CConstaterende datOpsterland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Jaarstukken 2025 (nieuw)

Raadsvergadering 30 juni 2026, gemeente OpsterlandBij agendapunt: Jaarstukken 2025 (B)58.207 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 7

In deze paragraaf leest u over de uitkomsten en het doel van de verschillende heffingen. | Opsterland kent de volgende belastingen en heffingen: 1. | Onroerendezaakbelastingen (OZB) 2. | Legesrechten 3. | Rioolheffing 4. | Afvalstoffenheffing 5. | Toeristenbelasting De onroerendezaakbelastingen en de toeristenbelasting zijn algemene dekkingsmiddelen. Hierbij is beleidsmatig de keuze gemaakt om de toeristenbelasting te gebruiken voor activiteiten rondom recreatie en toerisme. De legesrechten, rioolheffing en de afvalst | offenheffing zijn een vergoeding voor diensten van de gemeente. Deze vergoedingen mogen maximaal kostendekkend zijn. Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing is in het beleid vastgelegd dat bij begroting de tarieven kostendekkend worden bepaald. Lokale belastingen en heffingen Progr. | x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Begr. 2025 | Realisatie | Mut 2024 | (Primitief) | (incl wijz) | 2025 | B25<>R25 0 | Leges publiekszaken | 588 | 313 | 588 | 650 | 62 0 | Onroerendezaakbelasting | 5.010 | 5.101 | 5.101 | 5.166 | 65 1 | Algemeen plaatselijke verordening | 8 | 18 | 10 | 15 | 5 3 | Toeristenbelasting | 278 | 220 | 220 | 220 | -0 7 | Begrafenisrechten | 173 | 168 | 168 | 171 | 3 7 | Afvalstoffenheffing (excl.

kwijtscheldingen) | 3.073 | 3.184 | 3.184 | 3.201 | 17 7 | Rioolheffing, baten | 3.299 | 3.141 | 3.141 | 3.093 | -48 8 | Leges omgevingsvergunning | 1.056 | 432 | 481 | 801 | 320 Totaal | 13.485 | 12.577 | 12.893 | 13.317 | 424 Geraamde en gerealiseerde heffingen Onroerende zaakbelastingen De ‘onroerendezaakbelastingen’ heffen we van eigenaren en gebruikers van bedrijfspanden, overige gebouwen en niet-cultuurgronden. Daarnaast heffen we ‘onroerende zaakbelasting’ van eigenaren van woningen. De tarieven voor de onroerendezaakbelastingen (OZB) zijn toegepast op de getaxeerde waarden van onroerende zaken. De herwaardering vindt jaarlijks plaats. Voor de woningen zijn de gehanteerde waarden voor 2025 (waardepeildatum 1-1-2024) ten opzichte van 2024 (waardepeildatum 1-1-2023) met 1,9% gestegen. De waarden van niet-woningen zijn in deze periode met 0,1 % gedaald. De tarieven zijn uitsluitend aangepast met de begrote inflatiecorrectie van 2,8 %. De totale opbrengst uit de onroerendezaakbelastingen bedroeg in 2025 € 5,17 miljoen. Toeristenbelasting Het tarief voor de toeristenbelasting bedraagt 5% van de logiesomzet in onderkomens niet toebehorende of ter beschikking gesteld door de belastingplichtige en 2,5% van de logiesomzet in onderkomens van of ter beschikking gesteld door belastingplichtige. Deze percentages zijn niet gewijzigd.

De opbrengst van de toeristenbelasting is in 2025 gelijk aan de opbrengst in 2024. 72 Begraafrechten De begraafrechten heffen we voor begrafenissen en het onderhouden van de begraafplaatsen. De opbrengst van de begrafenisrechten is € 3.000 hoger dan de opbrengst in 2024. Kostendekkendheid De mate van kostendekkendheid wordt in de onderstaande tabellen weergegeven. Realisatie | Begr. 2025 | Begr. 2025 | Realisatie 2025 | Mut B25<>R25 2024 | (Primitief) | (incl wijz) Afval | 86% | 99% | 99% | 92% | -7% Riolering | 100% | 106% | 100% | 100% | 0% Omgevingsvergunningen | 110% | 38% | 42% | 65% | 23% Afval Voor de afvalstoffenheffing geldt dat de baten niet hoger mogen zijn dan de lasten. Het kostendekkingspercentage voor de afvalstoffenheffing was in 2025 92%. Iedere zelfstandige wooneenheid binnen de gemeente wordt aangeslagen voor deze belasting. Opsterland hanteert tarieven voor één- en meerpersoonshuishoudens. Afval x € 1.000 | Realisatie | Begr.

2025 | Realisatie 2025 | Mut B25<>R25 2024 | (incl wijz) Directe kosten Totaal van de gemeentelijke lasten | 3.191 | 3.268 | 3.684 | 415 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen | -280 | -433 | -636 | -203 Netto directe kosten taakveld | 2.911 | 2.835 | 3.048 | 213 Indirecte kosten Btw | 616 | 650 | 760 | 110 Overhead en rente | 39 | 18 | 18 | - Kwijtscheldingen | - | 100 | 77 | -23 Netto indirecte kosten taakveld | 654 | 768 | 855 | 87 Totale lasten | 3.566 | 3.603 | 3.903 | 299 Totale heffingen Afvalstoffenheffing | 2.036 | 2.182 | 2.161 | -20 Inkomsten St.Afvalfonds/Nedvang | - | 389 | 396 | 7 Overig | -20 | -6 | -0 | 6 Afvalstoffenheffing Restafval | 1.026 | 967 | 1.008 | 42 Afvalstoffenheffing GFT | 31 | 42 | 31 | -11 Totale heffingen | 3.073 | 3.573 | 3.597 | 24 Dekkingspercentage | 86% | 99% | 92% | -7% 73 Riolering Opsterland heft zowel rioolheffing van de eigenaar als van de gebruiker van een op het riool aangesloten onroerende zaak. De gebruikersheffing wordt geheven door middel van een opslag per m³ waterverbruik. Het kostendekkingspercentage voor de rioolheffing was in 2025 100% Riolering x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Begr.

2025 | Realisatie | Mut 2024 | (Primitief) | (incl wijz) | 2025 | B25<>R25 Directe kosten Totaal van de gemeentelijke lasten | 2.394 | 2.200 | 2.429 | 2.523 | 94 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen | -83 | - | - | - | - Netto directe kosten taakveld | 2.311 | 2.200 | 2.429 | 2.523 | 94 Indirecte kosten Btw | 393 | 339 | 387 | 308 | -79 Overhead en rente | 500 | 500 | 187 | 187 | -0 Kwijtscheldingen | 95 | 95 | 120 | 74 | -46 Netto indirecte kosten taakveld | 988 | 934 | 694 | 568 | -126 Totale lasten | 3.299 | 3.134 | 3.123 | 3.091 | -32 Totale heffingen Rioolheffing | 3.299 | 3.338 | 3.125 | 3.093 | -32 Totale heffingen | 3.299 | 3.338 | 3.125 | 3.093 | -32 Dekkingspercentage | 100% | 106% | 100% | 100% | 0% Leges Uitgangspunt is dat de rechten kostendekkend zijn. Het totaaloverzicht van de leges in 2025 is als volgt: Omgevingsvergunningen x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Begr.

2025 | Realisatie | Mut 2024 | (Primitief) | (incl wijz) | 2025 | B25<>R25 Directe kosten Totaal van de gemeentelijke lasten | 631 | 902 | 929 | 1019 | 90 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen | - | - | - | - | - Netto directe kosten taakveld | 631 | 902 | 929 | 1.019 | 90 Indirecte kosten Overhead en rente | 281 | 222 | 186 | 186 | - Netto indirecte kosten taakveld | 281 | 222 | 186 | 186 | - Totale lasten | 912 | 1.124 | 1.114 | 1.205 | 90 Totale heffingen Heffingen | 1.001 | 432 | 471 | 787 | 315 Totale heffingen | 1.001 | 432 | 471 | 787 | 315 Dekkingspercentage | 110% | 38% | 42% | 65% | 23% 74 Lokale lastendruk De “Atlas van de lokale lasten 2025” (COELO) geeft voor onze gemeente het volgende rangnummer (nummer 1 heeft de laagste woonlasten, nummer 345 de hoogste): • | 2025: 11 • | 2024: 24 • | 2023: 49 Kwijtscheldingsbeleid Voor de onroerendezaakbelastingen en de heffingen voor riool- en afvalstoffenheffing, zoals die elk jaar gecombineerd worden opgelegd, kan kwijtschelding worden verkregen. Bij kwijtschelding vindt een vermogenstoets en een inkomenstoets plaats. De gemeente | moet hiervoor een norm vaststellen. Deze norm wordt gerelateerd aan de bijstandsnorm. In onze gemeente is de kwijtscheldingsnorm gelijk aan de bijstandsnorm (100%).

Het aantal huishoudens waar kwijtscheldingen aan zijn verleend in 2025 was 373 | (in 2024 429) 75 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken en alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Een juist oordeel over de toereikendheid van de weerstandscapaciteit kan alleen maar worden gegeven als er een juist en volledig beeld bestaat van de risico’s, de kans hierop en de eventuele financiële gevolgen. Daartoe wordt jaarlijks een risicoprofiel opgesteld. Kaderstellende documenten Beleidskader reserves en voorzieningen Beleidskader vaststelling bedrag post onvoorzien Risicobeheersing Het onderstaande overzicht is de meest actuele inschatting van risico's waaraan de gemeente wordt bloot gesteld. Risico's die zich hebben voorgedaan en die een financieel effect hebben gehad zijn in de betreffende beleidsprogramma's van deze jaarstukken na | der toegelicht. In onderstaande tabel benoemen we de momenteel verwachte risico’s en schatten daarbij de factoren "kans" (dat het risico zich voordoet) en "invloed" (de impact als het risico zich voordoet) in. De genoemde maximale financiële gevolgen zijn relatief.

Een risico met een groot maximaal financieel gevolg kan op basis van de “kans” en “invloed” een relatief beperkte invloed op het aan te houden minimale weerstandscapaciteit hebben. Omgekeerd kan een klein maximaal financieel gevolg een grote invloed hebben. De grootste risico’s, op basis van de invloed op de weerstandscapaciteit, zijn: De belangrijkste risico's met de geschatte "kans" en de "invloed" Risico | x € 1.000 Kans | Max fin. effect Invloed | Totaal risico 1 | Specifieke uitkeringen fluctueren en worden gekort | 50% | 1.000 | 17% | 500 2 | Onzekerheid werving personeel | 45% | 600 | 9% | 270 3 | Effecten invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor | 45% | 750 | 12% | 338 bouwen (Wkb) 4 | Borgstellingen | 1% | 18.187 | 6% | 182 5 | Mogelijke WW-verplichtingen personeel | 25% | 1.200 | 10% | 300 6 | Financiële tegenvallers projecten | 60% | 10.000 | 5% | 150 7 | Tegenvallende resultaten grondexploitaties | 15% | 1.000 | 5% | 150 8 | Effecten hoge inflatie op exploitatielasten | 40% | 750 | 10% | 300 9 | Afwijking inschattingen ramingen | 70% | 1.000 | 24% | 700 Totaal | 34.487 | 100% | 2.889 Toelichting op de risico's 1. | Specifieke uitkeringen fluctueren: De omvang van de specifieke uitkeringen (SPUK's) is niet constant. Elk jaar worden er SPUK's geïntroduceerd en beëindigd. De snelheid waarmee dit gebeurt varieert.

Dit is afhankelijk van de departementale begroting en beleidsambities bij het ministerie in kwestie. Ondanks dat een SPUK begrenst is qua werking en doel is voor het inzetten van de deze middelen wel capaciteit nodig. Een krimp of wegvallen van een SPUK is in het lopende begrotingsjaar vaak niet meer op te vangen met bezuinigingen en kan tot een negatief rekeningresultaat leiden. 2. | Onzekerheid werving personeel: De arbeidsmarkt is overspannen. Dat maakt het moeilijk om als gemeente tijdig nieuwe medewerkers aan te trekken. Ook het vasthouden van medewerkers is een uitdaging. Het mogelijk risico is dat er niet voldoende eigen personeel beschikbaar is voor het uitvoeren van het vastgestelde beleid. Om toch de doelen te realiseren is dan aanvullende inhuur noodzakelijk wat meer kosten met zich meebrengt dan eigen personeel. 76 77 3. Effecten invoering omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb) : De Omgevingswet en de Wkb zijn definitief ingevoerd. Een effect is dat door de wijziging een aantal legesinkomsten vervallen maar dat een deel van de werkzaamheden (o.a. registratie) wel moeten worden uitgevoerd. Omdat alleen voor de aanvragen na invoeri ng van de nieuwe wetgeving de nieuwe legestarieven gelden. 4. Borgstellingen: De gemeente staat borg voor de leningen die de Stichting Waarborg Woningbouw de woningcorporaties verstrekt.

Deze borgstelling is in breed landelijk verband met alle gemeenten afgesproken. Het optreden van het risico is echter zeer beperkt. 5. Mogelijke WW-verplichtingen personeel: Als een arbeidsovereenkomst met wederzijdse goedkeuring wordt ontbonden of het contract niet wordt verlengd dan kan er sprake zijn van een WW-verplichting. De gemeente is hier niet voor verzekerd en is dus zelf WW-risicodrager. Op voorhand is niet bekend of en zo ja in welke mate er sprake is van een WW-verplichting en daarom is deze ook niet begroot. 6. Financiële tegenvallers projecten: Projecten kennen risico's. Deze risico's worden in de projecten zelf benoemd. Het risico op de risico's is niet financieel afgedekt in de projecten. Een aantal risico's, zoals hyperinflatie, rampen en oorlogen, zijn te generiek en daarom worden ze op een hoger niveau algemeen afgedekt. De reden dat ondanks de omvang van het risico het effect beperkt is komt doordat de meeste projecten in 40 of 50 jaar worden afgeschreven. Hierdoor is het af te dekken risico een stuk lager, een factor 40 c.q. 50, uit dan het effect. 7. Tegenvallende resultaten grondexploitaties: Het resultaat van de grondexploitaties is afhankelijk van de mate waarin er verkocht kan worden en of er gronden beschikbaar zijn. Ook externe ontwikkelingen zoals de stikstof problematiek en hogere bouwkosten kunnen het resultaat beïnvloeden. 8.

Effecten inflatie op exploitatielasten: Een hoge inflatie wordt gedeeltelijk vertaald in een bijstelling in de algemene uitkering. Hierdoor kan er in het lopende jaar een verschil ontstaan die tot een tegenvaller bij het opstellen van jaarrekening kan leiden. 9. Afwijking inschattingen ramingen: Door strakker te begroten wordt het risico op afwijkingen van de begroting groter. Er wordt niet zonder meer vanuit gegaan dat mogelijke ontwikkelingen zich voor zullen doen, door monitoring en tussentijdse rapportages. Weerstandsvermogen Beheersing van de hiervoor genoemde risico's Financiële consequenties die voortvloeien uit het actueel worden van bovengenoemde risico's worden opgenomen in de jaarstukken (verantwoording) en komen via het resultaat ten laste van de algemene reserve. Zoals hierna aangegeven is het niveau van de algemene reserve voldoende. Bepalen weerstandscapaciteit De benodigde weerstandscapaciteit is berekend op € 2.9 miljoen. De weerstandscapaciteit is € 28.9miljoen. Dit betekent dat wij in staat zijn om met de huidige weerstandscapaciteit ook grotere risico’s het hoofd te bieden. Naast de incidentele weerstandscapaciteit is er ook een structurele weerstandscapaciteit in de begroting opgenomen namelijk de post onvoorzien (€ 37.500). In onderstaande tabellen wordt de (incidentele) weerstandscapaciteit en het verloop van de algemene reserve weergegeven.

De bedragen zijn geactualiseerd tot het moment van opstellen van de begroting. Het beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico's Jaarlijks worden de risico’s geïnventariseerd. Daarnaast berekenen we het beschikbare weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen moet minimaal de berekende risico’s kunnen dekken. Incidenteel weerstandsvermogen x € 1.000 | 31-12-2024 | 31-12-2025 Algemene reserve ultimo Algemene reserve buffer | 7.500 | 7.500 Algemene reserve vrije deel | 16.049 | 21.436 Totaal algemene reserve | 23.549 | 28.936 Totaal incidenteel weerstandvermogen | 23.549 | 28.936 Bestemmingsreserves en voorzieningen zijn geen onderdeel van het incidenteel weerstandsvermogen. Kengetallen Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt. Kengetal | Categorie A | Categorie B | Categorie C Netto schuldquote | a. zonder correctie | < 90% | 90 - 130% | > 130% doorgeleende gelden b.

met correctie | < 90% | 90 - 130% | > 130% doorgeleende gelden Solvabiliteitsratio | > 50% | 20 - 50% | < 20% Structurele | Eerste jaar en | Begroting en | Begroting en exploitatieruimte | meerjarig > | meerjarig 0% | meerjarig < 0% 0% Grondexploitatieruimte | < 20% | 20 - 35% | > 35% Belastingcapaciteit | < 95% | 95 - 105% | > 105% Kengetallen | Realisatie | Begr. 2025 | Begr. 2025 | Realisatie | Mut | Mut 2024 | (Primitief) | (incl wijz) | 2025 | R24<>R24 | B25<>R25 Netto schuldquote | 9,1% | 36,6% | 33,3% | 18,5% | 9,3% | -14,8% Netto schuldquote excl. | 9,4% | 36,8% | 33,5% | 18,7% | 9,3% | -14,8% verstrekte leningen Solvabiliteit | 43,9% | 40,3% | 40,3% | 46,4% | 2,6% | 6,2% Structurele | 5,4% | 1,4% | 0,9% | 1,8% | -3,6% | 0,8% exploitatieruimte Grondexploitatie | 0,7% | 0,2% | 0,2% | 0,7% | 0,0% | 0,5% Belastingcapaciteit | 81,3% | 81,3% | 81,3% | 78,0% | -3,3% | -3,3% 78 79 Toelichting kengetallen Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie: Netto Schuldquote (= netto schuld uitgedrukt als procentueel aandeel van de baten voor mutatie van de reserves) De netto schuldquote in 2025 neemt ten opzichte van 2024 toe met 9.4 %, met name door het sterk afnemen van de korte uitzettingen. De schuldquote bevindt zich ruim binnen de in de theorie genoemde (en door de VNG gehanteerde) grens van 130 procent.

Netto Schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden) Het kengetal van de netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden) is nagenoeg gelijk aan het kengetal netto schuldquote. Solvabiliteitsratio (=eigen vermogen als percentage van het totale vermogen). De solvabiliteit 2025 van de gemeente stijgt ten opzichte van 2024, door de groei van het eigen vermogen. Structurele exploitatieruimte Een positief percentage betekent dat incidentele lasten deels uit structurele middelen wordt gedekt. Een negatief percentage houdt in dat structurele lasten incidenteel gedekt worden. Het kengetal drukt dus niet uit of sprake is van een begrotingstekort of –overschot. Een overzicht van de incidentele lasten en baten is opgenomen in de financiële begroting. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft inzicht in de waarde van de gronden ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Het percentage geeft aan dat Opsterland geen bovenmatige risico’s op de grondexploitaties loopt afgezet tegen de omvang van de begroting. Daar komt bij dat de gemeente met de algemene reserve ook nog over voldoende weerstandsvermogen beschikt. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend met de tarieven voor een meerpersoonshuishouden. De realisatie is berekend op basis van de Coelo benchmark 2025.

Bij een percentage hoger dan 100 zijn de woonlasten hoger dan het landelijk gemiddelde. Bij een percentage lager dan 100 zijn ze lager. De woonlasten bevinden zich op een stabiel en landelijk gezien laag niveau. Frauderisico's en continuïteit Bij de beoordeling van de continuïteit is sprake van formele continuïteit en een materiele beoordeling. De formele continuïteit gaat over het voortbestaan van de organisatie. Op dat vlak heeft het Rijk harde waarborgen getroffen. De continuïteit staat niet ter discussie. In het uiterste geval kan een artikel 12 Financiële-verhoudingswet besluit genomen worden. Daar is bij de gemeente Opsterland geen sprake van. Materieel kan het wel zo zijn dat activiteiten niet of anders moeten worden vormgegeven. Dat kan leiden tot aanpassing in taken, activiteiten, beleid, projecten of doelstellingen. Politieke keuzes daarin kunnen leiden tot bijvoorbeeld afwaardering van activa of de noodzaak om voorzieningen te treffen. Als dat grote financiële effecten heeft, moeten deze punten in de jaarstukken (continuïteitsbeoordeling of risicoparagraaf) worden betrokken. Om misbruik en oneigenlijk gebruik te constateren is er een Misbruik en oneigenlijk gebruik beleid. Het Misbruik en oneigenlijk gebruik beleid wordt actueel gehouden en jaarlijks toegepast. Om fraude te kunnen constateren zijn er frauderisicoanalyses en controles.

Bij de jaarstukken worden de bevindingen weergegeven. Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van een groot deel van de openbare ruimte. Deze ruimte is opgebouwd uit onze kapitaalgoederen. Dit zijn onder andere de wegen, riolering, bruggen, verlichting, openbaar groen en gebouwen. De kwal | iteit van deze kapitaalgoederen heeft invloed op de beleving door inwoners, bezoekers en ondernemers bij hun activiteiten in de openbare ruimte. Daarnaast vertegenwoordigen de kapitaalgoederen een aanzienlijke waarde en brengt vroegtijdige vervanging onnodige kosten met zich mee. Het is daarom belangrijk dat we goed op deze kapitaalgoederen passen om de leefbaarheid en veiligheid te waarborgen en kapitaalverlies te voorkomen. De kaders voor het onderhouden van de arealen verhardingen, openbare verlichting, civiele kunstwerken en het openbare groen zijn vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025. Het onderhoud van deze arealen is daarbij gedifferentie | erd naar gebruik; netjes waar het moet, sober waar het kan. Hierin is gezocht naar een verantwoorde balans tussen kosten enerzijds en een prettige leefomgeving anderzijds. De kaders voor het beheren onderhouden van de riolering en daarbij horende (zuiverings)installaties zijn vastgelegd in het Watertakenprogramma 2025-2029.

Naast de verankering van de zorgplicht voor de inzameling van het afvalwater, hemelwater en grondwater voorziet het plan in kaders voor de klimaatadaptatie en andere gemeentelijke watertaken. Het gemeentelijke vastgoed dat nog in overeenstemming met de functie in gebruik is wordt in stand gehouden door preventief onderhoud binnen de daarvoor gestelde bestekskwaliteit. Kaderstellende documenten Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025 Watertakenprogramma 2025-2029 Notitie licht in de duisternis (2009) Toelichting kwaliteitsnormen Technische staat | Verzorging | Rapportcijfer (Heel) | (netheid) Zeer hoog | Perfect, heel, niets kapot | Brandschoon | 9,5-10 Hoog | Weinig op aan te merken | Schoon | 7,5-9,4 Basis | Lichte schade, een en ander op aan te merken | Matig schoon, niet storend | 5,5-7,4 Laag | Duidelijk schade, veel op aan te merken | Vuil, storend | 3,5-5,4 Zeer laag | Ernstige schade, kapot, onveilig | Zeer vuil, duidelijk, storend | 0-3,4 Verharding en openbare verlichting Kerncijfers en kwaliteitsambitie De gemeente heeft ongeveer 2,81 miljoen m2 verharding in beheer. Deze bestaat voor 51% uit dicht asfaltbeton, 41% elementenverharding (klinkers, tegels e.a.), 3 % cementbeton en 5% overige soorten verharding. De totale verharding vertegenwoordigt een geschatte waarde van € 175 mln.

In de gemeente staan ongeveer 4.400 lantaarnpalen, waarvan 4.121 in beheer en eigendom van de gemeente. De overige palen zijn in beheer en eigendom van de Provincie Fryslân, Rijkswaterstaat, woningcorporaties en VvE’s. De ondergrondse infrastructuur die hierbij hoort is voor het grootste deel in eigendom van netbeheerder Liander. Van het areaal bestaat ongeveer 95% uit energiezuinige LED- armaturen. De totale vervangingswaarde van de installatie bedraagt ongeveer € 6 mln. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal van verhardingen en openbare verlichting weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie. 80 81 Verharding en openbare verlichting Omvang Kwaliteitsambitie Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied Rijbanen 204 ha Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Parkeerstroken / overig 17 ha Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Fietspaden 26 ha Basis N.v.t. Basis Basis Basis Basis Basis Voetpaden 34 ha Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Openbare verlichting 4.121 stuks Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Toekomst Uit de laatste inspectie is naar voren gekomen dat het areaal er op plaatsen onvoldoende bijligt. Op deze plekken zijn schadebeelden geconstateerd die volgens de verwachte levensduur van de betreffende wegvakken niet zijn voorzien.

Deze schades zijn voornamelijk aangetroffen op de wegen in het westen van de gemeente (veengronden) en zijn gerelateerd aan de lange droge periodes van de afgelopen jaren. Voor het aanpakken van deze schades zijn met het vaststellen van het Beeldkwaliteitsplan aanvullende middelen beschikbaar gesteld. We blijven de schadebeelden nauwlettend monitoren en voeren proeven uit om ervaring op te doen met lichtere wegen. Riolering Kerncijfers De gemeente is voor een (groot) deel verantwoordelijk voor de inzameling, transport en verwerking van afvalwater, hemelwater en grondwater. Hiervoor zijn drie verschillende systemen in de gemeente aanwezig: vrijevervalriolering, drukriolering en individuele systemen voor de behandeling van afvalwater (IBA's). Van de vrijevervalriolering bestaat nog ongeveer 70% uit een gemengd systeem. Bij de rest is sprake van scheiding tussen hemelwater (HWA) en afvalwater (DWA). Het totale systeem vertegenwoordigt een geschatte waarde van € 186 mln. In de tabel hieronder is een overzicht weergegeven van het volledige areaal.

Riolering Omvang Vrijvervalriolering 227 km Putten 4.582 stuks Straatkolken 10.796 stuks Straat- en trottoirkolken 12.046 stuks Bergbezinkvoorzieningen 5 stuks Overstorten 39 stuks Drukriolering / persleiding 137 km Minigemalen 523 stuks Hoofdgemaal 30 stuks Tunnelgemaal 6 stuks IBA-systeem (individuele behandeling afvalwater)* 114 stuks Kwaliteitsambitie Het gewenste kwaliteitsniveau van de installatie is vastgelegd in het Watertakenprogramma 2025-2029. Met het voortzetten van het huidige beleid wordt de installatie op de vastgestelde niveaus onderhouden. 82 Kwaliteitsambitie Riool Centrum Woongebied Bedrijventerrein Buitengebied Afvalwater Inzameling Hoog > Basis Hoog > Basis Hoog > Basis Basis Transport Basis > Hoog Basis > Hoog Basis > Hoog Basis > Hoog Hemelwater Inzameling (overtollig) Basis > Hoog Basis > Hoog Basis > Hoog nvt Verwerking (in riolering) Basis Basis Basis nvt Verwerking (in openbare ruimte) Basis Basis Basis nvt Grondwater Inzameling Basis Basis Basis nvt Verwerking Basis Basis Basis nvt Toekomst De voorziening geeft voldoende dekking voor de uitvoering van de gestelde ambities. Bij de te nemen onderhoudsmaatregelen wordt rekening gehouden met de klimaatverandering. Gestreefd wordt naar het voorkomen of beperken van wateroverlast en hittestress. Vaarwegen en kunstwerken (water) Kerncijfers en kwaliteitsambitie In de gemeente liggen twee grote vaarroutes.

De civiele kunstwerken die hierbij horen zijn deels in beheer en eigendom van de gemeente. Daarbuiten zijn diverse (kleinere) civiele kunstwerken. Van drie tunnels die in eigendom zijn van de Provincie Fryslân of Rijkswaterstaat heeft de gemeente het dagelijkse beheer. Het totale areaal vertegenwoordigd een vervangingswaarde van ongeveer € 165 mln. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor de civiele kunstwerken weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie. Civiele kunstwerken Omvang Kwaliteitsambitie Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied Bruggen (vast) 31 stuks Basis N.v.t. Basis Basis N.v.t. Basis Basis Bruggen (hout) 85 stuks N.v.t. N.v.t. Basis N.v.t. Basis Basis Basis Bruggen (beweegbaar) 17 stuks N.v.t. N.v.t. Basis Basis N.v.t. Basis Basis Vaarrecreatieve voorzieningen 33 stuks Basis N.v.t. Basis N.v.t. N.v.t. N.v.t. Basis Waterwerken 7 stuks N.v.t. N.v.t. Basis Basis N.v.t. N.v.t. N.v.t. Tunnels* 7 stuks N.v.t. N.v.t. Basis N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. Kademuren 6838 m1 Basis N.v.t. Basis Basis N.v.t. N.v.t. Basis Beschoeiingen 5791 m1 N.v.t. N.v.t. Basis N.v.t. Basis N.v.t. Basis Toekomst Tot en met 2030 staan er diverse grote maatregelen op de planning voor in totaal ongeveer € 15 mln aan investering.

Voorbeelden zijn de Bleekersbrêge in Gorredijk, de Polebrêge in Lippenhuizen en bijna acht kilometers aan oevers aan de Turfroute en langs het Polderhoofdkanaal. Na 2030 zien we een periode waarin minder vervangingen nodig zijn. We gaan daarom een deel van de vervangingen van de komende jaren uitstellen tot deze periode. Dit doen we uiteraard daar waar mogelijk zonder dat de veiligheid of het gebruik in het geding komt. De middelen zijn gereserveerd in de begroting. 83 Groen Kerncijfers en kwaliteitsambities Opsterland is een groene gemeente met een diversiteit aan openbaar groen. De werkzaamheden aan het openbaar groen worden deels uitgevoerd door de eigen dienst en Caparis. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor groen weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie. In de zomermaanden is het niet overal gelukt om de geambieerde kwaliteit te halen. Deze achterstanden zijn in het najaar weggewerkt.

Openbaar groen Omvang Kwaliteitsambitie Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied Bomen 51.337 stuks Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Natuurlijke beplanting 9.600 are Laag (bio) Basis (bio) Laag (bio) Basis (bio) Laag (bio) Laag (bio) Basis (bio) Cultuurlijke beplanting 702 are Laag Hoog Laag Basis Basis Basis Basis Hagen 106 are Basis Hoog Laag Basis Laag Basis Basis Gras 30.338 are Laag (bio) Hoog Laag (bio) Basis Laag (bio) Laag (bio) Laag (bio) Bermen Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) N.v.t. Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Watergangen (waterlopen en sloten) 442 km Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Watervlakte (vijvers) 1.423 are Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Parkmeubilair 559 stuks Basis Hoog Basis Basis Basis Basis Basis Gebouwen Kerncijfers en beheer De gemeente heeft divers vastgoed in eigendom en beheer en heeft een herbouwwaarde van ongeveer € 63 mln. Het grootste deel (90%) van de gebouwen wordt onderhouden op basis van de kwaliteit ‘instandhouding’. Dit betekent dat aan de gebouwen werkzaamheden w orden verricht om het gebouw te behouden in de staat waarin het zich bevindt. Deze gebouwen voldoen wat betreft het onderhoud aan de gestelde bestek kwaliteit.

De overige gebouwen (10%) zijn niet meer in gebruik of zullen binnenkort niet meer in gebruik zijn en worden verkocht of gesloopt. Aan deze gebouwen wordt het minimaal noodzakelijke onderhoud gepleegd. Deze gebouwen zijn meestal al geheel afgeschreven, als dit niet het geval is, is de boekwaarde lager dan de marktwaarde. Voor het planmatig onderhoud van de gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar. Er is jaarlijks een zodanige dotatie aan de voorziening dat deze toereikend is voor het gemiddelde van het planmatig onderhoud voor de komende 10 jaar. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor gebouwen weergegeven. 84 Gemeentelijk vastgoed Omvang Bedrijfsvoering 11 Maatschappelijk 16 Monumentaal 8 Voormalige scholen en leegstaande gebouwen 6 Opvang Oekraïners 3 Dorpshuizen 7 Overig 9 Totaal 60 Toekomst Overbodig vastgoed wordt afgestoten (sloop of verkoop). Voor het in stand houden van de gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar. Toelichting kwaliteitsnormen Op dit moment zijn er geen achterstanden in het onderhoud van de kapitaalgoederen met grote financiële consequenties of onnodige kapitaalvernietiging. Voor de duurdere assets, verhardingen, riolering en civiele kustwerken, sluit het noodzakelijk uit te voeren onderhoud aan bij de geplande maatregelen (en beschikbare middelen).

We monitoren de schades aan de wegen in het veengebied voortdurend om voor te sorteren op de komende kosten daarvoor. De middelen voor het komende grote onderhoud aan de oevers en kades zijn opgenomen in de begroting. Voor de groene arealen is het beeld meer diffuus. Voor de vervanging van bomen is geen vast budget en enkele kunstgrasvelden zijn bijna aan het einde van de levensduur. De middelen voor de vervanging van deze kunstgrasvelden zijn opgenomen in de begroting 2026. 85 Financiering Financiering Deze paragraaf gaat over de taken financiering, cashmanagement en renterisicobeheer. Deze taken hebben als doel de gemeente te voorzien van voldoende vreemd vermogen tegen zo laag mogelijke kosten en de gemeente te beschermen tegen ongewenste financiële risico’s. Beleid ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille In de financiële verordening heeft de raad het college bestuurlijk mandaat gegeven voor het uitoefenen van de financieringsfunctie. Het college zorgt daarbij voor: 1. Het aantrekken van voldoende financiële middelen en het uitzetten van tijdelijke overtollige gelden; 2. Het beheersen van de risico’s verbonden aan de financieringsfunctie, zoals renterisico’s, koersrisico’s en kredietrisico’s. 3. Het beperken van de kosten van leningen en het bereiken van voldoende rendement op uitzettingen. 4.

Het beperken van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities. Kaderstellende documenten Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet (2025). Nota reserves en voorzieningen (2025). Rentelasten, rentebaten, renteverdeling De door de gemeente betaalde en ontvangen rente wordt per saldo verantwoord op Algemene dekkingsmiddelen. Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte is vastgesteld op basis van ongewijzigd beleid. In 2025 is er geen nieuwe langlopende lening aangetrokken. Renteverwachtingen 2025 Een belangrijke variabele bij de uitvoering van het financieringsbeleid is de toekomstige renteontwikkeling. De keuze tussen korte en lange looptijden wordt mede bepaald door de verwachte renteontwikkelingen. Het gewogen gemiddelde rentepercentage dat is gehanteerd in 2025 is 0,51% (2024 0,51%). Renterisicobeheer Het renterisico is het volume aan uitstaande schuld, dat aan renteherziening onderhevig is. De wetgever heeft in de Wet financiering decentrale overheden (Fido) eisen gesteld aan het renterisico dat een gemeente in enig jaar mag lopen. Deze eisen komen tot uitdrukking in de kasgeldlimiet (voor leningen met een looptijd tot 1 jaar) en de renterisiconorm (voor leningen met een looptijd vanaf 1 jaar). Het college zorgt ervoor dat de gemeente verantwoord en goedkoop financiert binnen de gegeven normen.

Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet houdt in, dat maximaal 8,5% van de totale begroting met kort geld gefinancierd mag zijn. Voor 2025 is dit voor onze gemeente maximaal € 8,4 miljoen (2024 € 8,1 miljoen). Normaliter wordt getracht tot aan de kasgeldlimiet via kortlopende leningen te financieren omdat de rente voor kortlopende leningen lager is dan die van langlopende leningen. Eind 2020 hebben we echter een langlopende lening afgesloten waardoor ook in 2025 nog niet nodig was om een kortlopende lening te hoeven afsluiten. Renterisiconorm De renterisiconorm houdt in dat maximaal 20% van het totaal van de begroting aan een renteherziening onderhevig mag zijn. Dit betekent dat we maximaal over € | 19,7 miljoen (2023 € 19 miljoen) renterisico mogen lopen. Het totaal op de langlopende leningen af | te lossen bedrag in 2025 bedraagt € 3,8 miljoen (gelijk aan 2024). We voldoen aan de renterisiconorm. Renteschema Er is voor 2025 geen rente geen toegerekend aan de verschillende taakvelden op basis van de boekwaarde van de activa. Dit doordat het verplicht schatkistbankieren op dit moment meer oplevert dan dat we kwijt zijn aan de rentes voor de lopende leningen. Dez | e situatie is van tijdelijke aard door de geplande investeringen in de komende jaren.

Rente aan het grondbedrijf is toegerekend op basis van het gewogen gemiddelde rentepercentage afgezet tegen de waarde van de bouwgrondexploitaties. Liquiditeiten Ook in de toekomst zullen wij een beroep moeten blijven doen op de kapitaalmarkt. Aan de hand van de vastgestelde begroting 2025 is een meerjarige liquiditeitenplanning opgesteld. Op deze wijze hebben we sturing op onze financieringsbehoefte en de daaraan | verbonden kosten. Schatkistbankieren Door de wet over schatkistbankieren zijn de decentrale overheden verplicht het grootste deel van hun liquide middelen aan te houden in de schatkist. De hoogte van deze drempel bedraagt 0,75% van het jaarlijkse begrotingstotaal en bedraagt voor onze gemeente voor 2025 ongeveer € 741.000,- (2024 ongeveer € 713.000).

Renterisico vaste schuld over de jaren 2025 t/m 2028 x € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 Omvang begroting (stand primaire begroting t+1) | 102.325 | 102.325 | 102.325 | 102.325 Grondslagpercentage | 20% | 20% | 20% | 20% Renterisiconorm | 20.465 | 20.465 | 20.465 | 20.465 Renteherziening Aflossingen | 1.800 | 1.800 | 1.800 | 1.800 Rente risico | 1.800 | 1.800 | 1.800 | 1.800 Toets renterisico Renterisiconorm | 20.465 | 20.465 | 20.465 | 20.465 Totaal rente risico | 1.800 | 1.800 | 1.800 | 1.800 Ruimte (+)/Overschrijding (-) | 18.665 | 18.665 | 18.665 | 18.665 86 Kasgeldlimiet x € 1.000 | 1e 2025 kwartaal | 2e 2025 kwartaal | 3e 2025 kwartaal | 4e 2025 kwartaal Omvang begroting (stand primaire begroting t) | 98.610 | 98.610 | 98.610 | 98.610 Grondslagpercentage | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% Toegestane kasgeldlimiet | 8.382 | 8.382 | 8.382 | 8.382 Vlottende schuld | 0 | 0 | 0 | 109 Vlottende middelen | 18.919 | 17.926 | 15.185 | 12.859 Totaal netto vlottende schuld | (18.919) | (17.926) | (15.185) | (12.750) Toets kasgeldlimiet Toegestane kasgeldlimiet | 8.382 | 8.382 | 8.382 | 8.382 Totaal netto vlottende schuld | (18.919) | (17.926) | (15.185) | (12.750) Ruimte (+)/Overschrijding (-) | 27.301 | 26.307 | 23.567 | 21.132 Renteschema realisatie 2025 x € 1.000 a. Werkelijke lasten over de korte en lange financiering | 147 b.

Werkelijke externe rentebaten (idem) | 421 Saldo rentelasten en rentebaten (+= baat, -=last) | 274 c1. Werkelijke rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend | 0 c2. Werkelijke rente van projectfinanciering | 0 c3. Werkelijke rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken | 0 (=projectfinanciering) Aan taakvelden toe te rekenen externe rente | 0 d1. Werkelijke rente over eigen vermogen | 0 d2. Werkelijke rente over voorzieningen | 0 Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente | 0 e. De aan taakvelden werkelijke toegerekende rente | 0 Verschil | 0 87 88 Bedrijfsvoering De hoofdpunten van beleid worden beschreven in de programma’s van de begroting. Het realiseren van die beleidsdoelen kan alleen met de inzet van diverse middelen als personele inzet, financiële middelen en administratie, communicatie, ICT, onderzoek, informatievoorziening en archivering, juridische adviezen, inkoop, huisvesting en andere ondersteunende faciliteiten. De inzet dient effectief, efficiënt en integer te zijn. De bedrijfsvoering en de ontwikkeling daarvan hangt nauw samen met vraagstukken rondom sturing en control. Met de woorden: "zijn we in control” wordt bedoeld of de besturing van de ambtelijke organisatie beheerst wordt.

Lopen de processen zoals ze moeten lopen en zijn ze efficiënt ingericht, worden de processen en de kosten beheerst en zijn (financiële) risico’s benoemd, zijn risicobeheersmaatregelen tijdig getroffen, zijn de te behalen resultaten helder en smart geformuleerd, boeken we de resultaten die zijn afgesproken, wordt er op de juiste momenten verantwoording afgelegd? Al deze zaken hebben permanent aandacht. Bedrijfsvoering gaat daarnaast ook over innovatie: kunnen we de processen slimmer organiseren en kan het beter en goedkoper? In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de belangrijkste ontwikkelingen die het afgelopen jaar in de gemeentelijke bedrijfsvoering speelden. Kaderstellende documenten Organisatiebesluit (2021) OWO-Visie (2021) Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking 2024 Inkoop en aanbestedingsbeleid OWO 2018 Uitvoeringsnotitie inkoop en aanbestedingen 2021 Normenkader rechtmatigheid (wordt jaarlijks door het college vastgesteld) Accountantscontrole Goedkeurings- en rapporteringstolerantie De raad heeft een kaderstellende rol met betrekking tot de accountantscontrole. In het Besluit accountantscontrole decentrale overheden staan de wettelijke goedkeurings- en rapporteringstoleranties in een percentage van de omvangsbasis vermeld. De raad kan een lager percentage voor deze toleranties vaststellen.

De uitgangspunten voor de accountantscontrole 2025 zijn als volgt: De goedkeuringstolerantie is vastgesteld op de wettelijke norm van 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en onzekerheden (circa € 2 miljoen). De rapporteringstolerantie is vastgesteld op 5% van de goedkeuringstolerantie fouten (circa € 100.000). Normenkader Het normenkader bestaat uit alle wet- en regelgeving, die van belang zijn voor de rechtmatigheidsverantwoording en de accountantscontrole. Het normenkader per 31 december wordt jaarlijks door de raad vastgesteld. Controleplan Het controleplan van de accountant wordt met de auditcommissie van de raad afgestemd. Met het vaststellen van de begroting worden ook de bovenvermelde uitgangspunten voor de accountantscontrole vastgesteld. Rechtmatigheidsverantwoording In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college van burgemeester en wethouders toe in hoeverre het begrotings-, voorwaarden- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. 89 Begrotingscriterium: De financiële handelingen moeten passen binnen door de raad vastgestelde budgetten, zoals opgenomen in de begroting. Voorwaardencriterium: Het gaat daarbij om toetsing of de financiële beheershandelingen (recht, hoogte en duurbepalingen) zijn verricht in overeenstemming met (externe en interne) wet - en regelgeving.

Misbruik en oneigenlijk gebruik: Het gaat om bijvoorbeeld toetsing op juistheid en volledigheid van gegevens die door derden zijn verstrekt met het oog op het voorkomen van m isbruik en oneigenlijk gebruik van regelingen. Dit kan zowel intern als extern gebeuren. Om uitspraken over de rechtmatigheid te kunnen doen, is er onder andere een interne controle ingericht. Jaarlijks worden de materiële geldstromen gecontroleerd. De accountant beoordeelt de rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening op getrouwheid. Dat betekent dat de accountant controleert of de uitspraken in de rechtmatigheidsverantwoording een goed beeld geven. Rechtmatigheid Begrotingscriterium Voor de rechtmatigheidsverantwoording geldt een verantwoordingsgrens van 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en onzekerheden € 2.056.000. In de paragraaf bedrijfsvoering worden de geconstateerde afwijkingen (fouten of onduidelijkheden) groter dan de drempelbedragen voor leveringen en diensten nader toegelicht. Voor 2025 is die rapporteringsgrens € 221.000 (was 2024 € 221.000). Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat € 0,1 miljoen niet acceptabel is. Dit betreft diverse overschrijdingen van investeringskredieten per 31-12-2025 waarvan het krediet niet is verhoogd gedurende het begrotingsjaar.

Aangezien het totale bedrag onder de rapporteringsgrens blijft, worden deze niet toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De voorwaarden zijn afkomstig uit de regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. De overdrachten van onder andere subsidies en uitkeringen zijn bijvoorbeeld aan bepaalde voorwaarden verbonden. Het niet in acht nemen van deze voorwaarden kan leiden tot een onrechtmatigheid. Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat € 0,7 miljoen niet acceptabel tot stand is gekomen. Dit betreft diverse inkoop- en aanbestedingsfouten gedurende het begrotingsjaar. Aangezien de bedragen per fout onder de rapporteringsgrens blijft, worden deze niet verder toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als onderdeel van de jaarlijkse verbijzonderde interne controle zijn de financieel meest kritische processen binnen de organisatie gecontroleerd, waarbij tevens aandacht bestaat aan mogelijke frauderisico’s. Uit de uitgevoerde werkzaamheden zijn geen aanwijzingen naar voren gekomen voor fraudegevallen die van invloed zijn op de jaarrekening.

Daarnaast zijn met betrekking tot het criterium misbruik en oneigenlijk gebruik geen fouten of onduidelijkheden geconstateerd. 90 Informatiebeveiliging De gemeente heeft een grote hoeveelheid aan informatie van onder andere: inwoners, medewerkers en samenwerkingspartners. Informatie is een van de belangrijkste bedrijfsmiddelen van de gemeente. Het beschermen van deze informatie is van groot belang in de huidige digitale samenleving. De ontwikkelingen in de digitale wereld vragen om een continue doorontwikkeling van onze informatiebeveiliging. Als gemeente werken we met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De BIO bestaat uit maatregelen op organisatorisch, fysiek en technisch gebied en geldt voor de gehele overheid. Daarnaast zijn er specifieke wetten die eisen stellen op het gebied van privacy en informatiebeveiliging, zoals: de Wet basisregistratie personen (BRP), de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland (PUN), de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Suwinet). De eisen uit de BIO, aangevuld met eisen uit specifieke nationale wetten & Europese richtlijnen en verordeningen, zijn de basis voor de ontwikkeling van nieuw beleid voor de gemeente op het gebied van informatiebeveiliging. De ontwikkelingen in wet- en regelgeving volgen wij nauwgezet en vertalen wij naar de eigen organisatie.

Zoals de doorontwikkeling van de BIO en de komst van de NIS2 -richtlijn. ENSIA-audit Met de ENSIA-audit zijn we als gemeente in staat om te kijken hoe de organisatie ervoor staat op het gebied privacy en informatiebeveiliging. De audit wordt jaarlijks uitgevoerd en bestaat uit een zelfevaluatie en een toetsing door een externe IT-auditor. Door het zicht op de stand van zaken kunnen concrete acties worden genomen om de beveiliging van de informatie van onze inwoners verder te versterken. ENSIA sluit aan op de gemeentelijke planning & control -cyclus en heeft tot doel het verantwoordingsproces over informatieveiligheid bij gemeenten verder te professionaliseren. Ook in 2025 is de ENSIA-audit uitgevoerd. De aanbevelingen hierin zijn gebruikt bij het opstellen van het OWO-informatiebeveiligingsbeleid. Dit beleidsplan is begin januari 2026 ter informatie naar de raad gestuurd. Rekenkamer Opsterland De Rekenkamer heeft als taak het onderzoeken van de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het door de gemeente vastgestelde beleid en de uitvoering van het beleid. De Rekenkamer is volledig onafhankelijk. Activiteiten In 2025 kwam de rekenkamer dertienmaal bijeen in vergadering. Ook hebben leden deelgenomen aan interviews, groepsgesprekken of bijeenkomsten voor de onderzoeken en aan selectiegesprekken bij het aanbesteden van onderzoeken.

De leden van de rekenkamer zijn daarmee actief betrokken in het onderzoeksproces. Verder zijn ze aanwezig geweest bij de behandeling van rapporten in de commissie - en raadsvergaderingen. Ook werd deelgenomen aan landelijke en regionale bijeenkomsten van de Vereniging van Rekenkamers (VVR). De voorzitter van de rekenkamer heeft deelgenom en aan de bijeenkomsten van de rekenkamervoorzitters uit Friesland: het Fries Platform. Dit netwerk is gericht op uitwisseling van ervaring, het verkennen van de mogelijkheden om gemeenschappelijk onderzoek te doen en het uitwisselen en vergelijken van bevindingen. Uitgevoerde onderzoeken In 2025 heeft de Rekenkamer de onderzoeken naar "Energiebesparingsplicht", "Informatiebeveiliging" en "Digitale toegankelijkheid" afgerond. De uitkomsten zijn in 2025 aan de gemeenteraad aangeboden. Middelen Het beschikbare budget voor 2025 was € 32.832. Per saldo is € 32.870 besteed en daarmee is de Rekenkamer net niet binnen het beschikbaar budget gebleven. 91 Overzicht rapporten rekenkamer Opsterland Jaar Thema Besluit Raad Afhandeling 2026 Digitale toegankelijkheid Conform In 2026 uitvoeren 2025 Informatieveiligheid Conform In 2026 uitvoeren 2025 Energiebesparingsinformatieplicht Niet overgenomen n.v.t.

2024 Armoederegelingen nader bekeken Conform Afgehandeld conform 2023 Inwonersinitiatieven en Overheidsparticipatie Conform Afgehandeld conform 2022 Wob Conform Afgehandeld conform 2022 Gebiedsteam Conform Afgehandeld conform Inhoudelijk overzicht bij de bovenstaande rekenkamerrapporten, de bijbehorende aanbevelingen en de besluitvorming 2026 - Digitale toegankelijkheid Raad: 23 februari 2026 Team: Dienstverlening Bij hamerslag is unaniem besloten: 1. De aanbevelingen van de rekenkamer over te nemen, zijnde (geparafraseerd): a. Update de beleids- en visiedocumenten. b. Stel een integraal uitvoeringsplan op, met voldoende offline mogelijkheden. c. Zorg voor structurele en integrale aanpak van monitoring en evaluatie. 2. Het college te verzoeken uitvoering te geven aan de aanbevelingen zoals omschreven in het rapport van de rekenkamer. Afhandeling In 2026 wordt nadere invulling gegeven aan de gegeven aanbevelingen 2025- Informatiebeveiliging Raad: 29 september 2025 Team: Audit & Control Bij hamerslag is unaniem besloten: 1. Over te nemen de aanbevelingen van de rekenkamer, zijnde: 1. Intensiveer de samenwerking in OWO verband en breid deze uit door niet alleen de uitvoering gezamenlijk op te pakken, maar ook gezamenlijk beleid te formuleren; 92 2.

Vertaal de uitgevoerde GAP-analyse structureel naar een concreet verbeterplan met meetbare mijlpalen, versnel de implementatie van de BIO2-norm en zorg voor een integrale aanpak voor informatieveiligheid om het volwassenheidsniveau te verhogen; 3. Verhoog de aandacht voor risicobeheersing en zorg voor een duidelijke opvolging van incidenten; 4. Versterk de PDCA-cyclus door de opvolging van audits en adviezen te verbeteren en te documenteren; 5. Maak bewustwordingsactiviteiten verplicht voor medewerkers, bestuurders en raadsleden en zorg voor een gestructureerde aanpak voor opleiding en training. 6. Organiseer periodieke crisisoefeningen en borg de effectiviteit ervan binnen een PDCA-cyclus; 7. Informeer de gemeenteraad zodanig dat zij haar controlerende- en kaderstellende rol op het gebied van digitale veiligheid kan vervullen. 2. Het college te verzoeken uitvoering te geven aan aanbevelingen 1 t/m 7 en de raad over een jaar hierover te informeren met een raadsbrief. 3. Het college te verzoeken de informatievoorziening richting de raad, conform aanbeveling 7, tijdig te doen. Afhandeling In 2026 wordt nadere invulling gegeven aan de gegeven aanbevelingen. 2025 - Energiebesparingsinformatieplicht in Opsterland Raad: 27 januari 2025 Team: Klimaat & Energie 1. Over te nemen de aanbevelingen van de rekenkamer zijnde: 1. Verzoek het college om afspraken met de FUMO te maken over: 1.

Prestatie-indicatoren die inhoudelijk inzicht geven in de te leveren prestaties op het gebied van toezicht en handhaving energiebesparingsplicht en informatieplicht. 2. Het zichtbaar maken van het effect en de resultaten van het toezicht op en de handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht aan de hand van meetbare criteria. 3. De wijze waarop de prioritering voor de uit te voeren controles wordt bepaald en de criteria die daarbij worden gehanteerd. 2. Verzoek het college de gemeenteraad hierover te informeren via het Jaarverslag & Uitvoeringsplan VTH. 2. Niet over te nemen de aanbevelingen van de rekenkamer zijnde: 1. Agendeer het Jaarverslag & Uitvoeringsplan VTH via de agendacommissie zodat de raad goed geïnformeerd is over de uitvoering van deze taak en de resultaten die dit moet opleveren en zo nodig hierop kan bijsturen. 2. Leg contact met andere gemeenteraden om te verkennen hoe gezamenlijk de bevoegdheden uit de WGR ingezet kunnen worden zodat de raad beter grip op de GR FUMO krijgt en houdt, op het gebied van de handhaving en het toezicht op de informatie en energiebesparingsplicht. 3. Het college te verzoeken aanbevelingen a (Afspraken maken met FUMO) en b (Informeren via Jaarverslag en Uitvoeringsplan) uit te voeren. 93 Geamendeerd Bij stemming is unaniem besloten: Wij vragen de raad om de voorgestelde besluitpunten 1, 2 en 3 als volgt te wijzigen: 1.

de aanbevelingen van de Rekenkamer niet over te nemen. Afhandeling Niet van toepassing 2024 - Armoederegelingen nader bekeken Raad: 30 september 2024 Team: Ontwikkeling Sociaal Domein Bij hamerslag is unaniem besloten: 1. De aanbevelingen van de rekenkamer in het onderzoeksrapport ‘Armoederegelingen nader bekeken’ over te nemen, zijnde: 1. Vraag het college inzichtelijk te maken wat de effecten zijn van de huidige minimaregelingen op het besteedbaar inkomen van verschillende groepen inwoners in de gemeente. Laat het college het relateren aan de doelen en de kaders die in de begroting zijn gesteld en aan het gevoerde armoedebeleid. Het college zou hiervoor dezelfde indeling in groepen kunnen hanteren als de commissie sociaal minimum heeft gedaan in rapport II. Vraag het college hierbij ook de huidige bereikcijfers van de minimaregelingen aan te leveren. 2. Vraag het college om effecten van minimaregelingen ook inzichtelijk te maken op een kwalitatieve manier door ervaringen van inwoners, ervaringsdeskundigen, gebiedsteams etc. op te halen. Deze kwalitatieve data geven kleur aan de kwantitatieve data uit aanbeveling 1. 3. Ga als raad, aan de hand van de antwoorden van het college (aanbeveling 1 en 2), met elkaar in gesprek over hoe u vindt dat de minimaregelingen in uw gemeente ingericht zouden moeten zijn.

Neem hierbij de kennis uit deze QuickScan mee, die inzichtelijk heeft gemaakt aan welke knoppen u kunt draaien bij de verschillende regelingen. De volgende gesprekspunten zijn daarbij relevant: 1. bent u tevreden met wat er met de minimaregelingen wordt bereikt voor de verschillende doelgroepen en samenleefvormen en hun specifieke behoeften? Relateer uw mening hierover aan de gestelde beleidsdoelen, zowel lokaal als landelijk; 2. indien nodig, verken met elkaar waar een aanpassing aan de orde is én mogelijk is om de effecten van de regelingen te verbeteren. Laat daarbij ook doorrekenen wat het financiële beslag ervan is en of dat nog binnen de huidige kaders past of dat er nieuw budget vrijgemaakt moet worden. 4. Vraag het college om, indien dit nog niet (voldoende) gebeurt, structureel overleg in te richten met andere gemeenten over dit onderwerp. Deze overleggen hebben als doel informatie en inzicht te krijgen en te delen over de inzet van armoederegelingen in andere gemeenten en de beleidseffecten daarvan. Betrek de inzichten die dit oplevert bij periodieke beleidsevaluatie en beleidsverantwoording van dit onderwerp. 2. Het college te verzoeken om uitvoering te geven aan aanbevelingen 1, 2 en 4. 3. Het college te verzoeken om de raad te faciliteren in het uitvoeren van aanbeveling 3. Afhandeling In 2026 wordt nadere invulling gegeven aan de gegeven aanbevelingen.

94 2023 - Inwonersinitiatieven en Overheidsparticipatie Raad: 18 september 2023 Team: Ontwikkeling Social Domein Bij hamerslag is unaniem besloten: 1. de aanbevelingen van de rekenkamer in het onderzoeksrapport Inwonersinitiatieven en Overheidsparticipatie over te nemen, zijnde: 1. stel basisprincipes voor inwonersinitiatieven op met ruimte voor maatwerk en neem deze op in de participatieverordening; 2. hou bij het opstellen van de basisprincipes voor inwonersinitiatieven rekening met de behoeften van de betrokken partijen op het gebied van rolneming, afbakening van verantwoordelijkheden en doorlooptijd van initiatieven; 3. maak evaluatie onderdeel van het participatieproces en neemt dit op in de participatieverordening; 4. kijk opnieuw naar de invulling van het Right to challenge en neemt dit op in de participatieverordening; 2. het college te verzoeken deze aanbevelingen te verwerken in de op te stellen participatieverordening die, zoals aangegeven in de bestuurlijke reactie, in de tweede helft van 2023 naar de raad komt. De nota geeft nadere uitwerking aan de participatieverorde ning en samen dragen zij bij aan gedegen uitvoering van dit raadsbesluit. Afhandeling Afgehandeld met de vaststelling participatieverordening op 29 september 2025 2022 - WOB Opsterland Raad: 4 juli 2022 Team: Concernzaken Bij hamerslag is unaniem besloten: 1.

de aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland genoemd in het rapport De WOB in de gemeente Opsterland over te nemen; 1. Vraag het college de website aan te vullen met ontbrekende informatie. 2. Vraag het college om voor de Woo beleid op te stellen en dat in de gemeenteraad te bespreken. 2. het college op te dragen deze aanbevelingen uit te voeren; 3. het college op te dragen om bij de jaarlijkse verantwoording (Jaarstukken) verslag te doen van de uitvoering van de aanbevelingen. Afhandeling Sinds de invoering van de WOO is de paragraaf hierover standaard onderdeel van de begroting en de jaarstukken. Ook op de website is de ontbrekende informatie toegevoegd. 95 2022 - Gebiedsteam Raad: 17 januari 2022 Team: Ontwikkeling Sociaal Domein Bij hamerslag is unaniem besloten: 1. De aanbevelingen van de Rekenkamer in het onderzoeksrapport Gebiedsteam over te nemen; 1. Verbeter het beleid met meetbare doelen; 2. Stel algemeen beleid op in overleg met externe partners zodat het uitvoerbaar is; 3. Laat de raad de kaders van beleid vaststellen en controleren op de meetbare doelen; 2. Het college op te dragen deze aanbevelingen uit te voeren; 3. Het college op te dragen bij de verantwoording verslag te doen van de uitvoering van deze aanbevelingen. Afhandeling In het beleidsplan van xxx zijn deze aanbevelingen overgenomen.

96 Openbaarheidsparagraaf De Wet open overheid (Woo) kent drie doelstellingen: 1. Het openbaar maken van informatie op verzoek. 2. Het actief openbaar maken van informatie. 3. Het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen en houden van alle overheidsdocumenten. Het openbaar maken van informatie op verzoek en het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen en houden van overheidsdocumenten zijn geen nieuwe verplichtingen. Deze bestonden al onder de Wet openbaarheid van bestuur, de voorganger van de Woo. Ook de Archiefwet geeft aan dat overheidsdocumenten in goede en geordende staat moeten zijn. We werken in OWO -verband samen aan de invoering van het actief openbaar maken van informatie en het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen en houden van documenten. Waar staan we? Vanaf 1 november 2024 moeten voor de gemeenten onderstaande informatiecategorieën van de Wet open overheid (Woo) verplicht openbaar gemaakt worden, onder voorbehoud dat de Koninklijke Besluiten genomen zijn. Dit betreft: • Wetten en algemeen verbindende voorschriften •Overige besluiten van algemene strekking •Organisatie en werkwijze •Bereikbaarheidsgegevens Aan deze vier informatiecategorieën wordt voldaan. Woo-verzoeken in 2025 In de gemeente Opsterland zijn in 2025 in totaal 26 Woo-verzoeken binnengekomen.

Van de binnengekomen Woo-verzoeken zijn er 6 afgehandeld als informatieverzoek. Naar aanleiding van 6 verzoeken zijn de gevraagde documenten (deels) verstrekt. Er zijn 2 verzoeken afgewezen omdat de gevraagde documenten niet aanwezig waren. Er zijn 12 verzoeken van dezelfde verzoeker (over verschillende periodes) buitenbehandeling gesteld. Ondanks diverse verzoeken om aanvulling werd de bestuurlijke aangelegenheid niet vermeld. Vervolgens heeft verzoeker nog laten weten het verzoek in te willen trekken. Wat hebben we in 2025 gedaan? Het openbaar maken van informatie op verzoek Het is nu nog niet vereist Woo-verzoeken en de besluiten op Woo-verzoeken actief openbaar te maken. In 2025 is in OWO-verband al een eerste aanzet gedaan om ons voor te bereiden op actieve openbaarmaking. In 2026 zullen verdere acties worden ondernomen. Het actief openbaar maken van informatie Het is op dit moment nog niet bekend wanneer de volgende informatiecategorieën actief openbaar moeten worden gemaakt. In december 2025 werd bekend dat de planning voor de eerstvolgende informatiecategorieën is vertraagd. Het Rijk verwacht eind februari 2026 meer duidelijkheid te kunnen geven met behulp van een aangepaste planning. We volgen het Rijk en de VNG actief om zo bekend te zijn met deze planning om daar vervolgens ook aan te gaan voldoen om zo ook de overige informatiecategorieën tijdig openbaar te maken.

Voor actieve bekendmaking van informatiecategorieën, waaronder bijvoorbeeld Woo-verzoeken, wordt onderzocht hoe, waar en op welke manier deze in de toekomst gepubliceerd kunnen worden. Het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen en houden van alle overheidsdocumenten We blijven werken aan het verbeteren van de informatiehuishouding. Dit hebben we gedaan door o.a. het wegwerken van de achterstanden en het implementeren van een kwaliteitssysteem voor informatie- en archiefbeheer. We zetten (de komende jaren) vervolgstappen naar een e- depotvoorziening. Dit in lijn met de Visie e-depot OWO-samenwerking die in het voorjaar 2024 is vastgesteld. 97 Verbonden partijen In de verschillende programma’s worden maatschappelijke effecten beoogd die (mede) door externe organisaties worden verwezenlijkt. In een aantal daarvan heeft de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang. In deze paragraaf wordt daarvan een overzicht gegeven. Definitie verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Van een financieel belang is sprake als: • Een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag niet verhaalbaar is als de verbonden partij failliet gaat.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://opsterland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b4d139be-9f2b-44b4-b58b-88b878c31a48?agendaItemId=1321d032-d1d9-4fd8-85ff-bc6a73755547