CConstaterende datOpsterland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Jaarstukken 2025 (nieuw)

Raadsvergadering 30 juni 2026, gemeente OpsterlandBij agendapunt: Jaarstukken 2025 (B)58.207 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 7

We werken met de meldcode. We w erken met de afsluittafel. Dit is een warme overdracht na afronding van een ondertoezichtstelling naar het vrijwillig kader. Wij evalueren de aanpak gericht op het normaliseren van problematiek Wat wilden we bereiken In 2025 evalueren we onze aanpak om jeugdproblematiek bij jongeren en ouders te normaliseren. We blijven de afspraken met externe verwijzers over het gebruik van het opvoedkwadrant van SDF voor zorgindicaties monitoren en controleren op onnodig langdurige intensieve jeugdzorg. Daarnaast evalueren en breiden we indien nodig de mogelijkheden voor vaktherapie uit als ondersteuning tussen preventie en zwaardere zorg. Wat hebben we gedaan We hebben lichte interventies uitgebreid en vroegsignalering verbeterd. We zetten in op het versterken en het promoten van het voorliggend veld, door middel van het Voor Elkaar Plein. Door de inzet van contractmanagement wordt gestuurd op de inzet van specialistische jeugdhulp. Deze combinatie zorgt er voor dat wij de inzet van zwaardere zorg voor zover mogelijk kunnen beperken. Vaktherapie is opnieuw ingekocht. 48 Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Doelstellingen In elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, is een dorpshuisfunctie aanwezig Maatregelen We faciliteren toekomstbestendige dorpshuisfuncties in de dorpen. Wat wilden we bereiken In 2022 zijn voor alle dorpshuizen koersplannen opgesteld.

In 2023 zijn hiervoor actieplannen opgesteld en is gestart met de uitvoering. 1. De actieplannen zijn afgerond 2025. 2. Wij hebben structureel ambtelijk overleg met ieder dorpshuisbestuur om de stand van zaken te bespreken. 3. Wij hebben een onderhoudsregeling opgesteld voor de geprivatiseerde dorpshuizen. Wat hebben we gedaan In 2025 zijn bijna alle actieplannen voor de dorpshuizen uitgevoerd. Voor de dorpshuizen in Siegerswoude, Wijnjewoude, Hemrik en Langezwaag zijn de conceptdocumenten over eigenaarschap klaar. Deze documenten zijn gemaakt in goed overleg met de besturen van de dorpshuizen. Met alle dorpshuisbesturen is in 2025 meerdere keren ambtelijk overleg geweest. Voor de dorpshuizen in Jonkerslân, Nij Beets en Luxwoude, die geprivatiseerd zijn, is een onderhoudsregeling gemaakt. Doelstellingen Wij zoeken de verbinding met de dorpen en enthousiasmeren inwoners om initiatieven te starten om hun leefomgeving te verbeteren Maatregelen In 2025 hebben in alle dorpen Doarpspetearen plaatsgevonden Wat wilden we bereiken In 2025 organiseren we Doarpspetearen in de resterende 7 dorpen. In 2024 hebben wij hier een start meegemaakt. De Doarpspetearen heetten voorheen Dorpstafels. De Doarpspetearen zijn gesprekken met inwoners over de ontwikkelingen in hun dorp. Wat hebben we gedaan In 2025 zijn er drie Doarpspetearen georganiseerd in Jonkerslân, Langezwaag en Terwispel.

De dorpen Bakkeveen, Wijnjewoude, Frieschepalen en Siegerswoude hebben aangegeven liever op een later moment een Doarpspetear te organiseren. Wij continueren de subsidieregeling Dorpsbudgetten Wat wilden we bereiken De Plaatselijke Belangen ontvangen Dorpsbudgetten. Hiermee kunnen zij naar eigen inzicht projecten en activiteiten ondersteunen die de leefbaarheid in het dorp versterken en inwonerparticipatie vergroten. Wat hebben we gedaan In 2025 heeft elk dorp een dorpsbudget gekregen. Dit budget bestaat uit € 3.000 plus € 1 per inwoner. De Plaatselijke Belangen beheren dit dorpsbudget. De aanvragen waren gericht op het organiseren van dorpsactiviteiten en het verfraaien van de fysieke leefomgeving. Wij ondersteunen minimaal 15 inwonersinitiatieven met een financiële bijdrage vanuit de subsidieregeling Foar ús Doarp Wat wilden we bereiken Foar ús doarp is een subsidieregeling voor initiatieven die als doel hebben: het stimuleren van leefbaarheid en/of sociale samenhang in buurten, wijken of het dorp. We brengen de subsidieregeling onder de aandacht via de nieuwsbrief 'Nijs foar en út de doarpen'. Wat hebben we gedaan In 2025 ontvingen 28 initiatieven een financiële bijdrage vanuit de regeling Foar ús Doarp. Hiervan waren 16 initiatieven ten behoeve van sociale ontmoetingsactiviteiten en 9 gericht op het verfraaien van de fysieke leefomgeving.

Daarnaast ontvingen 3 dorp | en een bijdrage voor het verzekeren van praalwagens tijdens een optocht. Wat heeft het gekost Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves van programma 6 meegenome | n. Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Begr. 2025 | Realisatie | Mut 2024 | (Primitief) | (incl wijz) | 2025 | B25<>R25 Lasten | 42.837 | 43.418 | 45.496 | 45.998 | 502 Baten | 15.712 | 13.090 | 14.095 | 14.440 | 345 Saldo voor bestemming | -27.125 | -30.328 | -31.401 | -31.558 | -157 Mutaties reserves Lasten | 1.030 | 30 | 30 | 30 | - Baten | 308 | 80 | 80 | 80 | - Saldo na bestemming | -27.847 | -30.278 | -31.351 | -31.508 | -157 Specificatie per taakveld x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Realisatie | Mut 2024 | (incl wijz) | 2025 | B25<>R25 Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 4.595 | 5.346 | 5.374 | 27 6.23 Toegang/1e lijnsvrz.

Integraal | - | 968 | 1.033 | 66 6.3 Inkomensregelingen | 10.718 | 11.596 | 12.039 | 442 6.4 Begeleide participatie | 3.524 | 3.630 | 3.681 | 50 6.5 Arbeidsparticipatie | 1.333 | 1.416 | 1.595 | 179 6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) | 1.188 | 1.450 | 1.543 | 93 6.711 Hulp bij het huishouden (WMO) | 3.606 | 3.844 | 3.705 | -138 6.712 Begeleiding (WMO) | 1.824 | 1.750 | 1.822 | 72 6.713 Dagbesteding (WMO) | 704 | 775 | 722 | -53 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal | - | 1.000 | 970 | -30 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal | - | 5.844 | 6.497 | 652 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal | - | 2.500 | 1.839 | -661 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk | - | 250 | 157 | -93 6.791 PGB Wmo | - | 225 | 243 | 18 6.792 PGB Jeugd | - | 550 | 527 | -23 6.811 Beschermd wonen (Wmo) | 11 | 7 | 12 | 4 6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) | 33 | - | 29 | 29 49 Exploitatie 6.821 Jeugdbescherming | - | 550 | 416 | -134 6.91 Coördinatie en beleid Wmo | - | 3.420 | 3.420 | - 6.92 Coördinatie en beleid Jeugd | - | 374 | 374 | - Vervallen taakvelden | 15.301 | - | - | - Totaal lasten | 42.837 | 45.496 | 45.998 | 502 Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 5.192 | 3.632 | 3.840 | 208 6.23 Toegang/1e lijnsvrz.

Integraal | - | 16 | 48 | 32 6.3 Inkomensregelingen | 9.610 | 9.792 | 9.852 | 60 6.5 Arbeidsparticipatie | 56 | - | 6 | 6 6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) | 303 | - | 23 | 23 6.711 Hulp bij het huishouden (WMO) | - | 230 | 257 | 27 6.811 Beschermd wonen (Wmo) | - | 425 | 414 | -11 Vervallen taakvelden | 551 | - | - | - Totaal baten | 15.712 | 14.095 | 14.440 | 345 Saldo voor bestemming | -27.125 | -31.401 | -31.558 | -157 Mutaties reserves Stortingen reserves | -1.030 | -30 | -30 | 0 Onttrekkingen reserves | 308 | 80 | 80 | 0 Totaal mutaties reserves | -722 | 50 | 50 | 0 Saldo na bestemming | -27.847 | -31.351 | -31.508 | -157 50 Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is € 157.000 nadelig. Lasten Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: € 27.000 nadeel. • | Er is € 113.000 meer aan inburgeringsvoorzieningen besteed. Bij de baten geeft dit een tegengesteld effect. • | Sociaal Medische Indicatie (SMI) Kinderopvang geeft een voordeel van € 49.000, in 2025 is minder beroep gedaan op deze regeling. • | Voor het project Inwonersparticipatie vindt de in 2025 geplande resultaatmeting in 2026 plaats, hiervoor wordt een resultaatbestemming aangevraagd voor het bedrag van € 10.000. Taakveld 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorziening Integraal: € 66.000 nadeel.

• | Stijgende abonnementskosten voor de kennissystemen, normenkader begeleiding en clientervaringsonderzoeken in het kader van de Wmo en Jeugdwet geven een nadeel van € 43.000. • | Een stijging van de doorbelasting van Sociaal Domein Fryslân (SDF) geeft een nadeel van € 41.000. Taakveld 6.3 Inkomensregelingen: € 442.000 nadeel. • | De lasten m.b.t. de gebundelde uitkeringen (BUIG) zijn € 372.000 hoger uitgevallen. Het aantal uitkeringsgerechtigden in de gemeente is in 2025 na jaren van daling licht gestegen. De uitkering van het rijk groeit niet direct mee. • | Aan minimaregelingen is € 97.000 meer uitgegeven dan begroot. De uitgaven aan bijzondere bijstand laten dit jaar een stijging zien. Taakveld 6.4 Begeleide participatie: € 50.000 nadeel. • | Binnen dit taakveld zijn geen afwijkingen groter dan € 50.000. Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie: € 179.000 nadeel. • | Participatie werkdeel laat een nadeel zien van € 142.000. Het aantal inwoners dat werkt met een loonkostensubsidie stijgt en deze inwoners hebben daarbij begeleiding nodig.

Taakvelden Uitvoering WMO: 6.60 Hulpmiddelen en Diensten, 6.711 Hulp bij het Huishouden, 6.712 Begeleiding, 6.713 Dagbesteding, 6.791 PGB WMO, 6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang, 6.811 Beschermd Wonen, 6.91 Coördinatie en Beleid WMO: € 25.000 nadeel • | De verstrekte woon- (€ 53.000) en vervoersvoorzieningen (€ 72.000) laten een overschrijding zien. Meer inwoners dan voorzien hebben een beroep gedaan op deze regelingen. • | De kosten voor Huishoudelijke hulp zijn € 74.000 lager. De groei van het aantal inwoners dat gebruikt maakt van deze regeling is lager dan voorzien. • | Er is € 73.000 meer besteed aan Begeleiding dan begroot. Het aantal inwoners met een indicatie voor begeleiding is in 2025 licht gestegen. • | Aan dagbesteding is € 109.000 minder uitgegeven. Het aantal inwoners dat naar dagbesteding gaat, is lager dan voorzien. Taakvelden Uitvoering Jeugd: 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal, 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal, 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal, 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk, 6.792 PGB Jeugd, 6.821 Jeugdbescherming, 6.92 Coördinatie en Beleid Jeugd: € 289 .000 voordeel. • | Omdat minder kinderen dan voorzien gebruik hebben gemaakt van een voorziening met verblijf op basis van landelijke afspraken geeft dit een voordeel van € 93.000 op Jeugdhulp met verblijf landelijk.

• | Het aantal kinderen met een maatregel voor jeugdbescherming is gedaald in 2025, dat geeft een voordeel van € 134.000 op Jeugdbescherming. 51 52 Baten Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: € 208.000 voordeel. • Er is € 113.000 meer aan ontvangen uitkering Inburgering geboekt. Bij de lasten geeft dit een tegengesteld effect. • De uitkering vanuit het rijk voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne geeft een voordeel van € 80.000. Dit is toegelicht in de paragraaf Oekraïne. Taakveld 6.3 Inkomensregelingen: € 60.000 voordeel. • De ontvangen eigen bijdragen voor WWB Levensonderhoud zijn € 49.000 lager dan begroot. • De opbrengsten voor de uitvoering van de regeling Kinder Opvang Toeslag (KOT) waren € 87.000 hoger dan begroot door een afrekening van voorgaande jaren. Taakvelden Uitvoering WMO: 6.60 Hulpmiddelen en Diensten, 6.711 Hulp bij het Huishouden, 6.811 Beschermd Wonen: € 39.000 voordeel. • Op deze taakvelden zijn geen afwijkingen groter dan € 50.000. 53 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu samen met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid Duurzaamheid en minder gebruik van energie en grondstoffen zijn nodig om onze samenleving leefbaar te houden.

Als gemeente geven we het goede voorbeeld. Bijvoorbeeld door het verduurzamen van gebouwen en het vergroten van de biodiversiteit. We houden daarb ij rekening met wat gezichtsbepalend is of wat cultuurhistorisch waarde heeft. Samenhang De aandacht voor duurzaamheid heeft veel samenhang met een goede aandacht voor de natuur, de landbouw, de waterkwaliteit enzovoort. Bij het nemen van maatregelen houden we met die samenhang zo veel mogelijk rekening. Gezondheid Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.

Kaderstellende documenten Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Watertakenprogramma 2025-2029 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 - 2024 OWO-gemeenten Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2018 Omgevingsvisie (2023) Transitievisie Warmte gemeente Opsterland Zonneplan Opsterland Biodiversiteitsplan 2026-2030 ‘Rûch is it nije kreas' Reguliere werkzaamheden • Stimuleren gezondheidsprojecten, bijvoorbeeld via de buurtsportcoaches • Accounthouderschap dorpen voor energietransitie • Accounthouderschap groene ondernemers (bijvoorbeeld ontwikkelaars zonneparken) • Onderhouden openbare verlichting • Onderhouden riolering en watergangen 54 Thema Gezondheid en Leefstijl Doelstellingen Onze inwoners sporten en bewegen om gezond te blijven Maatregelen In 2025 gaan we onderzoeken hoe wij de leefomgeving gezond kunnen houden Wat wilden we bereiken In 2025 gaan we onderzoeken hoe wij de leefomgeving gezond kunnen houden in de vorm van een risicoanalyse. Hiermee geven we onder meer uitvoering aan de Preventieagenda en Omgevingsvisie. Uit het onderzoek kan een advies volgen dat uitgevoerd wordt in 2026.

Wat hebben we gedaan Het onderzoek is uitgevoerd en het resultaat gaat gedeeld worden met de gemeenteraad via een informatiebrief in Q1 2026. Het beeld van deze brief zal zijn dat gezondheid meer benadrukt wordt in de vorm van “health in all policies”. Voorbeelden van acties zijn het verduidelijken van bestaande en eenvoudig te creëren beweegroutes, schaduwstructuren, watertappunten, wadi’s en autoluwe buurten. In 2025 haalt minstens 75% van de scholen het Gezonde school-vignet Wat wilden we bereiken Wij borgen de aanpak Sûn Opsterlân als aanjager van de gezonde leefstijl. Wij stimuleren alle basisscholen aan de slag te gaan om het Gezonde School-vignet te halen. Om dat daarna in hun schoolbeleid vast te leggen. In 2025 behaalt minstens 75% van de scholen het gezonde school-vignet. Wat hebben we gedaan Alle basisscholen worden gestimuleerd om het Gezonde School-vignet te halen door de inzet van de gezondheidsbevorderaar van GGD Fryslân. Van de zestien basisscholen hebben drie het vignet behaald en drie scholen zijn bezig zijn om de benodigde vignetten te behalen. Het is aan de scholen om zelf met Gezonde School aan de slag te gaan, dit vraagt veel extra inzet van de scholen, terwijl de benodigde subsidie fors is afgenomen in vergelijking met voorgaande jaren. Alle scholen zijn zeker bewust bezig met gezondheid en het stimuleren van een gezonde leefstijl.

In 2025 hebben 3 sportverenigingen een gezond voedingsaanbod in hun kantine Wat wilden we bereiken Sûn Opsterlân is de aanjager van de gezonde levensstijl in Opsterland. Samen met GGD Fryslân en Teamfit helpen wij het aanbod in sportverenigingen gezonder te maken. Wat hebben we gedaan Zes sportverenigingen hebben het voedingsaanbod in hun kantines gezonder gemaakt dankzij acties van Sûn Opsterlân. Hierdoor wordt de gezonde keuze steeds makkelijker gemaakt voor onze inwoners. Wat hebben we verder gedaan Naast het realiseren van de doelstellingen en het uitvoeren van onze reguliere werkzaamheden is er ook gewerkt aan de volgende zaken: Fries Integraal Zorgakkoord Friese gemeenten, zorgverzekeraar en zorgaanbieders werken samen aan een toekomstbestendige zorg. De werkagenda Mentale Gezondheid en Veerkracht is in Fries-verband vastgesteld. Hiermee dragen wij bij aan het Fries Integraal Zorgakkoord. De werkagenda ondersteunt ook onze ambitie op de Preventieagenda 2021-2030. 55 Thema Milieu In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan plannen van de overheid. Het doel is om alle steden, dorpen en buitengebieden zo in te richten, dat we voorbereid zijn op de gevolgen van toenemende hitte, droogte en extreme neerslag. In 2015 hebben alle overheden samen al afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en water robuust is ingericht.

Zo mogen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de risico’s door extreem weer en overstromingen niet verder toenemen. We moeten de bestaande ruimte zo beheren en onderhouden dat de kans op schade en slachtoffers afneemt. Met andere overheden in Fryslân hebben we de ‘klimaatstresstest’ uitgevoerd. Dat is een eerste stap naar een klimaat adaptieve (we passen ons aan het veranderende klimaat aan) en water robuuste (we kunnen het regenwater aan) omgeving. We hebben deze kwetsbaarheden nader onderzocht. Nu zijn we toe aan het maken van keuzes voor mogelijke oplossingsrichtingen. Doelstellingen De omgeving en het rioolstelsel in Opsterland zijn klimaatadaptief en waterrobuust Maatregelen We hebben in 2025 100% van de huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld Wat wilden we bereiken In 2025 hebben we alle huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld. De gemeenteraad heeft in 2024 met het vaststellen van het watertakenprogramma de kaders bepaald om deze knelpunten op te lossen. Wat hebben we gedaan Middels het SSW (systeemoverzicht stedelijk water) is er in 2023 een analyse uitgevoerd op de knelpunten die het rioolstelsel kan leveren bij hevige regenval. In deze analyse zijn ook de resultaten van de klimaatstresstest verwerkt die in 2021 is uitgevoerd.

De knelpunten die vanuit deze theorie in beeld zijn gebracht zijn in 2025 in de praktijk nagelopen en in het veld bekeken. Vanuit de theorie en praktijk zijn alle knelpunten in beeld en werken we inmiddels aan oplossingen. Doelstellingen Vrijwilligers ruimen het zwerfafval op Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat wilden we bereiken Het landelijke zwerfafvalbudget liep van 2013 - 2022. Er komt een nieuwe regeling. We kunnen dan het budget voor 2024 met terugwerkende kracht aanvragen. We maken het mogelijk dat er in alle dorpen actieve himmelploegen zijn. Daarvoor benaderen we de dorpen zonder himmelploeg actief. Dat doen we via de verenigingen van plaatselijk belang. Wat hebben we gedaan Dit jaar waren er in negen dorpen actieve himmelploegen die zijn ondersteunt vanuit de gemeente. Daarnaast zijn er in twee dorpen een grote groep vaste vrijwilligers die op regelmatige basis zwerfvuil opruimen. 56 Doelstellingen Er is een gezonde balans tussen natuurlijke duisternis en een veilige leefomgeving Maatregelen In 2025 is 95% van de huidige installaties voorzien van LED-verlichting Wat wilden we bereiken In 2025 is 95% van het huidige areaal voorzien van de energiezuinige en duurzame LED -techniek. Dit doen we door het plaatsen van nieuwe armaturen wanneer de oude (bijna) zijn afgeschreven.

Of we gebruiken retrofit, waarbij het binnenwerk wordt omgezet. Wat hebben we gedaan De laatste opdrachten zijn weggezet en de aannemer heeft de werkzaamheden in voorbereiding. De doelstelling is gehaald. Thema Duurzaamheid Doelstellingen De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid Maatregelen In 2026 is de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch Wat wilden we bereiken We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap. In 2026 is de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch (ten opzichte van 10% in 2022). Wat hebben we gedaan We hebben een tandje bijgezet en een flinke hoeveelheid gereedschap vervangen. op dit moment is ongeveer 35% van het mobiele gemotoriseerde gereedschap elektrisch. De kwaliteit van mobiel elektrisch gereedschap wordt steeds beter maar is op veel fronten nog niet goed genoeg om alles te vervangen. Met name voor het gereedschap dat voor langere tijd wordt gebruikt of veel vermogen moet leveren - zoals bosmaaiers of kettingzagen - is elektrisch nog geen realistisch alternatief. Ook het wagenpark is verder verduurzaamd. Er is dit jaar een dieselbus vervangen door een elektrische bus. Wij nemen concrete maatregelen om onze gemeentelijke gebouwen te verduurzamen Wat wilden we bereiken Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren aan de wettelijke duurzaamheidseisen.

Bij het (groot) onderhoud aan gemeentelijk of maatschappelijk vastgoed benutten wij kansen om verder te verduurzamen. Wat hebben we gedaan • In 2025 is gestart met voorbereiding van de routekaart voor de verduurzaming van ons vastgoed. 2026 wordt met Klimop financiering de routekaart opgesteld en aangeboden voor de (bekende) verduurzamingseisen tot 2050. • In 2025 is het vernieuwbouwde en verduurzaamde sportcentrum Kortezwaag te Gorredijk opgeleverd. • Er is subsidie aangevraagd voor dorpshuis Terwispel. In 2026 start de eerste fase met DUMAVA - subsidie. In de tweede fase gaan we verder met het opstellen van renovatie en verduurzamingplannen voor de komende jaren. • De verduurzaming van De Wier in is Ureterp gestart met isolatie van het dak met extra zonnepanelen. In 2026 volgen verlichting, glas, een batterijopslag en de uitbreiding van kleedruimten en berging. Dit project is onderdeel van ‘Fryslân Bouwt Circulair'. • Planvorming voor de verduurzamen van MFA Langezwaag. 57 Wij organiseren en faciliteren campagnes op het gebied van duurzaamheid en energietransitie Wat wilden we bereiken In 2025 gaan wij door met het organiseren en faciliteren van campagnes. Dit doen wij om bewustwording, betrokkenheid en kennis op het gebied van duurzaamheid en energietransitie te vergroten.

Dit doen wij bijvoorbeeld op scholen met de Duurzame Doe Week, Natuur en Milieu Educatie en Junior Energiecoach, en met Webinars, informatie- en netwerkbijeenkomsten, energie(bespaar)markten en een Duurzame Huizenroute. Wat hebben we gedaan De gemeente ondersteunde het lesprogramma van NME de Naturij op basisscholen. Daardoor zijn er leskisten en projecten op het gebied van duurzaamheid en energietransitie aangeboden. Daarnaast zijn scholen uitgenodigd om mee te doen met het project Junior Energiecoach. De basisschool De Dúnwizer in Bakkeveen heeft meegedaan met 4 schoolklassen; 87 leerlingen. Er zijn webinar-reeksen over het energiezuinig maken van woning gegeven in het stookseizoen van 2024-2025 en in het najaar van 2025. Onderwerpen waren isoleren, warmtepompen, zonnepanelen, ventileren en koelen. In oktober is een Duurzaamheidsweekend georganiseerd in de dorpen Gorredijk en Ureterp. Samen met de woningcorporaties, collega's van het Sociaal Domein, Humanitas, Duurzaam Bouwloket, de bibliotheek, de energieverkenners, -fixers en -coaches hebben we inwoners kunnen helpen met vragen over de verduurzaming van de woning en het aanbrengen van bespaarproducten. Wij voeren het communicatieplan en de reductiemaatregelen van de CO2 -prestatieladder uit Wat wilden we bereiken In 2024 hebben wij ons laten certificeren op de CO2 Prestatieladder Niveau 3.

Hiermee hebben we onze CO2 Footprint in kaart gebracht, reductiemaatregelen opgesteld en een bijpassend communicatieplan vastgesteld. In 2025 maken wij een start met het realiser en van de opgestelde reductiemaatregelen en communiceren wij minimaal halfjaarlijks over de voortgang. Dit doen we zowel intern als extern, om alle betrokkenen zo goed mogelijk mee te nemen. Wat hebben we gedaan In 2025 hebben wij de CO2 Footprint over het jaar 2024 in kaart gebracht. Wij stootten als organisatie in 2024 741,7 ton CO2 uit. Dit is 24% minder dan in 2023. Hiermee hebben we onze doelstelling van 10% reductie ruimschoots gehaald. Deze reductie is onder andere behaald door een flinke daling in brandstofverbruik van ons wagenpark, bewerkstelligd door het vervangen van diesel door Hydrotreated Vegetable Oil (HVO). Hierover is zowel intern als extern gecommuniceerd. Doelstellingen Wij halen in 2035 een energiebesparing van een equivalent van 150.000 MWh Maatregelen We geven in 2025 in onze nieuwe (prestatie)afspraken met woningcorporaties over de verduurzaming van woningen specifiek aandacht aan eigenaren van voormalige huurwoningen Wat wilden we bereiken Met de corporaties en de huurdersorganisaties maken we jaarlijks afspraken over de verduurzaming van de sociale woningvoorraad. Wij stimuleren de corporaties om planmatig onderhoud en kwaliteitsverbetering te doen.

In 2025 is ons doel dat ze eigenaren van voormalige huurwoningen van hetzelfde type (in dezelfde rij/straat) hierbij betrekken. Wij zullen de eigenaren dan actief informeren over subsidiemogelijkheden, onder andere in het programma Lokale Aanpak Isolatie. Wat hebben we gedaan In 2025 zijn nieuwe afspraken gemaakt met de corporaties en de huurdersorganisatie. Er is onder andere afgesproken dat partijen voorafgaand aan het stookseizoen overleggen, welke acties er ingezet kunnen worden om energiebesparing bij huurders te bewerkstelligen. Daartoe zijn er nu korte lijntjes tussen de coördinator van het OWO-Energiebureau en de wijkconsulenten van de woningcorporaties. 58 De voormalige huurwoningen zijn in beeld. De eigenaren worden vanuit de Lokale Aanpak Isolatie aangeschreven. We geven uitvoering aan de specifieke uitkering lokale aanpak isolatie Wat wilden we bereiken We hebben van het Rijk (Nationaal Isolatie Programma) geld gekregen voor de aanpak van slecht geïsoleerde koopwoningen onder de gemiddelde WOZ-waarde. Daarvoor hebben we in provinciaal verband de gemeentelijke subsidieregeling afgestemd en een gezamenlijk subsidieplatform aanbesteed. De regeling staat sinds juni 2024 open voor aanvragen. Onze energiecoaches - en coöperaties zijn goed op de hoogte van de regeling en nemen een actieve houding in het bereiken en ondersteunen van onze inwoners.

De drie OWO-Energieverkenners zijn gestart en ondersteunen de doelgroep Lokale Aanpak Isolatie bij het verduurzamen van hun woning. In 2025 voeren we ons plan van aanpak verder uit. Dit doen we door in te zetten op het bereiken van de doelgroep. Hierbij leggen we focus op de ontzorging door de Energieverkenner. Ook onderzoeken we hoe we de doe-het-zelvers en VvE's beter kunnen ondersteunen. Wat hebben we gedaan In totaal zijn er 978 aanvragen voor de gemeentelijke LAI-subsidie gedaan. Hiervan zijn er 683 in 2025 gedaan. Voor de LAI-subsidie in combinatie met provinciale plus voor lage inkomens zijn in totaal 87 aanvragen gedaan, waarvan 59 in 2025. Binnen de drie OWO-gemeenten is het aantal energieverkenners uitgebreid van drie naar vier en is er een vaste coördinator aangesteld. De energieverkenners ontzorgen de inwoners bij het aanvragen van de isolatiesubsidie en hebben afgelopen jaar 120 huishoudens bezocht. Ook bewoners die hun woning ‘doe-het-zelf-‘isoleren kunnen sinds halverwege 2025 gebruik maken van de subsidie. Voor VvE's hebben we nog geen aanpak ontwikkeld. Hierover zijn we in gesprek met de andere gemeenten binnen onze provinciale samenwerking.

We maken met zes dorpen/energiecoöperaties wijkuitvoeringsplannen om aardgas te besparen Wat wilden we bereiken In 2025 ondersteunen en faciliteren wij de dorpen die aan de slag zijn met verduurzamingsacties en andere campagnes die betrekking hebben op de energietransitie. Wij werken samen met de dorpen een uitvoeringsplan uit, passend bij de omgeving, als onderdeel van ons uitvoeringsprogramma van de transitievisie warmte. Wat hebben we gedaan Wijnjewoude is vergevorderd in de uitvoering van het programma aardgasvrije wijken (PAW). Van alle adressen heeft 83% een plan ingediend bij WEN (Wijnjewoude Energie Neutraal) voor aardgasbesparing. Het PAW-doel om 45% aardgas te besparen is daarmee binnen bereik. De provincie heeft een omgevingsvergunning afgegeven voor de collectieve mono mestvergister met stikstofstripper en groengas opwerkunit en ook een grote subsidie toegezegd. Daarmee is een belangrijke stap gezet naar de productie van groengas. Voor Nij Beets is gestart met het opstellen van een dorpsuitvoeringsplan om energieneutraal en aardgasvrij te worden. Met energiecoöperatie Krigel is een conceptstartnotitie opgesteld en is een begin gemaakt met het verzamelen en analyseren van informatie. Dit krijgt in 2026 een vervolg. Een aantal dorpen is zeer actief met energiebespaaracties. Jonkerslân heeft o.a. een energiemarkt georganiseerd.

In Tijnje, Nij Beets, Jonkerslân, Lippenhuizen, Bakkeveen en Wijnjewoude zijn energiecoaches actief langs de deuren gegaan bij de doelgroep Lok ale Aanpak Isolatie. Zij wijzen hun inwoners op hun diensten met een persoonlijke flyer. Gemeente en energiecoaches werkten daarbij goed samen. Zo zijn er koppelingen gemaakt tussen acties vanuit het dorp en de Lokale Aanpak Isolatie. 59 Wij bouwen het OWO-Energiebureau verder uit Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is. Daarvoor hebben wij het energieloket. Dit bestaat uit een netwerk van lokale energiecoaches, energie - en financieel adviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en Energieverkenners. We gaan dit netwerk in 2025 verder uitbouwen en verstevigen. 1. Er zijn nu in totaal ongeveer 43 energiecoaches in bijna alle dorpen van onze gemeente. Dit aantal houden we minimaal in stand door opleiding, bijscholing en ondersteuning. 2. Er zijn binnen de OWO-gemeenten drie Energieverkenners actief. Zij adviseren inwoners bij het verduurzamen van hun woning die recht hebben op de subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie. Zij vormen het OWO-Energiebureau Light. 3. We onderzoeken de mogelijkheden tot uitbreiding van het OWO-Energiebureau Light, om meer inwoners snel en volledig te kunnen ondersteunen. 4.

We subsidiëren het opstellen van energiemaatwerk- en financieel adviezen voor de doelgroep Lokale Aanpak Isolatie. De adviseurs die we hiervoor inschakelen komen uit de regio. 5. We blijven gebruik maken van het digitale/telefonische loket van Duurzaam Bouwloket. Wat hebben we gedaan Er zijn in 2025 vier nieuwe coaches opgeleid. Eind 2025 waren er 40 energiecoaches actief. In bijna alle dorpen waren vrijwillige energiecoaches actief. Daarnaast is een start gemaakt met het inzetten van vrijwillige energiefixers. Dit zijn opgeleide vrijwilligers die energiebespaarproducten kunnen aanbrengen bij inwoners. Binnen de drie OWO-gemeenten is het aantal energieverkenners uitgebreid van drie naar vier en is er een vaste coördinator aangesteld. Er zijn 16 energiemaatwerkadviezen en 5 financiële adviezen uitgebracht aan de doelgroep Lokale Aanpak Isolatie in 2025. We maakten ook in 2025 gebruik van Duurzaam Bouwloket als ons digitale en telefonische energieloket. Zij voeren de subsidieregeling LAI (Lokale Aanpak Isolatie) ook voor ons uit, dit is een logische combinatie. Wij stellen een Soortenmanagementplan op Wat wilden we bereiken In 2024 hebben wij opdracht gegeven om een soortenmanagementplan op te stellen. Dit doen wij om te zorgen dat verduurzaming van woningen samengaat met de bescherming van gebouw bewonende diersoorten.

Woningeigenaren (in de dorpskernen) hoeven dan geen individueel onderzoek uit te laten voeren en een vergunning aan te vragen. In 2025 wordt het onderzoek verder uitgevoerd. Wat hebben we gedaan De nulmeting van het ecologisch onderzoek is afgerond. Inmiddels hebben wij als eerste Friese gemeente een tijdelijke pre-SMP ontheffing. Dit betekent dat gedurende maximaal 2 jaar tot 30% van de eigenaar-bewoners binnen de bebouwde kom natuurvriendelijk kan isoleren zonder dat hier individueel ecologisch onderzoek voor nodig is. De verwachting was dat wij eind 2025 een SMP-vergunning zouden aanvragen bij de provincie als bevoegd gezag. Doordat wij samen met Oost- en Weststellingwerf pilotgemeenten zijn, moet er veel gaandeweg uitgezocht worden. Zowel bij provincie als bij ecologisch adviesbureaus en intern. Daardoor lopen wij vertraging op. We vragen uiterlijk in Q1 van 2026 de SMP-vergunning aan bij de provincie. Met het SMP kan iedereen binnen de bebouwde kom een verzoek doen tot gebruik van deze vergunning, zodat zij zonder individueel ecologisch onderzoek, werkzaamheden zoals verduurzaming kunnen uitvoeren. Deze vergunning is 10 jaar geldig.

60 Doelstellingen Wij realiseren in 2035 een equivalent van 450.000 MWh duurzaam opgewekte energie Maatregelen We doen onderzoek naar (kleinschalige) collectieve warmte-oplossingen Wat wilden we bereiken In de transitievisie warmte van de OWO-gemeenten zijn twee locaties, in Gorredijk en Beetsterzwaag, geïdentificeerd waar mogelijk een collectieve warmte-oplossing (warmtenet) als alternatief op aardgas kan worden gebruikt. In 2024 zijn wij in OWO-verband gestart met een verkennend onderzoek. Indien haalbaar, werken wij deze oplossingen in 2025 verder uit. Wat hebben we gedaan We hebben verder onderzoek naar de haalbaarheid en wenselijkheid van warmtenetten in Gorredijk, Beetsterzwaag en Ureterp laten doen door een extern bureau. Dit bureau heeft een eindrapport opgesteld. Daaruit blijkt dat grootschalige collectieve oplossingen in deze kernen niet mogelijk of interessant zijn. Hier en daar lijken er kansen voor zeer kleinschalige warmtenetten. In het warmteprogramma wordt dit verder uitgewerkt. We gaan onderzoek doen ten behoeve van het ontwikkelen van energiehubs en starten waar mogelijk met de uitvoering Wat wilden we bereiken Tijdens piekmomenten zit het elektriciteitsnetwerk aan de grens van de capaciteit. Dat heeft consequenties voor plannen en projecten van bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeente.

Door de pieken af te zwakken kan het netwerk beter benut worden. Dat kan onder andere door het beter afstemmen van vraag en –aanbod en opslag van energie in lokale energiesystemen. Wij zullen initiatieven die bijdragen aan het beter benutten van het energienetwerk stimuleren en faciliteren. Dit doen wij in nauwe samenwerking en afstemming met de Friese Energietafel. Wat hebben we gedaan Op het bedrijvenpark Azeven Zuid ervaren bedrijven momenteel belemmeringen bij de levering van stroom of het terugleveren op het elektriciteitsnetwerk. Het is te verwachten dat de bedrijven vanuit natuurlijke groei, warmtetransitie en mobiliteitstransitie een sterk groeiende behoefte aan elektrisch vermogen hebben. Deze groei zal de netbeheerder, zeer waarschijnlijk, niet op korte termijn kunnen bieden doordat het gebied last heeft van netcongestie. In 2025 is de huidige en toekomstige vermogensvraag van deze bedrijven in beeld gebracht. Gezien de opbouw van het elektriciteitsnetwerk op Azeven Zuid ligt samenwerken binnen het bedrijventerrein niet voor de hand. Bedrijven zitten op verschillende middenspanningsringen en binnen het onderstation op verschillende installaties. Vooral slimme oplossingen bij de bedrijven zelf, in de eigen bedrijfsvoering en installaties geven de bedrijven een oplossing voor congestieproblemen.

Mogelijk kunnen individuele bedrijven geholpen zijn met extra opwek van een windturbine of een batterijopslagsysteem. De noodzaak voor netverzwaring is zichtbaar. Ervaringen delen wij binnen de FET. We gaan onderzoek doen ten behoeve van het ontwikkelen van projecten voor duurzame opwek en/of opslag Wat wilden we bereiken Wij willen nieuwe projecten voor de opwek en opslag van duurzame energie en ten behoeve van duurzame mobiliteit (bijvoorbeeld laadpleinen) stimuleren en (deels) zelf realiseren (gemeentelijke energiebedrijf). Deze projecten moeten passen (of passend gemaakt worden) in de beperkte energie- infrastructuur. Dat vereist innovatie. Om de projecten uit te werken, de haalbaarheid te toetsen en uit te voeren doen we onderzoek. Dat betreft onder andere technische, economische, ruimtelijke en juridische aspecten en aspecten voor participatie en draagvlak. 61 Wat hebben we gedaan De raad heeft ervoor gekozen het opzetten van een energie collectief niet verder te onderzoeken. Er zijn dit jaar geen plannen gemaakt om als gemeente zelf projecten voor de opwek en opslag van duurzame energie te starten. We leggen een plan voor het oprichten van een gemeentelijk energiebedrijf voor aan de gemeenteraad en geven daar een vervolg aan Wat wilden we bereiken Er zijn meerdere onderzoeken naar de haalbaarheid en meerwaarde van een gemeentelijk energiebedrijf afgerond.

In 2024 is een businessplan opgesteld om in meer detail inzicht te krijgen in de opbrengsten en levensvatbaarheid. Dit businessplan is afgerond. Op basis daarvan wordt een voorstel aan de gemeenteraad voorgelegd. Als de raad besluit om zo'n bedrijf op te richten wordt daar invulling aan gegeven. Het bedrijf zal dan ook energie-initiatieven die bijdragen aan ons beleid stimuleren, faciliteren en of (mee)ontwikkelen. Wat hebben we gedaan Wij hebben een verkenning gedaan naar de mogelijkheden van een gemeentelijk energiebedrijf. De raad heeft niet ingestemd met het voorstel om het opzetten van EnergieCollectief Opsterland verder te verkennen. Wij actualiseren de Transitievisie Warmte en werken dit uit in een Warmteprogramma Wat wilden we bereiken Eind 2021 heeft de gemeenteraad de transitievisie warmte vastgesteld. De transitievisie geeft op dorps-/wijkniveau een eerste richting aan het alternatief voor het verwarmen met aardgas (met ruimte voor individuele initiatieven). Met ingang van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) wijzigt de Omgevingswet en verandert de naam transitievisie warmte in warmteprogramma. In het warmteprogramma beschrijven wij de aanpak van het isoleren en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Hierin staan welke wijken, buurten en dorpskernen in de komende 10 jaar van het aardgas gaan en hoe dat gebeurt.

Het warmteprogramma wordt elke 5 jaar geactualiseerd. Wat hebben we gedaan Samen met Oost- en Weststellingwerf ontwikkelen we het warmteprogramma. Er is een plan van aanpak vastgesteld. De transitievisie warmte is geëvalueerd en aanbevelingen zijn opgesteld. Er is een participatie en communicatieplan gemaakt. Op basis van de geactualiseerde gegevens van het Planbureau voor de Leefomgeving, gegevens van Liander en provinciale data is een technische analyse gemaakt, waarin onder andere de nationale kosten van diverse warmteoplossingen op CBS - wijkniveau op een rijtje zijn gezet. Een plan-mer beoordeling is opgesteld om een inschatting te maken van de milieueffecten van de diverse individuele warmteoplossingen. Ook is er een aanzet gemaakt voor een database voor de monitoring van de voortgang. Op 1 oktober was er een informatiebijeenkomst voor de drie raden van de samenwerkende gemeenten. Het Warmteprogramma wordt uiterlijk in 2027 door het college vastgesteld. Wij faciliteren en stimuleren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen Wat wilden we bereiken Initiatieven van dorpen of andere initiatiefnemers die aan onze doelstellingen bijdragen omarmen we. Deze initiatieven kunnen bijvoorbeeld over bewustwording, energiebesparing of –opwek gaan. We bekijken per initiatief hoe wij deze kunnen ondersteunen.

Wat hebben we gedaan Er waren veel initiatieven binnen de dorpen voor bewustwording en energiebesparing die door de gemeente zijn ondersteund. 62 Voor energie-opwek waren er minder initiatieven. Er is ondersteuning gegeven bij de procedures naar de omgevingsvergunning voor de mestvergister van WEN (Wijnjewoude Energie Neutraal) voor de productie van groengas. Voor het initiatief van Agrigas (Nij Beets) voor de productie van groengas onderhouden we contact. Er waren geen (nieuwe) initiatieven van dorpen voor de opwek van zonne - energie of windenergie. Drempels zoals de beperkte ruimte in het provinciaal beleid, de netcongestie en de afgenomen financiële haalbaarheid spelen daarbij een rol. De gemeente had regelmatig verkennend contact met een initiatiefnemer van een groot zonneveld met batterijopslag bij Terwispel en Gorredijk. Daarbij zijn de ruimtelijke inpassing, de financiële participatie en het betrekken van omwonenden belangrijke onderwerpen. We hebben deelgenomen aan de FET-werkgroepen groengas en batterijsystemen. Het uiteindelijke doel is dat initiatiefnemers een duidelijk en zo eenvoudig mogelijk vergunningproces kunnen doorlopen Wat heeft het gekost Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0.

Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van reserves van programma 7 meegenomen. Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Begr. 2025 | Realisatie 2025 | Mut B25<>R25 2024 | (Primitief) | (incl wijz) Lasten | 10.084 | 9.083 | 11.604 | 11.593 | -11 Baten | 8.521 | 8.294 | 10.199 | 9.692 | -507 Saldo voor bestemming | -1.564 | -789 | -1.405 | -1.902 | -497 Mutaties reserves | - | - | - | - | - Lasten | - | - | - | 111 | 111 Baten | 325 | - | - | - | - Saldo na bestemming | -1.239 | -789 | -1.405 | -2.012 | -607 Specificatie per taakveld x € 1.000 | Realisatie | Begr.

2025 | Realisatie 2025 | Mut B25<>R25 2024 | (incl wijz) Lasten 7.1 Volksgezondheid | 2.052 | 2.074 | 2.038 | -36 7.2 Riolering | 2.518 | 2.120 | 2.523 | 403 7.3 Afval | 3.095 | 3.255 | 3.678 | 422 7.4 Milieubeheer | 2.200 | 3.873 | 3.066 | -807 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | 219 | 281 | 289 | 7 Totaal lasten | 10.084 | 11.604 | 11.593 | -11 Baten 7.1 Volksgezondheid | 348 | 316 | 325 | 9 7.2 Riolering | 3.419 | 3.141 | 3.093 | -48 7.3 Afval | 3.661 | 4.007 | 4.232 | 225 7.4 Milieubeheer | 920 | 2.495 | 1.798 | -697 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | 173 | 241 | 244 | 3 Totaal baten | 8.521 | 10.199 | 9.692 | -507 Saldo voor bestemming | -1.564 | -1.405 | -1.902 | -497 Mutaties reserves Stortingen reserves | 0 | 0 | -111 | -111 Onttrekkingen reserves | 325 | 0 | 0 | 0 Totaal mutaties reserves | 325 | 0 | -111 | -111 Saldo na bestemming | -1.239 | -1.405 | -2.012 | -607 63 64 Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is € 607.000 nadelig. Lasten Taakveld 7.2 Riolering: € 403.000 nadeel. • Vanwege lichte onderbesteding op riolering en minder kwijtschelding dan in de begroting rekening mee is gehouden wordt er in het kader van 100% kostendekkendheid een storting in de egalisatievoorziening gedaan van € 438.000. Dit is conform de kostendekkendheidsberekening zoals gepresenteerd bij het Gemeentelijk Watertakenprogramma (GWP).

Nadere onderbouwing is opgenomen in de paragraaf lokale heffingen. Taakveld 7.3 Afval: € 422.000 nadeel. • Bij de Milieustraat is door een andere wijze van administreren aan de lastenkant een overschrijding ontstaan (€ 305.000), daar tegenover staat aan de batenkant een voordeel (€ 265.000). Het restant nadeel (€ 117.000) wordt veroorzaakt doordat de prijs van de verwerking van grondstoffen sterker steeg dan de toegepaste indexatie over 2025. Taakveld 7.4 Milieubeheer: € 807.000 voordeel. • De specifieke uitkering CDOKE geeft een voordeel doordat werkzaamheden worden doorgeschoven naar 2026, bij de baten geeft dit een tegengesteld effect (€ 80.000). • Er is minder beroep gedaan op subsidies in het kader van het duurzaamheidsprogramma maatschappelijk vastgoed. Het voordeel wordt gestort in de Duurzaamheidsreserve (€ 111.000). • Sinds juli 2024 staat de subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie Opsterland open voor aanvragen. De subsidie wordt uitgekeerd nadat de isolatiemaatregelen zijn uitgevoerd, hier gaat dus enige tijd overheen na de aanvraag. Door de populariteit van de subsid ieregeling ontstaan er langere wachttijden bij isolatie- en bouwbedrijven, waardoor er minder subsidie is uitgekeerd. Het aantal aanvragen is wel boven verwachting. Dit zorgt voor een voordeel aan de lastenkant, aan de batenkant geeft dit een tegengesteld effect (€ 405.000).

• De voorbereidingstijd van twee projecten voor de specifieke uitkering maatregelen klimaatadaptie is langer dan verwacht, waardoor deze projecten doorgeschoven worden naar 2026. Bij de baten geeft dit een tegengesteld effect (€ 200.000). Baten Taakveld 7.3 Afval: € 255.000 voordeel. • Bij de Milieustraat is door een andere wijze van administreren aan de batenkant een voordeel ontstaan (€ 265.000), daar tegenover staat aan de lastenkant een nadeel (€ 305.000). Taakveld 7.4 Milieubeheer: € 697.000 nadeel. • De specifieke uitkering CDOKE geeft een nadeel doordat werkzaamheden worden doorgeschoven naar 2026, bij de lasten geeft dit een tegengesteld effect (€ 80.000). • Uitvoering Lokale Aanpak Isolatie Opsterland, levert een nadeel op, zie de lastenkant voor de toelichting (€ 405.000). • Specifieke uitkering maatregelen klimaatadaptie, levert een nadeel op, zie de lastenkant voor de toelichting (€ 200.000). De mutatie in de reserves: In 2025 is minder beroep gedaan op subsidies in het kader van het duurzaamheidsprogramma maatschappelijk vastgoed. Het restant wordt gestort in de Duurzaamheidsreserve, om deze in 2026 voor dit doel beschikbaar te houden (€ 111.000). 65 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Plattelandsgemeente Opsterland is een plattelandsgemeente met 16 vitale dorpen en een uniek en gevarieerd landschap.

Omgevingswet Sinds 2024 treedt de Omgevingswet geleidelijk in werking. Deze wet vraagt van ons als gemeente anders denken en handelen. We zorgen voor een goed samenspel tussen de gemeente en de samenleving. In de Omgevingsvisie 2015 - 2030 hebben we daarvoor al belangrijke stappen gezet. We hebben in 2023 een actuele Omgevingsvisie vastgesteld, passend bij de Omgevingswet. Wonen De gemeenteraad heeft in 2023 de Woonvisie Opsterland vastgesteld. De Woonvisie geeft richting bij het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en bij het maken van afspraken met andere maatschappelijke partners en met de dorpen. De Woonvisie is - voor zover het om wonen gaat - bepalend voor dorpsvisies, voor het gemeentelijk grondbeleid. Tot slot stuurt de Woonvisie in de keuze op welke locaties woningbouw gewenst en mogelijk is. Actueel zijn verder de afspraken met het Rijk over de verdeling van de woningbouwplannen. Bestemmingsplannen en Omgevingsplan Onze planologische producten (bestemmingsplannen/het omgevingsplan) zijn actueel. De bestemmingsplannen voor het buitengebied, voor de bebouwde kommen en voor de bedrijventerreinen en de beheerverordeningen die nog van kracht zijn, zijn (afzonderlijk) te r aadplegen op www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website). Initiatieven We ondersteunen, als dat kan en past, ideeën en/of initiatieven voor ruimtelijke ontwikkeling.

Regionaal Wij hebben als gemeente belang bij een toekomstbestendig Friesland. Daarvoor is goede bereikbaarheid noodzakelijk. Met het Deltaplan voor het Noorden (en de Lelylijn) willen het Rijk, de vier noordelijke provincies en gemeenten de bereikbaarheid en het wonen en werken in Noord- Nederland verbeteren. Grootschalige verstedelijking van onze gemeente is bij het verbeteren van bereikbaarheid niet het doel. Kaderstellende documenten Omgevingsvisie 2023 Woonvisie (2023) Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009) Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2022-2026 Regionale Woondeal 2020 - 2030 Nota grondbeleid (2025) Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020-2024 OWO-gemeenten Omgevingsplan Reguliere werkzaamheden • Diverse planologische producten • Uitvoering grondbeleid en grondzaken • Accounthouderschap initiatieven samenleving • Planbegeleiding • Accounthouderschap en prestatieafspraken Woningcorporaties en huurdersorganisatie 66 Thema Ruimtelijke ordening Doelstellingen De gronden in Opsterland hebben een functie die is afgestemd op de functie van de andere (aangrenzende) gronden Maatregelen Opstellen ruimtelijk kwaliteitsbeleid Wat wilden we bereiken We werken in OWO-verband samen aan nieuw beleid Omgevingskwaliteit Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is er behoefte aan nieuw

beleid over omgevingskwaliteit (welstand) voor bouwinitiatieven. De wet vraagt om een meer integrale benadering met ruimte voor maatwerk. Hiermee voorzien we in een behoefte die ook zonder Omgevingswet bestaat. Het huidige beleid is toe aan actualisering; nieuwe tijden en nieuwe inzichten vragen om nieuw beleid. Denk bijvoorbeeld aan het verduurzamen van woningen, zonnepanelen en zon-oriëntatie bij nieuwbouw of aan nieuwe (biobased) bouwmaterialen: dit vraagt om eigentijds beleid Omgevingskwaliteit. In OWO-verband gaan we de komende periode samenwerken om tot nieuw beleid omgevingskwaliteit te komen. Wat hebben we gedaan Het gemeentelijk welstands-/omgevingskwaliteitsbeleid is (mede door de Omgevingswet) op onderdelen niet meer helemaal actueel. In 2025 is in OWO-verband verkend hoe wij in het nieuwe beleid om willen gaan met omgevingskwaliteit, ruimtelijke kwaliteit en welstand. We hebben ons daarmee voorbereid op het goed en passend uitvragen van een externe opdracht voor de nieuwe Nota Omgevingskwaliteit. Met deze opbrengst van 2025 willen we in 2026 verdere stappen nemen in het extern uitbesteden en het daadwerkelijk (laten) opstellen en in procedure brengen van het nieuwe omgevingskwaliteitsbeleid.

Thema Wonen Doelstellingen De woningvoorraad kent mogelijkheden voor doorstroming Maatregelen Naast het realiseren van de doelstellingen en het uitvoeren van onze reguliere werkzaamheden is er ook gewerkt aan de volgende zaken: Regionale Woondeal Zuidoost Fryslân In 2025 heeft een herijking van de regionale woondeal Zuidoost Fryslân plaatsgevonden. Hierin is afgesproken dat het aantal te bouwen woningen in de gemeente Opsterland in de periode 2022 t/m 2030 is opgehoogd van 530 naar 670 woningen. Op de website van de gemeente is een overzicht gemaakt van wat per dorp is gerealiseerd en welke plannen reeds door het bestuur zijn geaccordeerd. Omdat de Wet versterking regie volkshuisvesting een latere ingangsdatum krijgt, is besloten de ingangsdatum van de Fryske Urgentieverordening te verschuiven van 1 januari 2026 naar 1 januari 2027. Wel is duidelijk geworden dat naast de wettelijk verplichte urgentiecategorieën ook statushouders (alsmede bewoners van een doorstroomlocatie) in de verordening meegenomen kunnen worden. Nieuwbouw In 2025 zijn voornamelijk woningen gebouwd op de locatie De Vrieswijck in Gorredijk. Hier zijn 49 woningen opgeleverd, waarvan 24 woningen in de categorie betaalbaar (< € 420.000 v.o.n.). Op het sleutelproject Langezwaag Noord zijn 13 woningen opgeleverd.

Drie woningen in de categorie goedkoop (< € 250.000 v.o.n.), vier in de categorie betaalbaar en 7 vrijesectorkoopwoningen (> 67 € 420.000 v.o.n.). Het sleutelproject Fugelliet Noord is vrijwel volgebouwd. Hier zijn vorig jaar twee van de 30 te realiseren woningen opgeleverd. Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed Doelstellingen Het behoud van waardevolle historische objecten is geborgd in beleid Maatregelen We hebben instrumenten voor het behoud van waardevolle historische objecten en erfgoed Wat wilden we bereiken In 2023 heeft de gemeenteraad een Erfgoedverordening vastgesteld die afgestemd is op de Omgevingswet. We zetten in 2026 de volgende stappen als vervolg op de gezette stappen in 2024 en 2025. 1. In 2025 gaan we verder met het ontwikkelen van een cultuurhistorische waardenkaart. 2. We stellen in 2025 een beleidsnotitie cultuurhistorie op. Daarmee beschermen we cultuurhistorisch waardevolle relicten. We werken ook aan een landschapsbiografie met kernkwaliteiten. 3. In 2024 is het begraafplaatsenbeleid afgerond. Hierin is aandacht geschonken aan funerair erfgoed. We bouwen verder aan de bescherming van funerair erfgoed op de gemeentelijke begraafplaatsen door onder andere het laten vaststellen van een lijst met waarde volle grafmonumenten en een beheerplan. Daarmee zorgen we voor cultuurhistorisch waardevolle grafstenen en begraafplaatsen. 4.

We starten in 2025 met de uitwerking van de resultaten van de inventarisatie historische interieurs. 5. We zijn bezig met de aanwijzing van gemeentelijke monumenten. De aanwijzing wordt afgerond en we stellen een subsidieregeling beschikbaar als bijdrage aan het behoud. Wat hebben we gedaan 1. Voor de cultuurhistorische waardenkaart is in 2025 is er een inventarisatie van sterrenbossen en pestbossen/miltvuurbossen uitgevoerd. De waardekaart is nog niet afgerond. 2. Er is gewerkt aan een concept beleidsnotitie cultuurhistorie. Dit loopt door in 2026. 3. Het beleid is ingebed in de diverse verordeningen zodat het ook daadwerkelijk uitgevoerd wordt. 4. In 2025 is de Stichting Interieurs in Fryslân bezig geweest met de afronding van de inventarisatie en verwerken van de gegevens. 5. In 2025 zijn er gemeentelijke monumenten aangewezen. Panden en objecten die voor deze status in aanmerking komen en waarvan eigenaren instemden, zijn aangewezen. Doelstellingen We behouden landschappelijk en cultuurhistorisch kenmerkende elementen Maatregelen We onderzoeken de mogelijkheid om een beschermde status te geven aan beeldbepalende delen van het landschap Wat wilden we bereiken We onderzoeken de mogelijkheid om een beschermde status te geven aan beeldbepalende delen van het landschap.

In 2026 wordt hieraan een vervolg gegeven door het uitwerken van cultuurhistorische waardenkaarten en beleid voor cultuurhistorische landschapsaspecten met een afgewogen beschermingsregime. Qua gebouwd erfgoed, ook beeldbepalende onderdelen van het landschap, gaan we kijken of er een beschermingsregime wenselijk is voor de panden die karakteristiek zijn en of de bescherming van naoorlogs gebouwd erfgoed gewenst is. 68 Wat hebben we gedaan In 2025 zijn panden en objecten die in aanmerking komen voor de status gemeentelijk monument en waarvan eigenaren ingestemd hebben, aangewezen. Er heeft een inventarisatie van sterrenbossen plaatsgevonden en er is gewerkt aan een concept beleidsplan historische landschapselementen. Ook is er gestart met een inventarisatie van pestbossen/miltvuurbossen. Het beleidsplan en de inventarisatie pestbossen is nog niet afgerond. Wat hebben we verder gedaan Naast het realiseren van de doelstellingen en het uitvoeren van onze reguliere werkzaamheden is er ook gewerkt aan de volgende zaken: Nieuwe initiatieven Er is gewerkt aan een nieuwe notitie gebouwd erfgoed. De notitie is grotendeels klaar. De notitie wordt na de gemeenteraadsverkiezingen 2026 aan de raad aangeboden. Bij het beleidsplan archeologie hoort ook een uitvoeringsprogramma. De eerste stappen zijn hierin gezet en naar verwachting is het uitvoeringsprogramma in 2026 gereed.

Het opstellen van een biodiversiteitsplan voor Opsterland. Het plan geeft Invulling aan een reeds langer gekoesterde wens van de gemeenteraad. Het biedt handvaten voor het ombuigen van biodiversiteitsverlies naar herstel en versterking van de biodiversiteit. Daarbij wordt de leefbaarheid in bestaande wijken en buurten vergroot door verder te vergroenen met bomen en struiken. Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed Doelstellingen Het gemeentelijk vastgoed is geschikt voor de doelen die in de begroting staan Maatregelen Wij organiseren in 2025 het vastgoedbeheer volgens de kadernota Vastgoedbeleid (2022) Wat wilden we bereiken We werken aan de beleidskaders uit de kadernota vastgoedbeleid (2022). Voor dorpshuizen is de kadernota (2021) opgesteld. De inventarisatie en contract actualisatie van de dorpshuizen en sportvoorzieningen is in 2025 vertraagd en wordt in 2026 afgerond. Er continue afstemming en advies tussen vastgoed en de beleidsvelden (sport, dorpshuizen en onderwijs). Bij kansen of gebeurtenissen wordt het gebruik door (maatschappelijke) organisaties en verenigingen beoordeeld. Er wordt geadviseerd bij maatschappelijk vastgoed over herontwikkeling, gebruik, contracten en verduurzaming. Doelstellingen Wij hebben een toekomstgericht woonklimaat Maatregelen We zetten verdere stappen in de sleutelprojecten woningbouw Wat wilden we bereiken 1.

Opsterland moet Opsterland blijven, we richten ons op inbreiding boven uitbreiding en plannen 1000 nieuwe woningen in Opsterland voor de verschillende doelgroepen van 2026 tot 2035. 2. We gaan proberen ruimte te creëren in ruimtelijk beleid om zo (tijdelijk) meer betaalbare (huur) woningruimte te realiseren voor alleenstaande jongeren tussen de 20 en 35 jaar. 3. In 2026 zullen de nieuwbouwwoningen in sleutelprojecten Langezwaag Noord in Langezwaag en Fugelliet Noord in Ureterp naar verwachting opgeleverd worden. 4. Kolderveen in Terwispel en Loevestein in Gorredijk worden gefaseerd opgeleverd waarvan een significant deel in 2026. 69 5. Daarnaast blijven we in 2026 aan het werk met de voorbereiding en uitvoering van woningbouwprojecten in de overige dorpen zoals Tynje, Nij Beets en Beetsterzwaag, De voortgang wordt transparant vermeld op https://www.opsterland.nl/woningbouw. Daarin voeren we actief grondbeleid. 6. Ontwikkeling van Aylvalân Bakkeveen wordt gehinderd door het uitblijven van echte oplossingen voor het stikstofprobleem in Natura2000-gebieden. Als gemeente blijven we zoeken naar mogelijke oplossingen hiervoor binnen de bestaande spelregels. 7.

Overeenkomstig de Omgevingsvisie en woonvisie geven we nadere invulling aan uitvoering van de 1e herijking van de Regionale woondeal waarbij de hoeveelheid woningen die we plannen is gebaseerd op de prognose van de Provinsje Fryslân. 8. Indien de Wet versterking regie volkshuisvesting per 1 januari 2026 van kracht wordt, maken we een volkshuisvestingsprogramma als vervanging van de huidige Woonvisie. 9. In 2026 wordt invulling gegeven aan de gemeentelijke uitvoeringsagenda van de vastgestelde regionale woonzorgvisie. 10. We maken met woningcorporaties lange termijn afspraken met als doel om in 2029 30% van de nieuwbouw sociale woningbouw te laten zijn. Wat hebben we gedaan In 2025 is een projectleider aangesteld om het sleutelproject Loevestein fase 5 te versnellen. Wat heeft het gekost Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties voor de reserves van programma 8 meegenom | en. Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Begr.

2025 | Realisatie Mut B25<>R25 2024 | (Primitief) | (incl wijz) | 2025 Lasten | 2.089 | 2.244 | 2.330 | 1.786 | -544 Baten | 2.276 | 1.538 | 1.280 | 3.083 | 1.803 Saldo voor bestemming | 187 | -706 | -1.050 | 1.297 | 2.347 Mutaties reserves Lasten | 431 | - | 1.056 | 1.056 | - Baten | 31 | - | 1.254 | 1.093 | -161 Saldo na bestemming | -214 | -706 | -853 | 1.333 | 2.186 Specificatie per taakveld x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2025 | Realisatie Mut B25<>R25 2024 | (incl wijz) | 2025 Lasten 8.1 Ruimtelijke ordening | 609 | 694 | 619 | -75 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) | 358 | 556 | 336 | -220 8.3 Wonen en bouwen | 1.122 | 1.080 | 831 | -249 Totaal lasten | 2.089 | 2.330 | 1.786 | -544 Baten 8.1 Ruimtelijke ordening | 376 | 81 | 88 | 7 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) | 891 | 698 | 1.605 | 907 8.3 Wonen en bouwen | 1.009 | 501 | 1.390 | 889 Totaal baten | 2.276 | 1.280 | 3.083 | 1.803 Saldo voor bestemming | 187 | -1.050 | 1.297 | 2.347 Mutaties reserves Stortingen reserves | -431 | -1.056 | -1.056 | 0 Onttrekkingen reserves | 31 | 1.254 | 1.093 | -161 Totaal mutaties reserves | -400 | 197 | 36 | -161 Saldo na bestemming | -214 | -853 | 1.333 | 2.186 70 71 Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is € 2.186.000 voordelig. Lasten Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening: € 75.000 voordeel.

• De externe inhuur van stedenbouwkundig advies en het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief was lager dan geraamd (voordeel € 56.000). Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen): € 220.000 voordeel. • De kosten worden toegelicht in de paragraaf Grondbeleid. Taakveld 8.3 Wonen en bouwen: € 249.000 voordeel. • De implementatie van de omgevingswet geeft in 2025 een voordeel van € 205.000. De voorbereidingen voor de start van de werkzaamheden door externe partijen hebben langer geduurd dan verwacht. Baten Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen): € 907.000 voordeel. • De baten worden toegelicht in de paragraaf Grondbeleid. Taakveld 8.3 Wonen en bouwen: € 889.000 voordeel. • Voor het realiseren van betaalbare woningen in de gemeente is een specifieke uitkering ontvangen van het Rijk ontvangen (SPUK realisatie stimulans € 574.000). • De omgevingsvergunningen activiteit bouw zijn € 324.000 hoger. Dit wordt hoofzakelijk veroorzaakt door de nieuwbouw projecten van MFC de Finne in Beetsterzwaag (€ 110.000), De Vrieswijck locatie in Gorredijk (€ 50.000) en Elkien in Gorredijk (€ 50.000). Mutatie in de reserves • Door de lagere kosten in de taakvelden 8.1 en 8.3 is minder onttrokken aan de reserve Ruimtelijke plannen (€ 161.000). Paragrafen Lokale heffingen Lokale heffingen De lokale heffingen zijn een belangrijk deel van de inkomsten van de gemeente Opsterland.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://opsterland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b4d139be-9f2b-44b4-b58b-88b878c31a48?agendaItemId=1321d032-d1d9-4fd8-85ff-bc6a73755547