inbreidingslocaties landduinen

wonen

komgebied

zoekgebied wonen/werken NS

industrie en bedrijvigheid

boerderij

groenvoorziening

woningbouw

boerderij

dijk dijk boerderij boerderij

onderwijs woningbouw Ravenstein :woningbouw functiekaart voorzieningen: leegstand detailhandel, dienstverlening, voorzieningen: voorzieningen: horeca etc. detailhandel, detailhandel,Landschappelijke eenheden dienstverlening, uiterwaard dienstverlening, horeca horecaetc. etc. oeverwal onderwijs onderwijs

industrie en bedrijvigheid boerderij groenvoorziening

S L

dijk

agrarisch land

agrarisch land

dijk

groenvoorziening

uiterwaarde uiterwaarde groenvoorziening groenvoorziening uiterwaarde

boerderij

groenvoorziening

agrarisch agrarischland land

SSL L industrie en bedrijvigheid dijk woningbouw boerderij

leegstand industrie en bedrijvigheid onderwijs woningbouw

terrasvlakte/ komgebied

voorzieningen: leegstand detailhandel, onderwijs dienstverlening,

voorzieningen: horeca etc. detailhandel, dienstverlening, horeca etc.

rivierduin oude Maasarm

Landschappelijke eenheden uiterwaard oeverwal eenheden Landschappelijke

Landschappelijke eenheden uiterwaard

Structuurdrager snelweg

terrasvlakte/ komgebied uiterwaard oeverwal rivierduin

spoor dijk Maas

terrasvlakte/ oude Maasarmkomgebied stadswal rivierduin kerktoren Structuurdrager terrasvlakte/ komgebied oude Maasarm molen snelweg rivierduin Landschappelijke eenheden spoor Gewenste toekomstige oude Maasarm Structuurdrager uiterwaard dijk ruimtelijke structuur snelweg Structuurdrager oeverwal open ruimte Maas spoor snelweg terrasvlakte/ komgebied stadswal Landschappelijke eenheden dijk spoor rivierduin Maas kerktoren uiterwaard Gewenste ontwikkelingen dijk oude Maasarm molen stadswal oeverwal inbreidingslocaties Maas kerktoren wonen terrasvlakte/ komgebied Structuurdrager Gewenste toekomstige stadswal molen zoekgebied wonen/werken ruimtelijke structuur snelweg rivierduin kerktoren Landschappelijke eenheden N S open ruimte stationsgebied spoor Gewenste toekomstige oude Maasarm molen uiterwaard natuurontwikkeling ruimtelijke structuur dijk Structuurdrager natte natuurontwikkeling oeverwal open ruimte Gewenste toekomstige Maas Gewenste ontwikkelingen snelweg beplanting ruimtelijke structuur terrasvlakte/ komgebied stadswal als vitrage inbreidingslocaties open herstructurering infrastructuur spoorruimte rivierduin kerktoren wonen Gewenste ontwikkelingen dijk oude Maasarm molen zoekgebied wonen/werken inbreidingslocaties Maas NS stationsgebied wonen Gewenste ontwikkelingen Nb.: DeStructuurdrager bebouwingsvlakken zijn slechtsGewenste modelmatige indicaties toekomstige stadswal

natuurontwikkeling snelweg ruimtelijke structuur inbreidingslocaties zoekgebied wonen/werken natte natuurontwikkeling NS kerktoren open ruimte spoor voorzieningen wonen stationsgebied

oeverwal

Ravenstein: ruimtelijke visie

beplanting als vitrage natuurontwikkeling dijk zoekgebied wonen/werken molen Maas natte natuurontwikkeling herstructurering infrastructuur Gewenste ontwikkelingen

stationsgebied Gewenste toekomstige NS

RUIMTELIJKE OPGAVEN RAVENSTEIN Ravenstein is gesticht in 1360 door Walraven van

Maaskanalisatie in de jaren 1930-1940 volgden de

Ten zuidwesten van Ravenstein is de afgelopen

Valkenburg, die daarvoor bivakkeerde in Herpen.

veranderingen elkaar echter steeds sneller op.

decennia een groot aantal woonwijken gebouwd,

Omdat hij tol wenste te heffen aan de Maas heeft

Symbool daarvan is de verkeersbrug bij Ravenstein,

die een duidelijke hoofdstructuur ontberen. In de

hij een stenen huis (een stein of kasteel) gebouwd

waar het geraas van auto’s de plaats heeft

jaren zestig is de Dorpenweg aangelegd, die de

ter plekke van de agrarische nederzetting Langel.

ingenomen van de dieselmotor van het Maasveer naar

bebouwingsgrens jarenlang heeft gemarkeerd. Tot

De naam Ravenstein is hiervan afgeleid; Walraven en

het Gelderse Niftrik. De veranderingen vonden vooral

het moment in de jaren tachtig dat ook deze barrière

stein. De agrarische nederzetting Langel is sindsdien

plaats buiten de vestinggordel.

werd genomen. Ravenstein groeide stapsgewijs

gesplitst in Neerlangel en Overlangel. De Maasdijk

De afgelopen decennia is er veel gebouwd in het

maar in relatief grote stappen naar het spoor, ten

ter plaatse was al omstreeks 1331 aangelegd. Na

oude stadje, maar vrijwel uitsluitend in één stijl:

noorden van Huisseling. De paradox is dat er wel

het verkrijgen van de stadsrechten in 1380 had

de zogenaamde Bossche school. Dit heeft het stadje

sprake is van planmatige uitbreidingen maar dat een

Ravenstein recht op omwalling. Ten tijde van de

behoed voor detonerende nieuwbouw en heeft

overkoepelend plan lijkt te ontbreken. Telkens is er

dreiging van de tachtigjarige oorlog is de ommuring

prachtige gebouwen opgeleverd, die respect tonen

weer een wijkje aangebouwd. Het bedrijventerrein

vervangen door complexe, grotendeels aarden

aan hun omgeving. Alle gebouwen hebben een rustige

De Kolk maakt dat er binnen de bebouwde kom ook

vestingwerken. Aan het einde van de zeventiende

uitstraling en zijn fraai van ritmiek en detaillering.

ruimte is voor bedrijvigheid. Ook De Kolk ontbeert

eeuw is de vesting echter al weer ontmanteld. Veel

Nieuwbouw hoeft zeker niet altijd ingetogen te zijn

een duidelijke ruimtelijke structuur. De Kolk is

van het oude Ravenstein en haar vestingwerken is

maar moet wel altijd een bouwsteen vormen van een

een grote ‘vlek’ met daarin enkele kronkelende

gelukkig bewaard gebleven en dat maakt dat het nu

groter geheel. Inmiddels heeft het stadje de status

straten, die soms doodlopen. De Schaafdries is wel

een gevarieerd en aantrekkelijk stadje is dat goed is

van Beschermd Stadsgezicht. Dat is terecht gezien

de belangrijkste weg maar die loopt ogenschijnlijk

om in te wonen maar ook interessant voor de toerist.

de vele cultuurhistorisch belangrijke gebouwen, het

door in de Dorskamp. Het noordoostelijk deel