Bijlage 1 - Jaarstukken 2022 inclusief de SiSa-verantwoording.pdf

Doelstellingen Wij willen dat in 2022 30% van de nieuwkomers met een bijstandsuitkering is uitgestroomd naar werk en 60% participeert De taal-werkstages zijn een zeer effectief instrument om de afstand tot de arbeidsmarkt van nieuwkomers te verkleinen. We gaan verder met het inzetten van dit instrument en verbreden de aanpak door de jobhunter ook te betrekken bij het vinden van plekken.

Maatregelen Wij verhogen de inzet op een activerend weekvullend programma om te voorkomen dat nieuwkomers langer dan nodig gebruik maken van een uitkering Wat wilden we bereiken In de uitgevoerde evaluatie van het activeringsplan nieuwkomers is geconcludeerd dat het leren spreken van het Nederlands de belangrijkste sleutel is voor participatie (meedoen). Naast de inzet op het vinden van taal- en werkstages, werken wij aan het samenstellen van een week vullend programma waar taalonderwijs een belangrijke rol gaat spelen. We zoeken hierbij ook de aansluiting bij de verdere vormgeving van het Taalplein. Dit sluit goed aan bij de rol die wij als gemeente hebben sinds de invoering van de nieuwe Wet inburgering. Wat hebben we gedaan In 2021 is op basis van de nieuwe Wet inburgering 2021 een weekvullend programma voor statushouders ontwikkeld. Dit hebben we in 2022 doorontwikkeld, zodat nieuwkomers na huisvesting in onze gemeente zo snel mogelijk actief aan de slag gaan. Dit doen zij op basis van een persoonlijk inburgeringsplan, dat voor en met alle volwassen nieuwkomers wordt gemaakt. Het beoogde percentage van 60% participatie wordt daarmee ruimschoots gehaald. Onze inschatting is dat 30% uitstroom van nieuwkomers uit de bijstandsuitkering niet gehaald is.

Het gaat om een inschatting, omdat het wettelijk niet toegestaan is om de achtergrond (in dit geval nieuwkomer) van een inwoner met een bijstandsuitkering te registreren. Wij zetten in op het vinden van taal-werkstages Wat wilden we bereiken Taal-werkstages zijn een goed instrument om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. We willen onze inzet hierop verhogen.

47

Wat hebben we gedaan Naar aanleiding van de nieuwe Wet inburgering zijn met diverse partijen afspraken gemaakt over taalwerkstages. Nieuwkomers voor wie een taal-werkstage een passende start is van de inburgering, starten hier zo snel mogelijk mee, vanaf de huisvesting in onze gemeente.

Doelstellingen Wij willen dat meer kinderen meedoen door het bereik van het Kindpakket te vergroten naar 80% De kosten binnen het sociaal domein staan onder druk. Het vergroten van het bereik van het Kindpakket naar 80% van de kinderen willen we binnen het bestaande budget voor het Kindpakket realiseren.

Maatregelen Wij stellen een plan van aanpak op voor het vergroten van de bekendheid en het gebruik van het Kindpakket Wat wilden we bereiken Het vergroten van het bereik maakt onderdeel uit van de herijking van het minimabeleid. Bij de herijking van het minimabeleid speelt dat er momenteel in het sociaal domein een forse bezuinigingsopgave ligt. Er worden op diverse terreinen keuzes gemaakt die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. De noodzakelijke bezuinigingen in het sociaal domein zijn ook bepalend voor het plan van aanpak om het bereik van het Kindpakket te vergroten. Wat hebben we gedaan In 2022 zijn onze inspanningen vooral gericht geweest op de crises die zijn ontstaan op het terrein van de kosten van levensonderhoud en de opvang van vluchtelingen.

Doelstellingen Wij willen het aantal personen dat niet meedoet aan de samenleving (trede 1 en 2 van de Participatieladder) terugbrengen tot maximaal 20% van de bijstandspopulatie

Maatregelen De methodiek Mobility Mentoring wordt onderdeel van ons ondersteuningspakket Wat wilden we bereiken Mobility Mentoring is een relatief nieuwe aanpak om mensen blijvend uit de armoede te helpen. De aanpak richt zich op duurzame economische zelfredzaamheid en daarmee het wegnemen van bronnen van stress, bijvoorbeeld op het gebied van schuldenproblematiek of re-integratie. Wat hebben we gedaan In 2022 heeft dit project nagenoeg stilgelegen vanwege personele wisselingen en uitval met daaropvolgend de Oekraïne- en energiecrisis. De planning is om dit project vanaf het 2e kwartaal 2023 weer op te pakken.

We voeren de Omgekeerde Toets in binnen de uitvoering; eerst bepalen wat de hulpvrager nodig heeft, dan hoe dit in regelgeving in te passen Wat wilden we bereiken De Omgekeerde Toets is een werkwijze die kan helpen bij het integraal oppakken van een hulpvraag. De medewerkers van het gebiedsteam zijn inmiddels getraind in het toepassen van de werkwijze.

48

Wat hebben we gedaan Nadere analyse en voortschrijdend inzicht hebben duidelijk gemaakt dat het vooral gaat om houding en gedrag en minder om het werken volgens een vaste methodiek. De omgekeerde toets is vooral gericht op de methodiek, terwijl wij in de praktijk al werken in de geest van deze methodiek. Of we nog overgaan tot invoering van de vastgestelde werkwijze gaan we nader overwegen.

Wij onderzoeken hoe wij de tegenprestatie kunnen uitbreiden naar 4 uur per week Wat wilden we bereiken Er is een plan van aanpak opgesteld over de tegenprestatie. Daarin is de doelgroep geanalyseerd en is gekeken wie al een tegenprestatie verricht. In 2021 heeft een verdere analyse plaatsgevonden van de groep die nog geen tegenprestatie verrichtte, en zijn hier acties op ingezet. Een groot deel van cliënten doet momenteel al een tegenprestatie, dit aantal willen we verder verhogen. Wat hebben we gedaan De tegenprestatie als instrument in de participatiestimulering is in 2022 verankerd als onderdeel van het werkproces van het Cluster Werk richting de klant. Hierdoor verrichtte in 2022 meer dan driekwart van de bijstandsgerechtigden een vorm van tegenprestatie.

Doelstellingen Wij willen leven in armoede tegengaan door de verzekeringspositie van mensen met een laag inkomen te verbeteren De uitwerking van dit punt hangt samen met de herijking van het Minimabeleid. De herijking van het beleid moet nog plaatsvinden. Daarnaast hangt dit samen met een landelijke discussie over de toekomst van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima en de noodzaak tot kostenbesparing in het sociaal domein.

Maatregelen Wij voeren een onderzoek uit naar de effectiviteit van de bestaande regeling AV Frieso Wat wilden we bereiken De collectieve ziektekostenverzekering maakt deel uit van het gemeentelijk armoedebeleid. Het onderzoek is nog niet uitgevoerd, omdat er een aantal ontwikkelingen zijn die te maken hebben met de gemeentelijke collectieve ziektekostenverzekering. In de eerste plaats is dit de landelijke discussie over het al dan niet kunnen handhaven van een collectieve verzekering voor minima. In de tweede plaats moet er ingrijpend bezuinigd worden in het sociaal domein. Wat hebben we gedaan Door diverse omstandigheden heeft de verdere uitwerking in OWO nog niet plaatsgevonden. In 2022 zijn de bestaande afspraken gecontinueerd.

Thema Maatschappelijke ondersteuning Doelstellingen We gaan meer algemene, lokale en toegankelijke voorzieningen realiseren De vrij toegankelijke (algemene) voorziening van dagbesteding in Gorredijk, Ureterp en Beetsterzwaag is succesvol. Mensen kunnen er zonder indicatie van de gemeente en naar eigen behoefte gebruik van maken. De hoge mate van tevredenheid bij inwoners en zorgpartijen gekoppeld aan de reductie van de zorgkosten voor de gemeente, stimuleert uitbreiding van het aantal vrij toegankelijke voorzieningen.

Maatregelen 49

Wij gaan met dorpen en professionele zorgpartijen in gesprek om te kijken welke voorzieningen (dagbesteding, respijtzorg) lokaal kunnen worden opgezet Wat wilden we bereiken Er worden lokaal door vrijwilligers activiteiten georganiseerd, die een positief effect hebben op de leefbaarheid van het dorp. Niet iedereen is in staat om aan die activiteiten mee doen. Samen met de vrijwilligers en professionele zorgpartijen gaan we kijken of er lokaal activiteiten kunnen worden opgezet, die ook bezocht kunnen worden door dorpsgenoten die nu nog in een ander dorp naar dagbesteding gaan. Wat hebben we gedaan In 2022 zijn de twee pilots in samenwerking met de Odensehuizen voortgezet. Inmiddels groeit het aantal bezoekers. Zij omschrijven het bezoeken van de Odensehuizen als erg waardevol. De sociale inloop met Stjoer is gestart en wordt ook door een groeiend aantal mensen bezocht. Bovendien zetten zij mensen, die in eerste instantie als bezoeker komen, succesvol in als vrijwilliger.

Doelstellingen Wij faciliteren het langer thuis blijven wonen Landelijk beleid is erop gericht dat mensen lang zelfstandig wonen. Dat is niet altijd zo vanzelfsprekend. Met het verstrekken van algemene en maatwerkvoorzieningen en het ondersteunen van de mantelzorgers (respijtzorg) proberen we zo lang mogelijk zelfstandig wonen te ondersteunen. Op basis van de (eerste) netwerkbijeenkomsten gaan we in 2022 inventariseren of en hoe we ons huidige aanbod bij het langer thuiswonen moeten herzien.

Maatregelen We bieden blijversleningen en verzilverleningen aan om gebruik van de Wmo te voorkomen Wat wilden we bereiken De blijvers- of verzilverlening kan onder andere worden ingezet om aanpassingen aan de woning te realiseren, waardoor de bewoner langer zelfstandig kan wonen. Het beroep op Wmowoningaanpassingen kan daardoor afnemen. Wat hebben we gedaan De evaluatie van de blijvers- en verzilverlening is uitgevoerd. Het aantal aanvragen blijft achter bij de verwachtingen. We bekijken of dit door het aanbrengen van samenhang met andere instrumenten veranderd kan worden. Daarnaast worden de bevindingen meegenomen in de actualisatie van de Woonvisie. We informeren inwoners over technische hulpmiddelen Wat wilden we bereiken De ontwikkeling van technische hulpmiddelen gaat snel. De markt informeert de inwoner uitgebreid dat deze hulpmiddelen bijdragen aan zelfstandigheid. De gemeente informeert inwoners ook en stimuleert hen om vooral zelf te investeren in technologie. Waar dat niet lukt kan de blijvers lening worden ingezet. Wat hebben we gedaan De beperkingen als gevolg van de lockdown hebben ook tot inzicht in nieuwe kansen en mogelijkheden geleid. Hierdoor hebben we ook nog andere mogelijkheden verkend, naast het opzetten van een Slimotheek. Hierbij kan gedacht worden aan het (aanvullend) inzetten van een I-pad bij het geven van ondersteuning.

We organiseren individuele voorzieningen op maat voor inwoners die dat nodig hebben Wat wilden we bereiken Bij het verstrekken van voorzieningen wordt ingezet op de meest efficiënte voorzieningen die passen bij de hulpvrager. Voorzieningen zijn gericht op het zo zelfstandig mogelijk functioneren van mensen.

50

We zien een toename van het aantal personen dat gebruik maakt van een Wmo-voorziening, als gevolg van de vergrijzing. Dit is ook het gevolg van de invoering van het abonnementstarief. Wat hebben we gedaan In 2022 zijn we verdergegaan met het toepassen van het Normenkader HH bij nieuwe aanvragen en bestaande gebruikers van Hulp bij het huishouden. We hebben het overgrote deel van de huidige gebruikers van hulp bij het huishouden op basis van het Nomenkader HH opnieuw geïndiceerd. We stimuleren met verschillende voorzieningen/projecten ondersteuning van inwoners door het eigen netwerk Wat wilden we bereiken We zetten blijvend in op het stimuleren van activiteiten die ertoe bijdragen dat inwoners meer vanuit het eigen netwerk worden ondersteund met als doel dat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen. Wat hebben we gedaan De opbouwwerker en de medewerker preventie hebben geïnvesteerd in het verstevigen van de dorpssteunpunten. Zij hebben contact met de verschillende stichtingen van sociaal cultureel werk en de bloeizones. De aanwezigheid van de opbouwwerker en de medewerker preventie heeft een positieve rol gespeeld in de samenwerking tussen diverse partijen.

Wij stellen een uitvoeringsprogramma op voor de Visie preventie en welzijn Wat wilden we bereiken Wij hebben een Visie op preventie en welzijn opgesteld, omdat wij willen dat inwoners zo lang mogelijk gezond, veilig en zelfstandig kunnen zijn. Preventie kan hierin een belangrijke rol spelen. Naast een visie hebben we een uitvoeringsprogramma samengesteld. Dit programma moet bijdragen aan de discussie waar we qua preventie mee door willen gaan, wat we anders willen doen en met welke activiteiten we willen stoppen. Het aantoonbare effect van activiteiten speelt hierin een belangrijke rol. Wat hebben we gedaan In 2021 is de preventie-agenda 2021-2030 opgesteld. Om hier concreet uitvoering aan te geven hebben we een uitvoeringsplan en een actieplan opgesteld. Het uitvoeringsplan beschrijft hoe we jaarlijks tot een aantal acties komen. Het actieplan beschrijft deze acties en loopt van jaar tot jaar. In 2022 hebben we ondanks de inzet voor de vluchtelingencrisis vanuit Oekraïne en de energiecrisis veel van deze acties uitgevoerd. Zo zijn er bijvoorbeeld twee medewerkers in het gebiedsteam aangenomen voor het versterken van de sociale basis in de dorpen.

Doelstellingen Wij willen dat minder mensen zich eenzaam voelen De medewerkers van het Gebiedsteam hebben aandacht voor mensen met eenzaamheidsgevoelens en proberen hen te stimuleren om iets aan dat gevoel te doen. Zelf actie ondernemen of meedoen aan lokaal georganiseerde activiteiten zijn dan de opties. Als daar begeleiding bij nodig is, dan kan een maatwerkvoorziening worden ingezet.

Maatregelen We nodigen elk dorp uit om een netwerkbijeenkomst te organiseren over het welzijnswerk en bespreken daar ook het thema eenzaamheid Wat wilden we bereiken Innovatieve bestrijding van eenzaamheid wordt een speerpunt van ons beleid. We zetten in op het normaliseren van eenzaamheid en zingeving. Hierbij wordt binnen het gebiedsteam ingezet op het herkennen, het bespreekbaar maken en het achterhalen van de oorzaak van de eenzaamheid.

51

Wat hebben we gedaan Als start zijn er in 2022 twee bijeenkomsten georganiseerd met de dorpssteunpunten. Eenzaamheid is een van de onderwerpen die daar besproken zijn.

Doelstellingen Wij willen de 'o-lijn' versterken door vrijwilligers zo goed mogelijk te ondersteunen De lokale infrastructuur van vrijwilligers en vrijwilligerswerk is groot, maar divers. Indien vrijwilligers ondersteuning nodig hebben om hun werk te kunnen doen of om met nieuwe doelgroepen om te gaan, dan is ondersteuning mogelijk. We gaan stimuleren dat mensen, die nu vaak op voorzieningen van de gemeente zijn aangewezen, weer zoveel mogelijk gaan meedoen aan de activiteiten in het dorp.

Maatregelen Wij gaan de dorpen en bewoners ondersteunen bij de zorg voor elkaar Wat wilden we bereiken Het Gebiedsteam en de samenwerkingspartners ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. Op dit moment kunnen vrijwilligers gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning zoals bijvoorbeeld vrijwilligersverzekering, vrijwilligersbemiddeling. (Overbelaste) mantelzorgers kunnen lotgenoten treffen bij het mantelzorgcafé, maar ook gebruik maken van respijtzorg en huishoudelijk hulp (op indicatiebasis). Wat hebben we gedaan In het gebiedsteam zijn een opbouwwerker en een medewerker preventie en voorlichting veel in de dorpen aanwezig en kunnen zo kijken naar wat nodig is. Ze hebben onder andere twee mantelzorgdagen georganiseerd en zijn bezig met het versterken van de positie van de dorpssteunpunten. Daarnaast is Code Hans bezig met het organiseren van het Voor Elkaar Plein waar vrijwilligers en hulpvragers bij elkaar gebracht worden. De samenwerking met de opbouwwerker en de medewerker preventie heeft ertoe geleid dat er slimme verbindingen zijn gelegd waardoor vraag en aanbod voor vrijwilligerswerk beter bij elkaar komen.

Thema Jeugdhulp Doelstellingen We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen We borgen de vroegsignalering voor alle leeftijden door goede afspraken in de keten en een preventieaanbod voor de jeugd.

Maatregelen We maken een sluitende aanpak door middel van samenwerking rondom de vroegsignalering van het jonge kind. Wat wilden we bereiken Door middel van het project Kansrijke start verbeteren we in 2022 de samenwerking in de keten waardoor we een betere signalering en werkwijze voor kwetsbare kinderen krijgen. Wat hebben we gedaan In 2022 is het convenant vroegsignalisering kwetsbare kinderen met de samenwerkingspartners opgesteld en gesloten. In 2023 zal de verdere samenwerking met de ketenpartners vorm krijgen.

52

We ontwikkelen een integrale aanpak tussen onderwijs en de zorg voor jeugd Wat wilden we bereiken Door middel van goede afspraken en een versterkte samenwerking met de scholen in Opsterland en het project EED, zal in 2022 de aanpak zorg en onderwijs verder ontwikkeld worden. Wat hebben we gedaan Het project Ernstige Enkelvoudige Dyslexie binnen het basisonderwijs Opsterland is in 2022 opgestart. Regionaal is overleg opgestart om de integrale aanpak tussen onderwijs en de zorg voor jeugd verder op te pakken. We spannen ons in voor een aanbod ten aanzien van vrije tijd, sport en specifieke thema’s rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting, alcohol en drugs onder andere door middel van voorlichting in het onderwijs. Wat wilden we bereiken We hebben een brede scope op het welzijn van jeugdigen en proberen indien nodig hierbij aanbod te creëren. Zo is er in 2022 aandacht voor het jeugdsozenbeleid, voorlichting ten aanzien van verschillende problematieken en ander preventief aanbod om zo vroeg mogelijk te kunnen bijsturen bij problemen. We hebben een goede samenwerking met netwerkpartners. Wat hebben we gedaan Er is een aanbod voor voorlichting ontwikkeld en uitgevoerd op de basis- en middelbare scholen. Er is een breed preventief aanbod voor jeugd beschikbaar.

Doelstellingen Wij willen een efficiëntere toegang tot zorg We blijven onderzoeken in hoeverre gezinnen de toegang tot de zorg het meest efficiënt kunnen vinden bij verschillende vraagstukken.

Maatregelen In de gemeentelijke organisatie borgen we de gemaakte afspraken ten aanzien van inkoop 2022 en contractmanagement Wat wilden we bereiken De procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en ondersteuning voor jeugd zijn helder en bij iedereen in het Gebiedsteam bekend. Wat hebben we gedaan De nieuwe inkoop en het contractmanagement (onder andere specialistische jeugdhulp) is uitgesteld om inkooptechnische redenen tot 1 januari 2024. We gaan in de uitvoering onze werkprocessen evalueren en aanpassen aan nieuwe afspraken Wat wilden we bereiken We willen werkprocessen die passen bij de afspraken over het nieuwe inkoopsysteem. Wat hebben we gedaan Er zijn verschillende aanpassingen van de werkprocessen van het gebiedsteam gedaan. De werkprocessen zijn in het huidige inkoopsysteem goed ingebed, maar gezien de aankomende wijzigingen in het nieuwe inkoopstelsel jeugdhulpverlening moeten er nog aanpassingen plaatsvinden.

53

We maken gerichter samenwerkings- en resultaatafspraken met zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, Wmo- en Wlz zorg is Wat wilden we bereiken Om ervoor te zorgen dat de zorg vanuit de juiste wet vergoed wordt, is het nodig gerichter samenwerkings- en resultaatsafspraken te maken. Hierbij moeten wij ervoor zorgen dat iedereen over voldoende informatie en kennis beschikt. Wat hebben we gedaan Door middel van werkgroepen van Sociaal Domein Friesland (SDF) en een OWO-opgaveteam hebben we meegewerkt aan totstandkoming van de aanbesteding van jeugdhulp in Friesland en de implementatie daarvan. In de inkoop worden samenwerkingsafspraken gemaakt. De inkoop is uitgesteld tot 1 januari 2024. We onderzoeken en evalueren de effectiviteit van de toegang Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat de bekendheid van het loket jeugdhulp (gebiedsteam) wordt vergroot. Hierdoor kan er meer controle komen op de omvang van de aanvragen en toewijzingen. Wat hebben we gedaan We zijn in 2022 gestart met een inkoop- en contractmanager om beter zicht te krijgen op de toewijzingen, met als doel de controle of dit in lijn is met de inkoop/contracten te verbeteren en grip te krijgen op de kosten. Daarnaast heeft er een continu cliëntervaringsonderzoek plaatsgevonden.

We ontwikkelen een werkwijze voor de samenwerking bij externe verwijzing op hoge intensiteiten Wat wilden we bereiken We dragen zorg voor een goede samenwerking en gerichte afspraken met externe verwijzers en monitoren en controleren hoge intensiteiten op kostenefficiëntie en uitvoerbaarheid. Wat hebben we gedaan We hebben in 2022 de werkwijze van het gebiedsteam geborgd voor externe verwijzingen van hoge intensiteiten. Alle verwijzingen met een hoge intensiteit worden intern voorgelegd aan de contractmanager en kwaliteitsmedewerker. Hierna vinden verwijzingen plaats.

Doelstellingen Wij zorgen voor een goede begeleiding van kwetsbare kinderen We investeren in de kwaliteit van het gebiedsteam, gericht op kortdurende, snelle en efficiënte hulp waaronder het doorverwijzen naar passende hulp.

Maatregelen We ontwikkelen en monitoren een eenduidige werkwijze voor de indicaties van de jeugdwet Wat wilden we bereiken Door het nieuwe Friese ondersteuningsplan kunnen we in 2022 een eenduidige werkwijze vormgeven. Wat hebben we gedaan Het Friese ondersteuningsplan en veiligheidsplan zijn geïmplementeerd. Hierdoor heeft het gebiedsteam een beter inzicht in de hulpvraag en hulpverlening. De implementatie van het toekomstplan zal plaatsvinden in 2023.

54

We volgen en begeleiden de jeugdigen die geïndiceerd zijn voor de jeugdwet Wat wilden we bereiken Wanneer jeugdigen na zorgvuldige indicatiestelling een beschikking voor jeugdhulp krijgen, dragen wij zorg voor een goede begeleiding naar de jeugdhulp en volgen we het verloop van het traject. We sturen bij indien nodig. Wat hebben we gedaan Er is een goede werkwijze ontwikkeld voor het volgen en ondersteunen van jeugdigen die geïndiceerd zijn voor de jeugdwet. De raad wordt hier jaarlijks over geïnformeerd.

Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Doelstellingen In elk dorp is een dorpshuisfunctie aanwezig De leefbaarheid en ruimte om elkaar te ontmoeten in de dorpen vinden wij belangrijk. Met de dorpshuizen en multifunctionele centra wordt hieraan een bijdrage geleverd.

Maatregelen Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen en multifunctionele accommodaties. Wat wilden we bereiken We willen zorgen dat dorpshuisbesturen en belanghebbende partijen de beschikking houden over een toekomstbestendige dorpshuisfunctie. In 2021 is een nieuwe kadernotitie dorpshuizen vastgesteld. We maken samen met de dorpshuizen een koersplan per dorpshuis. Wat hebben we gedaan In 2021 is de Kadernota ‘Samen voor toekomstbestendige dorpshuizen!’ vastgesteld door de raad. Op basis van deze kadernota is in 2022 voor ieder dorpshuis, in samenspraak met de besturen van de dorpshuizen, een koersplan opgesteld. In de koersplannen is onder andere vastgelegd hoe de eigendomssituatie van het dorpshuis is en welke activiteiten er plaatsvinden.

Doelstellingen Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven vanuit de dorpen Als bij een initiatief vanuit een van de dorpen hulp wordt gevraagd van de gemeente, dan gaan wij graag met de initiatiefnemers in gesprek. In dat gesprek bespreken we hoe de gemeente kan faciliteren of ondersteunen. Dit geldt ook voor plannen van inwoners om een taak van de gemeente over te nemen (right to challenge).

Maatregelen We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies Wat wilden we bereiken Een dorpsvisie dient onder meer gebaseerd te zijn op zo actueel mogelijke en objectieve gegevens. Dat zijn de dorpsspiegels. Wat hebben we gedaan Er is een werkproces beschreven voor het behandelen van de door Plaatselijk Belangen ingediende dorpsvisies. Dit proces loopt door in 2023. Daarnaast is in 2022 het onderzoek Dorpsspiegels uitgevoerd. De dorpsspiegels laten zien wat er leeft in de dorpen in de gemeente Opsterland. Ze zijn in november 2022 opgeleverd en beschikbaar gesteld aan de Plaatselijke Belangen tijdens een gezamenlijke bijeenkomst.

55

We zetten een dorpsregisseur in Wat wilden we bereiken De dorpsregisseur fungeert als spin in het web tussen de verschillende partijen en de gemeente. De inwoners, plaatselijk belangen en dorpssteunpunten kunnen bij deze dorpsregisseur terecht voor contact met de gemeente en de coördinatie van processen. Overigens wordt de term dorpsregisseur vervangen door dorpencoördinator. Dit doet recht aan het feit dat deze in meerdere dorpen werkzaam is en aan het idee van gekanteld werken. Wat hebben we gedaan In 2021 is een dorpencoördinator gestart. Sinds 2022 is de dorpencoördinator structureel opgenomen in de begroting en actief. Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen Wat wilden we bereiken Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente. We hebben met de dorpencoördinator proactief contact met de besturen van Plaatselijke Belangen. We informeren hen over relevante ontwikkelingen en gaan in gesprek over uitdagingen en kansen voor hun dorp. Wat hebben we gedaan De dorpencoördinator maakt onderdeel uit van het dorpenteam en is het eerste aanspreekpunt voor Plaatselijk Belangen. Daarnaast zijn alle dorpen in 2022 gekoppeld aan een dorpswethouder. De verdeling is als volgt: 

Anko Postma: Beetsterzwaag/Olterterp, Tijnje, Luxwoude en Langezwaag;



Durk Durksz: Gorredijk, Wijnjewoude, Nij Beets en Bakkeveen;



Libbe de Vries: Terwispel, Lippenhuizen, Hemrik en Jonkersland;



Rob Jonkman: Frieschepalen, Ureterp en Siegerswoude.

Er is met ieder Plaatselijk Belang regelmatig contact geweest. Plaatselijk Belangen en het dorpenteam weten elkaar goed te vinden.

56

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2019

2020 2021 2022

2019

2020

2021

2022

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de

616

638

653

*

794

796

805

*

% 12 tot en met 21 jarigen

1%

1%

*

*

1%

1%

*

*

% Kinderen in uitkeringsgezin

5%

4%

4%

*

6%

6%

6%

*

% Werkloze jongeren

2%

3%

2%

*

2%

2%

2%

*

% Van de werkzame

70%

69% 71% 73%

70%

70%

70%

72%

leeftijd 15-64 jaar Jongeren met een delict voor de rechter Achterstand onder jeugd Kinderen in uitkeringsgezin Achterstand onder de jeugd Werkloze jongeren Netto arbeidsparticipatie

beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking Personen met een

Aantal per 10.000 inwoners

287 379 ^

292

*

382

460^

431

*

Lopende re-

Aantal per 10.000 inwoners van 15-

193

integratievoorzieningen

64 jaar

*

*

207

202

*

*

Jongeren met jeugdhulp

% Van alle jongeren tot 18 jaar

11,0% 10,2% 9,6% 8,7% 12,3% 11,9% 10,5% 10,7%

Jongeren met jeugdbescherming

% Van alle jongeren tot 18 jaar

1,7%

1,7% 1,7% 1,3%

1,2%

1,2%

1,2%

1,1%

Jongeren met jeugdreclassering

% Van alle jongeren van 12 tot 23

0,2%

0,2% 0,3% 0,3%

0,4%

0,4%

0,3%

0,3%

600

610

680

700

649

640

bijstandsuitkering 173

jaar WMO Clienten met een

Aantal per 10.000 inwoners

610

550

maatwerkarrangement

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 14 maart 2022 ^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de (tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland

57

Wat heeft het gekost x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2022

Begroting 2022 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

(primair)

wijzigingen)

2022

realisatie 2022

Lasten

37.947

37.578

40.864

37.527

-3.337

Baten

11.783

10.343

11.080

10.352

-728

Saldo voor bestemming

-26.164

-27.235

-29.784

-27.175

2.609

Lasten

30

30

30

30

-

Baten

74

-

140

140

-

-26.120

-27.265

-29.674

-27.066

2.609

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Realisatie

Mutatie begroting/

2022

realisatie 2022

Saldo per taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams

-2.226

-2.095

131

-864

-884

-20

6.3 Inkomensregelingen

-3.576

-3.524

52

6.4 Begeleide participatie

-3.436

-3.254

182

6.5 Arbeidsparticipatie

-1.181

-1.047

134

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)

-1.155

-1.132

22

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

-6.726

-5.370

1.357

6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

-8.922

-8.588

333

-353

-371

-17

6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18-

-1.346

-910

436

Saldo voor bestemming

-29.784

-27.175

2.609

Verbouw dorpshuizen

-30

-30

-

Totaal stortingen reserves

-30

-30

-

25

25

-

AR-Jeugd en jongerenwerk

19

19

-

AR-Inv. Wet Inburgering

34

34

-

AR-Uitbr. Dorpsbudgetten

14

14

-

Verbouw dorpshuizen

48

48

-

Totaal onttrekkingen reserves

140

140

-

-29.674

-27.066

2.609

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves AR-Geweldig Gorredijk dorpsdialoog

Saldo na bestemming

58

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2022 € 2.609.000 voordeliger dan de begroting. Dit saldo kan als volgt worden gespecificeerd: Taakveld 6.1. Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2022 een voordeel van € 131.000 ten opzichte van de begroting. Van de middelen voor inburgering van nieuwkomers die niet besteed zijn in 2022 (€ 92.000) wordt een voorstel tot resultaatbestemming gedaan. Op de verschillende onderdelen van het dorpenbeleid is er een financieel voordeel van € 49.000. Om extra inzet op dorpenbeleid in 2023 te realiseren wordt ook een resultaatbestemming voorgesteld (€ 25.000). De verschillende projecten voor Geweldig Gorredijk laten een voordeel zien van € 50.000. De kosten voor welzijns-, vrijwilligers- en jongerenwerk laten een nadeel zien van € 9.000 ten opzichte van het budget. De exploitatiekosten van de diverse MFC's en dorpshuizen geven in 2022 per saldo een nadeel van € 50.000 ten opzichte van de raming. Alle overige posten op dit taakveld hebben samen een voordeel van € 6.000. De coronakosten op dit taakveld zijn in 2022 € 7.000 Taakveld 6.2 Wijkteams geeft in 2022 een nadeel van € 20.000 ten opzichte van de begroting. Er is een voordeel op de begroting van € 124.000 op het versterken van de toegang. Van dit voordeel wordt voorgesteld € 120.000 als resultaatbestemming aan te merken.

Dit om het versterken van de toegang in 2023 door te zetten. Er is een nadeel van € 146.000 op de ondersteunende kosten gebiedsteams. Dit nadeel wordt onder andere veroorzaakt door stijgende doorbelastingen van Sociaal Domein Friesland en andere structurele lasten. Binnen de begroting van programma 6 wordt in 2023 voor deze kosten extra budget vrijgemaakt. Taakveld 6.3 Inkomensregeling geeft in 2022 een voordeel van € 52.000 ten opzichte van de begroting. Er is een voordelig saldo op de inkomensregelingen van € 420.000. Dit overschot zal leiden tot een lager budget in de komende jaren. Daar staat tegenover dat er € 348.000 meer uitgegeven is aan energietoeslag dan het budget wat de gemeente hiervoor ontvangen heeft. Er is aangegeven door het kabinet dat gemeenten voor de uitkering van de energietoeslag volledig gecompenseerd gaan worden. Dit moet in 2023 zijn beslag krijgen. Verder is er een voordeel van € 79.000 op de diverse minimaregelingen. De kosten voor de TOZO en de uitvoeringskosten waren € 91.000 hoger dan begroot. De overige posten laten een nadeel zien van € 8.000. Taakveld 6.4 Begeleide participatie geeft in 2022 een voordeel van € 182.000 ten opzichte van de begroting. De jaarlijkse bijdrage aan Caparis was € 177.000 lager dan geraamd.

De overige posten laten een voordeel zien van € 4.000 Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2022 een voordeel van € 134.000 ten opzichte van de begroting Dit voordeel wordt volledig veroorzaakt door lagere kosten (€ 110.000) en hogere inkomsten (€ 24.000) dan geraamd bij de uitvoering van de participatiewerkzaamheden. Taakveld 6.6, 6.71 en 6.81 (kosten voor de uitvoering van de WMO) geven een voordeel van € 1.362.000 ten opzichte van de raming. Er is een voordeel op de kosten voor individuele en collectieve voorzieningen WMO en PGB van € 743.000. De stijging van het aantal nieuwe cliënten was lager dan ingeschat en we hebben per cliënt minder zorg en gemiddeld minder zware zorg ingezet. Daarnaast is er ook een voordeel op Beschermd Wonen (BW) van € 526.000. De uitvoering en financiering van BW vindt provincie breed plaats. Dit voordeel op BW is te benoemen als incidenteel omdat het voordeel grotendeels samenhangt met de overgang van cliënten naar de WLZ. Het is niet waarschijnlijk dat we in 2023 weer zo’n voordeel op BW hebben. De eigen bijdrage die inwoners betalen voor het gebruik van WMO-voorzieningen is € 69.000 hoger dan geraamd. De overige kosten laten een voordeel zien van € 24.000.

59

Van het voordeel op het onderdeel preventievoorzieningen wordt een voorstel tot resultaatbestemming gedaan voor € 50.000. Dit om een haalbaarheidsonderzoek OKO (opgroeien in een kansrijke omgeving) in 2023 te kunnen bekostigen Taakveld 6.72 en 6.82 (kosten voor de uitvoering van Jeugd) geven een voordeel van € 769.000 ten opzichte van de raming. Er is een voordeel op de kosten voor individuele voorzieningen Jeugd (ZIN en PGB) van € 504.000. Dit voordeel wordt onder andere veroorzaakt door de aanpassing van het woonplaatsbeginsel in 2022. Door deze aanpassing is de gemeente voor minder kinderen financieel verantwoordelijk. Een ander voordeel bij Jeugd van € 143.000 is de afrekening van de gecertificeerde instellingen over 2021. Aan procesregie en directe zorgverlening is € 146.000 minder besteed dan begroot. En er zijn in 2022 nog voor € 24.000 aan coronakosten op dit taakveld. Mutaties in reserves bij dit programma zijn conform de begroting.

60

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar verbetering van de biodiversiteit, vermindering van CO2-uitstoot en het zijn van een ‘Fairtrade Gemeente’. Hierbij schatten we gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen op waarde. Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.

Kaderstellende documenten Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009) Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) & Evaluatie Milieubeleidsplan 2005 - 2015 Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011) Milieuprogramma 2011-2015 (2011) Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Watertakenprogramma 2020 – 2025 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Preventie Agenda 2021-2030 Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Ontwikkelagenda's Duurzaam, Leefbaar en Inclusief Opsterland Omgevingsvisie 2015-2030 Uitvoeringsplan Energietransitie Zonneplan Opsterland

Thema Milieu Doelstellingen Het rioolstelsel is klimaat- en toekomstbestendig Wanneer riolering aan vervanging toe is vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden stelsel. Nieuw aan te leggen riolering bij uitbreidingsplannen leggen we zodanig aan dat deze klimaatadaptief en toekomstbestendig is. Alleen daar waar gescheiden riool niet doelmatig kan worden aangelegd vervangen we het riool door een gemengd riool. Naast het aanpassen van de riolering op het moment van vervanging kijken we naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om te zorgen voor opvang van de klimaatveranderingen. Te denken valt hierbij aan het aanleggen van wadi's of aanpassingen aan de weg om tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg mogelijk te maken.

Maatregelen Uitvoeren van het gemeentelijk rioleringsplan Wat wilden we bereiken Wanneer riolering aan het einde komt van de theoretische levensduur, dan wordt deze tijdig geïnspecteerd. Voor geconstateerde problemen zijn dan maatregelen nodig. Door klimaatverandering ontstaan er mogelijk capaciteitsproblemen. Klimaat-adaptieve aanpassingen in het openbaar gebied

61

dragen bij aan verbeterde opvang en retentie van water, waardoor er minder piekbelasting is van het rioolstelsel. Wat hebben we gedaan In 2022 is 23 km vrijvervalriool in Gorredijk en Langezwaag geïnspecteerd en gereinigd. Er zijn geen schades geconstateerd die direct actie vereisen. De gegevens van de inspecties zijn verwerkt en de situaties waar onderhoud wordt geadviseerd worden in de komende jaren opgepakt of in de gaten gehouden. In 2022 is groot onderhoud gepleegd volgens planning van zowel vrijvervalriool als de grotere gemalen. De locaties waar wateroverlast kan worden verwacht bij grotere piekbuien zijn in beeld gebracht.

Doelstellingen Wij willen de kwaliteit van onze leefomgeving (bodem, lucht en water) verbeteren voor de toekomst De kwaliteit van onze leefomgeving (bodem, lucht en water) verbeteren voor de toekomst.

Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat wilden we bereiken De gemeente krijgt circa €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, conform vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een groot deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen. Wat hebben we gedaan Het jaar 2022 was het laatste jaar voor de zwerfafvalvergoeding. Deze is besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers. Ook aan de himmelwike voor de basisscholen. Daarnaast is extra ingezet op het schoon houden van zogenaamde hotspots (bijvoorbeeld carpoolplaatsen) door de gemeente zelf.

Doelstellingen We streven naar het behoud van de duisternis ‘s nachts voor de natuur en de dieren Een gezonde flora en fauna is nog steeds een belangrijke kwaliteit van de gemeente Opsterland. In het kader van de Omgevingswet zal het voorkomen van lichthinder verder geïmplementeerd worden.

Maatregelen Wij wijzen zones in het buitengebied aan om de duisternis te vergroten Wat wilden we bereiken We gaan op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik. Wat hebben we gedaan Het lichtgebruik is meegenomen in de omgevingsvisie, waarbij de wettelijke milieunormen als basis zijn genomen.

62

Thema Gezonde samenleving Doelstellingen De ervaren gezondheid van onze inwoners blijft minimaal gelijk ten opzichte van 2016 De ervaren gezondheid in gemeente Opsterland is relatief hoog. Om ervoor te zorgen dat deze ervaren gezondheid minimaal gelijk blijft ten opzichte van 2016, voeren we verschillende maatregelen uit.

Maatregelen Het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (Sûn Opsterlân) is met drie jaar verlengd en borgen we de uitvoering in actielijn 3 van de preventieagenda Wat wilden we bereiken Wij voeren het 'Plan van Aanpak JOGG Opsterland september 2021 - september 2024' uit. Wat hebben we gedaan Samen met de buurtsportcoaches, Code Hans en andere partijen, zoals het onderwijs en sportverenigingen, is gewerkt aan een gezonde leefomgeving voor kinderen en jongeren in Opsterland. Daarnaast is een ambassadeur uit de topsport ingezet om kinderen en jongeren te motiveren tot gezond gedrag. We dringen gericht de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug met de verdere implementatie van Mobility Mentoring in Gorredijk, de inzet van Sûn Opsterlân en de pilot gebiedsgerichte aanpak Gorredijk Wat wilden we bereiken Voor het dorp Gorredijk ontvangt gemeente Opsterland jaarlijks een bijdrage vanuit het landelijke programma Gezond in de Stad (GIDS-gelden). Deze decentrale uitkering wordt ingezet om in Gorredijk initiatieven en programma's te ontwikkelen die tot doel hebben de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug te dringen. We kiezen voor een compacte aanpak, waarbij we focussen op het terugdringen van inactiviteit en overgewicht. Dit doen we onder andere door de inzet van Sûn Opsterlân en door de pilot Mobility Mentoring verder te implementeren.

Hierin wordt een koppeling tussen gezondheidsbeleid en armoedebeleid gemaakt. Wat hebben we gedaan Het project Mobility Mentoring in Gorredijk is vanwege onderbezetting en opvang van Oekraïnse vluchtelingen doorgeschoven naar 2023. De ideeënmakelaar is van start gegaan in Gorredijk om o.a. organisaties beter samen te laten werken op het gebied van leefbaarheid. Verder zijn er de nodige activiteiten in het kader van Sûn Opsterlân georganiseerd. We werken in de dorpen op de thema’s van het nationaal preventieakkoord (roken, alcohol en overgewicht) samen met de partijen die de ‘intentieverklaring Sûn Opsterlân’ hebben ondertekend aan een gezonde leefomgeving voor jongeren in Opsterland Wat wilden we bereiken In 2021 hebben verschillende partijen een intentieovereenkomst ondertekend waarin zij aangeven samen te willen werken aan een gezonde leefomgeving voor jongeren in Opsterland. In verschillende werkgroepen worden verdere acties uitgewerkt. Deze acties zijn gericht op de speerpunten van het Nationaal Preventieakkoord (roken, overgewicht en alcohol). Dit wordt meegenomen in de jaarlijkse uitvoeringsplannen van de preventieagenda. Daarnaast zorgen we ervoor dat de jaarplannen van Sûn Opsterlân, het beweegteam en Code Hans meer worden geïntegreerd om de samenwerking op het gebied van een gezonde leefomgeving in Opsterland verder te bevorderen.

Voor het tegengaan van middelengebruik voeren we daarnaast het 'Preventie- en Handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019 - 2022' uit.

63

Wat hebben we gedaan Met de partijen die de intentieverklaring Sûn Opsterlân ondertekend hebben, wordt samengewerkt aan gezond Opsterland. De jaarplannen van Sûn Opsterlân, Code Hans en het Beweegteam zijn afgestemd op het thema gezondheid. We zetten in op gezonde sportverenigingen (roken, alcohol en gezonde kantines). In 2023 zijn alle sportverenigingen in elk geval rookvrij Wat wilden we bereiken We sluiten ons aan bij de maatschappelijke ontwikkeling van de Rookvrije Generatie. In 2022 richten we ons in samenwerking met Sûn Opsterlân en het beweegteam op het realiseren van meer rookvrije sportterreinen. Wanneer we met sportverenigingen in contact zijn, maken we ook de koppeling met de gezonde kantine. We ondersteunen de sportverenigingen bij het gezonder maken van hun sportvereniging door advies vanuit Team Fit en Sûn Opsterlân. Wat hebben we gedaan Bij sportactiviteiten voor kinderen op zaterdagmorgen is de accommodatie van vijf sportverenigingen rookvrij. Verder zijn er diverse initiatieven opgestart ter promotie van de verkoop van fruit en andere gezonde etenswaren in sportkantines. Hierdoor hebben vijf sportverenigingen hun assortiment hiermee uitgebreid.

Doelstellingen Wij willen via sport en beweging de gezondheid van onze inwoners bevorderen

Maatregelen Wij zetten buurtsportcoaches in om preventieve programma's voor sport, bewegen en gezondheidsbevordering voor jongeren en ouderen te ontwikkelen en uit te voeren Wat wilden we bereiken We doen mee aan de Brede Impuls Combinatiefunctionaris van de ministeries van VWS en OCW in samenwerking met lokale partners. We bepalen samen met Sport Fryslân en andere betrokken partijen de inzet van de buurtsportcoaches voor het komende jaar en voeren het uitvoeringsplan Sport in Opsterland uit. Hierin is zowel aandacht voor kinderen en jongeren binnen het primair en voortgezet onderwijs als voor de koppeling met het sociaal domein waarin we 'sport als middel' zien. Wat hebben we gedaan We hebben in 2022 het activiteitenplan van het beweegteam uitgevoerd. Samen met de onderwijspartijen zijn we tot overeenstemming gekomen over de financiering van de buurtsportcoaches in het onderwijs in het schooljaar 2022/2023. Over verdere afspraken blijven we in gesprek met het onderwijs. We werken samen met sportverenigingen en andere betrokken partijen aan de uitvoering van het lokaal sportakkoord. Vanuit dit lokaal sportakkoord zijn in 2022 15 sport- en beweeginitiatieven gerealiseerd, waaronder verlenging van het volwassenenfonds.

Wij zetten ons in voor een beter en groter sportaanbod voor mensen met een handicap, door inzet van de buurtsportcoaches en het ondersteunen van Friese campagnes Wat wilden we bereiken We zijn aangesloten bij het programma Uniek Sporten en Uniek Sporten Uitleenservice. Dit wordt provinciaal georganiseerd door Sport Fryslân en ondersteunen wij. Daarnaast zetten we ons vanuit het ambassadeurschap gehandicaptensport in voor de gehandicaptensport in Friesland. De verenigingsondersteuner van het beweegteam ondersteunt daarnaast sportverenigingen met vragen over inclusief sporten en verenigingen met een g-team. Door middel van de ambitie 'Inclusief sporten en bewegen' van het lokaal sportakkoord worden activiteiten opgezet die eventuele belemmeringen om te gaan sporten wegnemen.

64

Wat hebben we gedaan De buurtsportcoaches delen op allerlei manieren informatie over Uniek Sporten en de Friese campagnes over inclusief sporten. Binnen het lokaal sportakkoord zijn activiteiten op het thema 'Inclusief sporten en bewegen' georganiseerd.

Thema Duurzaamheid Doelstellingen De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid Wij willen als gemeente het goede voorbeeld geven en daarmee anderen inspireren. Daartoe benutten we kansen om onze gebouwen, wagenpark en gereedschap te verduurzamen en duurzaam in te kopen. Goede voorbeelden maken wij zichtbaar.

Maatregelen We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap Wat wilden we bereiken We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap. Bij vervanging van voertuigen en gereedschap wordt gekozen voor de meest duurzame keuze. 50% van het gemotoriseerde gereedschap is “groen". Een aantal wagens in ons wagenpark en een deel van ons gereedschap is aan vervanging toe. Hierbij kijken we welke duurzame alternatieven beschikbaar zijn en kiezen hiervoor als dit financieel inpasbaar is. We streven ernaar om in 2026 de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch te hebben (ten opzichte van 10% nu in 2022). Wat hebben we gedaan Als vervanging voor twee afgeschreven voertuigen is een bestelling geplaatst voor de aankoop van twee volledig elektrische voertuigen. Wij streven naar 100% duurzame inkoop Wat wilden we bereiken Samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf hebben we een aantal jaren geleden in het beleid vastgelegd dat we 100% duurzaam inkopen. In de praktijk blijkt het lastig om hier volledig aan te voldoen. Door intern meer aandacht te geven aan duurzaam inkopen komen we steeds dichter bij het behalen van de doelstelling om ook daadwerkelijk 100% duurzaam in te kopen. In 2022 onderzoeken we of we kunnen aansluiten bij een nieuw provinciaal initiatief met betrekking tot circulair inkopen.

Wat hebben we gedaan Het inkoopstartformulier wordt nog verder ontwikkeld. Het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is ontwikkeld en in 2023 vastgesteld door de OWO-directie. Vanuit de daarin opgenomen acties wordt gewerkt aan het beter inzichtelijk maken van de feitelijke prestatie op de doelstelling rondom circulariteit (en CO2-reductie). Wij verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen Wat wilden we bereiken Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren aan de wettelijke duurzaamheidseisen. We verduurzamen het vastgoed ten behoeve van klimaatdoelstellingen conform de in 2022 vastgestelde kadernota Vastgoedbeleid. Duurzame instandhouding is uitgangspunt, vernieuwing en renovatie waar nodig en betaalbaar.

65

Bij het (groot) onderhoud benutten wij daarom kansen om verder te verduurzamen. We onderzoeken de haalbaarheid van het plaatsen van zonnepanelen eventueel in combinatie met opslag op en bij enkele van onze gebouwen. Wat hebben we gedaan Het project zonne-energie op het dak van de Wier in Ureterp is afgerond. Daartoe is het dak versterkt, zijn de laatste zonnepanelen geplaatst en is de installatie werkend aangesloten. De opbrengst wordt jaarlijks verdeeld over het dorp Ureterp en MFC de Wier. In de sportruimte van MFA Hermik is de verlichting vervangen door LED verlichting.

Doelstellingen Wij geven invulling aan de transitievisie warmte voor onze gemeente Eind 2021 is er voor de gehele gemeente een transitievisie warmte opgesteld. In 2022 wordt invulling aan deze visie gegeven met de hieronder benoemde maatregelen.

Maatregelen Samen met een aantal dorpen werken we plannen uit om aardgas te besparen. Wat wilden we bereiken Op basis van de transitievisie warmte gaan we met deze dorpen in overleg over de uitvoering van het plan van aanpak. Wat hebben we gedaan Met de lokale energiecoöperatie Krigel hebben we een energie-bespaarprogramma in Nij Beets opgestart. Dat bestond uit een communicatiecampagne (artikelen in dorpskrant, Sà, item Omrop Fryslân, huis-aan-huis-brief), een enquête onder alle woningeigenaren, twee goed bezochte informatiebijeenkomsten, het aanbieden van professionele maatwerkadviezen aan woningeigenaren en het werven van energiecoaches (die begin 2023 een opleiding krijgen). Het programma krijgt in 2023 een vervolg. De ervaringen in Nij Beets gebruiken we in andere dorpen. We hebben de energiewerkgroep Tynje ondersteund bij het inzichtelijk maken van de energiebehoefte. Daarbij wordt samen met dorpsbewoners ook gekeken naar de mogelijkheden voor energiebesparing en naar hoe de dan nog resterende vraag naar energie duurzaam kan worden opgewekt. Gebruik is gemaakt van de energiemixmethode, waarvoor twee avonden zijn georganiseerd. De verdere uitwerking staat voor 2023 op het programma. In de dorpen Bakkeveen, Frieschepalen en Ureterp hebben wij ondersteuning geboden voor eenmalige activiteiten en/of de aanloop naar projecten voor verduurzaming.

We doen onderzoek naar de potentie van groen gas. Wat wilden we bereiken Voortbouwend op het provinciale onderzoek "Groen gas en haar bijdrage aan de Friese energietransitie" en de ervaringen in Wijnjewoude, kijken we of de productie van groen gas uit (mono-)mestvergisting voor onze gemeente een realistisch alternatief is voor aardgas. Wat hebben we gedaan Opsterland was actief betrokken bij het opstellen van het Groen Gas Manifest dat op 13 juli 2022 is aangeboden aan gedeputeerde Poepjes. Hierin is de potentie en zijn de kansen om tot succesvolle groen gas productie te komen benoemd. Het manifest wordt onderdeel van één van de deelprojecten onder de RES-Fryslân. Er is met WEN en de werkgroep leefbaarheid meegedacht bij het groen gas project in Wijnjewoude. We hebben daarover diverse vragen vanuit de raad en de mienskip beantwoord. Daarnaast is een groengas initiatief in Nij Beets ondersteund. Hier hebben veertien veehouders het idee om hun mest op de eigen bedrijven te vergisten en het geproduceerde gas centraal op te werken tot aardgaskwaliteit en op het gasnetwerk in te voeden. Samen met de provincie Fryslân dragen wij bij 66

aan de financiering van een haalbaarheidsstudie. We hebben een werkbezoek van de raad aan een mono-mestvergistingsinstallatie in Siegerswoude georganiseerd. We faciliteren Wijnjewoude bij de uitvoering van het project aardgasvrije wijken. Wat wilden we bereiken De gemeente heeft voor Wijnjewoude voor de periode 2021 tot en met 2028 een financiële bijdrage vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) gekregen. WEN is verantwoordelijk voor de uitvoering. De gemeente faciliteert WEN daarbij. Wij adviseren WEN bij het opstellen van de uitvoeringsplannen en toetsen deze aan de PAW-regeling. We ondersteunen WEN bij de uitvoering. We monitoren de voortgang. Wat hebben we gedaan De gemeente heeft WEN gefaciliteerd bij de uitvoering van de PAW. WEN heeft uitvoeringsplannen opgesteld en na toetsing zijn middelen daarvoor aan WEN beschikbaar gesteld voor de uitvoering. Dit heeft ertoe geleid dat er ook in 2022 weer grote stappen zijn gezet op het gebied van energiebesparing. Veel inwoners van Wijnjewoude maken inmiddels gebruik van de Stimuleringsregeling. Met woningcorporatie Elkien zijn afspraken gemaakt over het versneld verduurzamen van de huurwoningen.

In het project groen gasproducties samen met werkgroep Leefbaarheid 2.0 onderzocht wat de meest geschikte wijze (decentraal/centraal) voor mono-mestvergisting is en op welke punten nader onderzoek gedaan moet worden op mogelijke overlast.

Doelstellingen Wij zetten in op 100.000 MWh duurzaam opgewekte energie in 2022 Opsterland wil in 2035 energieneutraal zijn. Daarvoor is naast energiebesparing een duurzame opwek van 450.000 MWh energie nodig. Dit moet in vier collegeperiodes worden bereikt.

Maatregelen We hebben een actieve inbreng in de regionale energiestrategie Wat wilden we bereiken Om ervoor te zorgen dat de Regionale Energiestrategie (RES) zoveel mogelijk aansluit bij onze ambities, hebben wij een actieve inbreng in de provinciale werkgroep. Wij stemmen af in OWO- en regionaal verband. Opsterland neemt deel aan het provinciale overleg, waarbij we onze inbreng afstemmen met de buurgemeenten. Wij dragen bij aan het uitvoeringsprogramma RES. Wat hebben we gedaan Het uitvoeringsprogramma RES 1.0 heeft vier sporen: lokale opwek en lokaal eigendom; de warmtetransitie in de bebouwde omgeving, de energie infrastructuur en maatschappelijke inpassing. We hebben een actieve deelname in het bestuurlijk overleg RES en in de werkgroep warmtetransitie. Onze OWO-collega’s nemen deel aan de andere werkgroepen. In OWO-verband stemmen wij regelmatig af. We richten een eigen energiebedrijf op Wat wilden we bereiken Er is een voorstel voor een energiebedrijf uitgewerkt. Dit voorstel gaan wij bestuurlijk en met de energiecoöperaties bespreken. Op basis van de uitkomsten gaan wij het energiebedrijf oprichten en uitbouwen. Inzet is energieopwekking en het ondersteunen van lokale energiecoöperaties.

67

Wat hebben we gedaan In 2022 is door een extern bureau een verdiepend onderzoek uitgevoerd. De eerste resultaten van de studie zijn in oktober tijdens een excursie met de raad gedeeld en een conceptrapport is opgesteld. Het onderzoek wordt in de eerste maanden van 2023 afgerond. De conclusies en aanbevelingen zullen met de raad worden gedeeld. Wij faciliteren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen Wat wilden we bereiken We gaan actief met initiatiefnemers (ondernemers, energiecoöperaties en/of groepen van inwoners) in gesprek over kansen en belemmeringen (met name ook de aansluitmogelijkheden van de netwerken van Liander en TenneT). Waar nodig faciliteren wij initiatieven, bijvoorbeeld door informatie, advies, bemiddeling, het doorverwijzen naar netwerkpartijen en/of het bijdragen in kosten voor onderzoeken. We zorgen voor heldere kaders en nemen waar mogelijk belemmeringen weg. We faciliteren de initiatieven voor de opwek van duurzame elektriciteit, de opslag daarvan en de productie van groen gas geproduceerd via monomestvergisting. Wij onderzoeken of deelname aan projecten voor energieopwekking en opslag buiten de gemeentegrenzen aantrekkelijk is. We hebben minimaal twee keer per jaar overleg met Liander over de aansluitmogelijkheden van initiatieven op hun netwerk.

Wat hebben we gedaan We zijn met vier initiatiefnemers voor de ontwikkeling van een zonneveld in gesprek. Het gaat om zonnevelden van 5 tot ruim 20 ha. In twee gevallen gaat het om uitbreiding van een bestaand zonneveld. Drie initiatiefnemers zeggen een claim op aansluitcapaciteit op het elektriciteitsnetwerk te hebben. De netwerkcongestie bij Liander en TenneT belemmert de ontwikkeling van nieuwe initiatieven. Om de problemen en mogelijke oplossingen van het elektriciteitsnetwerk in onze gemeente inzichtelijk te maken hebben wij in 2022 een “systeemanalyse” opgestart. Liander en TenneT zijn daarin belangrijke partners. Het onderzoek moet duidelijkheid geven over de invloed van de problemen op onze woningbouwplannen, de bedrijvigheid, de mobiliteit en onze duurzaamheidsambities. Wij verwachten de rapportage in de eerste maanden van 2023. Met Liander hebben we bijna maandelijks overleg. Naar aanleiding van een motie van de raad, zijn de procedures voor het plaatsen van kleine windmolens vereenvoudigd.

Doelstellingen Wij zetten in op een energiebesparing van 50.000 MWh in 2022 Om in 2035 energieneutraal te zijn wordt ingezet op een energiebesparing van 150.000 MWh. Eind 2022 moet daarvan 50.000 MWh zijn gerealiseerd.

Maatregelen We geven uitvoering aan de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) Wat wilden we bereiken Gemeente Opsterland heeft een aanvraag gedaan in het kader van de RREW-regeling om 2000 huishoudens te bewegen energiebesparende maatregelen te nemen. Deze aanvraag is gehonoreerd en de gemeente heeft een uitkering van MinBZK ontvangen. Uitvoering van de regeling vindt plaats vanaf de tweede helft van 2021. Wat hebben we gedaan Voor de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) zijn verschillende activiteiten uitgevoerd waarbij kleine energiebesparende maatregelen zijn aangeboden. Met de voucher-actie (70 euro tegoed voor webshop/cashback) hebben we zo’n 2000 huishoudens bereikt (1200 huurwoningen en 800 koopwoningen). Daarnaast hebben we acht energiemarkten georganiseerd, waar huurders voor 100 euro producten konden uitzoeken en energiebespaartips kregen. Daarmee hebben we

68

ongeveer 1100 huishoudens bereikt. Hiermee hebben we ruimschoots aan de verplichting voldaan om 1000 huishoudens te bereiken (waarvan minimaal 50% huurders). We monitoren het energiegedrag van onze inwoners Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat inwoners energiebewuster worden, hun energiegedrag aanpassen en maatregelen nemen om energie te besparen. Met activiteiten als het opstellen van warmtetransitieplannen, het verder uitwerken van het energieloket (met o.a. energiecoaches) en een communicatiecampagne willen wij inwoners daartoe stimuleren. Door monitoring kunnen wij de invloed meten en evalueren en zo nodig onze aanpak bijstellen. Wat hebben we gedaan Gegevens over energieverbuik in Opsterland monitoren we en zijn op te vragen via de Regionale klimaatmonitor (https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard). Voor de verduurzaming van woningen op dorpsniveau, zijn afgelopen jaar factsheets ontwikkeld. Deze zijn te vinden via het energieloket van de gemeente, Duurzaam Bouwloket en via https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/factsheet/verduurzaming-woningen-in-opsterland. We voeren een communicatiecampagne uit Wat wilden we bereiken De energietransitie vraagt (maximale) betrokkenheid van inwoners, ondernemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, de raad en de collega's in onze gemeente.

We gaan daarom via verschillende communicatie-uitingen zoveel mogelijk mensen inspireren en enthousiasmeren. Met gesprekken en (dorpen)netwerkbijeenkomsten houden wij de vinger aan de pols, halen we op wat er leeft en stemmen daar de communicatie op af. Wat hebben we gedaan Er waren zes pagina’s en er was een special in de Sa! met onderwerpen over de energietransitie en duurzaamheid. Daarnaast hebben we diverse nieuwsberichten en acties gedeeld via: social media, folders, de website www.energieinopsterland.nl en de Sa!. Er waren twee digitale bijeenkomsten voor energiewerkgroepen en –coaches over activiteiten en ontwikkelingen binnen de gemeente. In regionaal verband hebben we zeven webinars georganiseerd over het verduurzamen van woningen. Deze zijn goed bezocht en goed beoordeeld. Wij bieden energie-scans aan voor mienskips-gebouwen Wat wilden we bereiken Ongeacht de eigendomssituatie bieden wij alle besturen van dorpshuizen, scholen, etc. aan om op onze kosten een energiescan uit te laten voeren. Daarbij wordt ook geadviseerd over de meest renderende duurzaamheidsmaatregelen. Bij gebouwen in gemeentelijk eigendom gaan wij periodiek controleren of de warmte- en koude systemen optimaal zijn afgesteld. Wat hebben we gedaan Er zijn energiescans (met energie bespaaradvies) verricht bij het zwembad Gorredijk en bij MFC De Wier.

Eind 2022 is de nieuwe gemeentelijke subsidieregeling verduurzaming maatschappelijk vastgoed in werking getreden. Besturen van mienskipgebouwen kunnen daaruit subsidie ontvangen op energiebesparende investeringen. Aanvragen kunnen middels een scan uitgewerkt en onderbouwd worden. De besturen zijn via de Sa!, social media en directe mailing e.d. op deze regeling gewezen. Wij bouwen het energieloket verder uit Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is. Daarvoor is er het energieloket. Dit bestaat uit een netwerk van lokale energiecoaches, energieadviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. We gaan dit verder uitbouwen, door nieuwe energiecoaches op te leiden, de huidige bij te scholen en door energieadviseurs (met woningverbeterplannen) nadrukkelijker bij onze campagnes te betrekken. 69