OUD Bijlage 1 - 20240523 Jaarstukken 2023 college 28-5

Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen In Opsterland zijn in 2023 de kavels op bedrijventerrein Overtoom nagenoeg uitverkocht. Door de provincie is geanalyseerd welke behoefte er is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. Beleidsmatig en planologisch wordt nu ruimte geboden. In 2024 zal 8,7 hectare grond van de provincie Fryslân gekocht worden voor de uitbreiding van bedrijventerrein Overtoom ten westen van de Badweg in Gorredijk. De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. De ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvestigingen concentreren zich in de dorpen Gorredijk en (in mindere mate) in Wijnjewoude. Op bedrijventerrein Tolbaas in Gorredijk zijn bouwrijpe bedrijventerreinen in combinatie met wonen te koop. Op bedrijventerrein Overtoom is nog maar één kavel te koop. In de paragraaf Grondbeleid wordt dit thema nader toegelicht. Het bedrijventerrein Drachten-Azeven valt onder de Gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten en wordt toegelicht in de paragraaf Verbonden partijen.

Doelstellingen Inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen Het is belangrijk om inzicht te hebben in de groei- en ontwikkelingsmogelijkheden van de bedrijventerreinen.

28

Maatregelen Onderzoeken van de transformatie, vernieuwing en gewenste uitbreiding van de bedrijventerreinen Wat wilden we bereiken We onderzoeken of het bedrijventerreinen Overtoom-Gorredijk uitgebreid en getransformeerd kan worden; daarbij rekening houdend met de vraag naar bedrijfskavels in de regio, de strategische ligging, technische knelpunten omtrent elektriciteit en overige regionale ontwikkelingen. We onderzoeken de mogelijkheden die we als gemeente hebben om van bestaande bedrijventerreinen de kwaliteit te verhogen. We ondersteunen initiatieven vanuit de ondernemers die bijdragen aan kwaliteitsverhoging. Er is ruimte voor nieuwe bedrijven en het (eventueel) verplaatsen van bestaande bedrijven. We onderzoeken – binnen de Gemeenschappelijke Regeling - of we het bedrijventerrein Drachten A7 kwantitatief kunnen uitbreiden, maar ook kwalitatief verbeteren en verduurzamen. Wat hebben we gedaan In 2023 is er een start gemaakt met uitbreiden van het bedrijventerrein de Overtoom. Het voorlopig resultaat is dat er grond van de Provincie Fryslân wordt aangeschaft aan de Badweg in Gorredijk. Om bedrijvenpark Drachten A7zuid uit te kunnen breiden is in 2023 het werkingsgebied van de GR EBD Bedrijvenpark Drachten aan de westzijde van het bestaande terrein uitgebreid. Nu wordt er onderzocht of er op die plaats daadwerkelijk het bedrijventerrein uitgebreid gaat worden.

Daar waar mogelijk hebben we kwaliteitsverbeterende initiatieven ondersteund. Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2020

2021

2022 2023

2020

2021

2022 2023

Functiemenging

%

47,3% 47,9% 47,5%

* 53,2% 53,3% 53,8%

*

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000

160,7 167,2 175,2

* 158,4 165,1 174,1

*

inwoners (tussen 15 t/m 64 jaar) De functievermengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt).

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 3 reserves meegenomen.

29

x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting

Begroting

Realisatie

Mutatie begroting

2022

2023

2023

2023

/realisatie 2023

(Primair)

(incl wijzigingen)

Lasten

1.715

1.542

982

909

-73

Baten

1.316

1.194

832

839

7

Saldo voor bestemming

-399

-348

-150

-70

80

Lasten

225

155

209

239

30

Baten

35

-

-

-

-

-590

-503

-359

-309

50

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting

Realisatie

Mutatie begroting

2023

2023

/realisatie 2023

(incl wijzigingen) Saldo per taakveld 3.1 Economische ontwikkeling

-99

-82

17

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-155

-113

42

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-33

-42

-9

3.4 Economische promotie

137

166

29

Saldo voor bestemming

-150

-70

80

Recreatie en toerisme

-155

-185

-30

Begrotingswijziging december 23: hogere bate

-54

-54

-

-209

-239

-30

-

-

-

-359

-309

50

Stortingen reserves

toerisme belasting Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2023 € 50.000 voordeliger dan begroot Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2023 een voordeel € 17.000 Door aanvullende eisen is vertraging ontstaan bij de aanbesteding van het Customer Relationship Management-systeem (CRM). Hierdoor heeft de aanschaf van het CRM-systeem niet plaatsgevonden in 2023, dit geeft een voordeel van € 15.000. De overige posten in dit taakveld geven een voordeel van € 2.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2023 een voordeel van € 42.000 In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2023 een nadeel van € 9.000 De kosten van de elektriciteitsvoorziening rondom de jaar- en weekmarkten geven een nadeel van € 9.000.

30

Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2023 een voordeel van € 29.000 De hogere inkomsten voor toeristenbelasting geven een voordeel van € 7.000. De lagere kosten voor de promotie van recreatie en toerisme in dit taakveld geven een voordeel van € 23.000. De kosten voor de promotie zijn opgenomen in het reguliere beleid en betaald vanuit taakveld 5.7 recreatie. Het voordeel op dit taakveld (€ 30.000) is toegevoegd aan de reserve Recreatie en toerisme. De overige posten zijn per saldo € 1.000 nadelig. De mutatie in de reserves van € 30.000 nadelig wordt toegelicht in de taakveld 3.4

31

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Bij de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs hebben wij een centrale rol. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen. Bovendien kan elk kind gebruik maken van bewegingsonderwijs. Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het thuiszitten worden voorkomen. We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het gebiedsteam. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen, bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035

Thema Onderwijs Doelstellingen We zetten in op het bieden van gelijke kansen en de ontwikkeling van talent We vinden het belangrijk dat kinderen gelijke kansen krijgen om zich binnen de eigen individuele mogelijkheden te kunnen ontwikkelen. De omstandigheden waarin het kind opgroeit, mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten, weten waar je goed in bent is heel belangrijk. Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en behalen betere schoolresultaten.

Maatregelen We starten met een Peuter Plus voorziening Wat wilden we bereiken Op de Peuter Plus wordt maatwerk geboden voor peuters die extra zorg en ondersteuning nodig hebben. Zorg die niet geboden worden in de reguliere kinderopvang. Wat hebben we gedaan Op 1 oktober is de PeuterPlus gestart. Op 6 november vond een formele opening plaats. De samenwerking tussen Kinderwoud (betrokken kinderopvangaanbieder) en de consulenten jeugd uit het gebiedsteam verloopt goed. De peuters die de PeuterPlus bezoeken laten een positief effect op hun ontwikkeling zien. We subsidiëren schoolorganisaties voor de uitvoering van de activiteiten in het kader van cultuureducatie Wat wilden we bereiken Schoolorganisaties ontvangen bijdragen voor de werkzaamheden van de cultuurcoach, de organisatie van Instrumentale Muzikale Vorming (IMV) en culturele vorming activiteiten. Daarnaast voeren we de beleidsnotitie “Cultuur Educatie na 2022” uit.

32

Wat hebben we gedaan In 2023 hebben wij de beleidsnotitie cultuureducatie 2023-2026 uitgevoerd om kinderen in aanraking te laten komen met muziek, cultuur en erfgoed. In 2023 hebben wij aan drie schoolorganisaties subsidies verstrekt voor de inzet van de cultuurcoach, de organisatie van Instrumentale Muzikale Vorming en culturele vorming. We zijn aangesloten bij de Gelijke Kansen Alliantie Wat wilden we bereiken De Gelijke Kansen Alliantie werkt samen met scholen, gemeenten en maatschappelijke partners aan het verbeteren van kansengelijkheid in het onderwijs met aandacht voor thuis, school en de leefomgeving. Als gemeente Opsterland leggen we de focus op talent gericht werken. Wat hebben we gedaan Op 31 december 2023 zat de eerste periode van twee jaar waarin Opsterland deelnam aan de Gelijke Kansen Alliantie er formeel op. We hebben een vervolg voorbereid voor de komende twee jaar. Wij hebben in 2023 op verschillende manieren het talentgedreven werken onder de aandacht gebracht. •

Een aantal basisscholen heeft met het hele team de 3-daagse opleiding over talentgericht werken gevolgd. Daarnaast hebben leerkrachten van andere scholen deelgenomen.

•

Ook mensen die in Opsterland wonen of werken volgden de opleiding.

•

De buurtsportcoaches en medewerkers van het gebiedsteam hebben een maatwerktraject gevolgd.

•

Er is een speciaal programma ontwikkeld voor basisscholen. In totaal hebben 64 groepen (groep 5 /tm 8) hieraan deelgenomen.

Doelstellingen Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.

Maatregelen Proactief en preventief inzetten op problematiek bij kinderen en jongeren om thuiszitten te voorkomen Wat wilden we bereiken Door proactief te handelen en in te zetten op preventie, willen we voorkomen dat kinderen die het risico lopen uit te vallen thuiszitters worden. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we het thuiszittersprotocol geactualiseerd. De gemeente, het onderwijs en de samenwerkingsverbanden voor PO en VO werken meer met elkaar samen. Hierdoor is er meer aandacht voor thuiszittende jongeren als gevolg van ongeoorloofd én geoorloofd verzuim.

33

Doelstellingen We willen de taalvaardigheid verbeteren en laaggeletterdheid voorkomen Laaggeletterdheid voorkomen en taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie van het college: ‘Iedereen doet mee en heeft de regie over zijn eigen leven’. Onze samenleving wordt sterker als iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-, reken- en digitale vaardigheden, vind je minder snel een baan, kun je minder gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken.

Maatregelen Op school wordt extra ingezet op taalvaardigheid Wat wilden we bereiken Door het inzetten van diverse programma’s op scholen wordt de taalvaardigheid van leerlingen verbeterd. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we geïnvesteerd in het implementeren van effectief leesonderwijs binnen Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland (OWO). Met effectief leesonderwijs wordt een thematische aanpak bedoeld, waarbij hetzelfde thema vanuit verschillende schoolvakken wordt benaderd om zo te komen tot een dieper tekstbegrip. Binnen de gemeente Opsterland heeft één basisschool (De Twirre) meegedaan aan een OWO-brede pilot waarin vijf basisscholen vertegenwoordigd waren. De onderwijsbesturen hebben de bibliotheek benaderd om te onderzoeken of het huidige aanbod (de bibliotheek op school) vervangen kan worden door een aanbod voor effectief leesonderwijs. Dit wordt in 2024 vervolgd. We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit Wat wilden we bereiken In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en het beter kunnen signaleren. Anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we gewerkt aan bewustwording voor het thema laaggeletterdheid en vergroten van kennis. •

We hebben verbinding gelegd tussen het onderwerp laaggeletterdheid en andere beleidsterreinen in het sociaal domein.

•

We hebben contact gelegd met diverse netwerkpartners om een ketenpartneroverleg laaggeletterdheid op te starten.

•

De informatiepunten digitale overheid hebben een plek gekregen binnen de keten.

•

We hebben een aanjager laaggeletterdheid aangesteld.

•

Er is zowel binnen als buiten de gemeente geïnvesteerd op het verhogen van de aandacht voor laaggeletterdheid met de inzet van taalambassadeurs en door de aanjager laaggeletterdheid.

•

Het digi-taalhuis met informeel taalaanbod is heropend.

34

Het actieplan laaggeletterdheid is doorontwikkeld, waarbij een plan is gemaakt voor twee jaar 20232024.

Doelstellingen Elk kind heeft toegang tot een veilige speelplaats Ieder kind moet opgroeien in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zich te ontwikkelen. Buiten spelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen en kan overgewicht en andere problemen op latere leeftijd voorkomen. Om dit te bereiken is het van belang dat er voldoende veilige buitenspeelruimte beschikbaar is.

Maatregelen We ondersteunen bestaande en nieuwe speeltuinverenigingen bij het aanleggen, onderhouden en consolideren van speeltuinen in alle dorpen Wat wilden we bereiken Jaarlijks worden alle speeltoestellen en de ondergrond gecontroleerd op veiligheid. Daar waar nodig worden onderhoudswerkzaamheden verricht of worden afspraken gemaakt met de vereniging. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we inspecties laten uitvoeren in alle speeltuinen en voerden het benodigde onderhoud uit. We ondersteunden een speeltuinvereniging bij het realiseren van een nieuwe speeltuin in de Groene long in Gorredijk. We ondersteunden in zeven dorpen de speeltuinverenigingen bij het optimaliseren van de speeltuinen.

Doelstellingen Wij zorgen voor voldoende adequate onderwijsgebouwen en –voorzieningen; de capaciteit is op orde

Maatregelen We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit Wat wilden we bereiken We herijken de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland. We ronden de planvorming voor Kindcentrum De Finne in Beetsterzwaag af en stellen een krediet beschikbaar voor de nieuwbouw, als ook voor de inrichting van het openbaar gebied. De activiteiten zijn gericht op realisatie in 2023 – 2024. We stellen een uitvoeringskrediet beschikbaar voor de bouw van de Multifunctionele accommodatie de Tynje en de inrichting van het openbaar gebied. Start bouw is gepland in 2023. We stellen kredieten beschikbaar voor de vernieuwbouw van GBS Eben Haëzer en voor de nieuwbouw van OBS Twirre, beiden in Ureterp. We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van OBS De Wjukslach in Langezwaag. We treden in overleg met het schoolbestuur van de BHS in Gorredijk om te komen tot een realistisch plan voor een toekomstbestendig schoolgebouw.

35

Wat hebben we gedaan Eind 2021 heeft u de Wijzigingsverordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs gemeente Opsterland vastgesteld. Zodra de VNG een nieuwe Model Verordening heeft gepubliceerd, zijn wij voornemens om onze Verordening te herijken. De participanten van Kindcentrum De Finne in Beetsterzwaag hebben in 2023 een vaststellingsovereenkomst ondertekend, waarin de wijze van samenwerking is vastgelegd. De verdere activiteiten zijn gericht op een aanvraag van een bouwkrediet dit jaar. Voor de realisatie van de MFA Tijnje, waarbij naast een basisschool ook kinderopvang en een dorpshuis worden gerealiseerd, is in 2023 een bouwkrediet verstrekt. De aanbestedingsprocedure is doorlopen en de bouw is gestart, waarbij de oplevering wordt voorzien in 2024. Eind 2023 is een krediet beschikbaar gesteld voor de vernieuwbouw van IKC De Verbinding (voorheen Eben Haëzer) in Ureterp en de herinrichting van de openbare ruimte. Ook is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de uitbreiding van CBS De Opdracht en de realisatie van een ruimte voor kinderopvang, beiden in Ureterp. In overleg met Stichting Comprix en de Plaatselijke Belangen wordt de nieuwbouwlocatie van Skoalle It Aventoer in Langezwaag onderzocht. Wanneer de locatiekeuze definitief is vastgesteld kunnen de ruimtelijke procedures worden opgestart.

Hierover bent u vorig jaar schriftelijk geïnformeerd middels beantwoording schriftelijke vragen en een raadsbrief. We zijn in overleg met het schoolbestuur van de BHS in Gorredijk om te komen tot een realistisch plan voor een toekomstbestendig schoolgebouw. Het voorste bouwdeel krijgt een functiewijziging voor De Skâns, waar een voorbereidingskrediet voor beschikbaar is gesteld. Daarom besteden we expliciet aandacht aan de samenwerking en synergie tussen BHS Gorredijk en De Skâns.

Doelstellingen Leerlingen kunnen bewegingsonderwijs volgen

Maatregelen We organiseren het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen Wat wilden we bereiken We organiseren het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen. Wat hebben we gedaan Het vervoer naar gymzalen is georganiseerd met bussen als dit nodig is. Hierdoor is het bewegingsonderwijs mogelijk gemaakt voor leerlingen in het basisonderwijs.

36

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2020 2021 2022 2023 2020 2021 2022 2023

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

*

*

*

*

*

*

*

*

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

11

15

27

*

20

20

24

*

Voortijdige schoolverlaters

% deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs

* 1,7% 1,9% 2,4%

*

1,2% 1,2% 1,7%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 maart 2024

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 4 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Lasten Baten

Realisatie

Begroting

Begroting 2023

Realisatie

Mutatie begroting /realisatie

2022

2023

(incl

2023

2023

(Primair)

wijzigingen)

3.713

3.525

3.852

3.592

-260

720

353

733

489

-244

-2.993

-3.172

-3.119

-3.104

15

Lasten

-

-

-

-

-

Baten

4.845

-

-

-

-

Saldo na bestemming

1.852

-3.172

-3.119

-3.104

15

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2023

Realisatie

Mutatie begroting /realisatie

(incl

2023

2023

wijzigingen) Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs

-291

-280

11

4.2 Onderwijshuisvesting

-1.546

-1.394

153

4.3 Onderwijsbeleid en

-1.281

-1.430

-148

-3.119

-3.104

15

-

-

-

-

-

-

-3.119

-3.104

15

leerlingzaken Saldo voor bestemming Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming

37

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 € 15.000 voordeliger dan begroot Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2023 een voordeel van € 11.000 De kosten voor het gebruik van de accommodaties bewegingsonderwijs vielen lager uit dan begroot. Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2023 een voordeel van € 153.000 De rente kapitaallasten en de kapitaallasten geven een voordeel van € 184.000. De onderhoudskosten geven een voordelig resultaat van € 28.000. De opbrengsten van het gebruik van lokalen waren € 10.000 hoger dan begroot. De publieke heffingen geven een nadeel van € 29.000. De verzekeringen geven een nadeel van € 44.000. Overige posten leveren een voordeel op van € 4.000. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2023 een nadeel van € 148.000 Het budget voor leerlingenvervoer is met € 76.000 overschreden. De reden hiervoor is dat de tarieven fors gestegen zijn en dat het aantal kinderen dat gebruikt maakt van het leerlingenvervoer ook een stijging laat zien. De kosten van verbreding VVE (vroeg- en voorschoolse educatie) laten in 2023 een overschrijding zien van € 14.000. De post voorschoolse voorzieningen geeft een nadeel van € 52.000, dit heeft met name te maken met de Peuteropvang toeslagen. De overige posten geven per saldo een nadeel van € 6.000.

38

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Doelstelling Vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen'' Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Ontwikkelagenda Leefbaarheid en inclusieve samenleving Bibliotheekbeleid 2023-2026 Afsprakenkader 2022-2026 Beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026 Romte foar Taal 2021-2025 Notitie gebouwd erfgoed: Focus op it ferline 2023 Erfgoedverordening 2023 Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016 Bomenbeleidsplan 2020 Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025

Thema Cultuur Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Voor veel inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding. Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven. We ondersteunen onze erfgoedorganisaties. De openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.

Maatregelen Wij houden ons culturele erfgoed in stand Wat wilden we bereiken We ondersteunen de musea in de gemeente met een bijdrage in de exploitatie. Daarnaast voeren we gesprekken met de musea besturen over nieuwe kansen, ontwikkelingen en mogelijke bedreigingen. Samen met de musea besturen willen we onderzoeken op welke wijze we de musea toekomstbestendig kunnen maken. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben wij subsidies verstrekt aan de drie museale instellingen van gemeente Opsterland. Museum Opsterland heeft een fototentoonstelling gemaakt. Oekraïense inwoners van de gemeente Opsterland evenals alle gastgezinnen waren uitgenodigd bij de opening.

39

Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven Wat wilden we bereiken De regeling Cultuur Promotie 2016 is in 2021 geëvalueerd. Er komt in 2022 een nieuwe subsidieregeling Cultuur Evenementen Opsterland, waarin de aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland zijn verwerkt. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben wij de subsidieregeling Cultuur Evenementen Opsterland uitgevoerd. In totaal hebben wij vierendertig kleine en vijf grotere culturele evenementen ondersteund door middel van subsidies.

Wij zetten openbare bibliotheken in om bij te dragen aan de participatie van onze inwoners aan de samenleving Wat wilden we bereiken We sluiten met de Bibliotheken Zuid-Oost Fryslân een subsidieovereenkomst af, waarin de activiteiten van de bibliotheken worden gesubsidieerd die bijdragen aan onze beleidsdoelen en de gewenste impact daarvan. Wat hebben we gedaan We hebben de bibliotheek en andere partijen actief uitgenodigd om samen te werken en aan te sluiten bij ontwikkelingen binnen het maatschappelijk netwerk. In 2023 hebben Code Hans (welzijn) en de bibliotheek gezamenlijke projecten opgepakt. Daarnaast zijn er gesprekken gestart met Humanitas en de bibliotheek om het informatiepunt digitale overheid meer in het maatschappelijk netwerk te plaatsen. Voor de doorontwikkeling van De Bibliotheek op School (dbos) en effectief leesonderwijs zijn er gesprekken gestart over de samenwerking met de bibliotheek en de scholen in Opsterland.

Doelstellingen Wy fiere it Frysk taalbelied mei faasje út Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke en rinne hjiryn foarop.

Maatregelen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke Wat wilden we bereiken Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke. Wy organisearje kursussen foar ús meiwurkers. Boppedat gean wy yn petear mei organisaasjes wêr’t wy in subsydzjerlaasje mei hawwe, oer de mooglikheden dy’t sy hawwe om it Frysk te brûken en sichtber te meitsjen. Wy sille oan nije gemeentlike projekten in Fryske namme jaan. By ferfanging fan plaknammebuorden wurdt de Fryske namme boppe de Nederlânske namme setten.

40

Wat hebben we gedaan Yn 2023 hawwe wy it Frysk taalbelied útfierd. Sa hawwe der foar amtners fjouwer Fryske kursussen bard. Frysk Leare module 1 (twa kear); tink hjirby oan in basiskursus foar it Frysk ferstean en lêze. Frysk Leare module 2 wy it ferfolch op module 1 en wy in ferdjipping fan de kennis en it tapassen fan de wurdskat. Frysk skriuwe module 1 wy foar elkenien dy ’t Frysk skriuwen leare woe. Dêrneist wurdt no by ferfanging fan plaknammebuorden de Fryske namme boppe de Nederlânske namme setten.

Thema Recreatie en Toerisme Inleiding Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie functioneren als belangrijke middelen om de leefbaarheid te bevorderen en de lokale economie te stimuleren. Binnen de regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere Friesland”. We streven naar kwalitatieve groei van recreatie en toerisme en optimaliseren de toeristische mogelijkheden. We zoeken daarbij de samenwerking met (toeristisch) ondernemers.

Doelstellingen De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd

Maatregelen Faciliteiten voor toeristen en recreanten zijn verbeterd Wat wilden we bereiken We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband. We zetten ons in voor het verbeteren van de staat van de fietspaden. Varen in de Friese wouden: we gaan faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband. We doen onderzoek om een Opsterlân-pas in te voeren om daarmee recreatie en toerisme te stimuleren. De opbrengsten uit de toeristenbelasting zetten we in voor (verdere) ontwikkeling van toeristische voorzieningen. We stimuleren de samenwerking met de horeca en andere ondernemers. Wat hebben we gedaan In 2023 is begonnen met de opwaardering van de recreatieve fietspaden in de omgeving Bakkeveen/ Wijnjewoude (Duurswouderheide, Oude Bosch en Slotplaats). De uitvoering en het opdrachtgeverschap van dit project wordt verzorgd door de Provincie Fryslân. Afronding van het project vindt begin 2024 plaats. Stichting TRZF faciliteert de toerist met informatiemateriaal langs verschillende kanalen. Denk aan de Turfroute kaart en Turfroute tasjes met informatiemateriaal die werden uitgedeeld bij sluizen langs de Turfroute. Er werd ook ingezet op een goede digitale informatievoorziening via provinciale en regionale kanalen.

Verder wordt er samen met het Toeristisch Platform Opsterland, bestaande uit diverse toeristisch ondernemers uit de gemeente, gekeken naar te realiseren faciliteiten zoals bebording.

Doelstellingen De regionale samenwerking binnen Zuidoost Fryslân staat ten dienste van het programma “Het Andere Friesland”

41

Maatregelen Opsterland neemt deel aan de regionale samenwerking in Zuidoost Fryslân, “Het Andere Friesland" Wat wilden we bereiken We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden. We zetten daarbij in op behoud van de goede samenwerking binnen Zuidoost Fryslân, 'Het Andere Friesland' Wat hebben we gedaan Er is volop ingezet op samenwerking in Het Andere Friesland. Een belangrijke peiler is verbinding, gastheerschap en informatievoorziening. De stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland organiseerde bijeenkomsten en workshops voor ondernemers. Er werd een e-learning gelanceerd met een scala aan onderwerpen voor toeristisch ondernemers en TIP’s, er vond een bussafari door de regio voor ondernemers, bestuurders, raadsleden en ambtenaren plaats en er zijn bijeenkomsten georganiseerd voor de verschillende Toeristisch Informatie Punten (TIP’s) in de regio. Tussen de vijf gemeenten in Zuidoost Friesland bestaat een goede samenwerking en hier is in 2023 verder aan gebouwd. In het kader van de Regiodeal Recreatie & Toerisme werd onder andere gewerkt aan de onderwerpen duurzaamheid en vitale logies. De Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland en het onderliggende uitvoeringsprogramma functioneerden daarbij als rode draad.

Doelstellingen Toeristen komen naar Opsterland en verblijven langer in onze gemeente

Maatregelen De promotie van recreatie en toerisme in de gemeente wordt uitgebreid Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat bezoekers de mogelijkheden van recreëren in Opsterland kennen. Daarvoor intensiveren we de promotie van de fiets- en wandelroutes in de gemeente, de Turfroute en het Polderhoofdkanaal. Wat hebben we gedaan De stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) heeft ook dit jaar weer ingezet op marketing en promotie van de regio Zuidoost Friesland. Denk daarbij aan de ontwikkeling van diverse printmaterialen zoals een toeristisch magazine, fietskaarten, inspiratiekaarten en de Turfroutekaart. Er werden persreizen en marketingcampagnes georganiseerd, nieuwsbrieven verstuurd en gebruik gemaakt van Google en Social Media Ads. Ook de website van Het Andere Friesland trekt inmiddels 155.000 bezoekers per jaar. Verder werd in mei 2023 het vaarseizoen op de Turfroute in Gorredijk feestelijk geopend. De organisatie hiervan werd lokaal ondergebracht bij winkeliersvereniging WHI. In 2023 werd er gewerkt aan een fiets- en wandelgids over de Turfroute. Deze wordt in 2024 uitgebracht.

42

Thema Openbaar groen Doelstellingen Bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit op lokale schaal Door de manier waarop de openbare ruimte wordt onderhouden kan de biodiversiteit worden vergroot op lokale schaal. Bloeiende planten zijn onmisbaar voor insecten. Insecten bestuiven andere gewassen, het fruit wordt gegeten door dieren en deze dieren weer door andere dieren.

Maatregelen Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en wenselijk nieuwe bomen terug Wat wilden we bereiken Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap een of meer nieuwe bomen terug geplant. Dit betekent niet dat er altijd 1-op-1 wordt terug geplant, het kan ook minder of meer zijn. Daarbij wordt gekeken naar ziekteresistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen. Dit uitgangspunt is geborgd in het in 2020 vastgestelde Bomenbeleidsplan. Bij projecten en beheerwerkzaamheden is het behoud van de aanwezige bomen het uitgangspunt. Bij noodzakelijke kap is herplant van nieuwe bomen aan de orde. Wat hebben we gedaan Voor het compenseren van gekapte bomen zijn er in 2023 120 nieuwe bomen geplant. We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt Wat wilden we bereiken In de openbare ruimte worden potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Hierbij kan het gaan om bermen, watergangen, groengebieden en kleine, mogelijk geïsoleerde groengebieden die als ‘steppingstone’ kunnen dienen. In het beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 is een deel van de arealen aangemerkt waarbinnen de biodiversiteit wordt gestimuleerd. Dit houdt bijvoorbeeld bij de grasvelden en bermen in dat ongeveer tweederde van dit areaal extensief wordt beheerd.

Extensief beheer houdt in dit geval in dat deze grassen één keer per jaar worden gemaaid waarbij het maaisel wordt afgevoerd. Wat hebben we gedaan Aan het geplande extensieve beheer is uitvoering gegeven. In overleg met de natuurverenigingen zijn afspraken gemaakt om op verschillende locaties te monitoren. Er is samen met inwoners en verenigingen invulling gegeven aan diverse initiatieven voor het verder versterken van de biodiversiteit. Het afplaggen van bermen en het realiseren van bijenhotels zijn daarvan een voorbeeld.

Doelstellingen De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend Het groen in de openbare ruimte wordt gedifferentieerd onderhouden naar gebruik; netjes waar het moet, sober waar het kan.

43

Maatregelen We onderhouden de groene arealen zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 Wat wilden we bereiken We houden de groene arealen zoals bomen, gazons, bermen en natuur- en cultuurvakken in stand op een kwaliteitsniveau zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025. De groene arealen worden periodiek geïnspecteerd. Op basis van de inspectieresultaten en de gewenste kwaliteitsniveaus wordt sturing gegeven voor het dagelijks onderhoud. Wat hebben we gedaan De arealen zijn in overeenstemming met het beeldkwaliteitsplan onderhouden. De gewenste beeldkwaliteit is gehaald.

Doelstellingen Verbeteren van de verbondenheid van inwoners, organisaties en bedrijven met hun omgeving Het vertrouwen in de politiek en het bestuur en de verbondenheid van mensen met hun omgeving staat onder druk. Om dat te verbeteren willen we zichtbaarder en meer benaderbaar zijn en mensen inspireren om meer betrokken te zijn bij hun leefomgeving en zo de gemeenschapszin te stimuleren.

Maatregelen We stimuleren inwoners om meer initiatieven te starten om hun leefomgeving te verbeteren Wat wilden we bereiken Initiatiefnemers kunnen via het initiatievenformulier een aanvraag indienen. Levensvatbare ideeën worden gefaciliteerd. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben initiatiefnemers 68 initiatieven aangeleverd via het initiatievenformulier. De initiatiefnemers hebben de initiatieven ingediend via onze website. De initiatieven varieerden van gebieden groen, sociale cohesie en verkeer. We hebben de 68 initiatieven gefaciliteerd door middel van subsidie, advies, doorverwijzing en/of onderhoud.

Thema Sport Doelstellingen Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen Met sport en bewegen wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd. Hiertoe ondersteunen wij het verenigingsleven en blijven we de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties en zetten we buurtsportcoaches in binnen het Sociaal Domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.

44

Maatregelen Het gebruik en onderhoud van de buitensportaccommodaties leggen we vast in afspraken Wat wilden we bereiken Het beheer en onderhoud van de sportvelden en bijhorende opstallen worden samen door de verenigingen en gemeente uitgevoerd. Dit gebeurt vaak op basis van lopende afspraken uit verleden. We willen dat met 80% van de sportverenigingen die gebruik maken van gemeentelijke buitensportaccommodaties afspraken worden herijkt en vastgelegd zijn voor het gebruik en onderhoud. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we het proces van herijken van afspraken nog niet afgerond. Voor het uitvoeren van dit project is specifieke kennis vereist. Per november 2023 is een geschikte kandidaat gevonden. Naar verwachting is heel 2024 nodig om dit project af te ronden. We realiseren de vernieuwing en uitbreiding van sportcentrum Kortezwaag in Gorredijk Wat wilden we bereiken In Gorredijk wordt gewerkt aan de toekomst van sportcentrum Kortezwaag. Samen met de exploitant en andere stakeholders wordt de verbouw en uitbreiding van een duurzaam sportcentrum gerealiseerd. Wat hebben we gedaan In mei 2023 is het definitief ontwerp van de renovatie en uitbreiding van het sportcentrum afgerond. Op 3 juli 2023 heeft de raad het definitief ontwerp vastgesteld en het college opdracht gegeven de aanbesteding en realisatie te starten. Tevens is het benodigde aanvullende krediet beschikbaar gesteld.

In oktober 2023 is de Europese aanbestedingsprocedure voor de bouwkundige- en installatietechnische werkzaamheden gestart met als doel in maart 2024 tot definitieve gunning over te kunnen gaan. Voor de inrichting van de openbare ruimte wordt in 2024 een aparte aanbestedingsprocedure doorlopen. Wij zorgen dat sport bereikbaar en toegankelijk blijft voor alle inwoners Wat wilden we bereiken Wij willen dat ook inwoners met een laag inkomen in staat zijn om te sporten. Hiervoor maken wij onder meer gebruik van het jeugdfonds sport en cultuur en de buurtsportcoaches. Daarnaast ondersteunen wij inwoners door middel van het volwassenfonds. Wat hebben we gedaan Door gebruik te maken van het Volwassenenfonds hebben 104 inwoners aan sport (99) & cultuur (5) kunnen deelnemen. Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport & Cultuur is door 320 kinderen gebruikt om te kunnen deelnemen aan activiteiten op school, in de sport en cultuur.

45

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2016

2020

2022

2023

2016

2020

2022

2023

Niet sporters

% Niet sporters

50,9%

53,3%

52,5%

*

48,7%

49,3%

46,4%

*

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 5 reserves meegenomen.

46

x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting

Begroting

Realisatie

Mutatie begroting

2022

2023

2023

2023

/realisatie 2023

(Primair)

(incl wijzigingen)

Lasten

7.050

6.615

7.992

7.412

-580

Baten

636

452

1.439

1.106

-333

-6.414

-6.163

-6.553

-6.306

247

Lasten

-

-

-

-

-

Baten

356

155

505

433

-72

-6.058

-6.008

-6.048

-5.873

175

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting

Realisatie

Mutatie begroting

2023

2023

/realisatie 2023

(incl wijzigingen) Saldo per taakveld 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties

-50

-56

-6

-1.370

-1.030

340

5.3 Cult.presentatie, -productie en -partic.

-355

-359

-3

5.4 Musea

-96

-96

-1

5.5 Cultureel erfgoed

-85

-87

-2

5.6 Media

-621

-618

3

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.976

-4.060

-84

Saldo voor bestemming

-6.553

-6.306

247

-

-

-

Recreatie en toerisme (uit programma 3)

125

95

-30

Onderhoud en bijdrage sweach

60

60

-

Impuls zwembad Bakkeveen

36

28

-8

Duurzaamheidsreserve

34

Regeling Tegemoetkoming energielasten

250

250

-

505

433

-72

-6.048

-5.873

175

Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves

-34

maatsch.organisaties Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2023 € 175.000 voordeliger dan begroot Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2023 een nadeel van € 6.000 De afrekeningen van eerdere jaren van de specifieke uitkeringen voor sport geven een nadeel van € 18.000. De hogere doorbelasting van de inzet van de Buurtsportcoaches aan de scholen geeft een voordeel van € 12.000.

47

Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2023 een voordeel van € 340.000 De verhuur van sportzalen, gymlokalen en sportvelden geeft een voordeel van € 10.000. Aan het onderhoud voor sportterreinen werd € 56.000 minder uitgegeven dan begroot. Het weer was hierbij de dominante factor. In de lange droge zomer was er minder onderhoud nodig. In de lange periode van regen in het najaar kon het onderhoud niet worden uitgevoerd. Publieke heffingen geven een voordeel van € 29.000. Energielasten geven een voordeel van € 10.000. De exploitatie en verduurzaming van zwembad Dundelle geeft een voordeel van € 30.000. In 2023 is voor een bedrag van € 30.000 gebruik gemaakt van de regeling tegemoetkoming energielasten maatschappelijke organisaties. Voor het restantbedrag van € 220.000 wordt een resultaatbestemming aangevraagd. Coronakosten geven een nadeel van € 9.000 op dit taakveld. Overige kosten geven een nadeel van € 6.000. Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie geeft in 2023 een nadeel van € 3.000 Het nadeel wordt veroorzaakt door coronakosten. Taakveld 5.4 Musea geeft in 2023 een nadeel van € 1.000 De kosten zijn nagenoeg gelijk aan de begroting. Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed geeft in 2023 een nadeel van € 2.000 De kosten zijn nagenoeg gelijk aan de begroting.

Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) geeft in 2023 een voordeel van € 3.000 De begroting is nagenoeg gelijk aan de realisatie. Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2023 een nadeel van € 84.000 De kosten voor het onderhoud van het openbaar groen geven per saldo een nadeel van € 134.000. Het daadwerkelijke onderhoud van het groen geeft een nadeel van € 95.000. Dit is een combinatie van verhoogde tarieven voor de medewerkers van Caparis, weersinvloeden en inflatie. De toegerekende kosten voor hoofdzakelijk waterschapslasten voor het areaal zijn € 61.000 hoger dan de begroot. Ook zijn de kosten voor verzekeringen € 12.000 hoger dan begroot. De groene initiatieven geven een voordeel van € 35.000. Van het beschikbare budget (€ 45.000) zijn 3 initiatieven (€ 10.000) uitgevoerd. De omgevingsvergunningen (kapvergunningen e.d.) geven een voordeel van € 6.000. Overige posten zijn € 1.000 nadelig. De kosten voor de kunstwerken (bruggen e.d. ) zijn per saldo € 20.000 lager dan begroot. De kosten voor de brugbediening zijn € 18.000 hoger dan begroot. Dit is hoofdzakelijk veroorzaakt door hogere loonkosten van de brugwachters. De kosten voor elektriciteit waren € 35.000 hoger dan begroot als gevolg van de gestegen prijzen. In 2023 zijn veel onderhoudsprojecten voorbereid waarvan de uitvoering in 2024 gaat plaatsvinden. Dit geeft lagere kosten (€ 61.000 voordeel).

De lagere doorberekende rente op kapitaalslasten (€ 12.000) geeft een voordeel. De lagere kosten voor recreatie en toerisme geven een voordeel van € 30.000. Dit voordeel is gestort in de reserve Recreatie en toerisme. De mutatie in de reserves geeft een nadeel van € 72.000 Voor de verduurzaming van zwembad Dundelle is € 28.000 onttrokken aan de reserve Impuls zwembad Bakkeveen. In 2024 krijgt de verduurzaming een vervolg. Het restant van de reserves Impuls zwembad Bakkeveen en de Duurzaamheidsreserve, totaal € 42.000 wordt dan ingezet (overeenkomstig perspectiefbrief 2023). De mutatie van de reserve Recreatie en toerisme is toegelicht in taakveld 5.7.

48

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen In 2023 hebben we koers gezet in het Sociaal Domein door de transformatie die eerder is ingezet verder vorm te geven, waarbij we ook gewerkt hebben aan het versterken van de toegang door ons gebiedsteam. We hebben daarbij ‘de krêft fan de mienskip’ benut en keken naar mogelijkheden van inwoners in plaats van beperkingen. De ingezette bezuinigingen die vanaf 2020 zijn ingevoerd, hebben de afgelopen jaren geleid tot lagere kosten en een verbeterde beheersing in het Sociaal Domein. Hierdoor hebben we meer grip op en beter inzicht in onze uitgaven gekregen. Tegelijk blijven de uitdagingen en onzekerheden voor de komende jaren onverminderd groot, mede door nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en wetswijzigingen. Daarnaast zijn door relatief hoge inflatie ook de kosten fors gestegen. Hierdoor is de begroting 2023 bijgesteld. De Koers Sociaal Domein was ook in 2023 leidend in ons handelen, waarbij we werkten aan een leefbare, inclusieve samenleving. De Mienskip had hierin een grote rol. Een belangrijke opgave daarin was de Preventie Agenda Opsterland 2021 – 2030, waarbij de gemeente zich voor de lange termijn wil blijven inzetten op preventie en welzijn van de inwoners.

In het sociaal domein hebben we ingezet op lichte en algemene zorg waar mogelijk, complexe en gespecialiseerde zorg waar nodig, ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte, vraag- en resultaatgericht werken, gericht op mogelijkheden, niet op onmogelijkheden, iedereen doet mee en participeert binnen de mogelijkheden. Binnen de WMO is de vraag naar huishoudelijke hulp gestegen en zijn de overige voorzieningen stabiel gebleven. Het aantal jeugdigen dat jeugdzorg nodig heeft is gestegen in 2023. Werk heeft geholpen om het inkomen te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren en de gezondheid te verbeteren. De daling van het aantal uitkeringen heeft doorgezet. Ook hebben we ingezet op het beter gebruikmaken van de voorliggende voorzieningen: hoe kan de zorg samen met de inzet van de dorpen en professionals dichter bij de mens worden gebracht, waardoor zwaardere zorg mogelijkerwijs voorkomen kan worden. Afgelopen jaar is Specialistische Jeugdzorg opnieuw ingekocht, deze inkoop verliep provinciaal via Sociaal Domein Fryslân.

Kaderstellende documenten Preventie Agenda Opsterland 2021-2030 Beleidsnota Nieuwe Wet inburgering 2022 Fryske Regiovisie Jeugd Visie complementaire ondersteuning Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021 - 2026 Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Opsterland 2023 Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Opsterland Re-integratieverordening gemeente Opsterland 2023 Verordening Hart voor de Jeugd 2020

Thema Uitvoering sociale wetgeving Doelstellingen Wij verhogen de uitstroom uit de bijstand en verminderen de instroom in de bijstand ten opzichte van het regionale benchmarkgemiddelde We willen zowel meer cliënten uit de bijstand laten uitstromen als minder inwoners de bijstand laten instromen ten opzichte van de regionale benchmarkgemiddelden.

49

Maatregelen We gaan door met de extra inzet voor een activerend weekvullend programma voor statushouders. Wat wilden we bereiken Door de nieuwe Wet inburgering 2021 zijn we als gemeente verantwoordelijk geworden voor de inburgering van statushouders in onze gemeente. Hiervoor is een weekvullend programma opgezet, met als doel zo snel mogelijk actief meedoen en zo snel mogelijk uitstromen naar duurzaam (betaald) werk. In 2023 gaan we hiermee door met als doel dat het voor statushouders makkelijker wordt om mee te doen en om (betaald) werk te vinden. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we voor onze statushouders meer mogelijkheden gecreëerd om actief mee te doen. Via ‘leer-werktrajecten’ hebben we het leren van de taal en werken gecombineerd. Ook hebben we het aanbod voor het taalonderwijs verruimd. Hierdoor is het mogelijk om overdag te werken en ’s avonds het voor de inburgering verplichte taalonderwijs te volgen. We voeren het jaarplan ‘van mismatch naar match’ uit. Wat wilden we bereiken In 2022 is voor de Arbeidsmarktregio Zuidoost Fryslân het jaarplan ‘van mismatch naar match’ opgesteld. In 2023 gaan de betrokken partijen verder met het uitwerken, implementeren en updaten van dit jaarplan. Hiermee versterken we de samenwerking tussen gemeenten, UWV, onderwijs en overige partijen en stimuleren we een meer eenduidige dienstverlening.

Ook werkt de gemeente Opsterland in de totale arbeidsmarktregio Fryslân samen verder aan het vormgeven en implementeren van een Strategische Agenda voor de periode 2022-2026. Wat hebben we gedaan 1. In 2023 is met betrokken partners het uitvoeringsplan van de deelregio Zuidoost Fryslân geactualiseerd, met de nieuwe titel 'Talenten benutten voor een duurzame match'. Door middel van een activiteitenkalender en themabijeenkomsten (zoals laaggeletterdheid en het regionaal mobiliteitsteam) is in 2023 ingezet op het realiseren van een betere en eenduidigere samenwerking in de deelregio. 2. Het uitvoeringsplan 2023 van deelregio sluit aan bij de strategische koers Fryslân Werkt 2022-2026. De strategische koers Fryslân werkt 2022-2026 is samen met betrokken partners in de arbeidsmarktregio Fryslân in 2023 uitgewerkt in een meerjarig uitvoeringsprogramma voor de gehele arbeidsmarktregio Fryslân . 3. In maart 2023 is het samenwerkingsconvenant Fryslân Werkt 2023-2026 ondertekend door betrokken partners in de arbeidsmarktregio, waaronder gemeenten, onderwijspartijen, sociale ontwikkelbedrijven, etc.

Wij analyseren onze aanpak en maatregelen om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te activeren Wat wilden we bereiken De groep uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt wordt in verhouding groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn. Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen.

50

Wij continueren daarnaast de samenwerking met Caparis NV op het gebied van Re-integratie, Afspraakbanen en werkplekken Beschut werk. Al deze acties voeren we uit met als doel om deze groep inwoners ook mee te laten doen aan onze samenleving. Wat hebben we gedaan 1. In 2023 hebben we meer plekken voor werkzoekenden (van 16 plekken in 2022 naar 18 plekken in 2023) gerealiseerd voor diagnosetrajecten bij Caparis. Daarnaast hebben we in 2023 vier extra Afspraakbanen en twee plekken Beschut Werk gerealiseerd bij Caparis. 2. In 2023 hebben we de Open House inkoop van re-integratiediensten geëvalueerd samen met de externe aanbieders. In 2023 hebben we een start gemaakt met het onderzoeken van de verbinding tussen re-integratiediensten en dagbesteding. 3. In 2023 hebben we ook gebruik gemaakt van subsidies uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) om mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen richting werk. We hebben hiermee een pilot opgestart voor werkervaringstrajecten van inburgeraars (Z-route) via Caparis NV. 4. We hebben de invoering van basisbanen onderzocht op basis van een motie van de gemeenteraad van 10 juli 2023. Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak "Meteen in Beweging" en poortwachter Wat wilden we bereiken Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten.

Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'. Het doel is de uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te stellen en zo snel mogelijk een re-integratieplan te maken. We actualiseren onze re-integratieaanpak in 2023, mede op basis van wijzigende wetgeving. De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van Werk & Inkomen meten en kunnen vergelijken met andere gemeenten, met de regio, met de provincie en met landelijke cijfers. We meten deze presentaties om onze werkzaamheden te monitoren en te kijken of deze de gewenste beleidseffecten hebben. Wat hebben we gedaan 1. Op basis van het Breed Offensief is de Participatiewet op 1 juli 2023 op enkele punten gewijzigd. De gemeenteraad van de gemeente Opsterland heeft daarom op 18 september 2023 de 'Re-integratieverordening gemeente Opsterland 2023' vastgesteld. 2. Op 25 oktober 2023 vond een managementgesprek plaats met Divosa over de gemeentelijke prestaties uit de Benchmark Divosa Werk en Inkomen. De bijstand bleef in 2023 dalen. De inzet van loonkostensubsidies stijgt de laatste jaren in de gemeente Opsterland. Beide ongeveer in lijn met het regionale gemiddelde.

51

Wij zetten leerwerktrajecten op voor onze uitkeringsgerechtigden Wat wilden we bereiken Op dit moment is de arbeidsmarkt krap, waardoor de meest kansrijke klanten de bijstand uitstromen. Ondanks deze economische ontwikkelingen, zijn meer inspanningen nodig voor de overige groep werkzoekenden om hen aan het werk te helpen. Leerwerk-trajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in kansrijke sectoren, zoals de Zorg, Groen en Techniek, willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Samen met scholen, werkgevers, Caparis NV en met het werkgeversservicepunt Fryslân Werkt gaan we verder met het opzetten van deze leerwerktrajecten om deze afstand te overbruggen. Wat hebben we gedaan 1. In 2023 hebben we samengewerkt met scholen, Caparis en werkgevers in de arbeidsmarktregio Fryslân aan het realiseren van leerwerktrajecten voor onze uitkeringsgerechtigden. We hebben vanuit het regionale mobiliteitsteam en het leerwerkloket ingezet op scholings- en subsidietrajecten voor klanten. 2. In 2023 zijn we gestart met een pilot voor 16 werkervaringstrajecten voor inburgeraars bij Caparis in Drachten, als onderdeel van de duale trajecten (werk en taal) vanuit de Wet Inburgering 2021.

Doelstellingen Wij willen leven in armoede tegengaan. Vanuit ons beleid voor gemeentelijke inkomensvoorzieningen, armoede- en minimabeleid en de gemeentelijke schuldhulpverlening werken we als gemeente aan het bestrijden van armoede. Door de gevolgen van de coronacrisis en de hoge inflatie, is het voor inwoners soms moeilijker geworden om een leven in armoede te voorkomen. Daarom besteden we hier de komende periode extra aandacht aan.

Maatregelen De toegankelijkheid en bekendheid van de gemeentelijke inkomensvoorzieningen en financiële hulpverlening verhogen bij de doelgroep Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat inwoners die voor inkomensondersteuning in aanmerking komen, op de hoogte zijn van regelingen die we hier als gemeente voor hebben. We starten in 2023 een informatiecampagne vanuit de gemeente, samen met onze maatschappelijke partners (sportverenigingen, woningbouwverenigingen, enz.). Ook zorgen we ervoor dat inwoners met een hulpvraag over geld, deze zo makkelijk mogelijk kunnen neerleggen bij de gemeente. Wat hebben we gedaan We hebben onder andere via het project Bestaanszekerheid extra bekendheid gegeven aan onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen bij onze inwoners. Daarnaast hebben we ervoor gezorgd dat de financiële hulpverlening laagdrempeliger beschikbaar is. Dit hebben we onder andere gerealiseerd via Humanitas en onze eigen gemeentelijke budgetcoaches. We actualiseren ons beleid voor onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen Wat wilden we bereiken Op basis van de Participatiewet hebben we als gemeente een aantal inkomensvoorzieningen voor inwoners met een laag inkomen. Om beter aan te sluiten op actuele maatschappelijke ontwikkelingen zoals de hoge inflatie, onderzoeken we op welke punten het beleid hiervoor moet worden geactualiseerd en passen we dit zo nodig aan. 52

Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we in kaart gebracht welk beleid ten aanzien van onze inkomensvoorzieningen moet worden geactualiseerd. Dit zijn de individuele inkomenstoeslag en de bijzondere bijstand. De aanpassingen van dit beleid staan gepland voor 2024. Op die manier kunnen we namelijk ook de wetswijziging van de Participatiewet (1 januari 2025) hierin meenemen. We passen ons beleid voor armoede en schulden aan, met de focus op preventie Wat wilden we bereiken Via de gewijzigde Wet schuldhulpverlening en het gemeentelijke beleid voor preventie is de focus de afgelopen jaren steeds meer verschoven naar het voorkomen van armoede en schulden. De komende periode willen we deze lijn doortrekken. In 2023 gaan we onderzoeken wat we hierin belangrijk vinden en wat goed werkt. Wat hebben we gedaan De beleidsaanpassing is vertraagd mede door alle (landelijke) ontwikkelingen op het gebied van Bestaanszekerheid, bijvoorbeeld de uitvoering van de energietoeslag. In 2023 hebben we meer aandacht gegeven aan preventie met behulp van budgetcoaches en schuldhulpverlener. De ervaringen worden meegenomen in het beleidsplan voor schuldhulpverlening in 2024. We zorgen er samen met onze maatschappelijke partners voor dat we (mogelijke) schulden zo snel mogelijk in beeld krijgen. Wat wilden we bereiken Soms is het voorkomen van schulden helaas niet meer mogelijk.

Dan moeten we als gemeente in actie komen om (mogelijke) schuldenproblematiek zo snel mogelijk aan te pakken. Hiervoor hebben we de afgelopen jaren, samen met maatschappelijke partners zoals woningcorporaties, een systeem van vroege signalering van schulden ontwikkeld. In 2023 gaan we samen kijken hoe we deze aanpak nog verder kunnen verbeteren. Wat hebben we gedaan We hebben ons systeem van vroegsignalering van (mogelijke) schulden in 2023 versterkt. Dit hebben we gedaan door de gemeentelijke formatie (budgetcoaches) uit te breiden. Ook hebben we onze samenwerking met belangrijke partners voor vroegsignalering (Humanitas, woningcorporaties) geïntensiveerd.

Thema Maatschappelijke ondersteuning Doelstellingen Inwoners houden de regie over eigen leven en kunnen langer thuis blijven wonen. Inwoners houden de regie over eigen leven. Gemeente en andere professionals faciliteren, stimuleren en ondersteunen zo nodig. In 2030 hebben inwoners meer mogelijkheden om thuis te blijven wonen. Gemeente en andere professionals faciliteren, stimuleren en ondersteunen. De mienskip vormt een sterke basis waar inwoners op terug kunnen vallen.

53

Maatregelen De zorg vanuit de gemeente voor haar inwoners blijft bereikbaar en betaalbaar Wat wilden we bereiken In de toekomst willen we als gemeente de zorg bereikbaar en betaalbaar houden. Uitdagingen daarbij zijn krapte op de arbeidsmarkt, de toenemende vraag naar zorg en de druk op de gemeentelijke financiën. Samen met de (kennis)partners onderzoeken we deze uitdagingen en de maatregelen die ons hierin kunnen helpen. Wat hebben we gedaan Landelijk is er een Integraal Zorgakkoord (IZA) afgesloten dat in de provincie Fryslân is vertaald naar het Friese Integraal Zorgakkoord (FrIZA). De ontwikkelingen in Fryslân en wat dit betekent voor zorgaanbieders, ziekenhuizen, gemeenten, etc. zijn samengevat in een regiobeeld. Aan de hand van dit regiobeeld hebben we samen met de FrIZA-partners een plan opgesteld. In dit plan zijn de uitdagingen verder geformuleerd, provinciale prioriteiten gesteld en is (globaal) uitgewerkt welke acties en maatregelen op provinciaal niveau uitgevoerd gaan worden. In december 2023 is er een webinar georganiseerd voor raadsleden waar informatie over het FrIZA is gedeeld. Met verschillende voorzieningen en projecten stimuleren we inwoners meer gebruik te maken van het eigen netwerk. Wat wilden we bereiken Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat mensen elkaar kunnen ondersteunen en minder snel terug hoeven te vallen op professionele hulp.

We zetten verschillende voorzieningen en projecten in om de sociale basis in de dorpen te versterken en inwoners uit te nodigen elkaar te ondersteunen. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we diverse voorzieningen en projecten ingezet om de sociale basis in dorpen te versterken. Zo heeft Stjoer onder andere een algemene inloopvoorziening geopend in Ureterp. En het aantal deelnemers van het Odensehuis in Gorredijk en Beetsterzwaag is toegenomen. We hebben een start gemaakt met een nieuwe welzijnsnota/ sociale basis. Opsterland zet stappen om een dementievriendelijke gemeente te worden Wat wilden we bereiken Een dementievriendelijke gemeente zet zich actief in om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. Daarvoor gaan we onderzoeken hoe we inwoners, (zorg)organisaties en ondernemingen bewust kunnen maken van de gevolgen van dementie. We onderzoeken welke ondersteuning we kunnen organiseren voor mensen met dementie en hun mantelzorgers.

54

Wat hebben we gedaan Met behulp van een subsidie van Zon-mw hebben we, samen met de gemeenten Heerenveen en Weststellingwerf een onderzoek laten uitvoeren. Het onderzoek heeft geleid tot een plan van aanpak voor het opzetten van (nieuwe) activiteiten die aansluiten op de behoefte van de doelgroep. Het plan stimuleert bewegings-, ontmoetings- en cultuuractiviteiten. Daarnaast hebben we in 2023 onze aandacht gericht op het verder faciliteren van de Odensehuizen. We hebben evaluatiegesprekken gevoerd en subsidie verleend. Inmiddels zijn de bestaande Odensehuizen zodanig ingebed dat ze kunnen rekenen op ongeveer 30 bezoekers per week. We hebben voldoende in beeld wat er nodig is op het gebied wonen en zorg Wat wilden we bereiken Samen met woon- en zorgpartners voeren wij in 2023 een analyse uit naar de opgave die we hebben op het gebied van wonen en zorg en de maatregelen die hierin nodig zullen zijn. Wat hebben we gedaan Door een wijziging in wetgeving krijgt de gemeente een verantwoordelijkheid voor het opstellen van een woonzorgvisie. De wet schrijft voor dat dit regionaal moet worden opgepakt. Provinciaal is afgesproken dat we met een provinciale visie komen met daarnaast een gemeentelijke vertaling. De genoemde analyse gaat hier onderdeel van uit maken.