OUD Bijlage 1 - 20240523 Jaarstukken 2023 college 28-5
Tekst van het document
We hebben een provinciale bijeenkomst georganiseerd waar bestuurders van zorgorganisaties, woningcorporaties, welzijnsorganisaties en gemeenten een eerste verkenning van de opgave hebben gedaan. We zetten in op meer algemene voorzieningen zodat mensen langer thuis kunnen blijven wonen Wat wilden we bereiken We onderzoeken of meer individuele maatwerkvoorzieningen als algemene voorzieningen gemaakt kunnen worden. Meer algemene voorzieningen kunnen ervoor zorgen dat mensen langer thuis kunnen blijven wonen omdat de drempel voor toegang tot individuele voorzieningen daarmee verlaagd wordt. Bovendien zorgen algemene voorzieningen ervoor dat we met minder geld en minder mensen voor meer mensen ondersteuning kunnen bieden. Wat hebben we gedaan Het Odensehuis speelde een belangrijke rol in de ontlasting van de mantelzorger. Het als mantelzorger met elkaar praten over situaties die je tegenkomt en je realiseren dat je niet de enige bent is van grote toegevoegde waarde. Een Odensehuis is een informatie-, advies- en ontmoetingsplek voor mensen met (beginnende) dementie, mantelzorgers en hun familie en vrienden. In 2023 hebben we de pilot voor een sociale inloop voor mensen met een psychische kwetsbaarheid verder uitgewerkt. Het doel van de inloop is dat mensen elkaar kunnen ontmoeten en een laagdrempelige plek hebben waar ze met vragen terecht kunnen.
En ook een plek waar ze kunnen werken aan hun toekomst. We werkten hierin samen met Stjoer. Inwoners kunnen zonder indicatie terecht bij de sociale inloop. Het Odensehuis organiseerde diverse activiteiten, waarbij ontmoeting centraal stond. Daarnaast werden creatieve activiteiten georganiseerd, muziek gemaakt, en ook gezamenlijk een lunch bereid. Ook was er ruimte voor lotgenotencontact. De activiteiten werden bepaald op basis van de behoefte van deelnemers.
55
Doelstellingen We richten ons met preventie op het voorkomen en beperken van problemen van inwoners Het streven is om een samenleving te creëren met inwoners die samen redzaam zijn en zich bij elkaar betrokken voelen. Waarin iedereen zich optimaal kan ontwikkelen, in een gezonde en veilige omgeving. Dit vanuit de overtuiging dat de vitaliteit en het welzijn van de samenleving versterkt worden door inwoners die actief deelnemen aan die samenleving. We zoeken oplossingen meer in de leefwereld dan in professioneel handelen We willen bereiken dat de kosten in het sociaal domein op 1 januari 2030 met 10% zijn verminderd ten opzichte van 1 januari 2021. We willen eerder en beter in gesprek gaan met inwoners. We willen bereiken dat op 1 januari 2030 de helft van alle contacten met de gemeente niet gaan over een professionele hulpvraag, maar informeel van aard zijn. We sluiten aan bij vraagstukken in en volgens het dorp.
Maatregelen We onderzoeken wat er nodig is om dorpskamers te realiseren in 2024 en zetten vervolgstappen in de realisatie van deze dorpskamers Wat wilden we bereiken We kijken per dorp of het realiseren van een dorpskamer wenselijk is en wat daarvoor nodig is. Na de onderzoeksfase zetten we vervolgstappen om dorpskamers te realiseren. Daarvoor gaan we in gesprek met de verschillende stakeholders, zowel intern als extern, om het thema “dorpskamers” te onderzoeken. Wat hebben we gedaan We zijn in 2023 gestart met de voorbereidingen op een welzijnsnota, die in 2024 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. We hebben gesprekken gevoerd over mogelijke vormen van een dorpskamer. Deze informatie landt in de welzijnsnota. Op basis daarvan wordt verdere uitwerking bepaald. We versterken het bestaande netwerk van dorpssteunpunten en andere vrijwilligersorganisaties Wat wilden we bereiken We willen bewonersinitiatieven versterken en ondersteunen. We gaan bestaande vrijwilligersorganisaties (zoals dorpssteunpunten en sociaal cultureel werk) effectiever ondersteunen en inzetten. Ook gaan we de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals op dorpsniveau verbeteren. Wat hebben we gedaan Onze preventiemedewerker en opbouwwerker van het gebiedsteam hebben bewonersinitiatieven ondersteund en gefaciliteerd. Zij waren aanspreekpunt voor vrijwilligersorganisaties en bloeizones.
Verder hebben we een platform voor vrijwilligersbemiddeling opgezet. We hebben in 2023 een start gemaakt met een welzijnsnota. Hierin beschrijven we hoe we bestaande vrijwilligersorganisaties (zoals dorpssteunpunten en sociaal cultureel werk) effectiever gaan ondersteunen en inzetten. Ook gaan we de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals op dorpsniveau verbeteren.
56
We voeren het actieplan preventie uit Wat wilden we bereiken We stellen jaarlijks een actieplan preventie op. In dit actieplan werken we de actielijnen uit de preventieagenda uit. Deze vormen het uitgangspunt voor de activiteiten met betrekking tot preventie voor 2023. Wat hebben we gedaan In 2023 hebben we een actieplan preventie opgesteld. Het actieplan had als thema "van medisch domein naar sociaal domein". Van de verschillende actielijnen hebben we acties uitgevoerd in 2023. Wij gebruiken voorlichting in het onderwijs om jongeren te informeren over het aanbod ten aanzien van sport, vrije tijd, cultuur en maatschappelijke thema’s Wat wilden we bereiken We hebben een brede scope op het welzijn van jeugdigen en proberen hierbij aanbod te creëren. Zo is er aandacht voor jeugdsozen, sport en cultuur en geven voorlichting ten aanzien van gaming en mediawijsheid, alcohol- en drugsgebruik, sexting en andere vormen van risicogedrag. We hebben daarbij een goede samenwerking met netwerkpartners. Wat hebben we gedaan Het jongerenwerk organiseerde in 2023 activiteiten voor de jeugd om ze meer bij de maatschappij te betrekken. De buurtsportcoaches stimuleerden het bewegen en de motorische ontwikkeling van kinderen, in samenwerking met sportverenigingen en scholen.
De buurtsportcoaches hebben alle basisschoolleerlingen vanaf groep 3 bevraagd of ze lid zijn van een sportvereniging en of ze in het bezit zijn van een zwemdiploma. Indien nodig werden er vervolgacties ondernomen. We hebben een Praktijkondersteuner huisarts – Geestelijke gezondheidszorg – jeugd (POH-GGZJeugd) ingezet. Hiermee kunnen we onnodig inzet van (zwaardere) jeugdhulp voorkomen. Daarnaast was de POH-GGZ-Jeugd een sparringpartner voor de huisarts bij eventuele verwijzingen naar jeugdhulp. We hebben het aantal weerbaarheidsgroepen uitgebreid naar 4 in Gorredijk en 3 in Bakkeveen. We hebben het hebben van een gezond gewicht en het voorkomen van alcohol- en drugsgebruik gestimuleerd met preventieve activiteiten. We hebben hierin samengewerkt met onze netwerkpartners Code Hans, Team FRL Opsterland en Sûn Opsterlân.
Thema Jeugdhulp Doelstellingen We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen Door middel van vroegsignalering willen we alle kinderen die jeugdhulp nodig hebben zo tijdig mogelijk hulp bieden. Op deze wijze kan zwaardere hulpverlening zoveel mogelijk vermeden worden.
57
Maatregelen We maken een sluitende aanpak door middel van samenwerking rondom de vroegsignalering van kwetsbare kinderen Wat wilden we bereiken We maken met de samenwerkende organisaties afspraken over de vroegsignalering van kwetsbare kinderen. Deze organisaties weten dat ze de ouders van kinderen die zorg nodig hebben kunnen verwijzen naar het gebiedsteam. Wat hebben we gedaan We hebben samenwerkingsafspraken gemaakt met onze ketenpartners om invulling te geven aan de samenwerking bij het Sociaal Platform Jeugd (SPJ). Het SPJ is een multidisciplinair team dat streeft naar het voorkomen van ontwikkelingsbedreigingen bij jeugdigen en het waarborgen van veiligheid binnen hun gezin. We zetten Integrale Vroeghulp in voor kinderen van 0-7 jaar. Deze deskundigen van de GGD stimuleren vroegsignalering van kwetsbare kinderen. Samen met ketenpartners bekijken zij integraal wat een kind nodig heeft. Hiervoor gebruiken ze een casuïstiek-overleg. Daarnaast hebben we aparte overleggen gehad met het basisonderwijs voor het versterken van de samenwerking voor de vroegsignalering van kinderen. We hebben aan elke basisschool een consulent Jeugd gekoppeld, die een zorgteam vormt samen met de Jeugdgezondheidszorg en de intern begeleider.
We ontwikkelen een integrale aanpak tussen onderwijs en de zorg voor jeugd Wat wilden we bereiken De integrale aanpak is gebaseerd op goede afspraken en samenwerking met de scholen in Opsterland en het project Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED). In 2023 ontwikkelen we de integrale aanpak onderwijs en zorg verder door. Wat hebben we gedaan Op basis van overleggen tussen onderwijs en zorg voor de jeugd is eind 2023 besloten tot het starten van een pilot op de scholen in Gorredijk. Deze pilot wil de extra inzet van consulenten jeugd op de scholen als schakel tussen onderwijs en zorg versterken. Hiermee voorkomen we onnodig inzet van (zwaardere) jeugdhulp. De gemaakte afspraken met de scholen vormen een aanzet voor het projectplan van deze pilot, die begin 2024 wordt opgesteld. We zijn samen met het onderwijs verder gegaan met de aanpak en het voorkomen van leesproblemen bij kinderen (project Ernstige Enkelvoudige Dyslexie). Hieronder valt o.a. een samenwerking met het onderwijs middels het programma BOUW! Met BOUW! wordt preventief gewerkt aan dyslexieproblematiek en daarmee ook aan het verminderen van het aantal dyslexiebehandelingen. Het project EED is opgegaan in de pilot Effectief Leesonderwijs dat onder thema Onderwijs specifiek wordt toegelicht.
Doelstellingen Wij willen effectieve toegang tot zorg De toegang tot zorg richten we zo in dat we preventief te werk gaan, waarbij we ons richten op het voorkomen en beperken van zorg. We willen jeugdhulp verlenen daar waar het nodig is. De toegang moet voor iedereen bereikbaar en bekend zijn.
58
Maatregelen Samen met zorgaanbieders richten we ons op het voorkomen van de inzet van zware zorg. Wat wilden we bereiken Samen met de externe verwijzers, ook in SDF verband, gaan we afspraken maken over het monitoren en controleren op de hoge intensiteiten om de juiste zorg te leveren. Zo willen we voorkomen dat cliënten doorstromen naar onnodig zware en langdurige zorg. Wat hebben we gedaan We hebben samen met andere Friese gemeenten en SDF afspraken gemaakt over de nieuwe inkoop jeugd, waarbij ook de afspraken over het toekennen van jeugdhulp zijn aangescherpt; we zetten in op preventie en vroegsignalering om verwijzingen naar dure specialistische jeugdhulp te voorkomen. We hebben hiervoor overleg gevoerd met externe verwijzers bij hoge intensiteiten, zodat de kinderen uit gemeente Opsterland niet onnodig lang jeugdhulp ontvangen.
We borgen de gemaakte afspraken inkoop Jeugdhulp 2023 en contractmanagement Wat wilden we bereiken We gaan de nieuwe inkoop Jeugdhulp verwerken in de nieuwe verordening jeugdhulp en zorgen dat deze geborgd wordt in onze gemeente. De procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en ondersteuning voor jeugd zijn helder en bij iedereen in het Gebiedsteam bekend. Wat hebben we gedaan We hebben de afspraken over nieuwe inkoop jeugd vastgelegd in onze verordening en beleidsregels Hart voor de Jeugd 2024. We hebben sessies gehouden om de procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en ondersteuning voor jeugd voor ons gebiedsteam te verduidelijken. We gaan de zorg vanuit de juiste wet vergoeden Wat wilden we bereiken We gaan de zorg vanuit de juiste wet vergoeden, waarvoor we gerichte samenwerkings- en resultaatafspraken maken. We maken samenwerkings- en resultaatafspraken met zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, WMO en WLZ zorg is. Hierbij moeten wij over voldoende informatie en kennis beschikken. Wat hebben we gedaan We hebben samen met andere Friese gemeenten en SDF afspraken gemaakt over de nieuwe inkoop jeugd. Hierbij zijn ook afspraken gemaakt over samenwerkings- en resultaatafspraken met onze zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en over de strekking van de jeugdwet.
We hebben lokaal contracten afgesloten met een aantal aanbieders en hierin samenwerkings- en resultaatafspraken opgesteld voor het bieden van vaktherapie in onze gemeente.
59
Doelstellingen Wij zorgen voor een goede begeleiding van kwetsbare kinderen We investeren in de kwaliteit van het gebiedsteam en de samenwerking met partners die bij het kwetsbare kind betrokken zijn. Dit alles gericht op kortdurende, snelle en efficiënte hulp waaronder het doorverwijzen naar passende hulp.
Maatregelen We ontwikkelen en monitoren een eenduidige werkwijze voor de indicaties van de jeugdwet Wat wilden we bereiken Met het Friese ondersteuningsplan als leidraad werken we op een eenduidige werkwijze. Daarvoor gaan we het Friese ondersteuningsplan Jeugd, het toekomstplan en het veiligheidsplan aan de werkwijze van het gebiedsteam toevoegen. We monitoren de werkwijze voor de indicaties en passen eventuele verbeteringen toe. Wat hebben we gedaan We hebben het Friese ondersteuningsplan en het veiligheidsplan geïmplementeerd in 2023. De naam wordt gewijzigd naar Regionaal ondersteuningsplan in 2024. De werkwijze voor indicaties hebben wij geëvalueerd en verbeterd. We zijn gestart met het werken met het toekomstplan 18-/18+.
Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Doelstellingen In elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, is een dorpshuisfunctie aanwezig. We willen bereiken dat in elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, een toekomstbestendige dorpshuisfunctie aanwezig blijft voor het vergroten van de sociale cohesie waarbij we uitgaan van maatwerk per dorp. De verschijningsvorm van deze ontmoetingsruimten kan divers zijn. De kracht van de dorpshuisbesturen is het grote zelf organiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving en het coalitieakkoord “Mei-inoar foarút”. De gemeente heeft een verbindende en faciliterende rol en zorgt voor de juiste randvoorwaarden waardoor de dorpshuisbesturen in staat zijn een zelfstandige duurzame exploitatie te realiseren. We streven ernaar dat dorpshuisbesturen zelfredzaam zijn. Zij beheren, exploiteren en onderhouden de dorpshuizen in hun eigen dorp.
Maatregelen Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen en multifunctionele accommodaties. Wat wilden we bereiken We willen zorgen dat dorpshuisbesturen en belanghebbende partijen de beschikking houden over een toekomstbestendige dorpshuisfunctie. We maken samen met de dorpshuizen een actieplan per dorpshuis. Wat hebben we gedaan De koersplannen van ieder dorpshuis zijn in februari 2023 vastgesteld door de besturen van de dorpshuizen. Tijdens deze bijeenkomst gaven de besturen hun input om het beleid voor de dorpshuizen concreter te maken. Op basis van urgentie is een agenda gemaakt voor het uitvoeren van de eerste actieplannen van de koersplannen. In 2023 startten de actieplannen van het Multifunctioneel Centrum de Wier en Langezwaag. In november 2023 deelde de gemeente de voortgang met de besturen van de dorpshuizen.
60
Doelstellingen Waar mogelijk faciliteren en ondersteunen wij initiatieven vanuit de mienskip. Wanneer inwoners een initiatief hebben, denkt de gemeente mee vanuit de mogelijkheden. De gemeente ontwikkelt heldere en duidelijke kaders. We beseffen ons dat er maatwerk mogelijk moet zijn in ieder dorp en voor elk initiatief.
Maatregelen De dorpencoördinator is bekend bij alle dorpen in Opsterland Wat wilden we bereiken De dorpencoördinator werkt nauw samen met de beleidsadviseur dorpen. De dorpencoördinator en dorpswethouders trekken met elkaar op in de contacten met de dorpen. De dorpencoördinator is samen met de beleidsadviseur dorpen het aanspreekpunt voor besturen van Plaatselijke Belangen en dorpshuizen. De dorpencoördinator is bekend met alle dorpen in Opsterland, is eerste contactpersoon voor de Plaatselijke Belangen en neemt de operationele taken op zich. Wat hebben we gedaan In 2023 zijn de dorpencoördinatoren zichtbaarder geworden. Zo sloten onze dorpencoördinatoren aan bij de Algemene Ledenvergaderingen van Plaatselijke Belangen. Zij zetten vragen van de Plaatselijke Belangen uit binnen de gemeentelijke organisatie en bewaakten de voortgang en beantwoording. De dorpencoördinatoren voerden met elk Plaatselijk Belang een ambtelijk overleg. Er zijn in 2023 zes nieuwsbrieven 'Nijs út en foar de doarpen' uitgegeven om de Plaatselijke belangen te informeren over relevante ontwikkelingen. Ieder dorp krijgt een eigen dorpswethouder Wat wilden we bereiken Naast dat de Plaatselijke Belangen en dorpshuisbesturen de dorpencoördinator en beleidsadviseur dorpen als vast aanspreekpunt binnen de gemeente hebben, krijgt ieder dorp vanaf 2023 ook een dorpswethouder.
De dorpencoördinator en dorpswethouder trekken met elkaar op in de contacten met de dorpen, o.a. door de ledenvergaderingen van Plaatselijke Belangen bij te wonen. Wat hebben we gedaan In 2023 kreeg ieder dorp heeft zijn eigen dorpswethouder. De verdeling was als volgt: Marcel van Opzeeland: Beetsterzwaag/Olterterp, Tijnje, Luxwoude en Langezwaag; Durk Durksz: Gorredijk, Wijnjewoude, Nij Beets en Bakkeveen; Libbe de Vries: Terwispel, Lippenhuizen, Hemrik en Jonkersland; Rob Jonkman: Frieschepalen, Ureterp en Siegerswoude. De dorpswethouder en dorpencoördinator trokken samen op in de dorpen. We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies Wat wilden we bereiken We gaan een proces beschrijven zodat het voor Plaatselijke Belangen, bestuurders en medewerkers van Opsterland duidelijk is wat we van elkaar mogen verwachten. In 2022 zijn de dorpsspiegels uitgevoerd. Met ieder Plaatselijk Belang gaan we in gesprek over de uitkomsten van de dorpsspiegel en hoe deze kunnen worden vertaald in het actualiseren van de dorpsvisies.
61
Wat hebben we gedaan We hebben een werkproces vastgesteld voor het behandelen van een dorpsvisie. In 2023 zijn zeven dorpen begonnen met het opstellen of bijwerken van een dorpsvisie. De dorpencoördinator heeft de dorpen in contact gebracht met Doarpswurk. Doarpswurk ondersteunde vier dorpen bij het maken van de dorpsvisie. Dit proces gaat door in 2024. Wij organiseren periodiek een dorpstafel Wat wilden we bereiken We organiseren periodiek dorpstafels in de dorpen om met zoveel mogelijk mensen in gesprek te gaan over wat er speelt in het dorp. Wat hebben we gedaan In 2023 zijn er geen dorpstafels georganiseerd. In overleg met de Plaatselijke Belangen krijgen de dorpstafels een plek in dorpenbeleid in 2024. Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen Wat wilden we bereiken Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente. We hebben met de dorpencoördinator proactief contact met de besturen van Plaatselijke Belangen. We informeren hen over relevante ontwikkelingen en gaan in gesprek over uitdagingen en kansen voor hun dorp. Wat hebben we gedaan We hebben met ieder Plaatselijk Belang regelmatig overleg gevoerd, op zowel ambtelijke als bestuurlijk niveau.
Ook hebben we in 2023 zes nieuwsbrieven 'Nijs út en foar de doarpen' uitgegeven om de Plaatselijke belangen te informeren over relevante ontwikkelingen.
62
Beleidsindicatoren Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2020
2021
2022
2023
2020
2021
2022
2023
Banen
Aantal per 1.000 inwoners in de
638
653
654
*
796
805
825
*
1%
1%
1%
*
1%
1%
1%
*
% Kinderen in uitkeringsgezin
4%
4%
4%
*
6%
6%
6%
*
% Werkloze jongeren
3%
2%
2%
*
2%
2%
1%
*
leeftijd 15-64 jaar Jongeren met een delict voor de % 12 tot en met 21 jarigen rechter Achterstand onder jeugd Kinderen in uitkeringsgezin Achterstand onder de jeugd Werkloze jongeren Netto arbeidsparticipatie
% Van de werkzame
69,1% 71,2% 72,6% 73,3% 69,6% 70,4% 72,2% 73,1%
beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking Personen met een
Aantal per 10.000 inwoners
379 ^
292,0 258,2 242,8
460^ 431,0 366,7 344,8
Lopende re-
Aantal per 10.000 inwoners van
172,6 183,4 206,8 206,1 202,0 197,7 197,7 191,5
integratievoorzieningen
15-64 jaar
Jongeren met jeugdhulp
% Van alle jongeren tot 18 jaar
10,2%
9,6% 11,1%
9,5% 11,9% 10,5% 13,2% 11,1%
Jongeren met jeugdbescherming % Van alle jongeren tot 18 jaar
1,7%
1,7%
1,4%
1,3%
1,2%
1,2%
1,2%
1,0%
Jongeren met jeugdreclassering % Van alle jongeren van 12 tot 23
0,2%
0,3%
0,3%
*
0,4%
0,3%
0,3%
0,3%
610
610
610
*
700
649
710
*
bijstandsuitkering
jaar WMO Clienten met een
Aantal per 10.000 inwoners
maatwerkarrangement
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 maart 2024 ^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de (tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 6 reserves meegenomen.
63
x € 1.000 Exploitatie
Realisatie
Begroting
Begroting 2023
Realisatie
Mutatie begroting
2022
2023
(incl
2023
/realisatie 2023
(Primair)
wijzigingen)
Lasten
37.527
37.241
41.051
40.395
-657
Baten
10.352
9.771
11.701
10.970
-731
Saldo voor bestemming
-27.175
-27.470
-29.350
-29.425
-75
Lasten
30
30
310
310
-
Baten
140
-
289
366
77
-27.066
-27.500
-29.372
-29.369
2
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2023
Realisatie
Mutatie begroting
(incl
2023
/realisatie 2023
wijzigingen) Saldo per taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
-2.093
-1.966
6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
-1.466
-1.508
-41
6.3 Inkomensregelingen
-3.804
-3.624
180
6.4 WSW en beschut werk
-3.292
-3.383
-92
-830
-977
-147
6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)
-1.688
-1.602
86
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
-987
-1.103
-116
6.71A Hulp bij het huishouden (WMO)
-2.779
-2.714
65
6.71B Begeleiding (WMO)
-1.675
-1.663
12
6.71C Dagbesteding (WMO)
-650
-657
-7
6.72 Maatwerkdienstverlening 18-
-645
-693
-47
6.72A Jeugdhulp begeleiding
-400
-
400
6.72B Jeugdhulp behandeling
-160
-
160
6.5 Arbeidsparticipatie
6.72C Jeugdhulp dagbesteding
127
-400
-204
196
-5.140
-5.905
-765
6.73A Pleegzorg
-350
-328
21
6.73B Gezinsgericht
-350
-
350
6.73C Jeugdhulp met verblijf overig
-850
-1.473
-623
6.74A Jeugdhulp behandeling GGZ zonder
-150
-149
1
-
-220
-220
-1.000
-751
249
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
-218
-220
-3
6.81A Beschermd wonen (WMO)
500
555
55
-
92
92
-324
-324
-
6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig
verblij 6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 6.74C Gesloten plaatsing
6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.82 Geëscaleerde zorg 186.82A Jeugdbescherming
-600
-607
-7
Saldo voor bestemming
-29.350
-29.425
-75
64
Stortingen reserves Verbouw dorpshuizen
-30
-30
-
Versterken toegang naar 2024
-120
-120
-
Participatie werkdeel naar 2024
-160
-160
-
Totaal stortingen reserves
-310
-310
-
289
289
-
-
77
77
289
366
77
-29.372
-29.369
2
Onttrekkingen reserves Perspectiefbrief 2023 Corona realisatie Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2023 € 2.000 voordeliger dan de begroting. Taakveld 6.1. Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2023 een voordeel van € 127.000 De kosten voor welzijns-, vrijwilligers- en jongerenwerk laten gezamenlijk een voordeel zien van € 113.000. Dit voordeel wordt mede veroorzaakt omdat in 2023 extra middelen voor het Gezond en Actief Leven Akkoord zijn ontvangen waarvan welzijnstaken zijn gefinancierd. Voor € 100.000 wordt voor het budget Welzijn een resultaatbestemming aangevraagd om in 2024 de welzijnsnota verder vorm te kunnen geven. Op de verschillende onderdelen van het dorpenbeleid is er een financieel voordeel van € 31.000. De verschillende projecten voor Geweldig Gorredijk laten een voordeel zien van € 64.000. De exploitatiekosten van de diverse mfc's en dorpshuizen geven in 2023 per saldo een nadeel van € 47.000. Meer inzet op inburgering dan voorzien geeft een nadeel van € 17.000. De coronakosten geven een nadeel van € 4.000. De overige posten zijn per saldo € 13.000 nadelig. Taakveld 6.2 Wijkteams geeft in 2023 een nadeel van € 41.000 Het nadeel van € 119.000 op de ondersteunende kosten gebiedsteams wordt onder andere veroorzaakt door stijgende doorbelastingen van Sociaal Domein Fryslân en andere structurele lasten.
Er wordt minder gebruikt gemaakt van het calamiteitenbudget Sociaal Domein, dat brengt een voordeel van € 74.000 met zich mee. De overige posten zijn per saldo € 4.000 voordelig. Taakveld 6.3 Inkomensregeling geeft in 2023 een voordeel van € 180.000 Er is een voordelig saldo op de inkomensregelingen van € 130.000. Dit overschot zal leiden tot een lager budget in de komende jaren. We zien binnen de inkomensregelingen de uitgaven aan de loonkostensubsidie stijgen en dat wordt dan gecompenseerd met lagere uitgaven aan de uitkeringen. Verder is er een voordeel van € 58.000 op de diverse minimaregelingen. De overige posten zijn per saldo € 8.000 nadelig. Taakveld 6.4 Begeleide participatie geeft in 2023 een nadeel van € 92.000 De jaarlijkse bijdrage aan Caparis was € 92.000 hoger dan geraamd. Deze hogere uitgaven zijn mede veroorzaakt door de aanpassing van de cao's in 2023 voor de mensen die bij de Sociale Werkvoorziening werken. Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2023 een nadeel van € 147.000 Dit nadeel wordt veroorzaakt doordat bij de najaarsrapportage er een verhoging van € 147.000 heeft plaats gevonden van het budget voor de inkomsten. Omdat abusievelijk het budget voor de uitgaven niet met dit bedrag is verhoogd is er nu in 2023 op dit taakveld een tekort ontstaan. Taakveld 6.6, 6.71 en 6.81 (kosten voor de uitvoering van de WMO) geven een voordeel van € 184.000
65
Er is een voordeel op de kosten voor individuele en collectieve voorzieningen WMO en PGB van € 91.000. De stijging van het aantal nieuwe cliënten was lager dan ingeschat en per cliënt werd minder zorg en gemiddeld minder zware zorg ingezet. Beschermd Wonen (BW) geeft een voordeel van € 55.000. De uitvoering en financiering van BW vindt provinciebreed plaats. Coronakosten geven een nadeel van € 50.000. De maatschappelijke opvang en vrouwenopvang (MOVO) geeft een voordeel van € 92.000 door een positieve afrekening betreffende jaar 2022. De overige kosten zijn per saldo € 4.000 nadelig. Taakveld 6.72, 6.73, 6.74 en 6.82 (kosten voor de uitvoering van Jeugd) geven een nadeel van € 285.000. Er is een nadeel op de kosten voor individuele en collectieve voorzieningen WMO en PGB van € 267.000. De stijging van het aantal kinderen dat een beroep doet op de Jeugdzorg is groter dan ingeschat en ook zien we een stijging van de gemiddelde intensiteit van de ingezette zorg. De coronakosten geven een nadeel van € 18.000. De mutatie in de reserves geeft een voordeel van € 77.000 De coronakosten zijn onttrokken uit de reserve Corona.
66
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar verbetering van de biodiversiteit en de vermindering van CO2-uitstoot. Hierbij schatten we gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen op waarde. Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.
Kaderstellende documenten Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009) Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) & Evaluatie Milieubeleidsplan 2005 - 2015 Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011) Milieuprogramma 2011-2015 (2011) Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Watertakenprogramma 2020 – 2025 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2018 Ontwikkelagenda's Duurzaam, Leefbaar en Inclusief Opsterland Omgevingsvisie 2015-2030 Uitvoeringsplan Energietransitie Zonneplan Opsterland
Thema Milieu Inleiding In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan de plannen van de overheid om alle steden, dorpen en buitengebieden op zo’n manier te hebben ingericht dat Nederland voorbereid is op de gevolgen van toenemende hitte, droogte en extreme neerslag. In 2015 is al besloten dat het Rijk, de provincies, gemeenten en waterschappen samen de ambitie vastleggen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Zo mogen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de risico’s door extreem weer en overstromingen niet verder toenemen en moeten we de bestaande ruimte zo beheren en onderhouden dat de kans op schade en slachtoffers afneemt. Met andere overheden in Fryslân hebben we de ‘klimaatstresstest’ uitgevoerd als eerste stap naar een klimaat adaptieve en water robuuste omgeving; denk hierbij aan hittestress en wateroverlast. Daarin is onderzocht welke kwetsbaarheden er zijn binnen de gemeente. Tijdens een risicodialoog zijn deze nader in beeld gebracht en geprioriteerd. Ook mogelijke oplossingsrichtingen worden geïnventariseerd voor het maken van definitieve keuzes.
Doelstellingen De gemeente kent een klimaatadaptieve en waterrobuuste omgeving en rioolstelsel Wanneer riolering aan vervanging toe is vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden stelsel. Nieuw aan te leggen riolering bij uitbreidingsplannen leggen we zodanig aan dat deze klimaat adaptief en toekomstbestendig is. Alleen daar waar gescheiden riool niet doelmatig kan worden aangelegd vervangen we het riool door een gemengd riool. Naast het aanpassen van de riolering op 67
het moment van vervanging kijken we naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om te zorgen voor opvang van de klimaatveranderingen. Te denken valt hierbij aan het aanleggen van wadi's of aanpassingen aan de weg om tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg mogelijk te maken.
Maatregelen Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten is onderdeel van alle werkzaamheden in de ruimtelijke inrichting. Wat wilden we bereiken In onze Omgevingsvisie leggen wij de hoofdlijnen voor een een klimaatadaptieve en waterrobuuste omgeving vast. We geven uitvoering aan het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie. Wat hebben we gedaan In 2023 is onze omgevingsvisie vastgesteld. In de omgevingsvisie is als opgave 2 de paragraaf: ' Klimaatadaptatie, wateroverlast en hittestress' opgenomen. Hierin zijn zes maatregelen opgenomen die bijdragen aan deze opgave. Met het Uitvoeringsplan Ruimtelijke Adaptatie als leidraad hebben we in 2023 bij alle uit te voeren projecten getoetst en bijgestuurd zodat binnen alle projecten rekening is gehouden met deze opgave. We geven uitvoering aan het huidige Watertakenprogramma en stellen een nieuw watertakenprogramma voor 2026-2030 vast. Wat wilden we bereiken Elk jaar controleren we 10 % van onze riolering. Voor geconstateerde problemen plannen we maatregelen in. Bij nieuwe riolering worden vuil- en hemelwater gescheiden aangelegd. Daarnaast wordt gekeken naar aanvullende maatregelen voor piekbelasting, zoals de aanleg van wadi’s of aanpassingen aan de weg voor het tijdelijk opvangen van water. Wat hebben we gedaan We hebben dit jaar 21 kilometer vrijverval-riolering, voornamelijk in Ureterp, gecontroleerd en gereinigd.
Dit is 10% van de totaal 210 kilometer vrijverval-riolering in de gemeente Opsterland. We hebben vanuit het overzicht van knelpunten maatregelen vormgegeven die we de komende jaren gaan uitvoeren. We hebben in 2025 100% van de huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld Wat wilden we bereiken In 2025 hebben we alle huidige knelpunten van wateroverlast in beeld en hebben we een plan om deze knelpunten op te lossen. Wat hebben we gedaan De huidige knelpunten en een deel van de verwachte knelpunten zijn in beeld. In 2024 brengen we de laatste verwachte knelpunten in beeld zodat deze in 2025 in het nieuwe watertakenprogramma worden meegenomen om op te lossen.
Doelstellingen Het zwerfafval wordt met vrijwilligers opgeruimd 68
Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren.
Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat wilden we bereiken De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, volgens vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen. Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te hebben en te faciliteren. Ook in 2023 benaderen we actief de dorpen, via de plaatselijk belangen, waar nog geen himmelploeg aanwezig is. Wat hebben we gedaan In 2023 heeft geen uitkering van het Afvalfonds voor zwerfafval plaatsgevonden (€1,14 per inwoner), omdat deze vergoeding tot 2023 liep. Wel zijn de himmelploegen gefaciliteerd en zijn er meer vrijwilligers bijgekomen.
Doelstellingen Er is een gezonde balans tussen natuurlijke duisternis en een veilige leefomgeving Het verlichten van de openbare ruimte kent voor- en nadelen. Gezocht wordt naar een gezonde balans tussen lichtvervuiling en energielasten enerzijds en veiligheid en leefbaarheid anderzijds.
Maatregelen In 2025 is 95% van de huidige installatie is voorzien van LED om energie te besparen en strooilicht te beperken Wat wilden we bereiken In 2025 is 95% van het huidige areaal voorzien van het energiezuinige en duurzame LED-techniek. Dit wordt bereikt met het plaatsen van nieuwe armaturen wanneer de oude (bijna) zijn afgeschreven of met retrofit waarbij het binnenwerk wordt omgezet. Wat hebben we gedaan In 2023 zijn 319 armaturen omgebouwd naar LED. Om de doelstelling te halen moeten nog circa 550 armaturen worden omgebouwd. In het kader van de Omgevingswet zal het voorkomen van lichthinder verder geïmplementeerd worden Wat wilden we bereiken In 2023 gaan we op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik Wat hebben we gedaan Buiten de bebouwde kom gaan we zeer terughoudend om met het gebruik van openbare verlichting. Daar waar verlichting noodzakelijk is voor het waarborgen van de verkeersveiligheid is gebruik gemaakt van LED om strooilicht te beperken.
69
We onderhouden de huidige installaties met als uitgangspunt; verlichten waar het moet, duister waar het kan. Wat wilden we bereiken Bij het onderhouden van de huidige installatie wordt bij vervangingen gebruik gemaakt van de meest actuele technieken waarbij strooilicht en energieverbruik worden beperkt tot een minimum. Wat hebben we gedaan In 2023 is voor de vervanging van verouderde armaturen gebruik gemaakt van LED met voorgeprogrammeerd dimregiem. Dat betekent dat de lamp in de (rustige) nachtelijke uren minder fel brandt.
Thema Gezondheid en Leefstijl Doelstellingen Wij willen met sport en bewegen de gezondheid van onze inwoners bevorderen. Door actief sporten en bewegen doen inwoners mee aan de samenleving en werken ze aan de eigen lichamelijke en geestelijke conditie. Sport en bewegen zorgt dat men zich fitter en energieker voelt. Dit past in ons streven naar een gezonde leefstijl en een samenleving waarin iedereen meedoet.
Maatregelen We ontwikkelen het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland tot een aanjager voor sporten beweeginitiatieven Wat wilden we bereiken Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland heeft als doel om inwoners meer en beter te laten bewegen en sportaanbieders te versterken. De start vond plaats bij aanvang van de Coronapandemie, waardoor dit project niet de gewenste start en bekendheid heeft gekregen. In 2023 wordt het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland doorontwikkeld met als doel dat in elk dorp een vereniging actief deelneemt. Dit vergroot de bekendheid waardoor sportaanbieders meer initiatieven gaan opstarten en meer inwoners gaan bewegen. Het Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland is dé aanjager voor nieuwe sport- en beweeginitiatieven. Wat hebben we gedaan Het Lokaal Sportakkoord Opsterland is in juli 2023 doorontwikkeld naar versie 2.0. Deze nieuwe versie is opgesteld in samenwerking met bestuurders van sportverenigingen, commerciële sportaanbieders, jongerenwerk en onderwijs. De acties hieruit hebben o.a. ertoe geleid dat 15 verenigingen clinics hebben gegeven tijdens de gymlessen op het basisonderwijs. Ook hebben wij 10 nieuwe sportactiviteiten gesubsidieerd.
We stimuleren initiatieven van gezondheidsprojecten Wat wilden we bereiken We stimuleren inwoners en verenigingen om initiatieven van gezondheidsprojecten op te starten en waar nodig ondersteunen en begeleiden de buurtsportcoaches in de opstartfase. We hebben alle bestaande wandel- en beweeggroepen voor senioren in beeld. Deze gaan we promoten via de buurtsportcoaches, Code Hans en het gebiedsteam. Waar nodig zetten we met ondersteuning van genoemde partijen nieuwe wandel- en beweeggroepen op.
70
In samenwerking met jongeren, verenigingen, buurtsportcoaches en Code Hans organiseren we activiteiten en toernooien in combinaties van e-sport én bewegen voor jongeren. Wat hebben we gedaan De buurtsportcoaches hebben met het project Doortrappen 2 nieuwe fietsgroepen voor senioren opgestart. Na de zomervakantie hebben de buurtsportcoaches en Code Hans een panna knockout georganiseerd in Gorredijk. Hieraan hebben 60 kinderen en jongeren meegedaan. In de kerstvakantie is er in MFC De Wier in Ureterp een e-sports toernooi (FIFA en F1) georganiseerd met 40 deelnemers. We voeren het actieplan Sport en Gezondheid 2023 uit Wat wilden we bereiken In het actieplan Sport en Gezondheid 2023 integreren we de volgende onderdelen: •
Activiteitenplan van de buurtsportcoaches.
•
Plan van aanpak van Sûn Opsterlân.
•
Afsprakenkader Sport.
•
Preventieagenda Opsterland.
•
Lokaal sport- en beweegakkoord Opsterland.
Dit actieplan vormt het uitgangspunt voor de activiteiten met betrekking tot sport en gezondheid. Wat hebben we gedaan De acties op het gebied van Sport & Gezondheid uit genoemde 5 plannen zijn gebundeld in 1 actieplan voor sport en gezondheid voor 2023 en 2024. De acties voor 2023 zijn uitgevoerd. Wij stimuleren de gezonde leefstijl van inwoners Wat wilden we bereiken We stimuleren inwoners om gezond te leven door hierin ondersteuning te bieden in de opvoeding, op school, op het kinderdagverblijf en bij de sportvereniging. Hierbij wordt het programma Sûn Opsterlân in 2023 als aanjager gebruikt om de gezonde leefwijze nadrukkelijk onder de aandacht te brengen bij kinderen en hun ouders. In 2023 zijn de accommodaties van alle buitensportverenigingen rookvrij tijdens jeugdactiviteiten en gaan alle basisscholen actief aan de slag om het Gezonde School-vignet te behalen. We stimuleren inwoners met een beperking om te gaan bewegen of te sporten door hen te wijzen op én waar nodig te begeleiden naar de diverse mogelijkheden in Opsterland. In 2023 gaan we programma’s voorbereiden voor andere doelgroepen. Wat hebben we gedaan De buurtsportcoaches hebben Sûn Opsterlân betrokken bij alle georganiseerde evenementen voor de basisscholen. Sûn Opsterlân heeft op haar beurt fruit en water uitgedeeld op deze evenementen.
Met alle scholen zijn gesprekken gevoerd om het Gezonde School-beleid te bespreken en ondersteuning hierbij aan te bieden, om in 2024 een vignet Gezonde School te behalen. Iedere vereniging heeft commitment uitgesproken om hun terreinen rookvrij te maken. Zij hebben hun commitment ondertekend in een convenant. De verenigingen hebben borden 'Rookvrije Generatie' ontvangen. 71
Inwoners met een beperking zijn gewezen op de mogelijkheden om te sporten door de buurtsportcoaches, gebiedsteam, campagnes via Sport Fryslân en landelijke campagnes. Op de site Uniek Sporten staan alle sportmogelijkheden voor inwoners met een beperking. In het laatste kwartaal zijn we gestart met het ontwikkelen van een programma voor 70+-ers. Dit programma draagt bij aan het verkleinen van hun valrisico, verbeteren de leefwijze en het beperken van de zorgkosten.
Thema Duurzaamheid Doelstellingen De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid Wij willen als gemeente het goede voorbeeld geven en daarmee anderen inspireren. Daartoe benutten we kansen om onze gebouwen, wagenpark en gereedschap te verduurzamen en duurzaam in te kopen. Goede voorbeelden maken wij zichtbaar.
Maatregelen We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap Wat wilden we bereiken We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap. Bij vervanging van voertuigen en gereedschap wordt gekozen voor de meest duurzame keuze. 50% van het gemotoriseerde gereedschap is “groen". Een aantal wagens in ons wagenpark en een deel van ons gereedschap is aan vervanging toe. Hierbij kijken we welke duurzame alternatieven beschikbaar zijn en kiezen hiervoor als dit financieel inpasbaar is. We streven ernaar om in 2026 de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch te hebben (ten opzichte van 10% in 2022). Wat hebben we gedaan In 2023 is ongeveer 15% van het gemotoriseerde gereedschap vervangen door elektrisch. Wij streven naar 100% duurzame inkoop Wat wilden we bereiken De samenwerkingsagenda ‘Fryslân koopt circulair’ is ondertekend. Dit is gedaan in samenwerking met Ooststellingwerf en Weststellingwerf. De ambities op het gebied van circulair inkopen zijn daarmee vastgesteld op 25% in 2025, 75% in 2030 en 100% in 2035. In het inkoopstartformulier is een duurzaamheidsparagraaf opgenomen. Deze paragraaf wordt verder ontwikkeld, zodat bij nieuwe inkooptrajecten duurzaamheid beter geborgd is.
Daarnaast onderzoeken de OWO-gemeenten hoe zij invulling gaan geven aan het nieuwe Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) door het verder uitwerken van het actieplan MVOI en hieraan uitvoering te geven. Wat hebben we gedaan Het inkoopstartformulier wordt nog verder ontwikkeld. Het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is ontwikkeld en in 2023 vastgesteld door de OWO-directie. Vanuit de daarin opgenomen acties wordt gewerkt aan het beter inzichtelijk maken van de feitelijke prestatie op de doelstelling rondom circulariteit (en CO2-reductie).
72
Wij verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen Wat wilden we bereiken Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren aan de wettelijke duurzaamheidseisen. We verduurzamen het vastgoed ten behoeve van klimaatdoelstellingen conform de in 2022 vastgestelde kadernota Vastgoedbeleid. Duurzame instandhouding is uitgangspunt, vernieuwing en renovatie waar nodig en betaalbaar. Bij het (groot) onderhoud benutten wij daarom kansen om verder te verduurzamen. We onderzoeken de haalbaarheid van het plaatsen van zonnepanelen eventueel in combinatie met opslag op en bij enkele van onze gebouwen. Wat hebben we gedaan We hebben de mogelijkheden om het gemeentehuis verder te verduurzamen onderzocht. Deze zijn nu nog beperkt. Constructief gezien is het lastig om zonnepanelen te plaatsen en energieopslag (batterijen) is nu nog te duur. Wel is het gebouw van de Voedselbank in Gorredijk verduurzaamd, waarbij ook zonnepanelen zijn aangebracht. Ook op het dak van De Wier in Ureterp zijn zonnepanelen gelegd. Op basis van een energiescan is een globaal plan gemaakt voor renovatie en verduurzaming van dit gebouw. Op basis van dit plan is een aanvraag gedaan voor de Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) (en inmiddels door RVO toegekend, € 110.000). Het plan wordt verder uitgewerkt tot een project en aan de raad voorgelegd.
Van MFA Dundelle in Bakkeveen is een energiescan opgeleverd (label A).
Doelstellingen Wij zetten in op een energiebesparing van een equivalent van 150.000 MWh in 2035 Om in 2035 energieneutraal te zijn wordt ingezet op een energiebesparing van 150.000 MWh ten opzichte van het jaar 2018. Eind 2026 moet daarvan 100.000 MWh zijn gerealiseerd.
Maatregelen Samen met een aantal dorpen/energiecoöperaties voeren wij plannen uit om aardgas te besparen Wat wilden we bereiken Op basis van de transitievisie warmte gaan we met deze dorpen in overleg over de uitvoering van een campagne om energie te besparen. We gaan verder met de campagne in Nij Beets en met minimaal twee andere dorpen werken we plannen uit en starten met de uitvoering daarvan. Wat hebben we gedaan In Nij Beets hebben we met energiecoöperatie Krigel en Entrance (Hanze Hogeschool) een sociaal onderzoek gedaan naar onder andere hoe de inwoners tegen de aanpak van de energietransitie aankijken. Ook is een technisch model ontwikkeld. Daarmee kan worden doorgerekend wat de gevolgen zijn van ontwikkelingen (of ingrepen) in de vraag naar en/of het aanbod van energie op bijvoorbeeld het elektriciteitsnetwerk. Op basis van de uitkomsten wil Nij Beets een programma uitwerken voor de komende tijd. We hebben Tijnje ondersteuning gegeven bij het oprichten van een energiecoöperatie. Deze is aangesloten bij de ontwikkelingen in Nij Beets. In Bakkeveen ondersteunen wij een buurtaanpak (De Singels). In Wijnjewoude ondersteunen wij de uitvoering van de Proeftuin Aardgasvrije Wijken. We faciliteren eigenaren van mienskip-gebouwen bij energiebesparing/verduurzaming
73
Wat wilden we bereiken Wij bieden alle besturen van dorpshuizen, MFA’s, sportverenigingen, etc. de mogelijkheid om op onze kosten een energiescan uit te laten voeren. Daarbij wordt ook geadviseerd over de meest renderende duurzaamheidsmaatregelen en over subsidiemogelijkheden. Besturen van dorpshuizen, MFA's en sportverenigingen worden gewezen op de mogelijkheden voor een energiescan en de landelijke en gemeentelijke subsidiemogelijkheden voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Waar nodig faciliteren wij hen. Wat hebben we gedaan Energiescans zijn aangeboden aan diverse eigenaren van mienskip-gebouwen. Hiervan is vooralsnog beperkt gebruik gemaakt. Wel zijn er al veel gesprekken geweest met dorpshuisbesturen over eigenaarschap en onderhoud, waarbij ook verduurzaming aan bod komt. Van de verduurzamingssubsidie (40%) die door de gemeente wordt aangeboden wordt goed gebruik gemaakt. De subsidie is intussen breder open gesteld en het bedrag is vergroot. We geven uitvoering aan de specifieke uitkering middelen aanpak energiearmoede Wat wilden we bereiken Het plan van aanpak energiearmoede wordt uitgevoerd. We bieden verschillende energiebesparende maatregelen aan de doelgroep aan. Deze dragen bij aan het verlagen van de energierekening. Hierbij worden onder andere energiecoaches, energiecoöperaties en de woningcorporaties betrokken.
Wat hebben we gedaan De subsidieregeling ‘Aanpak Energiearmoede door Energiebesparing’ is op 2 mei 2023 in werking getreden. Eerst voor mensen met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum en per 1 september is dit verbreed tot 140%. Aan het eind van het jaar hebben 820 van 1377 huishoudens (120%) gereageerd op onze brieven en toestemming gegeven voor het delen van hun gegevens voor het uitvoeringsproces; bijna 500 daarvan hebben daarop daadwerkelijk een voucher van €500 aangevraagd, waarvan er 377 al verzilverd zijn voor de aanschaf van energiezuinig witgoed en 49 bestellingen voor energiebesparende producten via de webshops. Vanuit de doelgroep 140% (naar schatting ca 500 huishoudens) hebben we 64 aanvragen gehad, waarvan 60 gehonoreerd. De energiecoaches hebben met 147 huishoudens uitgebreide telefonische of fysieke gesprekken gevoerd om te helpen bij het maken van de energiebesparende keuze. Zij hebben daarnaast met 121 mensen contact gehad die geen hulp wensten en/of al een keuze hadden gemaakt. We hebben de regeling onder de aandacht gebracht door het sturen van 3 persoonlijke (herinnerings)brieven, verspreiden van flyers (o.a. door bibliotheek en voedselbank), social media berichten, publicaties in de Sa! en dorpskranten en via onze Gebiedsteams.
Omdat nog steeds zo’n 500 huishoudens niet gereageerd hebben, hebben we contact gelegd met de woningcorporaties om voor het vervolg van de regeling (tot en met april 2024) focus te leggen op het bereiken van de huishoudens in buurten met relatief veel energiearmoede. We maken (prestatie)afspraken met woningcorporaties over de verduurzaming van woningen Wat wilden we bereiken Met de woningbouwcorporaties wil de gemeente afspreken dat zij geen woningen verkopen met een energielabel dat lager is dan C. Ook wil de gemeente met hen afspreken dat particuliere eigenaren van voormalige sociale huurwoningen de kans krijgen om mee te doen met verduurzamingsprojecten van woningbouwcorporaties. (zie ook Programma 8 – Thema Wonen.) In de prestatieafspraken met de woningcorporaties worden hierover afspraken vastgelegd.
74
Wat hebben we gedaan Ook in 2023 zijn prestatieafspraken gemaakt met Elkien en WoonFriesland. Over de verkoop van bezit is afgesproken dat Elkien zeer terughoudend is met verkoop en dat WoonFriesland in principe geen woningen verkoopt tenzij sprake is van zeer versnipperd woningbezit. Bij renovatie en verduurzaming van woningen, heeft WoonFriesland afgesproken ook de particuliere eigenaren van hetzelfde type woning de gelegenheid te geven mee te doen in het onderhoudsproject. Met Elkien zijn geen specifieke afspraken gemaakt. De corporaties dienen voor 1 mei 2024 hun verantwoording aan gemeente Opsterland toe te sturen. Op dit moment is nog niet bekend in hoeverre deze afspraken zijn nagekomen. We voeren een (communicatie)campagne uit gericht op de energietransitie Wat wilden we bereiken De energietransitie vraagt (maximale) betrokkenheid van inwoners, ondernemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, de raad en de collega's in onze gemeente. We gaan daarom via verschillende communicatie-uitingen zoveel mogelijk mensen inspireren en enthousiasmeren. Met gesprekken en netwerkbijeenkomsten in de dorpen houden wij de vinger aan de pols, halen we op wat er leeft en stemmen daar onze communicatie en acties op af. Er is een webpagina ingericht. Daarnaast publiceren we regelmatig in de Sa! en op social media over de energietransitie.
We houden in ieder geval één netwerkbijeenkomst. We organiseren in OWO- en regionaal verband campagnes gericht op de energietransitie. We informeren onze inwoners actief over (landelijke) subsidiemogelijkheden en faciliteren hen om daarvan gebruik te maken. Wat hebben we gedaan De webpagina www.energieinopsterland.nl is ingericht en actueel. Daar kunnen inwoners en ondernemers terecht voor informatie en met vragen. We hebben regelmatig gepubliceerd over de energietransitie in de Sa! in dorpskranten en op onze social media. In regionaal verband en in samenwerking met de Sa! hebben we vier webinars georganiseerd over het verduurzamen van de (eigen) woning en bijbehorende financierings- en subsidiemogelijkheden. We hebben vier (maart, juni, september en november) netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor onze energiecoaches, energiewerkgroepen/coöperaties en/of geïnteresseerde plaatselijke belangen om informatie en ervaringen te delen en inspiratie op te doen. We hebben een aantal energiecoöperaties/ -werkgroepen ondersteund bij het organiseren van duurzaamheidsmarkten en informatiebijeenkomsten door communicatieondersteuning, het beschikbaar stellen van informatie en/of kleine bijdragen in de kosten. Wij bouwen het energieloket verder uit Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is.
Daarvoor is er het energieloket. Dit bestaat uit een netwerk van lokale energiecoaches, energieadviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. We gaan dit verder uitbouwen, door nieuwe energiecoaches op te leiden, de huidige bij te scholen en door energieadviseurs (met woningverbeterplannen) nadrukkelijker bij onze campagnes te betrekken. In 2023 zijn er minimaal 25 energiecoaches in minimaal 6 verschillende dorpen. Wij organiseren daarvoor trainingen en netwerkbijeenkomsten. Daarnaast updaten we de lijst van beschikbare energieadviseurs in de regio, maken deze bekend bij de energiecoaches en –coöperaties en subsidiëren we het opstellen van woningverbeterplannen door energieadviseurs. In OWO-verband onderzoeken we de haalbaarheid van een fysiek/mobiel loket. Wat hebben we gedaan 75
Eind 2023 waren er 38 energiecoaches actief in Opsterland. Op Siegerswoude na, waren er in alle dorpen energiecoaches actief. We hebben voor hen diverse trainingen, zoals ‘energiecoach’, ‘thermografie’, ‘warmtevraagberekening’ en ‘financiële mogelijkheden’ en vier netwerkbijeenkomsten georganiseerd om informatie en ervaringen te delen. Daarnaast hebben we warmtebeeldcamera’s, CO2- en P1-meters beschikbaar gesteld. Om dit alles in goede banen te leiden hebben we een coördinator aangesteld, die de energiecoaches faciliteert en begeleidt. De Energie Kado Regeling is in samenwerking met energiecoaches opgesteld en uitgevoerd. We hebben de regeling samen met hen geëvalueerd en de uitkomsten verwerkt in het subsidieproces. Samen met energiecoöperatie Krigel hebben we in Nij Beets een traject gestart. Onderdeel daarvan was het subsidiëren van het (door een energieadviseur) opstellen van 20 energiescan/woningverbeteringsplannen. Een groot aantal woningeigenaren heeft op basis daarvan al maatregelen uitgevoerd. In 2023 hebben we in OWO-verband het actieplan warmtetransitie opgesteld met daarin de contouren voor een OWO-energiebureau. We hebben een wervingstraject gestart voor het aanstellen van drie professionele energiecoaches, die woningeigenaren in de OWO-gemeenten in het verduurzamingsproces van hun woning ondersteunen.
Dit wordt in eerste instantie gekoppeld aan de uitvoering van de Lokale Aanpak Isolatie (Nationaal Isolatie Programma).
Doelstellingen Wij zetten in op een equivalent van 450.000 MWh duurzaam opgewekte energie in 2035 Opsterland wil in 2035 energieneutraal zijn. Daarvoor is naast energiebesparing een duurzame opwek van 450.000 MWh energie nodig. Dit willen we bereiken met energie uit zon, wind en groen gas uit mono-mestvergisting en energieopslag.
Maatregelen We brengen de meest geschikte locaties voor de opwek van duurzame energie in kaart Wat wilden we bereiken Wij hebben een grote ambitie voor de opwek van duurzame energie met zon/wind en groengas. Belangrijke toetsingskaders, zoals landschappelijke inpassing, zijn vastgelegd in provinciaal beleid, zoals de Sinneladder. Ook zijn de aansluitmogelijkheden op het elektriciteitsnetwerk beperkt. Met deze studie willen wij, conform de Sinneladder onderzoeken welke locaties in onze gemeente zich lenen voor de (gecombineerde) opwek van duurzame energie. Onze inwoners worden daarbij actief betrokken. Voordelen zijn dat dit het draagvlak versterkt, wij hebben zelf regie over locatiekeuze, het geeft onderbouwing voor het provinciale beleid waardoor toekomstige procedures kunnen worden verkort of vermeden. Net als bij de systeemstudie voeren wij dit onderzoek uit in samenwerking met de gemeente Smallingerland. Wij ronden deze studie af in 2023. De resultaten verwerken wij in het Zonneplan en het Omgevingsplan. Wat hebben we gedaan Ruimte vinden voor locaties voor de opwek van duurzame energie is slechts één van de ruimtelijke opgaven waar onze gemeente voor staat. Andere opgaven zijn o.a. locaties vinden voor woningbouw, uitbreiding bedrijventerreinen, mogelijk nieuwe railinfrastructuur, de aanpak van de stikstofcrisis en verbeterd waterbeheer.
Daarom is besloten om deze ruimtelijke puzzel integraal op te pakken. Dit vereist een andere aanpak. De uitvoering is nu voorzien voor 2024 en verder. We doen onderzoek naar (kleinschalige) collectieve warmte-oplossingen Wat wilden we bereiken
76
Voor het overgrote deel van onze gemeente zijn (individuele) all-electric of hybride warmteoplossingen het enige warmte-alternatief voor aardgas. Op een aantal locaties zijn mogelijk kleinschalige collectieve warmte-oplossingen (in combinatie met aquathermie, warmteopslag) mogelijk. De haalbaarheid daarvan willen we onderzoeken. Omdat de problematiek in de rest van Fryslân vergelijkbaar is, willen we dit doen in provinciaal verband in aansluiting op de RES en participeren we in een provinciaal onderzoek. Wat hebben we gedaan Op een aantal locaties in onze provincie zijn initiatieven voor kleinschalige initiatieven (warmtenetten) voor het opwekken en transport van warmte in onderzoek. We volgen deze initiatieven met interesse. De resultaten daarvan worden (op termijn) via de provinciale samenwerking (FET) ter beschikking gesteld. Afhankelijk van de resultaten bepalen we of en zo ja wat het vervolg wordt voor locaties binnen onze gemeente. We faciliteren Wijnjewoude bij de uitvoering van het project aardgasvrije wijken. Wat wilden we bereiken De gemeente heeft voor Wijnjewoude voor de periode 2021 tot en met 2028 een financiële bijdrage vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) gekregen. WEN is verantwoordelijk voor de uitvoering. De gemeente faciliteert WEN daarbij. Wij adviseren WEN bij het opstellen van de uitvoeringsplannen en toetsen deze aan de PAW-regeling.
We ondersteunen WEN bij de uitvoering. We monitoren de voortgang. Wat hebben we gedaan WEN heeft de conceptuitvoeringsplannen voor 2023/2024 met de gemeente besproken en op basis daarvan de definitieve uitvoeringsplannen opgesteld en aan de gemeente voorgelegd. Op basis van deze uitvoeringsplannen heeft de gemeente een deel van de vanuit het Rijk beschikbare middelen voor de uitvoering beschikbaar gesteld. De gemeenteraad is daarover op de hoogte gesteld. Daarnaast is voldaan aan de monitoring- en verantwoordingvereisten van het Rijk. De aanpak besparen van WEN is zeer succesvol. Bijna 70% van de bewoners in Wijnjewoude heeft van de stimuleringsregeling gebruik gemaakt. Inmiddels zijn minimaal 79 hybride warmtepompen geïnstalleerd en 68 woningen (van de 902) volledig van het aardgas afgesloten. We hebben een actieve inbreng in de regionale energiestrategie Wat wilden we bereiken Om ervoor te zorgen dat de Regionale Energiestrategie (RES) zoveel mogelijk aansluit bij onze ambities, hebben wij een actieve inbreng in de provinciale werkgroep. Wij stemmen af in OWO- en regionaal verband. Opsterland neemt deel aan het provinciale overleg, waarbij we onze inbreng afstemmen met de buurgemeenten. Wij dragen bij aan het uitvoeringsprogramma RES. Wat hebben we gedaan In de Regionale Energie Strategie is de opgave voor duurzame opwek van energie in de provincie Fryslân vastgelegd.
Aan deze samenwerking is de opgave die wij hebben voor het vervangen van fossiele brandstoffen voor het verwarmen van woningen (warmte) toegevoegd. Deze samenwerking is vastgelegd in de Friese Energie Tafel (FET). Wij hebben actieve inbreng in een aantal programma’s die door de FET wordt uitgevoerd, zoals het opstellen van de energievisie en de groengasagenda.
77
We ronden het onderzoek naar het energiebedrijf af Wat wilden we bereiken Het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf is afgerond en aan de raad gepresenteerd. Aan de conclusies en aanbevelingen kleven nog vragen. Om beter inzicht te krijgen in de meerwaarde en de levensvatbaarheid van een gemeentelijke energiecoöperatie, willen we een businessplan laten opstellen. Dit moet inzicht geven in de (langjarig) opbrengsten en risico’s van deelname van een gemeentelijke energiecoöperatie in een of meerdere commerciële initiatieven. We stellen een businessplan op dat inzicht geeft in de (langjarig) opbrengsten en risico’s van deelname van een gemeentelijke energiecoöperatie in een of meerdere commerciële initiatieven. Op basis van de resultaten wordt een vervolgvoorstel uitgewerkt. Wat hebben we gedaan Het onderzoek is afgerond. Hieruit blijkt dat een coöperatief ontwikkelbedrijf, dat deel kan nemen in projecten voor de opwek van duurzame energie, goede mogelijkheden heeft. De resultaten zijn gepresenteerd aan de raad. Een aantal (externe) partijen willen graag duurzame energie in onze gemeente opwekken. Bij gesprekken met hen over de mogelijkheid daarvoor geven wij direct de randvoorwaarde mee, dat wij alleen meewerken als zij 50% lokaal eigendom willen garanderen.