CConstaterende datOss
Koppel je AI →
Document · PDF

15 Raad van State, dd 24 september 2026, over TAM omgevingsplan Sportpark Nieuw Zevenbergen_Geanonimiseerd_Geredigeerd

Gemeenteraad 15 oktober 2026, gemeente OssBij agendapunt: Voor behandeling doorgeleiden naar het college220.551 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 24

4.2 onderzoek Universiteit van Amsterdam In de reeks Verkenningen van het Planologisch Demografisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam is in 1993 een rapport verschenen waarin verslag wordt gedaan van een onderzoek naar de rol van de overheid in het gebruik van de openbare ruimte voor homoseksueel contact. De aanleiding tot dit onderzoek was de discussie over het eventueel ingrijpen van het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart/Overtoomse Veld in het gebruik vanDe Oeverlanden als cruising-gebied. De oplossingen van het stadsdeel voor de door hen gesignaleerde problemen veroorzaakten een stroom van, voornamelijk negatieve, reacties. De onderzoekers zijn daarop ingesprongen, met het voorstel een onderzoek te doeri naar de ruimtelijke effecten van het gebruik van de openbare ruimte als ontmoetingsplek. Het rapport Cruising als ruimteclaim is hiervan het resultaat.47 [..J Dit onderzoek beoogt een inventarisatie te geven van de ruimtelijke effccten van cruising-gebiedcn en het overheidshandelen, met betrekking tot inrichting en beheer van deze gebieden. Tevens is het doel tot aanbevelingen te komen ten aanzien van de ruimtelijke aspecten van het door de provincie en centrale stad te voeren homo- emancipatiebeleid en de implementatie daarvan op gemeentelijk en stadsdeel niveau.

Naast de aanleiding tot dit onderzoek fungeert de Oeverlanden iri Slotervaart te Amsterdam als casus en dient om inzicht te krijgen en aanbevelingen te kunnen doen met betrekking tot cruising in recreatiegebieden en stadsranden.

Deze casus moet in samenhang worden gezien met het beleid van de centrale stad Amsterdam en de stadsdelen ten aanzien van cruisingplekken in de stad. De tweede casus betrefi een ontmoetingsplaats langs een provinciale weg en dient om inzicht te krijgen en aanbevelingen te kunnen doen met betrekking tot cruising in landelijke gebieden. Ideeën en conclusies met betrekking tot de inrichting van cruising-gebieden cn het planologisch instrumentarium bij inrichting en beheer hebben mede plaats gevonden op grond van deze casus.48 Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door de provincie Noord- Holland. Naast aandacht voor de Amsterdamse situatie wordt dan ook uitgebreid aandacht besteed aan de recreatiegebieden in die provincie. Het meer dan 100 paginas tellende rapport geeft een uitstekend becld van een situatie zoals die ook in Nijmegen en omstreken aangetroffen kan worden. Het bevat een aantal aanbevelingen die ook hier alleszins bruikbaar zijn. de baan Opmerkelijk is het feit dat de onderzoekers een afwijkende definitie van baan hanteren. InCruising als ruimteclaim wordt deze benaming gebruikt voor een aantal ontmoetingsplaatsen die een samenhangend geheel vormen. Die samenhang zou zich uiten in het gegeven dat langs de plekken een route bestaat die door contactzoekenden wordt afgelegd. Deze route staat nergens beschreven; meestal is het de kortste afstand naar de volgende plek.

Deze afwijkende definitie zou verband kunnen houden met de Amsterdamse situatie waarin een aantal verschillende ontmoetings- plaatsen op 1oopaftand van elkaar gesitueerd waren. Hierdoor ontstond een route langs een aantal delen van de openbare ruimte in de binnenstad. De mijlpalen werden gevormd door dubbele krullen, plantsoenen, inpandige openbare toiletten, kades en parken. In de glorietijd van de baan lagen de ontmoetingsplekken ongeveer 250 meter van elkaar. 49 In feite was er dus sprake van één grote baan in plaats van een aantal verschillende ontmoetingsplaatsen. In de Nijmeegse situatie doet zich het fenomeen van afzonderlijke ontmoetingsplaatsen die zich op 1oopaftand van elkaar bevinden, niet voor. Het Hunnerpark en Kelfkensbos vormen toch al één geheel; daartoe behoort ook het Valkhofdat als overloopgebicd dicnst doet. recreatiegebieden Het zou te ver voeren om alle zaken die in Cruising als ruimte- claim aan bod komen, hier weer te geven. Gelet op de vraag van het Recreatieschap Nijmegen en Omstreken wordt voor het gedeelte dat handelt over recreatiegebieden een uitzondering gemaakt. In paragraaf 3.6 wordt het volgende naar voren gebracht: 5° inleiding De verschijningsvorm van ontmoetingsplekken in recreatiegebieden komt overeen met de beschrijving van cruising in en rond openbaar groen, parkeerplaatsen en urinoirs.

De ontmoetingsplekken in recreatiegebieden verschillen wel qua gebruik van andere ontmoetingsplekken. Het verschil uit zich in de bezoektijd en de verblijfšduur. s Avonds en s nachts komt het gebruik overeen met het gebruik van de andere ontmoetingsplekken. Overdag komt het gedrag overeen met het conventionele recreëren1 waar het zoeken naar en het leggcn van sexueel contact een onderdeel van kan zijn. Onder conventioneel recreëren wordt verstaan het conform het huidige hetero- waardcn en normen patroon recreëren. Hicrop is het algcmene recreatie- beleid gericht. Recreanten binnen het homo-verkeer zijn mannen die binnen het waarden- en normenpatroon van de homo-sub-cultuur reereëren. We1 bestaat er in veel recreatiegebieden een verzamelpunt. Dit is vergelijkbaar met het gedrag van andere groepen bezoekers waarbij gelijkgezinden in e1kaars omgeving verblijven. Het zoeken naar die plek is een wisselwerking van inrichting en recreatiebehoefie. De inrichting van het gebied kan een voorwaarde zijn voor het bevredigen van die recreatiebehoefte. Het gedrag dat met de behocfte samenhangt kan andere recreanten hinderen. Een jong gezin met kinderen bijvoorbeeld zoek een open terrein waar kinderen kunnen spelen en de ouders ze in de gaten kunnen houden.

Aan deze recreatiebehoefte wordt tegemoet gekomen door op het grasveld speelattributen te plaatsen en een kinderbadje aan te leggen te leggen. Meestal worden deze voorzieningen dicht bij de ingang gesitueerd, zodat de jonge gezinnen niet ver hoeven te lopen. Groepen die geen kinderen om zich heen willen zullen verderweg gelegen gebieden opzoeken. Een surfer wordt naar een nabij gelegen strandje weg van de baddercnde kinderen gedirigeerd. Er is een klimfort voor oudere kinderen en een voetbalveld voor jongeren. Een wandelaar wordt een route middels te volgen gekleurde paaltjes aangeboden. Voor een voge1kijker is er in het eventueel aanwezige natuurdeel een vogelkijkpost. En te midden van deze groepen zoekt ook de homo-recreant een passende inrichting. Aan deze passende

inrichting worden min ofmeer dezelfde eisen gesteld als aan de andere ontmoetingsplekken. De overheersende waarclen en normen met betrekking tot sexualiteit mogen hier niet nadrukkelijk aanwezig zijn. Een voor de hand liggende keuze voor het terrein waar men wil recreëren, is dan dat deel waar geen of weinig mensen komen. Het leggen van sociaal of sexueel contact kan dan openlijk plaatsvinden net zoals op de andere ontmoetingsplekken. inrichting Mannen met een homosexuele voorkeur verblijven meestal in die delen van recreatiegebieden die bestemd zijn voor naaktrecreatie. Die bestemming kan zich uiten in een aangepaste inrichting of cen bordje aan dc rand van het terrein dat aangeeft dat dit deel van het recreatiegebied bestemd is voor naaktrecreatie. Deze gebieden hebben vaak een kleinschalige inrichting: kleine grasveldjes worden van elkaar gescheiden door hoge beplanting. Het gras wordt er door de beheerders minder kort gehouden en de omgeving maakt een natuurlijke indruk. Bovendien is het vaak ver gelegen van de gezinsweide. In recreatiegebieden zijn soms openbare toiletgebouwtjes geplaatst die net als urinoirs in de stad kunnen worden gebruikt als ontmoetingsplek. Afhankelijk van de plaatsing ten opzichte van de beplanting, worden de toiletten gebruikt in samenharig met die beplanting als ontmoetingsplek.

Indien het groen niet voldoende afzonderingsmogelijkheid biedt, worden de toiletten ook wel gebruikt voor het hebben van sexueel contact dat mogelijk ergens anders in het recreatiegebied is gelegd. De delen van het recreatiegebied die s avonds en s nachts worden gebruikt als ontmoetingsplek liggen op korte afstand van de parkeerplaats van dat recreatiegebied. De parkeerplaats wordt dikwijls gebruikt voor autocruising, athankclijk van het gevoel van veiligheid dat de bezocker heeft. De beplanting rond de parkeerplaats wordt op dezelfde manier gebruikt als in parken en plantsoenen birinen de bebouwde kom. Indien de parkeerplaats en het daar omheen gelegen groen overdag een rustig karakter heeft door een klein aantal passanten, dan wordt de ontmoetingsplek in veel gevallen ook overdag bezocht. gebruik Zoals in de inleiding al werd opgemerkt zoeken recreanten met een homosexuele voorkeur net als andere recreanten een bij hen passend gebied. Behoefte aan zon, rust en frisse lucht zijn gelijk. Net als bij het bezoek aan andere ontmoetingsplekken vindt een afzonderingsproces plaats, een afzondering van de overheersende hetero-waarden en -normen. Er is een verschil tussen homo-recreatie en het zoeken naar homosexueel contact Dit wordt uitgewerkt in de beschrijving van de Oeverlanden. De Oeverlanden Het best gedocumenteerd in Cruising als ruimteclaim is de casus Oeverlanden.

5 In maart 199 1 verschenen er berichten in de pers over eventueel te nemen inrichtingsmaatregelen omcruising tegen te gaan. Het gebied was toen al tientallen jaren in gebruik als ontmoetingsplaats. Het natuurdeel wordt in grote meerderheid bezocht door recreanten binnen het homo-verkeer. Het natuurdeel bestaat uit drie, qua inrichting en gebruik versehillende zones. De ongeveer 50 meter brede oeverstrook wordt voornamelijk bezocht als het mooi weer is. De activiteiten richten zich op ontspanning; zonncn, lezen en in mindere mate sociaal contact. Wanneer deze mannen de oeverstrook ver1aten voor een wandelingetje behoren zij tot een andere groep bezoekers, cruisers. De noordelijk gelegen dichte en zeer afwisselende beplanting wordt voornamelijk bezocht door sexueel contact-zoekende mannen. Door het betreden van dit deel wordt men automatisch betrokken in het spel van kijken en bekeken worden. Veel recreantcn van de oeverzijde bezoeken dit deel zonder dat het primair doel het leggen van sexueel contact is. Het deelneinen aan het spel of allecn maar rondlopen voor de sfeer kan voldoende zijn. Voor veel recreanten binnen het homo-verkeer behoort een wandelingetje door het noordelijk natuurdeel tot een bezoek aan de Oeverlanden. In het midden bevindt zich een open vlakte. De recreanten die hier verblijven bevinden zich tussen de heen en weer wandelende cruisers.

Voor hen ligt de prioriteit van het verblijfop de Oeverlanden bij het leggcn van sexueel contaet. Het sexuele contact is onderdeel van het recreëren. De strook ten noorden van de Oude Haagweg wordt alleen bezocht door cruisers. Het gaat hier alleen om het leggen van sexueel contact. De verblijfswaarde is zeer laag. In deze strook bevinden zich talrijke beschutte plekken die [..] geschikt zijn voor het hebben van sexueel contact. De noordstrook wordt voornamelijk s avonds bezocht.52 Het dagelijks bestuur van het stadsdeel SlotervaartlOvertoomse Veld is van mening dat het opvallende gedrag van cruisers tot gevolg heeft, dat andere mensen die er behoefte aan hebben in het gebied te recreëren, het gebied gaan niijden. Door het treffen van inrichtingsmaatregelen hoopt men de aantrekkelijkheid van het gebied te verminderen.53

Door de auteurs van Cruising als ruimteclaiin is onderzoek gedaan naar de klachten die bij omwonenden en bedrijven leven. De resultaten van dit klachtenonderzoek zijn - ondanks de beperkte response van in totaal 17 enquêteformulieren - alleszins de moeite waard. De onderzoekers maken onderscheid tussen fsieke klachten over autos, rommel, eigen terrein etc. en gevoelsmatige klachten. De confrontatie met homoseksuele handelingen en met blote mannen wordt beschouwd als een tussenvorm. Het spreekt voor zich dat de waarden en normen van de respondent van invloed zijn op de klachten beleving. Bij de omwonenden blijkt het achterlaten van de rommel de grootste klacht te zijn, gevolgd door het betreden van het eigen tenein. De oplossingen die aangedragen worden ziin concreet. Het plaatsen van verlichting, afa1bakken en het afsluiten voor autos worden meerdere malen genoemd. Eén noemt het aanleggen van een speciaal cruisegebied buiten Ainsterdam een oplossing, een ander denkt dat dit niet helpt, de mentaliteit van de cruisers zal veranderd moeten worden. De klachten van de bedrijven zijn overwegend gevoelsmatig van aard. Zij zien de grootste problemen in het unheimisch voelen cn de etikcttering. opvallend is ook, dat zij zich meer storen aan de sexuele handelingen en het nudisme dan de omwonenden.

De oplossingen die zij geven voor de problemen zijn ook duidelijk van een heel andere aard. Naast enkele oplossingen als een stopverbod en een omheind gebied waar niemand ze kan zien, ligt de nadruk op rigoureuze oplossingen zoals het laten oppakken door de politie, meer hetero-activiteiten in het gebied en het heropvoeden van homos. De meest vergaande oplossingen worden gezocht in het afschieten van homos. Uit het bovenstaande blijk niet alleen waar de klachten liggen, maar valt ook afte leiden dat de waarden en normen van de omwonenden en de bedrijven verschillen. Deze twee groepen respondenten verschillen ook van mening over de vraag of contactzoekende mannen recht hebben op een plek waar uitsluitend of overwegend contactzoekende mannen komen. Van de omwonenden zeggen 4 van de 5 ja, ze hebben er recht op (tegen 1 weet niet). Bij de bedrijven zeggen 2 van de 12 ja, tegen 8 nee. Beide groepen ziin het er wel unaniem over eens dat ze het gevoel hebben alsof de contactzoekcndc mannen het gebicd in bezit hcbben genomen. De oplossing van een rommel-probleem is meestal vrij simpel. Het unheimische gevoel dat het bestaan van de ontmoetingsplaats en het gedrag van de bezoekers vooral bij bedrijven veroorzaakt, is minder gemakkelijk weg te nemen.

lletzelfde geldt voor de angst van omwonenden en werkneiners van bedrijven om betrokken te raken in het homo-verkeer enlofvoor cruiser aangezien te worden. Hiervoor gebruiken de onderzoekers de term etikettering. Over geen enkele van de klachten die de respondenten voorgelegd werden, waren zij unaniem. We1 vond de meerderheid alle klachten terecht. De k1acht dat ontmoetingsplaatsen criminaliteit aantrekken, vond men iets minder terecht. Door betrokken partijen zijn een aantal inrichtingsvoorstellen gedaan die er in veel gevallen op gericht waren om het huidige gebruik terug te dringen ofzelfs onmogelijk te maken. In Cruising als ruimteclaim worden voor De Oeverlanden een aantal globale en concrete aanbevelingen gedaan. De concrete gebiedsgerichte aanbevelingen ziin te specifiek om op andere plaatsen te gebruiken. De globale aanbevelingen kunnen daarentegen ook elders hun nut bewijzen; deze luiden als volgt uit:55 • Een duidelijke erkenning en een constructieve houding ten opzichte van het huidige gebruik is noodzakelijk. • Bij de inrichting en het beheer zal moeten worden uitgegaan van de doelgroepenbenadering. • Overlast voor omwonenden kan met eenvoudige inrichtingsmaatregelen en een duidelijke ruimteverdeling (bestemming) geregeld worden.

• Er zal een nieuwe inrichting tot stand moeten worden gebracht dic leidt tot een multifunctioneel gebruik op de schaal van het hele gebied. Kleinere delen kunnen een mono- ofbifunctioneel gebruik krijgen. De auteurs van Cruising als ruimteclaim stellen aan slot dat - in dit geval - de provincie Noord- Holland en de gemeente Amsterdam sturend zullen moeten treden bij de ontwikkelingen rond het gebruik van de openbare ruimte als ontmoetingsplek voor mannen voor het leggen en hebben van seksueel contact, omdat in de huidige situatie van negeren de overheid negatiefhandelt ten aanzien van ontmoetingsplekken. Een duidelijke erkenning van het specifieke gebruik van de openbare ruimte door homoseksuele mannen naast andere groepen gebruikers is noodzakelijk.56

5. Conctusies 5.1 aanbevelingen Een duidelijke erkenning en een constructieve houding ten opzichte van cruising is noodzakelijk. Het beleid dient er niet op gericht te zijn om ontmoetingen van mannen die op zoek zijn naar homoseksuele contacten te (ver-)hinderen. Er zal terdege rekening gehouden moeten worden met belangentegenstellingen van alle direct en indirect betrokkenen. De bevrediging van de behoefte aan homoseksueel contact bij mannen mag niet zondermeer opgeofferd worden aan de waarden en normen en/ofwensen en verlangcns van anderen. Het verwijderen van urinoirs ofhet vervangen daarvan door WCs, en het plaatsen van meer straatverlichting ten behoeve van de sociale veiligheid, is in ccn aantal gevallen dan ook ongewenst. Voor het ontstaan en het voortbestaan van cruising-plekken is het noodzakelijk, dat seksueel contact ter plekke mogelijk is en dat dit ook onopgemerkt kan plaatsvinden. Uiteraard moeten de contactzoekenden zich veilig voelen. Het opstellen van een rozegroenplan (banenplan) met speciale aandacht voor zowel de ontmoetingsmogelijkhedcn als de sociale veiligheid zou een uitstekend middel kunnen zijn om mogelijke problemen rond de homorecreatie het hoofd te kunnen bieden.

Een ambtenaar die zich hier specifiek op toelegt, mag in een gemeente als Nijmegen niet ontbreken; uiteraard moet de persoon in kwestie voldoende affiniteit hebben met het fenomeen cruising. Het voert te ver om in het kader van deze notitie heel concrete en specifieke aanbevelingen te doen voor de verschillende banen in Nijmegen en omstreken. Dit vergt een nader onderzoek. Volstaan wordt met enkele suggesties: Hunnerpark/Kelfkensbos: - de baan betrekken bij bouwplannen voor parkeergarage en museum; - het plaatsen van afvalbakken en condoomautomaten. - afsluiting hoek - voor doorgaand autoverkeer; - keerlus en parkeerplaatsen aan beide zijden van afsluiting; - herplanten van lage struiken. De E1shof - minder en/of selectiever snoeien. De Berendonck: - omleiding van rode- en witte-paaltjesroute; - geen doorgaande paden door cruising-gebied; - visuele afsluiting van zijpaden; - verbetering bereikbaarheid visplaatsen; - afvalbakken op afwerkplaatsen. Indien erkend wordt dat bepaalde locaties dienst doen als ontmoetingsplaats en er nagedacht wordt over de consequenties daarvan, kan voorkomen worden dat allerlei maatregelen getroffen worden die hun doel voorbij schieten.

5.2 samenvatting De notitie Homoseksualiteit als recreatievorm is tot stand gekomen naar aanleiding van een briefvan het Recreatieschap Nijmegen en Omstreken over problemen ten aanzien van het gebruik van het natuurgebied in het recreatiepark De Berendonck als ontmoetingsplaats voor mannen die op zoek zijn naar homoseksuele contacten. Deze vorm van homorecreatie wordt doorgaans met de - uit het Nederlands afkomstige - Engelse term cruising aangeduid. Een concrete oplossing voor de problemen biedt deze notitie niet. We1 is getracht om een eerste aanzet te geven tot het ontwikkelen van een beleid ten aanzien van homorecreatie door het fenomeen cruising in een bredere context te plaatsen. Daarbij dient het streven er niet op gericht te zijn deze specifieke vorm van recreatie uit te bannen, maar getracht moet worden om dit verschijnsel in goede banen te leiden. 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e De problemen die het | Recreatieschap Nijmegen en Omstreken met de | 6. Noten homorecreatie in De Berendonck heeft, staan niet op zichzelf. Elders doen zich dezelfde problemen voor. Het bestuur van het | 1. In1eiding Recreatieschap onderscheidt zich in positieve zin van andere besturen - waaronder het bestuur van de gemeente Nijmegen - door de wijze | 1. | & | (red.), ..

dat het niet ongezien is gebleven.; gemeenteljk 5.1.2e | 5.1.2e waarop gezocht wordt naar een oplossing in plaats van cruising | te | homo- en lesbisch emancipatiebeleid s-Gravenhage: VNG uitgeverij, 1992, p. 99. negeren. | 2.Een vergelijkbaar verschijnsel bij vrouwen is onbekend. Het beleid van de gemeente Nijmegen ten aanzien van | 2. Banen in Nijmegen en omstreken ontmoetingsplaatsen voor mannen die op zoek zijn naar homoseksuele | 3. Het is onduidelijk waarom getracht is het gebruik van de keerlus aan het einde contacten schiet duidelijk tekort. Van het een duidelijk homo-/ | van de | onmogelijk te maken door verhoging van de trottoirbanden in 5.1.2e lesbisch beleid brnnen de harde sector is niets terug te vinden. A11e | 1992/1993. locaties binnen de Nijmeegse gemeentegrenzen worden met de | 4. Het betreft hier de bouw van het kuuroord Sanadome (zie onderdeel 2.3). ondergang bedreigd. Niet uitgesloten moet worden geacht, dat de | 5. Naaktrecreatie is in De Berendonck overigens nergens verboden. toename van de problemen in De Berendonck een direct gevolg is van | 6. Het Wylerbergmeer (gemeente BeekfUbbergen) is een van de vier parken van het het (ontbrekende) Nijmeegse beleid in dezen. Gezien de bereidheid bij | Recreatieschap Nijmegen en Omstreken. 5.1.2e het Recreatieschap om serieus na te denken over een voor alle | 7. | Het is weer voorjaar, dus..., De GAYKrant, | nr.

251, 2 april 1994, pp. 18-19. betrokkenen bevredigende oplossing, mag verwacht worden dat de | 8. | , N1jmeegse straten en hun oorprong. Nijmegen: | /uitgevers, 5.1.2e | 5.1.2e problemen in De Berendonck tot aanvaardbare proporties kunnen | 1987, p. 56. worden teruggebracht. | 9.Idem,p. 63. 10. Tentoonstelling, video en dias over stadspark De Gçjfert van 8 tot 29 juli 1989, Open Huis - Stadhuispassage. 1 1. De WCs van de firma Publex (sanisettes) 1enen zich niet voor multi-functioneel gebruik. 12.Naar aanleiding van de informatiebriefvan 25 iuni 1990 m.b.t. vorderingen voorbereiding museumnieuwbouw. 13.Briefvan | d d 3 | li 1990 aan Burgemeester en Wethouders van 5.1.2e 5.1.2e Nijmegen, t.a.v. | , onderwerp: Museum, homobeleid & banenplan. | 5.1.2e 14.Briefvan | , wethouder Educatie en Sport, d.d. 25 juli 1990 aan | onderwerp: Museum, homobeleid en banenplan. 5.1.2e 15.Raadsvoorstel 38/1994. 16.Faxbericht van | d.d. 16 maart 1994 aan de wethouder Cultuur en 5.1.2e 5.1.2e Welzijn, | onderwerp:Raadsvoorstel 38/1994. 5.1.2e 17.Briefvan | wethouder Cultuur en Welzijn d.d. 28 maart 1994 aan | , onderwerp:Raadsvoorslel 38/1994. 5.1.2e 18.Briefvan | d.d. 9 december 1990 aan Burgemeester en Wethouders 5.1.2e van Nijmegen, onderwerp:Rouwcentrum aan de | 5.1.2e 19.Uitgewerkt plan | (rouwcentrum | , 5.1.2e | 5.1.2e Toelichting, pp. 3-4. 20.Briefvan | d.d.

9 maart 1991 aan Burgemeester en Wethouders 5.1.2e | 5.1.2e41. | uit Dukenburg werd met name genoemd. van Nijmegen, onderwerp: Uitgewerkt plan | (bezwaarschr1fi). 5.1.2e 21.Bnefvan | d d 3 uli 1990 aan Burgemeester en Wethouders van 5.1.2e | 4. Cruising als ruimteclaim Nijmegen, ta.v. | onderwerp: Museum, homobeleid & 5.1.2e baner1plan. | 42. | & | (red.), .. dat het niet ongezien is gebleven.; 5.1.2e | 5.1.2e 22.Punt5. | gemeentelijk homo- en lesbisch emancipatiebeleid. s-Gravenhage: VNG uitgeverij, 23.Besluit van Gedeputeerde | Staten van gelderland d.d. 28 mei 1991 - nr. R91.25523-RWG | , Uiiwerking | (rouwcentrum Oude 5.1.2e | 5.1.2e | 1992. 5.1.2e | ). | 43.Idem | . 69-70. 24.Dat in een later stadium de naam Sanadome zou krijgen. | 44. | & | Schipperen in de Scheveningse bo.jes, een 5.1.2e | 5.1.2e 25.Briefvan | d.d. 23 maart 1992 aan Burgemeester en Wethouders 5.1.2e | onderzoek naar klachten van omwonenden en recreanten over een van Nijmegen, onderwerp: Uilgewerkt plan | (bezwaarschr1fi). 5.1.2e | ontmoetingplaats voor homoseksuele mannen in cpdracht van de gemeentepolitie te 26.verslag van de hoorzitting inzake het ontwerp-uitgewerkte plan Winkelsteeg | s-Gravenhage, maart 1988. ffi-90 (Sanadome, Weg door Jonkerbos) gehouden op 7 mei 1992. De hoorzitting | 45.Idem. 5.1.2e | 5.1.2e | 5.1.2e46.

| & | , De baan in goede banen, onderzoek naar anonieme werd geleid door de wethouder volkshuisvesting en Stcdelijke Ontwikkeling, 5.1.2e | ontmoetingplaatsen van mannen die homoseksuele contacten zoeken. Boskoop: 27.Punt6. | Rijks hogere schcol voor tuin- en landschapsinrichting, 1986. 28.Besluit van Gedeputeerde Staten van Gelderland d.cl. 23 september 1992 - nr. | 47. | & | Cruising als ruimteclaim; De rol van de overheid 5.1.2e | 5.1.2e RG92.45243 Toepassing artikel 11 van de Wet cp de Ruimtelijke Ordening; | in he! gebruik van de cpenbare ruimte voor homosexueel contact. Amsterdam: uitwerking | 5.1.2e | Planologisch en Deinografisch Instituut Universitcit van Amsterdam, februari 1993. 29. Njmeegs !rots!Depolitiek en de homo-/lesbische beweging verkiezingsavond, | 48.Idem, voorwoord. gepresenteerd door | , Villa Li1a, 25 februari 1994. 5.1.2e | 49.Idem, pp.25-26. 30.De Gelderlander, 26 februari 1994. | 50.Idem, 3. 6 Recreatiegebieden: parkeeplaatsen, cpenbaar | groen en toile!ten, pp. 3 1. Raadsvoorstel Nr. 85/1991. | 27-28. 32.Met artikel 3. 1 kan de zogenaamde tippelprostitutie worden aangepakt. | 51.Idem, 6.2 De casus Oeverlanden, pp. 59-77. 33.Álgemene Plaatselijke Verordening. s-Gravenhage: VNG uitgeverij, oktober | 52.Idem, pp. 64-65. 1993 | . 1-3-3. | 53.Idem, pp. 69-70. 34. | Evaluatie van helprcject Geschcpt, Gepakt, Geslagen, Verslag 5.1.2e | 54.Idem, p. 66.

van de ontwikkeling en de ejfecten van een Njmeegsprcject in het kader van | 55.Idem, p. 101. antihomoseksueel en antilesbisch geweld. Nijmegen: Dienst Sociale Zaken, Afdeling | 56.Idem, pp. 103-104. Onderzoek, juli 1991. 35.Idem, pp. 33-34. 36.Evaluatieverslag 1992; Prcject Aids en Homoseksualiteit. Nijmegen: NIM, Inste11ing voor Maatschappelijk Werk, juni 1993, p. 8. 37.Idem, | 14 38. | Baar1prcject Njmegen 1992; Verslag en Evalualie. Z.pl., 5.1.2e december 1992. 39.Idem,pp. l0en | 16. 3. Recreatiepark De Berendonck 40. Namens de Adviescommissie homo-/lesbisch beleid waren bij dit gesprek aanwezig: | , | en | . 5.1.2e | 5.1.2e | 5.1.2e © 1994-1995 | Njmegen 5.1.2e Beoordeiing beschermde soorten Berendonck te Wijchen Quick scan in het kader van de Fiora- en faunawet 5.1.2e 5.1.2e Beoordeling beschermde soorten Berendonck te Wijchen Quick scan in het kader van de Flora- en faunawet Bureau Waardenburg bv Adviseurs voor ecologie & milicu Postbus 365 Culemb r Tele(oon Eax e-,nail @buw&nl website: www.buwa,nl opdrachtgever: RGV Hoiding b.v. 9 november 2006 rapport nr.

06-206 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e Status uitgave: | Eindrapport Rapport nr.: | 06-206 Dalum uitgave: | 9 novcmbcr 2006 Titel: | 8eoordeling bcschermde soortcn 8ercndonck Subtïtel: | Quick scan in het kadcr van dc Flora- cn faunawet Samenstellers: | 5.1.2e 5.1.2e Aantal paginas inclusiet bijlagen: | 41 Projcct nr.. | 06-436 Projcctleider: | 5.1.2e Naam en adres opdrachtgever. | RGV Holding b.v. 5.1.2e | 6802 CC Arnhem Rcfcrcntie opdrachtgever: | Brief onder kcnmerk AL | d.d. 7 augustus 2006 5.1.2e Akkoord voor uitgave: | Directeur 8ureau Waardenburg bv 5.1.2e 5.1.2e Paraaf: Bureau Waardenburg bv is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van de rcsultaten varr werkzaamhcdcn of andcrc gcgcvcns verkrcgcn van Burcau waardcnburg bv; opdrachtgcvcr vrijwaart Bureau Waardenburg bv voor aanspraken van derden in verband mct deze toepassing. © 8ureau waardenburg bv / RGV Holding b.v. Dit rapport is vervaardigd op verzoek van opdrachtgever hierboven aangegeven en is zijn eigendom. Niets uit dit rapport mag wordcn verveclvoudigd cn/of opcnbaar gernaakt worden d.m.v.

druk, fotokopie, microíilm of op welke andcre wijze dan ook, zonder vooraígaande schriftelijke tocstemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven en Bureau waardenburg bv, noch mag het zonder een dergelijke toestenlming wordcn gebruikt voor eoig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. Het kwalitcitsmanagementsystcem van Bureau waardcnburg bv is door CERTIKED gecertiíïceerd overeenkomstig BRL9990:2001 / 15O 9001:2001. 5.1.2e Bureau Waardenburg bv Adviseurs voor ecologie & milieu Postbus 365 | cuiemborg 5.1.2e Telefoon | Fax 0345 - 519849 5.1.2e e-mail | @buwa,nl | website: www.buwa.nl 5.1.2e 2 Voorwoord RVG Holding bv heeft een ontwikkelingsvisie opgesteld voor het recreatiegebied Berendonck gelegen in de gemeente Wijchen. Speerpunten van deze plannen zijn kwaliteitsverbetering van het gebied en de realisatie van duurzame recreatieve voorzieningen. De plannen omvatten onder meer een uitbreiding van de golfbaan en het outdoor-centrum, de realisatie van een naturistenstrand en parkeerplaatsen en de aanieg van een sauna, een horecafaciliteit en een groepsaccommodatie. Hierbij zal rekening gehouden moeten worden met het huidige voorkomen van soorten planten en dieren die beschermd zijn krachtensde Flora- en faunawet. RGV Holding b,v. heeft Bureau Waardenburg opdracht verstrekt om een quick scan naar beschermde soorten in Berendonck uit te voeren.

ln dit rapport wordt verslag gedaan van de bevindingen. Aan de totstandkoming van dit rapport werkten mee: veldwerk, rapportage rapportage, projectleiding. Genoemde personen zijn door opleiding, werkervaring en vrijetijdsbesteding gekwalificeerd voor de door hun uitgevoerde werkzaamheden. Het project is uitgevoerd volgens het Kwaliteitshandboek van Bureau Waardenburg. Het kwaliteitsmanagement- systeem is 150 gecertificeerd. Vanuit de RGV Holding b.v. werd de opdracht begeleid door 3 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e lnhoud Voorwoord . 3 lnhoud . 5 lnleiding.......................................................................................................................................7 1.1 Aanleiding en doel..........................................................................................................7 1.2 Aanpak quick scan .........................................................................................................7 1.3 Het plangebied ...............................................................................................................8 1 .4 Voorgenomen ingreep en mogelijke effecten..............................................................9 1.5 Bronnenonderzoek.......................................................................................................11 2

Effectbeoordeling......................................................................................................................13 2.1 Flora...............................................................................................................................13 2.2 Vissen ............................................................................................................................14 2.3 Amfibieën......................................................................................................................15 2.4 Reptielen .......................................................................................................................16 2.5 Grondgebonden zoogdieren .......................................................................................17 2.6 Vleermuizen..................................................................................................................19 2.7 Vogels............................................................................................................................21 2.8 Beschermde soorten ongewervelden..........................................................................21 2.9 Beschermde gebieden..................................................................................................22 3 Conclusies en

aanbevelingen...................................................................................................23 3.1 Conclusies .....................................................................................................................23 3.2 Aanbevelingen..............................................................................................................24 4 Literatuur...................................................................................................................................27 Bijlage 1 Verspreiding beschermde soorten............................................................................31 Bijlage 2 Gegevens Natuurloket..............................................................................................33 Bijlage3 Wettelijk kader...........................................................................................................37 5

1 lnieiding 1 .1 Aanieiding en doei RVG Holding bv heeft een ontwikkelingsvisie opgestetd voor het recreatiegebied Berendonck te Wijchen. Speerpunten van deze plannen zijn kwaliteitsverbetering van het gebied en de realisatie van duurzame recreatieve voorzieningen. De plannen omvatten onder meer een uitbreiding van de golfbaan en het outdoor-centrum, de realisatie van een naturistenstrand en parkeerplaatsen en de aanleg van een sauna, horecafaciliteiten en een groepsaccommodatie. Bij de uitvoering van de voorgenomen ontwikkeling zal rekening moeten worden gehouden met het huidige voorkomen van krachtens de Flora- en faunawet beschermde soorten planten en dieren. Als de voorgenomen ingreep naar verwachting leidt tot het overtreden van verbodsbepalingen betreffende beschermde soorten, zal moeten worden nagegaan of een vrijsteiling geldt of dat ontheffing ex artikel 75 van de Flora- en faunawet moet worden verkregen. Bovendien dient rekening te worden gehouden met eventuele effecten op beschermde natuurgebieden. De voorliggende rapportage beschrijft de resultaten van een quick scan naar beschermde soorten.

Deze rapportage geeft antwoord op de volgende vragen: - Welke beschermde soorten ziin in het plangebied aanwezig en/of kunnen in het plangebied verwacht worden? - Welke functie heeft het plangebied voor de aanwezige beschermde natuurwaarden? - Welke effecten op beschermde natuurwaarden heeft de ingreep? - Worden verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet overtreden? Zo ja , welke? - Moet hiervoor ontheffing worden aangevraagd? - Ts nader onderzoek nodig? - Zijn er mogelijkheden voor mitigatie (vermindering) en compensatie van schade aan beschermde natuurwaarden? Deze rapportage kan dienst doen bij de onderbouwing van de ontheffingsaanvraag ex artikel 75 in het kader van de Flora- en faunawet. 1 .2 Aanpak quick scan De quick scan betreft een beoordeling van de huidige aanwezigheid van beschermde soorten planten en dieren in het plangebied, de functie van het plangebied en de directe omgeving voor deze soorten en de te verwachten effecten van de voorgenomen ingreep op beschermde soorten en gebieden. De quick scan vindt plaats op grond van: - Bronnenonderzoek - Terreinbezoek - Expertjudgement. 7

Bronnenonderzoek Het bronnenonderzoek gaat uit van bestaande en beschikbare gegevens. Voor een actueel overzicht van beschermde soorten die in de regio voorkomen, ¡s het Natuurloket op internet (www.natuurloket.nl ) bezocht en zijn diverse verspreidingsatlassen van relevante soortgroepen en (jaar)verslagen van Particuliere Gegevensbeherende Organisaties (PGOs) geraadpleegd (zie literatuurlijst). Tevens is gebruik gemaakt van rapporten die door Bureau Waardenburg in opdracht van de gemeente Nijmegen zijn opgesteld. Terreinbezoek Het plangebied Berendonck is op 22 augustus 2006 bezocht. Tijdens het terreinbezoek is zoveel mogelijk concrete informatie verzameld met betrekking tot de aan- of afwezigheid van beschermde soorten (zicht- en geluidswaarnemingen, bemonstering wateren met een schepnet, sporenonderzoek naar de aanwezigheid van pootafdrukken, nesten, holen, uitwerpselen, haren, etc). Op basis van terreinkenmerken ¡s beoordeeld of het terrein geschikt is voor de in de regio voorkomende beschermde soorten. Expert judgement De quick scan is een momentopname en kan slechts in beperkte mate uitsluitsel geven over de afwezigheid van soorten. De quick scan betreft geen veldinventarisatie. Een veldinventarisatie omvat verscheidene opnamerondes die seizoensgebonden zijn en volgens standaardmethoden worden uitgevoerd.

Daarom is expert judgement nodig om de geschiktheid van het plangebied voor mogelijk voorkomende soorten te beoordelen. Als de beschikbare gegevens onvoldoende houvast bieden om tot een goed beoordeling te komen, zal dit expliciet worden aangegeven. 1..3 Het piangebied Het recreatiegebied Berendonck is gelegen ten westen van de A73 ter hoogte van Nijmegen Dukenburg (zie figuur 1). Het gebied is ca. 160 ha groot, waarvan ca. 45 ha uit water bestaat. Het gebied kenmerkt zich door grote, vrij voedselarme waterpartijen, die zijn ontstaan door grind- en zandwinning, met daaromheen weiden en struweel. Rondom deze plassen zijn intensieve en extensieve recreatieterreinen ontwikkeld, waaronder zandstranden, golfterreinen en groenstroken met wandel- en fietspaden. De vegetatie in deze groenstroken bestaat voornamelijk uit waterminnende soorten zoals wiig, populier en riet. Verder groeien er soorten zoals es, zomereik, ruwe berk, hazelaar en rode kornoelje. De grazige vegetaties en bermen zijn relatief voedselrijk. Het zuidoosten van het recreatiegebied kenmerkt zich door meer extensief gebruik. Hier bevinden zich enkele landtongen en poelen en de vegetatie bestaat uit dicht struweel afgewisseld met oudere bomen (bosschages) en dichte oevervegetatie. Kenmerkende vegetatiesoorten hier zijn ruwe berk, rode kornoelje en hazelaar.

ln dit natuurlijker gedeelte van het plangebied is de uitbreiding van de golfbaan Burg Golf Wijchen gepland. 8

N.B. De pijl geeft de noordrichting aan. 1.4 Voorgenomen ingreep en mogelijke effecten De effecten op beschermde soorten zijn beoordeeld op basis van de voorgenomen ingreep (zie figuur 2). Uitgangspunten hiervoor zijn: - Er worden een sauna, enkele horecavoorzieningen en een groepsaccommodatie gebouwd; de bestaande vegetatie ter plaatse wordt verwijderd. Het outdoor- centrum wordt uitgebreid met een high-rope course boven land en water en een tele(water)skibaan. - Langs de oostelijke oever van de plas wordt een naturistenstrand aangelegd; een deel van de oevervegetatie wordt hiervoor verwijderd. - De golfbaan Burg Golf Wijchen wordt uitgebreid met ca. 20 ha, in het zuidoostelijk deel van Berendonck. Hiervoor wordt een deel van de bestaande vegetatie verwijderd. De bestaande infrastructuur blijft gehandhaafd, er worden geen nieuwe toegangswegen aangelegd. Wel worden enkele parkeerplaatsen geraliseerd. De sioot langs de A73 wordt plaatselijk verlegd en delen van de oevers van de zwemplas worden aangepast. - De sloot langs de A73 wordt plaatselijk verlegd. Kleine aanpassingen aan de oever van de zwemplas kunnen plaatsvinden ten behoeve van de uitbreiding van de golfbaan. Deze ¡ngreep kan omschreven worden als ingreep in het kader van ruimtelijke ontwikkeling en inrichting.

Voor het uitvoeren van de ingreep geldt daarom een vrijsteiling van soorten in tabel 1 (zie Bijlage 3 Wettelijk kader). De ¡ngreep wordt naar verwachting niet uitgevoerd volgens een door de minister goedgekeurde gedragscode. 9

Als dit wel het geval is, geldt tevens een vrijstelling voor soorten vari tabel 2 als de werkzaamheden conform de richtlijnen uit de betreffende gedragscode worden uitgevoerd. Ontwikkelingsvisie Berendonck c Bijlage 2 Kaartbeeld N 7 : j / • 3 ,( (j fl . . . \! ;L:; \. .- Figuur 2. Concept-ontwikkelingsvisie 2006 (Bron: RG V Holding). De volgende mogelijke effecten worden in dit rapport beoordeeld: - Verlies (of verbetering) van areaal / biotoop. - Realisatie van een extensief golfterrein in een natuurgebied. - Verstoring door beweging, licht en geluid gedurende de werkzaamheden. - Verstoring door beweging, licht en geluid in de gebruiksfase. - Versnippering. ln deze quick scan worden de volgende (mogelijke) effecten buiten beschouwing gelaten: - Emissies van schadelijke stoffen. - Trillingen. - Hydrologische veranderingen. - Wijzigingen van verkeersintensiteiten buiten het plangebied. Als er reden is te veronderstellen dat deze effecten kunnen leiden tot het overtreden van verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet dan wel van de Natuurbeschermingswet 1998, zal dat expliciet worden vermeld. ln andere gevallen wordt aangenomen dat deze lo

effecten zodanig beperkt zijn, dat ze voor de beoordeling van het onderhavige plan of project niet van belang zijn. 1 .5 Bronnenonderzoek Het plangebied Berendonck ligt in de kilometerhokken x:181/y:425, x:181/y:424, x:181/y:423, x:182/y:424 en x:182/y:423. Een eerste indruk van mogeiijk aanwezige beschermde soorten geeft het Natuurloket (www.natuurloket.nl , zie Bijlage 2). Het plangebied beslaat met een oppervlak van 160 ha ongeveer 30% van de kilometerhokken waarvan brongegevens beschikbaar zijn. Om een zo goed beeld te krijgen van in de regio voorkomende beschermde soorten is gebruik gemaakt van openbaar toegankelijke en betrouwbare bronnen, waaronder verspreidingsatlassen, recente artikelen en internetsites (zie literatuurlijst). Voor de gemeente Nijmegen is een overzicht opgesteld van het voorkomen van beschermde natuurwaarden (Koopman et al., 2005). ln onderhavig project is daarvan gebruik gemaakt. Tevens is gebruik gemaakt van gegevens van vergelijkbare onderzoek in het gebied Teersdijk, dat oostelijk van de A73 ligt, ter hoogte van het recreatiegebied Berendonck (Hoefsloot & Koopman, 2006; Felix, 2004). Omdat er al relatief veel bekend is van het voorkomen van beschermde soorten in de omgeving van het plangebied, is besloten geen nadere gegevens bij het Natuurloket op te vragen.

Bovendien zijn bij het Natuurloket alleen complete verspreidingsgegevens beschikbaar over de planten in de meest zuidelijk gelegen kilometerhokken (x:181/y:423 en x:182/y:423), waarbinnen ook het natuurreservaat Wijchense Ven en de westelijke uitloper van het natuurgebied Overasseltsche en Hartertsche Vennen vallen. ln deze gebieden komen beschermde soorten planten voor die niet in het recreatiegebied de Berendonck voorkomen. 11

2 Effectbeoordeling 2.1 Flora Voorkomen en functie plangebied Uit het atiashok (5x5 kilometer) waarin het piangebied gelegen is zijn de voigende beschermde soorten planten bekend (Van der Meijden, 1998): zwanenbloem, rapunzelklokje, grasklokje, gevlekte orchis, steenanjer, grote kaardenbol, kleine zonnedauw, ronde zonnedauw, brede wespenorchis, moeraswespenorchis, grote keverorchis, drijvende waterweegbree, waterdrieblad, wilde gagel, beenbreek, gewone vogelmelk en kleine maagdenpalm. Felix (2004) vermeldt nog het voorkomen van de dotterbloem. Voor de orchissen (met uitzondering van de brede wespenorchis), grasklokje, rapunzelklokje, steenanjer en beenbreek zijn de grazige vegetaties te voedselrijk eri worden deze te frequent gemaaid. Voor de zwanenbloem ontbreken voedselrijke sloten met geschikte oevers, voor drijvende waterweegbree schone, voedselarme stromende watertjes. Het voorkomen van kleine- en ronde zonnedauw wordt niet verwacht vanwege de afwezigheid van vochtige, zure, voedselarme groeiplaatsen. Voor de kleine maagdenpalm ¡s het bos in het zuid oosten van het plangebied waarschijnlijk te vochtig en de bodem te zandig. Verder ontbreekt hier een goed ontwikkelde humuslaag voor deze soort. Wilde gagel is niet waargenomen, deze soort komt wel voor iri Staddijk ten oosten van de A73. Dit geldt ook voor de moeraswespenorchis.

Waterdrieblad wordt in het plangebied niet verwacht aangezien de waterbodems grotendeels bestaan uit zand. Gewone vogelmelk en grote kaardenbol zijn niet waargenomen, maar zouden in kleine aantallen kunnen voorkomen. Tijdens het veldbezoek is de brede wespenorchis talrijk aangetroffen in het natuurgebied in het zuidoosten van het plangebied. Op grond van de aangetroffen vegetaties en terreinkenmerken worden geen andere beschermde soorten verwacht. Soorten van de Rode Lijst kunnen wel voorkomen in het plangebied, maar zijn niet aangetroffen tijdens het veldbezoek. Effecten en ontheffing Het projectplan kan tot gevolg hebben dat aanwezige groeiplaatsen van de brede wespenorchis verdwijnen. Als er in de nieuw in te richten golfbaan in het zuidoosten van het plangebied voldoende bos- en struweelzones worden geïntegreerd, conform de inrichtingsschets, zullen er voor de brede wespenorchis voldoende groeiplaatsen in het plangebied aanwezig blijven. Ook gebieden in de directe omgeving van Berendonck, zoals de bossen ten zuiden van het recreatiegebied en park Staddijk, bieden voor de brede wespenorchis voldoende leefgebied. De gunstige staat van instandhouding van de brede wespenorchis zal door de ingreep dus niet in het geding komen.

Aangezien voor de brede wespenorchis een vrijstelling geldt voor de verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet, is een ontheffingsaanvraag voor deze soort niet aan de orde. Dit geldt ook voor de mogelijk voorkomende grote kaardenbol en gewone vogelmelk. 13

2.2 Víssen Voorkomen en functie plangebied De votgende beschermde soorten vissen zijn uit de regio bekend: bermpje en kleine modderkruiper (De Nie, 1997, Koopman et al., 2005). Vier bermpjes zijn gevangen in het deel van de provinciate watergang dat parallel langs de Weg ter Horst loopt in het zuidoosten van het plangebied (zie Bijlage 1). Het bermpje is in 2006 door Bureau Waardenburg ook waargenomen in de provinciale watergang ten oosten van de A73 (Hoefsloot & Koopman, 2006). Het habitat van het bermpje bestaat uit smalle stromende wateren met een substraat bestaande uit stene,n en zand. Aangenomen wordt dat deze soort in de gehele watergang voorkomt. Grotere aantalten exemplaren zullen voorkomen in stromende delen, bijvoorbeeld bij stuwtjes en duikers. Aan de oostkant van de A73 is ook de kleine modderkruiper aangetroffen in de langzaam stromende delen van deze watergang. De kleine modderkruiper heeft een voorkeur voor watergangen met een bodem bestaande uit zand en slib waar een goed ontwikkelde oevervegetatie en ondergedoken watervegetatie aanwezig. De kleine modderkruiper is ten westen van de A73 niet gevangen maar wordt hier wel verwacht omdat vergelijkbaar habitat aanwezig is als aan de oostkant van de A73 en deze wateren met elkaar in contact staan. Andere beschermde vissoorten worden in de wateren in het plangebied niet verwacht.

ln de provinciale watergang en de zwemplas van het recreatiegebied Berendonck zijn verder de volgende algemene vissoorten gevangen: blankvoorn en baars. Verwacht wordt dat onder andere ook de snoek en de snoekbaars atgemeen voorkomen. Effecten en ontheffing Vier bermpjes zijn aangetroffen in de provinciale watergang langs de Weg ter Horst. tn dit deel van de watergang vinden waarschijnlijk geen werkzaamheden plaats (zie figuur 2). Aangezien de plaatselijk te verleggen watergang langs de A73 ten noorden van de vindplaats niet aan de habitatvoorkeur van het bermpje voldoet, wordt het bermpje hier alleen incidentee! verwacht, op weg naar delen van de watergang die wel geschikt leefgebied vormen. Om te voorkomen dat tijdens de werkzaamheden aan de watergang bermpjes worden gedood, zijn in § 3.2 mitigerende maatregelen opgenomen die tijdens de uitvoering van de werkzaamheden toegepast kunnen worden. Deze maatregelen houden onder andere in het vangen en verplaatsen van bermpjes. Voor het vangen en verplaatsen van bermpjes dient ontheffing aangevraagd te worden van artikel 9 en 1 3 van de Flora- en faunawet (zie tabel 2.1). Verwacht wordt dat de te verleggen watergang wel functioneert als leefgebied voor de kleine modderkruiper.

Om te voorkomen dat bij deze werkzaamheden exemplaren van de kleine modderkruiper worden gedood, zijn in § 3.2 mitigerende maatregelen opgenomen die tijdens de uitvoering toegepast dienen te worden. Het areaal geschikt leefgebied voor de kleine modderkruiper zal door de ingreep niet afnemen, de watergang wordt atleen plaatselijk verlegd. De gunstige staat van instandhouding komt dus niet in het geding. Voor het vernietigen van leefgebied en het vangen en verplaatsen van kleine modderkruipers is ontheffing van de artikelen 11, 9 en 13 van de Flora- en faunawet noodzakelijk (zie tabel 2.1). 14

Tabel 2.1 Voorkomen van en effecten op beschermde soorten vissen Soort I Voorkomeri I Effecten l Welke onderdelen Kleine modderkrui waarschijn lijk zeker vernietigen leefgebied, vangen en verpiaatsen vanen en van verbods- bepalingen overtreden? artikel9, 11,13 artikel 9 en 13 2.3 Amfibieën Voorkomen en functie plangebied De volgende beschermde soorten amfibieën ziin uit de regio bekend en zouden in het plangebied kunnen voorkomen: kleine watersalamander, alpenwatersalamander, gewone pad, rugstreeppad, heikikker, bruine kikker, bastaardkikker (Broekmans & Zuiderwijk, 1986, Creemers, 1998, Koopman et al., 2005). Voor de in de omgeving voorkomende kamsalamander en knoflookpad ontbreekt het geschikte habitat. Tijdens het veldbezoek zijn de volgende soorten waargenomen: kleine watersalamander, gewone pad, bastaardkikker en bruine kikker. Het plangebied fungeert als voortplantings- en leefgebied voor deze soorten. De strikt beschermde rugstreeppad, heikikker en alpenwatersalamander zouden op basis van bekende verspreidingsgevens en aangetroffen habitat in het zuidoosten van het plangebied kunnen voorkomen. Een aantal poelen vormen geschikte voortplantingswateren en het bos en omgeving vormt geschikt landhabitat. De soorten zijn tijdens de quick scan niet aangetroffen.

Omdat het veldbezoek plaats vond in een periode die niet ideaal is om deze soorten vast te stellen (de voortplantingspoelen waren grotendeels verlaten) kunnen deze soorten gemist zijn. Effecten en ontheffing De ingreep zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van de in het gebied voorkomende amfibieën. Het gaat dan met name om vernietiging van een deel van het voortplantingshabitat en landhabitat of het doden van individuen. Omdat onvoldoende duidelijk is of de strikt beschermde rugstreeppad, heikikker en alpenwatersalamander in het gebied voorkomen, en zo ja waar, is niet met zekerheid te zeggen of er negatieve effecten optreden en of ontheffing noodzakelijk is. Aanbevolen wordt in het voorjaar nader onderzoek uit te voeren, zociat bij de inrichting met deze soorten rekening kan worden gehouden. Het gaat dan met name om het lokaliseren van voortplantingspoelen en het veilig stellen van voldoende geschikt landhabitat. 15

label 2.2 voorkomer van en ettecten op beshermde soorten amtibieën Soort Voorkomen Effecten Welke onderdelen van verbods- bepalingen overtreden? kleine zeker vernietigen leefgebied, artikel 9, 11, 13 watersalamander, vangen en verplaatsen gewone pad, bastaardkikker en bruine kikker ______________ ________________________ ______________________ rugstreeppad, mogelijk onbekend; nader onbekend heikikker en onderzoek nodig alpenwater- salamander ______________ 2.4 Reptieien Voorkomen en functie plangebied Ten zuiden van Nijmegen komen zandhagedis, levendbarend hagedis, hazelworm en gladde slang voor, o.a. in de nabijgelegen Overasseltsche en Hatertsche Vennen (RAVON 2005, Koopman et al., 2005). Tijdens het veldbezoek zijn geen soorten reptielen waargenomen. Een klein oppervlakte van het natuurgebied in het zuidoosten van het plangebied wordt wel geschikt geacht als leefgebied voor de hazelworm. Habitat voor een duurzame populatie levendbarende hagedissen is niet aanwezig. Alleen exemplaren afkomstig van zuidelijk gelegen gebieden kunnen sporadisch ¡n het plangebied terechtkomen. Effccteti cn ontheffing Zonder nader onderzoel< is geen uitspraak te doen over de effecten van de ingreep op de hazelworrn, zie § 3.2 Aanbevelingen. Er worden geen negatieve effecten verwacht op levendbarende hagedis, zandhagedis en gladde slang.

Een ontheffing van de Flora- en faunawet is voor deze drie soorten dus niet aan de orde. Tabel 2.3 Voorkomen van en effecten op beschermde soorten retielen Soort Voorkomen Effecten Welke onderdeTen van verbods- bepalingen ________________ _______________ ______________________ overtreden? Hazelworm mogelijk onbekend; nader onbekend onderzoek aanbevolen 16

2.5 Grondgebonden zoogdieren Voorkomen en functie plangebied De volgende beschermde soorten grondgebonden zoogdieren zijn uit de regio bekend en zouden in het plangebied kunnen voorkomen: egel, gewone bosspitsmuis, tweekleurige bosspitsmuis, dwergspitsmuis, huisspitsmuis, mol, vos, hermelijn, wezel, bunzing, steenmarter, das, eekhoorn, rosse woelmuis, woelrat, aardmuis, veldmuis, dwergmuis, bosmuis, konijn en haas (Broekhuizen etal., 1992). Tijdens het veldbezoek zijn konijnen daadwerkelijk waargenomen. Daarnaast zijn er sporen gevonden van mol, veldmuis en das. Van de das is een burcht in het zuidelijk gedeelte van het plangebied gevonden, aan de noordzijde van de Weg ter Horst ter hoogte van de golfbanen. Verder zijn een recent gegraven pijp en wissels en prenten in het zuidoostelijke gedeelte van het plangebied gevonden (zie Bijlage 1). De wissels en prenten bevonden zich in het deel van het plangebied waar de uitbreiding van de golfbaan gepland is. Dassen foerageren voornameiijk op voedselrijke graslanden langs bosranden of ruigtestroken waar ze regenwormen, slakken en insecten uitgraven en opeten. Daarnaast worden noten, zaden en vruchten van bomen en planten gegeten. De gebruiksintensiteit van foerageergebieden en burchten kan per seizoen sterk fluctueren en is onder andere afhankelijk van het voedselaanbod.

Uit navraag bij de beheerder van de golfbanen bleek dat er geen of nauwelijks sprake is van schade aan de greens veroorzaakt door foeragerende dassen. Blijkbaar foerageren de dieren dus niet op de greens maar elders. Onduidelijk is welke foerageergebieden en wissels gebruikt worden en of er eventueel andere burchten in het plangebied zijn die door de familie worden gebruikt als verblijfsplaats. Het gebied lijkt niet geschikt voor de eekhoorn omdat het aandeel aan oudere zaaddragende loof- en naaldbomen zeer gering is. Dergelijke bomen zorgen voor een belangrijk deel van de voedselvoorziening van eekhoorns. Voor de eekhoorn is geschikt leefgebied aanwezig ten zuiden en zuidoosten van de Berendonck in de bossen rondom de Overasseltsche en Hatertse vennen. Het is mogelijk dat zwervende exemplaren op de uitbreidingslocatie van de golfbaan voorkomen. De aanwezigheid van een populatie met vaste rust- en verblijfsplaatsen wordt echter niet verwacht. De in de regio vrij algemeen voorkomende steenmarter zou in het plangebied kunnen foerageren, geschikte potentiële verblijfplaatsen zijn niet aangetroffen. Aangenomen wordt dat het plangebied als leefgebied voor de overige genoemde soorten fungeert. Effecten en ontheffing De ingreep zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van de genoemde zoogdieren van tabel 1 van de Flora- en faunawet.

Voor deze soorten geldt een vrijstelling van de verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet indien de ingreep valt binnen het kader van ruimtelijke ontwikkeling. Het nieuwe deel van de golfbaan zal naar verwachting voor de zoogdieren van tabel 1 geschikt leefgebied vormen. Verwacht wordt dat de gunstige staat van instandhouding van deze soorten niet in het geding komt. De ingreep zal naar verwachting geen effect hebben op de foerageermogelijkheden van de steenmarter. Geschikt leefgebied voor de eekhoorn s niet aanwezig. Ten opzichte 17

van de steenmarter en de eekhoorn worden door de ingreep geen verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet overtreden. De ingreep zal wel een effect kunnen hebben op de das, maar hierover ¡s zonder nader onderzoek naar het terreingebruik door de das, niet met zekerheid een uitspraak te doen. Het is namelijk onduidelijk waar de dassen foerageren en welke wissels ze gebruiken om deze foerageergebieden te bereiken. De burchtlocatie bevindt zich in een talud in de berm van de Weg ter Horst aan de rand van een golfbaan (zie figuur 3 en Bijlage 1). Dit is vlakbij het meest intensiefgebruikte gedeelte ven het plangebied. Belangrijk is dat de burchtlocatie goed beschermd wordt. Hiervoor worden in § 3.2 aanbevelingen gedaan. Van belang is tevens dat de verkeersintensiteit niet toeneemt omdat het aanrijdingsrisico voor dassen daarmee zal toenemen. Uit de aanwezigheid van de dassenburcht bij de golfbaan blijkt dat een extensief gebruikte golfbaan en dassenleefgebied kunnen samengaan. Als bij de nadere uitwerking van de inrichting van de golfbaan rekening wordt gehouden met de leefwijze van de das, kan de dassenfamilie voor de toekomst waarschijnlijk behouden blijven in het plangebied. ln dat geval zou een ontheffing van de Flora- en faunawet voor de das niet nodig zijn.

Wel moet worden opgemerkt dat het zuidoostelijk gedeelte van Berendonck momenteel slecht toegankelijk is voor mensen, door de dichte begroeiing. ln sommige delen van dit gebied vindt extensieve recreatie plaats in de vorm van badende naturisten, cruisende homos en vissers. Het gebied zal door de realisatie van de golfbaan een meer open karakter krijgen. ln hoeverre dit een negatief effect kan veroorzaken voor de das is nog niet goed te bepalen. Vooralsnog is er geen zekerheid of er wel of geen verbodsbepalingen zullen worden overtreden ten opzichte van de das en of er ontheffing aangevraagd dient te worden. forst. 18

¡aei L2 voorkomen van en errecten op bescflermce soorten amflbieen Soort Voorkomen Effecten Welke onderdelen van verbods- bepalingen ___________________ ______________ ________________________ overtreden? egel, gewone mogelijk tot vernietigen leefgebied artikel 1 1 bosspitsmuis, zeker tweekleurige bosspitsmuis, dwergspitsmuis, huisspitsmuis, mol, vos, hermelijn, wezel, bunzing, rosse woelmuis, woelrat, aardmuis, veldmuis, dwergmuis, bosmuis, konijn en haas _____________ ______________________ _____________________ das zeker onbekend; nader onbekend _________________ _____________ onderzoek nodig ____________________ 2.6 Vieermu,zen Voorkomen en functie plangebied De volgende beschermde soorten vleermuizen zijn uit de regio bekend en zouden in het plangebied kunnen voorkomen: gewone baardvleermuis, Brandts vleermuis, watervleermuis, meervleermuis, franjestaart, rosse vleermuis, laatvlieger, gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en gewone grootoorvleermuis (Dijkstra et al., 1999, Limpens etal., 1997, eta/., 2005). Tijdens het veldbezoek zijn geen (verblijfplaatsen van) vleermuizen waargenomen. Het gebied is geschikt als foerageergebied voor vleermuizen en biedt mogelijk ook plaats aan verschillende soorten verblijfplaatsen in bomen (zie figuur 4). Dit geldt althans voor het zuidoostelijk gedeelte van het plangebied, waar de uitbreiding van de golfbaan is voorzien.

Op de plaatsen waar de nieuwe gebouwen (sauna, horecafaciliteit en groeps- accommodatie), parkeerplaatsen eri de uitbreiding van het outdoor-centrum zijn gepland, staan geen geschikte gebouwen of bomen, die als verblijfplaats voor vleermuizen kunnen dienen. Deze kleine gebiedsdelen hebben geen belangrijke functie als foerageergebied of verbindin gsroute. Op de locatie van het toekomstige naturistenstrand staan geen gebouwen of bomen die als verblijfplaatsen kunnen dienen. Er zullen wel vleermuizen foerageren. 19 5.1.2e Effecten en ontheffing De bouw van de genoemde gebouwen zal geen negatieve effecten op vleermuizen hebben en niet leiden tot overtreding van verbodsbepalingen. Het verwijderen van de vegetatie ten behoeve van het naturistenstrand en het gebruik van het strand zullen geen negatieve effecten hebben op de foerageermogelijkheden van vleermuizen. Zonder nader onderzoek is geen uitspraak te doen over de effecten van de geplande ingreep en de noodzaak voor ontheffing voor zover het gaat over het zuidoostelijk gedeelte van het plangebied, waar uitbreiding van de golfbaan is voorzien. Ook voor vleermuizen is de huidige relatieve rust in dit deel van Berendonck mogelijk van belang. tevinden.

2.7 vogeis Voorkomen en functie Volgens de broedvogelatlas (SOVON 2002) komen in de regio de volgende broedvogels van de Rode Lijst voor, waarvoor in het plangebied geschikt broedhabitat voorkomt: boomvalk, patrijs, zomertortel, ransuil, groene specht, veldleeuwerik, graspieper, gele kwikstaart, nachtegaal, spotvogel, grauwe vliegenvanger, matkop, wielewaal, huismus, ringmus en kneu. Het plangebied kan van betekenis zijn voor winter-/watervogels. De ingreep is van dien aard dat op deze groepen geen negatieve effecten worden verwacht. Tijdens het veldbezoek zijn alleen algemene vogels waargenomen waaronder buizerd, kokmeeuw, houtduif, koolmees en zwarte kraai. Het voorkomen van de ijsvogel wordt verwacht. Gelet op de tijd van het jaar was het niet mogelijk om aanwijzingen te vinden voor broedgevallen. Met name het meer natuurlijke gedeelte in het zuidoosten van het plangebied wordt geschikt geacht voor boomvalk, patrijs, zomertortel, ransuil, groene specht, veldleeuwerik, graspieper, gele kwikstaart, nachtegaal, spotvogei, grauwe vliegenvanger, matkop, wielewaal en kneu. Figuur 5 geeft een indruk van de habitat ter plaatse. Huismus en ringmus zouden in de nabijheid van de bebouwing kunnen broeden. Effecten en ontheffing De ingreep kan naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van de genoemde soorten van de Rode Lijst.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oss.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/e61b5c19-f793-449f-ac95-7119554eed45?agendaItemId=bb11aaf2-5f81-4492-8dbd-06c9f2f0d1a9