Bijlage 1 - Jaarstukken 2022 inclusief de SiSa-verantwoording.pdf

23

Doelstellingen Wij stimuleren duurzame (circulaire) economie De gemeente geeft het goede voorbeeld. Dit komt tot uitdrukking in het inkoopbeleid. Ondernemers worden gestimuleerd om duurzaam en circulair te werk te gaan. Handvatten hiervoor worden aangeboden door verschillende instanties en de gemeente informeert daarover.

Maatregelen Transformatie bedrijventerreinen Wat wilden we bereiken In het overleg met de respectievelijke ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt. Expertise en knowhow worden uitgewisseld. Ook bij de transformatie van bedrijventerreinen is participatie een sleutelwoord, samenwerking is noodzakelijk. De gemeente draagt waar mogelijk bij aan initiatieven die de kwaliteit verhogen. Daarbij kan gedacht worden aan het faciliteren van glasvezel en veiligheidsmaatregelen. Wat hebben we gedaan De kavelverkoop is in 2022 onverminderd doorgegaan. Er zijn in Gorredijk nog 8 kavels beschikbaar en in Drachten-A7-zuid (onderdeel van GR bedrijvenpark Drachten A7) nog 1 kavel. Voor uitbreiding van Drachten A7-zuid is een uitbreiding van het werkingsgebied nodig. Hiervoor heeft in oktober een informatiebijeenkomst voor de raadsleden plaatsgevonden. Voor de uitbreiding van het bedrijvenpark in Gorredijk voeren we voorbereidende gesprekken. In overleg met de ondernemersverenigingen ondersteunen we de initiatieven ter verbetering van de kwaliteit op het bedrijventerrein. Zo loopt er op het bedrijventerrein van Gorredijk een onderzoek naar camerabeveiliging.

Wij steunen, waar mogelijk binnen bestaande kaders, slimme initiatieven om te komen tot een circulaire economie Wat wilden we bereiken We streven naar een circulaire economie. Hiervoor moeten we met het bedrijfsleven structureel stappen zetten. Als gemeente zijn we hierin niet leidend maar we geven wel het goede voorbeeld en stimuleren waar mogelijk. Wat hebben we gedaan In onze bedrijfsbezoeken wordt veel aandacht besteed aan de stijgende energieprijzen, de energietransitie en het streven naar meer circulariteit. Heeft een bedrijf daar een vraag over dan brengen we de koppeling met onze duurzaamheidsadviseurs tot stand of brengen we ze in contact met de specialisten van Ynbusiness. De duurzaamheidsscan wordt wel aangeboden, maar er is geen gebruik van gemaakt.

Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Op de bedrijventerreinen Overtoom en Tolbaas in Gorredijk zijn bouwrijpe bedrijventerreinen te koop. Op Tolbaas gebeurt dit in combinatie met wonen. Momenteel wordt er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor toekomstige uitbreiding op deze of andere locaties. In de paragraaf Grondbeleid wordt de verantwoording voor dit thema nader toegelicht.

24

Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2019

2020

2021 2022

2019

2020

2021 2022

Functiemenging

%

46,8%

47,3%

47,9%

*

53,3%

53,2%

53,3%

*

158,2

160,7

167,2

*

151,3

158,4

165,1

*

Vestigingen (van bedrijven) Aantal per 1.000 inwoners (tussen 15 t/m 64 jaar)

De functievermengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 14 maart 2023

Wat heeft het gekost x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2022

Begroting 2022 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

(primair)

wijzigingen)

2022

realisatie 2022

Lasten

1.223

801

2.265

1.715

-550

Baten

1.407

499

1.991

1.316

-675

184

-302

-274

-399

-125

Lasten

180

155

155

225

70

Baten

34

-

35

35

-

Saldo na

38

-457

-395

-590

-195

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Realisatie

Mutatie begroting/

2022

realisatie 2022

Saldo per taakveld 3.1 Economische ontwikkeling

-183

-134

49

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-96

-374

-278

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-72

-33

38

3.4 Economische promotie

77

142

65

Saldo voor bestemming

-274

-399

-125

Recreatie en toerisme

-155

-225

-70

Totaal stortingen reserves

-155

-225

-70

AR-Transformatie Bedrijventerreinen

28

28

-

AR-Samenwerking onderwijs-bedrijfsleven

7

7

-

Totaal onttrekkingen reserves

35

35

-

-395

-590

-195

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

25

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2022 € 195.000 nadeel Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2022 een voordeel € 49.000 In 2022 is gestart met het detailhandelsbeleid (begroot € 20.000). De kosten voor het opstellen van dit plan zijn betaald uit het reguliere budget. Per saldo geeft dit een voordeel van € 20.000. Jaarlijks worden uren doorbelast aan de gemeenschappelijke regeling Bedrijvenpark A7. Deze inkomst was in 2022 niet begroot. Dit geeft een voordeel van € 14.000. De eindafrekening van de streekagenda geeft per saldo een voordeel van € 15.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2022 een nadeel van € 278.000. In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2022 een voordeel van € 38.000 ten opzichte van de begroting. De afspraken voor de samenwerking onderwijs & bedrijf worden in 2023 afgerond binnen het reguliere budget. Dit geeft in 2022 een voordeel van € 7.000. Binnen het reguliere beleid van Economische Zaken worden het bedrijvenloket en bedrijfsregelingen verwerkt en afgestemd op de huidige economische situatie. Dit geeft in 2022 een voordeel van € 28.000. Vanuit de resultaatsbestemmingen 2021 (algemene reserve) zijn voorgaande budgetten beschikbaar gesteld.

Door de lagere opbrengst van reclamebelasting (€ 5.000, taakveld 0.64 belastingen overig) is de bijdrage aan het ondernemersfonds ook lager. Dit geeft een voordeel van € 5.000. De overige posten bedroegen per saldo € 2.000 nadelig. Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2022 een voordeel van € 65.000. De hogere inkomsten voor toeristenbelasting geven een voordeel van € 47.000. De lagere kosten voor de promotie van recreatie en toerisme in dit taakveld geven een voordeel van € 23.000. De kosten voor de promotie zijn opgenomen in het reguliere beleid en betaald vanuit taakveld 5.7 recreatie. Beide voordelen (€ 70.000) zijn toegevoegd aan de reserve recreatie en toerisme. Het overige nadeel in dit taakveld is € 5.000. De mutatie in de reserves (nadelig € 70.000) wordt toegelicht in de taakvelden 3.3. en 3.4.

26

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Het is belangrijk dat vanuit elk dorp goed onderwijs bereikbaar is. Kwalitatief goed onderwijs is onontbeerlijk, want het is de basis voor een maatschappij waarin burgers verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen voor zichzelf en hun omgeving. De kwaliteit van het onderwijs heeft daarom een hogere prioriteit dan de nabijheid van een school. We bieden basisonderwijs aan in doelmatige schoolgebouwen. Wij zijn er voorstander van om, daar waar mogelijk, van onderop te komen tot kindcentra waarin zoveel mogelijk kindvoorzieningen (onderwijs en kinderopvang) zijn ondergebracht. Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het thuiszitten worden voorkomen. We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het gebiedsteam. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen, bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang.

Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2015-2030 Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035

Thema Onderwijs Doelstellingen We bieden kinderen een goede startpositie voor het primair onderwijs De gemeente Opsterland wil kinderen ondersteunen bij hun taal-, reken-, sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling. Kinderen krijgen hierdoor een grotere kans op een succesvolle levensloop-, school en arbeidsloopbanen. We doen dit op verschillende manieren: - We ondersteunen ouders met behoefte aan opvoedingsondersteuning, zodat zij handvatten krijgen om hun kind in de thuisomgeving te stimuleren. - We stimuleren ouders in onze gemeente om gebruik te maken van voorschoolse voorzieningen. - We stimuleren ouders van geïndiceerde doelgroepkinderen om gebruik te maken van het VVEaanbod. - We voorzien samen met onze ketenpartners (JGZ, aanbieders van voorschoolse voorzieningen en educatie en het primair onderwijs) in passend aanbod voor jonge kinderen in onze gemeente. We willen onderzoeken tot in welke mate het mogelijk is om het zorgaanbod in de voorschoolse periode te verbreden, waardoor meer kinderen dichtbij huis op een snelle en efficiënte manier ondersteuning kunnen krijgen.

Maatregelen Wij herijken het VVE-beleid om een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie te kunnen realiseren Wat wilden we bereiken De gemeente Opsterland heeft een wettelijke verplichting om te voorzien in een aanbod VVE (voor- en vroegschoolse educatie) voor geïndiceerde doelgroepkinderen in de gemeente. Uit onderzoek blijkt dat deelname aan voorschoolse educatie in de voorschoolse fase een bewezen positief effect heeft op de ontwikkeling van jonge kinderen. Vooral kinderen uit achterstandssituaties profiteren van de positieve effecten op de cognitieve, taal en sociaal-emotionele ontwikkeling, de gezondheid en het welbevinden van kinderen. We willen daarom zoveel mogelijk kinderen laten deelnemen aan een

27

intensief en kwalitatief hoogwaardig VVE-aanbod. We voorzien in een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie in zoveel mogelijk kernen en dorpen in onze gemeente. Wat hebben we gedaan We hebben binnen de gemeente Opsterland een groot aanbod van VVE-locaties, zodat alle kinderen dicht bij huis VVE kunnen volgen. In 2020 is een nieuw VVE-beleidskader vastgesteld. Op basis van dit beleidskader is in 2021 gestart met de uitvoering, in samenwerking met gemeenten Ooststellingwerf en Weststellingwerf en betrokkenen uit het werkveld. In 2022 is daar een vervolg aan gegeven. Aan het einde van het jaar is een VVE-conferentie georganiseerd, waarvoor alle professionals uit het onderwijs en de kinderopvang in OWO verband zijn uitgenodigd. Doel was ontmoeting en deskundigheidsbevordering. Het was een geslaagde en succesvolle bijeenkomst.

Doelstellingen We zorgen dat onderwijs bereikbaar is Niet iedereen is in staat om zelfstandig naar de passende onderwijs instelling te reizen. Daar waar nodig faciliteren we de vervoersbehoefte. In 2022 vernieuwen wij het beleid leerlingenvervoer zodat deze op de nieuwe verordening en op de praktijk aansluit.

Maatregelen We organiseren leerlingenvervoer voor leerlingen in het speciaal (basis)onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Wat wilden we bereiken Leerlingenvervoer is beschikbaar voor leerlingen die het speciaal (basis)onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs bezoeken. Samen met ouders, de leerling en zo nodig andere betrokkenen of deskundigen wordt bekeken welke vorm van vervoer passend is. Dit is situatieafhankelijk en wordt mede bepaald door de mogelijkheden van de leerling, de verbinding met het openbaar vervoer en de afstand tot de school. Wat hebben we gedaan Er is in 2022 een nieuwe verordening bekostiging leerlingenvervoer Opsterland vastgesteld en er zijn nieuwe beleidsregels leerlingenvervoer vastgesteld. Er heeft een kleine stijging in kosten plaatsgevonden. Jaarlijks kan uitgegaan worden van een stijging, omdat de kosten van het vervoer geïndexeerd worden op basis van de NEA-index. Als een kind volgens de verordening recht heeft op leerlingenvervoer zijn gemeenten wettelijk verplicht om leerlingenvervoer te betalen. We hebben in 2022 voldaan aan onze wettelijke taken op het gebied van leerlingenvervoer.

Doelstellingen Wij dragen zorg voor veilige kinderopvanglocaties Wij dragen zorg voor veilige kinderopvanglocaties en voeren toezicht en handhaving op kinderopvang uit. In 2022 herijken we het gemeentelijk beleid toezicht en handhaving op kinderopvang.

Maatregelen Wij herijken het beleid toezicht en handhaving WKO Wat wilden we bereiken Handhaving van en toezicht op de wet kinderopvang is een van de gemeentelijke taken. Opsterland heeft hier in 2018 beleidsregels handhaving WKO opgesteld.

28

Wat hebben we gedaan Omdat er ontwikkelingen hebben plaatsgevonden in het landelijke beleid, wordt er ook voor Opsterland nieuw beleid voorbereid. Voor dit kan worden vastgesteld dienen we nog enkele landelijke wijzigingen af te wachten.

Doelstellingen Wij dringen laaggeletterdheid terug De aanpak van laaggeletterdheid is een langdurige kwestie. De gemeente heeft een actieplan laaggeletterdheid opgesteld.

Maatregelen We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit Wat wilden we bereiken In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en het beter kunnen signaleren. Anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod. Wat hebben we gedaan Ondanks dat er activiteiten stil zijn komen te liggen ten tijde van de coronapandemie is er wel gewerkt aan het vergroten van het bewustzijn en het verbeteren van het signaleren van laaggeletterdheid. Het actieplan laaggeletterdheid 2018-2020 wordt doorontwikkeld, inclusief een aantal nieuwe speerpunten, bijvoorbeeld op het gebied van effectief leesonderwijs.

Doelstellingen Wij voorkomen verzuim en voortijdig schoolverlaten Het is belangrijk om verzuim en voortijdig schoolverlaten van jongeren in onze gemeente zo veel mogelijk te voorkomen. Dit met als uiteindelijk doel dat jongeren de voor hen hoogst haalbare en meest passende onderwijs- en/of arbeidsmarktpositie bereiken. Het betreft hier jongeren tot 23 jaar.

Maatregelen We werken samen met RMC Regio De Friese Wouden Wat wilden we bereiken Samenwerken in RMC-verband is een wettelijke taak waaraan we ook in 2022 invulling blijven geven. Jaarlijks wordt de gezamenlijke inzet vanuit de RMC- regio voor het volgende jaar beschreven in een actieplan. Wat hebben we gedaan In samenwerking met de zes andere gemeenten die betrokken zijn bij RMC Regio De Friese Wouden wordt besproken hoe we verzuim en schooluitval kunnen verminderen en voorkomen. In samenspraak met de samenwerkingsverbanden PO/VO en het onderwijsveld is dit een continu proces. In het regionale jaarverslag wordt beschreven wat de stand van zaken is op het gebied van verzuim en schoolverlaten.In het schooljaar 2020-2021 is het aantal leerlingen in onze gemeente gestegen (naar 4.882). Over de gehele regio bekeken nam het aantal leerlingen af. Opvallend is de stijging van het verzuim binnen het MBO. Dit is echter nu vergelijkbaar met het verzuim voor corona. Ook in het voortgezet onderwijs is het verzuim toegenomen. Dit kan te maken hebben met het beter melden van verzuim door scholen. Er waren 152 Opsterlandse leerlingen die voortijdig de schoolbanken verlieten. De meesten hiervan zijn leerlingen die overbelast zijn (door een opeenstapeling van problemen zijn ze (tijdelijk) niet in staat een opleiding te volgen) en zogenaamde ‘opstappers’ (jongeren die aan het werk willen).

29

De gemeenteraad ontvangt uiterlijk in het tweede kwartaal van 2023 het jaarverslag met meer informatie over schooljaar 2021 - 2022 en het actieplan voor het komende jaar.

Doelstellingen Wij zorgen ervoor dat elk kind toegang heeft tot een veilige speelplaats De gemeente Opsterland wil dat ieder kind opgroeit in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zich te ontwikkelen. Om dit te bereiken is het van belang dat er voldoende veilige buitenspeelruimte beschikbaar is. Buitenspelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen en kan overgewicht en andere problemen op latere leeftijd voorkomen. De gemeente zorgt ervoor dat er voldoende buitenspeelruimte beschikbaar is en dat deze ruimte veilig is voor kinderen om te spelen.

Maatregelen We herijken de richtlijnen speeltuinbeleid “bûten boartsje yn Opsterlân” en stellen deze opnieuw vast in 2022. Wat wilden we bereiken Na evaluatie is gebleken dat de richtlijnen van het speeltuinbeleid niet volledig aansluiten op de praktijk. Daarom is het belangrijk om de richtlijnen opnieuw te bekijken en zo nodig aan te passen. Wat hebben we gedaan In samenwerking met de uitvoering hebben we de richtlijnen aangepast zodat deze aansluiten op de praktijk.

Doelstellingen Wij zorgen voor een dekkend aanbod van toegankelijke onderwijsgebouwen In de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs spelen wij een centrale rol. Wij zijn samen met de schoolbesturen verantwoordelijk voor schoolgebouwen waar het prettig is om in te leren en te werken.

Maatregelen Kindcentrum De Finne - Beetsterzwaag Wat wilden we bereiken In Beetsterzwaag wordt Kindcentrum De Finne gerealiseerd. In dit gebouw krijgen samenwerkingsschool De Finne en kinderopvang onderdak. Ook werken we met VV De Sweach samen met als doel in het gebouw kantine en kleedruimtes te realiseren. Wij richten het openbaar gebied in. Wat hebben we gedaan Het uitvoeringskrediet is in 2022 nog niet aangevraagd. De stijgende (bouw)kosten waren aanleiding om de financiële dekking voor alle onderdelen (school, KOV, VV De Sweach) te herzien. Dit heeft voor oponthoud gezorgd. Voor meer informatie, zie paragraaf projecten. Kindcentrum De Treffer - Gorredijk Wat wilden we bereiken We bouwen een nieuw kindcentrum in Gorredijk. Hierin worden obs de Treffer en kinderopvang gehuisvest. Wat hebben we gedaan Het kindcentrum De Treffer is voor de zomer 2022 technisch opgeleverd. De feestelijke opening was 22 september 2022.

30

Multifunctionele accommodatie de Tynje Wat wilden we bereiken In de MFA De Tynje worden verschillende (basis)voorzieningen gecombineerd, waaronder onderwijs, ontmoeting en sport Wat hebben we gedaan Het definitief ontwerp met de daarbij behorende (stichtings)kostenraming en het dekkingsplan zijn klaar en door alle partijen (inclusief B&W) vastgesteld. Het definitief ontwerp en de bijbehorende kredietaanvraag zijn in de raadsbijeenkomst van 16 januari 2023 unaniem vastgesteld. De planning is om het MFA na de zomervakantie van 2024 in gebruik te nemen. Onderwijshuisvesting BHS Wat wilden we bereiken De BHS is onlangs gefuseerd met Singelland in Drachten en heeft in 2019 een huisvestingsaanvraag ingediend. In dit kader zijn de besturen van OSG Het Singelland en de BHS momenteel in gesprek met de gemeente Opsterland over de huisvesting. Wat hebben we gedaan Wij zijn samen met het schoolbestuur in goed overleg over de toekomstige huisvesting van BHS Gorredijk-Singelland. Zodra er een concrete uitwerking en voorstel voor aanpassing van de huisvesting ligt, wordt dit ter besluitvorming voorgelegd aan het college en de gemeenteraad. Verkenning huisvestingsscenario’s Ureterp Wat wilden we bereiken Ureterp telt drie basisscholen, namelijk de protestants-christelijke basisschool De Opdracht, de gereformeerde basisschool Eben Haëzer en de openbare basisschool De Twirre.

Er zijn drie afzonderlijke huisvestingsaanvragen ingediend bij de gemeente. Wat hebben we gedaan De schoolgebouwen in Ureterp hebben een plek gekregen in het vastgestelde IHP 2022 – 2035. Het vernieuwbouwen van GBS Eben Haëzer is hier als perspectief in opgenomen. Het afgelopen jaar heeft het schoolbestuur met de gemeente afspraken gemaakt over vernieuwbouw. Er is een voorbereidingskrediet afgegeven, waarmee de planvorming is opgestart. De schoolbesturen van CBS De Opdracht en OBS De Twirre zijn bezig met een traject om beide scholen te fuseren. Het in het IHP opgenomen voornemen is om CBS De Opdracht uit te breiden ten behoeve van de leerlingen van OBS De Twirre en een IKC te vormen. Zodra helderheid is over een eventuele fusie wordt een voorbereidingskrediet aangevraagd. Wij voeren het integraal huisvestingsplan uit Wat wilden we bereiken Het doel van dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) is om een zo compleet mogelijk beeld te geven van de stand van zaken en ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting van het basis- en voortgezet onderwijs in Opsterland. Wat hebben we gedaan Vorig jaar is het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022 – 2035 door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin zijn de beleidsuitgangspunten genoemd op het gebied van onderwijshuisvesting.

Daarnaast zijn de schoolgebouwen getoetst op integrale kwaliteit en is beoogd om via de karakterisering en beleidsambitie te prioriteren, perspectieven te bieden en een investeringsplan op te stellen om te komen tot een meerjarenplanning voor schoolgebouwen.

31

Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2019 2020 2021 2022 2019 2020 2021 2022

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

0

0

0

*

2

3

3

*

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

28

11

15

*

25

20

20

*

Voortijdige schoolverlaters

% deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs

* 2,0% 1,7% 1,9%

*

1,3% 1,2% 1,2%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 14 maart 2023

Wat heeft het gekost x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2022

Begroting 2022 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

(primair)

wijzigingen)

2022

realisatie 2022

Lasten

2.921

Baten

3.527

3.808

3.713

-95

346

536

665

720

55

-2.575

-2.992

-3.142

-2.993

149

Lasten

28

41

41

-

-41

Baten

-

163

163

4.845

4.682

-2.603

-2.870

-3.020

1.852

4.872

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Realisatie

Mutatie begroting/

2022

realisatie 2022

Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs

-265

-276

-11

4.2 Onderwijshuisvesting

-1.694

-1.505

189

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-1.184

-1.212

-29

Saldo voor bestemming

-3.142

-2.993

149

-

-

-

Huisvesting speciaal onderwijs

-41

-

41

Totaal stortingen reserves

-41

-

41

263

263

163

4.142

3.979

Huisvesting speciaal onderwijs

-

439

439

Totaal onttrekkingen reserves

163

4.845

4.682

-3.020

1.852

4.872

Stortingen reserves Huisvesting basisonderwijs

Onttrekkingen reserves Reserve De Treffer Huisvesting basisonderwijs

Saldo na bestemming

32

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2022 € 4.872.000 voordeliger dan begroot. Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2022 een nadeel van € 11.000 ten opzichte van de begroting Het nadeel binnen dit taakveld is veroorzaakt doordat de kosten voor gebruik van de accommodaties bewegingsonderwijs hoger waren dan begroot. Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2022 een voordeel van € 189.000 ten opzichte van de begroting. Het voordeel op de kosten onderwijshuisvesting is € 163.000. Dit betreft met name lagere onderhoudskosten (€ 128.000) maar er was ook een voordeel op de kapitaallasten (€ 37.000). De overige lasten bedroegen per saldo € 2.000. Ten opzichte van de begroting was er verder nog sprake van een hogere vergoeding van derden voor het gebruik van lokalen (€ 25.000). Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2022 een nadeel van € 29.000 ten opzichte van de begroting. Voor de kosten van het leerlingenvervoer was in 2022 € 620.000 geraamd. De werkelijke uitgaven waren € 705.000. Dit budget is dus met € 85.000 overschreden. De reden hiervoor is dat de tarieven fors gestegen zijn en dat het aantal kinderen dat gebruikt maakt van het leerlingenvervoer ook een stijging laat zien. De kosten van onderwijsbeleid waren in 2022 € 55.000 voordeliger dan geraamd.

Zo zijn de rijksinkomsten voor verbreding VVE (vroeg- en voorschoolse educatie) in 2022 verder gestegen, de intensivering van het beleid is ook in 2022 ingezet maar wordt in 2023 verder uitgerold. De overige posten gaven per saldo een voordeel van € 1.000. Mutatie in reserves voordelig € 4.723.000. In de raad van 4 juli 2022 is het nieuwe Integraal Huisvestingsplan vastgesteld. Hierbij zijn de structurele kapitaallasten van de onderwijshuisvesting ook structureel in de begroting verwerkt. Daarom zijn de geraamde storting en onttrekking over 2022 niet meer nodig. Het gevolg van het nieuwe Integraal Huisvestingsplan is ook dat de reserves onderwijshuisvesting kunnen vrijvallen bij de jaarrekening 2022. Per saldo levert dit in 2022 een éénmalige bate op van € 4.718.000.

33

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Dit programma gaat over vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Puur Cultuur – Kadernota cultuurbeleid 2012-2022 Notitie Beleidskeuzes Cultuurnota 2012-2022 Aktualisaasje Frysk Taalbelied – Frysk en Fierder 2014-2018 (actualisatie in 2021) Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016 Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen" Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Ontwikkelagenda Leefbaarheid en inclusieve samenleving Bomenbeleidsplan 2020 Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025

Thema Cultuur Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Cultuur draagt bij aan de levendigheid van dorpen en kernen in de gemeente. Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding.

Maatregelen Openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners aan de samenleving Wat wilden we bereiken Wij nodigen de bibliotheek uit om bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van onze inwoners van jong tot oud. De focus van bibliotheken wordt steeds meer verlegd van het uitlenen van boeken naar het vergroten van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen en het ondersteunen van en bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Met activiteiten als het Digitaal-huis en de Bibliotheek op School draagt de bibliotheek bij aan het bevorderen van taalvaardigheid van kinderen en volwassenen. Wat hebben we gedaan De gemeenteraad heeft op 12 december 2022 het Bibliotheekbeleid 2023-2026 vastgesteld. Nieuwe maatschappelijke opgaven voor de bibliotheek liggen aan de basis van het nieuwe beleid en de uitvoeringsovereenkomst. De aan het beleid gekoppelde Uitvoeringsovereenkomst 2023-2026 is ondertekend. Deze is nu de basis voor de activiteiten van de BZOF en het toetsingskader voor de gemeentelijke subsidies. Samen met de museum-besturen willen we onderzoeken op welke wijze we de musea toekomstbestendig kunnen maken. Wat wilden we bereiken Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur-toerisme een belangrijke invulling van het toeristisch product dat we aan willen bieden.

De musea in de gemeente dragen in belangrijke mate bij aan het verhaal over Opsterland, dat we willen vertellen. Wat hebben we gedaan In 2022 zijn intensieve gesprekken gevoerd met Museum Opsterland over de bedrijfsvoering en de toekomst van het museum. In het kader van het deelproject Upgrade Museum Opsterland van het 34

Regiodeal-project Geweldig Gorredijk zijn twee onderzoeken opgestart. Er is onderzocht of een uitgebreide horecavoorziening bij het museum mogelijk is. Daar is uit gebleken, dat een passende horecavoorziening afhankelijk is van de inhoudelijke invulling van het museum. Daar heeft een horecavoorziening slechts een beperkte ondersteunende functie in. Daarnaast wordt onderzocht welke stappen moeten worden genomen om het museum inhoudelijk een upgrade te kunnen geven. Dit onderzoek is eind 2022 gestart en zal in maart 2023 een eerste rapportage opleveren. Het museum It Damshûs is druk bezig de aanwezige voorzieningen op een goed peil te houden. De restauratie van It Súdergemaal heeft daarbij voorrang gekregen boven een mogelijke uitbreiding met een nieuw Energiepaviljoen.De Tropische Kas is actief bezig zich voor te bereiden op de toekomst, vooral met het oog op de energiekosten en welke alternatieven er voor hen open staan. De onderlinge samenwerking is in 2022 verder uitgebouwd. Er vinden onderlinge gesprekken plaats en er is een gezamenlijk magazine verspreid voor het seizoen. Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven Wat wilden we bereiken De regeling Cultuur Promotie 2016 is in 2021 geëvalueerd. Er komt in 2022 een nieuwe subsidieregeling Cultuur Evenementen Opsterland, waarin de aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland zijn verwerkt.

Wat hebben we gedaan De nieuwe regeling Cultuur Evenementen is in februari 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. Hiermee kunnen culturele activiteiten in de gemeente worden ondersteund, waarbij een splitsing is aangebracht tussen lokale evenementen en (boven)regionale evenementen. Er zijn in 2022 18 lokale evenementen en 9 (boven)regionale evenementen gesubsidieerd. Alle culturele instellingen zijn tevreden met de nieuwe regeling.

Doelstellingen Wy wolle de Fryske taal werkenber en tagonklik hâlde De Fryske taal makket diel út fan ús kultuer. It is van grut belang om it Frysk dêrom in wichtich plak te jaan yn ús deistich libben.

Maatregelen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke Wat wilden we bereiken Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke. Wy organisearje kursussen foar ús meiwurkers. Boppedat gean wy yn petear mei organisaasjes wêr’t wy in subsydzjerlaasje mei hawwe, oer de mooglikheden dy’t sy hawwe om it Frysk te brûken en sichtber te meitsjen. Wy sille oan nije gemeentlike projekten in Fryske namme jaan. By ferfanging fan plaknammebuorden wurdt de Fryske namme boppe de Nederlânske namme setten. Wat hebben we gedaan Neidat de gemeenteried ein 2021 it nije Frysk Taalbelied middels de nota "Romte foar Taal" fêststeld hat, is in subsydzje oanfrege by de provinsje Fryslân foar de útfiering fan it nije belied. Mei dizze subsydzje fan € 10.000,00 is yn 2022 begûn mei it organisearjen fan kursussen foar de eigen amtners. It giet dan om "Frysk ferstean en lêze" en "Frysk skriuwe". Dizze kursussen wurde yn 2023 fuortset. Fierders wurdt besocht om eltse moanne omtinken te jaan oan Fryske Freed, wêrby oansletten wurdt by "Sichtberens foar it Frysk", troch in publikaasje as gemeentlik nijs yn it Frysk nei bûten te bringen. 35

Thema Toerisme en recreatie Doelstellingen We optimaliseren de toeristische mogelijkheden ter versterking van de lokale economie We bieden ruimte voor de ontwikkeling van de toeristische sector in Opsterland. Dit doen we door in de voorwaardenscheppende sfeer actief bij te dragen aan het optimaliseren van de toeristische mogelijkheden binnen Opsterland. Daarnaast verleiden we toeristen tot een meerdaags verblijf in Opsterland.

Maatregelen Impuls openluchtzwembad Dundelle in Bakkeveen Wat wilden we bereiken Wij investeren extra in dit zwembad om het aantrekkelijker te maken. Deze eenmalige extra investering wordt bekostigd uit het budget (incl. reserve) voor recreatie en toerisme, Kansen Benutten. Wat hebben we gedaan De investeringsimpuls voor het inrichten van een toeristisch informatiepunt (TIP) bij Dúndelle is gerealiseerd. Toeristen worden uitgenodigd om naar Opsterland te komen en om langer te verblijven in onze gemeente Wat wilden we bereiken De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland participeren in de Toerisme Regiomarketing ZuidoostFriesland (TRZF) om zo de toeristische mogelijkheden binnen de regio Zuidoost-Friesland, en dus ook Opsterland, te versterken. Het plan van aanpak van de TRZF geeft een nieuwe positionering aan van Zuidoost Friesland als Het Andere Friesland. De toeristische ondernemers, bewoners, gemeenten en organisaties van Zuidoost-Friesland dragen de regio uit als een fantastische en aantrekkelijke bestemming. Toerisme en recreatie is in de Regiodeal Zuidoost Friesland een belangrijk verbindend thema. Wat hebben we gedaan De Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland heeft ook dit jaar weer ingezet op marketing en promotie van de regio Zuidoost Friesland.

Denk daarbij aan extra inzet op zakelijk toerisme in samenwerking met Meet in Friesland, online aanwezigheid op diverse kanalen en de ontwikkeling van diverse printmaterialen (Regiomagazine, Turfroutekaart). Ook is gestart met een regionale evenementenkalender, die zowel on- als offline verspreid wordt. Daarnaast werd de door TRZF gestarte reviewcampagne van 2021 uitgebreid naar de gehele provincie. Hierin leren ondernemers om hun reviews te managen en verbeteren en worden bezoekers en toeristen actief benaderd om hun review achter te laten. Varen in de Friese wouden: we gaan de faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband Wat wilden we bereiken In samenwerking met de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland verbeteren we het gastheerschap rond de Turfroute. Wat hebben we gedaan In 2022 werd het Museumcafé van Museum Opsterlân verbouwd en daarmee werd een toeristisch informatiepunt (TIP) gerealiseerd. Ook vond in 2022 het tweede jaar van de pilot rondom verruiming van de brug- en sluistijden in het Polderhoofdkanaal plaats. In 2023 wordt gekeken naar de uitkomsten. Daarnaast zette ook de Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland in op de Turfroute. Zij vernieuwden o.a. de Turfroute kaart en er werden Turfroute tasjes met informatiemateriaal uitgedeeld

36

bij sluizen langs de Turfroute. Verder werd ingezet op een goede digitale informatievoorziening via provinciale en regionale kanalen. We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden Wat wilden we bereiken De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland dragen bij aan de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland met als doel de bestemming Zuidoost-Friesland, Het Andere Friesland, met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap). Wat hebben we gedaan De stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) heeft volop ingezet op gastheerschap en informatievoorziening. Zo werden er bijeenkomsten en workshops voor ondernemers georganiseerd, vond er een bussafari door de regio plaats voor ondernemers, bestuurders, raadsleden en ambtenaren en zijn er bijeenkomsten georganiseerd voor de verschillende Toeristisch Informatie Punten (TIP’s) in de regio. Tussen de vijf gemeenten in Zuidoost Friesland bestaat een goede samenwerking en hier is in 2022 verder aan gebouwd. In maart werd in het kader van de Regiodeal Recreatie & Toerisme het rapport rondom de regionale toeristische ontwikkelstrategie afgerond. Hierin werd ook een regionaal uitvoeringsprogramma tot 2030 vastgesteld.

We verbeteren de fiets-, ruiter- en MTB-netwerken in regionaal verband Wat wilden we bereiken Voor inwoners en toeristen van de toeristische regio Zuidoost-Friesland moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van onze routenetwerken. In regionaal verband gaan we verder met het ontwikkelen en realiseren van een ATB-routenetwerk en een men- en ruiterroutenetwerk in Het Andere Friesland. Wat hebben we gedaan In regionaal verband vonden er gesprekken plaats met terreinbeheerorganisaties (TBO's). Samen met hen onderzoeken we op welke manier er een ATB-routenetwerk en een men- en ruiterroutenetwerk in "Het Andere Friesland" ontwikkeld en gerealiseerd kan worden. Dit wordt naar verwachting in 2023 afgerond. We zetten ons in voor het verbeteren van de staat van de fietspaden. Wat wilden we bereiken Voor inwoners en toeristen moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van de fietspaden in Opsterland. Wat hebben we gedaan In 2022 is de samenwerkingsovereenkomst voor opwaardering van de recreatieve fietspaden in de omgeving Bakkeveen/ Wijnjewoude ondertekend door de gemeente, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Provincie Fryslân. Samen met de Verenigingen van Plaatselijk Belang is er gewerkt aan een plan van aanpak voor deze fietspaden. Het doel is om de staat van de fietspaden duurzaam te verbeteren.

In de samenwerkingsovereenkomst is afgesproken dat de Provincie Fryslân opdrachtgever is. In 2023 wordt met de realisatie begonnen.

37

Thema Openbaar groen Doelstellingen De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend De openbare ruimte wordt netjes gehouden volgens het beeldkwaliteitsplan 2021-2025.

Maatregelen De openbare ruimte wordt onderhouden conform het beeldkwaliteitsplan Wat wilden we bereiken In 2021 wordt een nieuw Beeldkwaliteitsplan (2021-2026) vastgesteld. Wat hebben we gedaan Uit de periodieke schouw (kwaliteitsinspectie) blijkt dat aan de geambieerde kwaliteitsniveaus is voldaan. Wateroverlast wordt zoveel mogelijk voorkomen Wat wilden we bereiken De waterberging en afvoer van overtollig water moet op orde zijn conform de vereisten in het Beeldkwaliteitsplan en reguliere afspraken met het Wetterskip. Wat hebben we gedaan De reguliere afspraken met het Wetterskip zijn nagekomen en de eisen uit het Beeldkwaliteitsplan zijn gehaald. Noemenswaardige werkzaamheden zijn: - De vier grootste (en 25 kleinere) gemalen in de gemeente zijn volledig gerenoveerd; - Meer dan zeshonderd meter vrijvervalriolering is voorzien van een nieuwe plastic binnenwand (relining); - 21 km riolering is geinspecteerd en gereinigd. We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat wilden we bereiken De gemeente krijgt circa €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, conform vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een groot deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen.

Wat hebben we gedaan Het jaar 2022 was het laatste jaar voor de zwerfafvalvergoeding. Deze is besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers. Ook aan de himmelwike voor de basisscholen. Daarnaast is extra ingezet op het schoon houden van zogenaamde hotspots (bijvoorbeeld carpoolplaatsen) door de gemeente zelf.

Doelstellingen In Opsterland worden de landschappelijke en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat Bij ontwikkelingsinitiatieven borgen wij de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit door voor een goede inpassing te zorgen. Hiervoor is een overzichtskaart opgesteld met landschappelijke en groene cultuurhistorische elementen met de mogelijkheden tot bescherming hiervan.

38

Maatregelen We inventariseren en beschermen gebiedsdekkend de groene en cultuurhistorische structuren Wat wilden we bereiken We gebruiken ter bescherming van landschappelijke en groene elementen/structuren de in 2020 opgestelde overzichtskaart. Wat hebben we gedaan De in 2020 opgestelde overzichtskaart wordt intern gebruikt om landschappelijke en groene elementen/structuren te beoordelen. Deze wordt onder meer ingezet bij het maken van bestemmingsplannen en andere ruimtelijke ontwikkelingen. En ook als bron voor de onderbouwing van de cultuurhistorische en landschappelijke waarden .

Doelstellingen We zetten ons in voor de bescherming en de verrijking van de biodiversiteit Opsterland kan bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit op lokale schaal. Hierbij richten we ons eerst op de openbare ruimte en daarmee het beheer en onderhoud door de gemeente zelf. Bloeiende planten zijn onmisbaar voor insecten. Insecten bestuiven andere gewassen, het fruit wordt gegeten door dieren en deze dieren weer door andere dieren.

Maatregelen Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en wenselijk nieuwe bomen terug Wat wilden we bereiken Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap een of meer nieuwe bomen terug geplant. Dit betekent niet dat er altijd 1-op-1 wordt terug geplant, het kan ook minder of meer zijn. Daarbij wordt gekeken naar ziekteresistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen. Dit uitgangspunt is geborgd in het in 2020 vastgestelde Bomenbeleidsplan. Bij projecten en beheerwerkzaamheden is het behoud van de aanwezige bomen het uitgangspunt. Bij noodzakelijke kap is herplant van nieuwe bomen aan de orde. Wat hebben we gedaan In 2022 zijn circa 150 nieuwe bomen geplant. We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt Wat wilden we bereiken In de openbare ruimte worden potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Hierbij kan het gaan om bermen, watergangen, groengebieden en kleine, mogelijk geïsoleerde groengebieden die als ‘steppingstone’ kunnen dienen. In het beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 is een deel van de arealen aangemerkt waarbinnen de biodiversiteit wordt gestimuleerd. Dit houdt bijvoorbeeld bij de grasvelden en bermen in dat ongeveer tweederde van dit areaal extensief wordt beheerd.

Extensief beheer houdt in dit geval in dat deze grassen één keer per jaar worden gemaaid waarbij het maaisel wordt afgevoerd. Wat hebben we gedaan Aan het geplande extensieve beheer is uitvoering gegeven. In overleg met de natuurverenigingen zijn afspraken gemaakt om op verschillende locaties te monitoren. Er is samen met inwoners en verenigingen invulling gegeven aan diverse initiatieven voor het verder versterken van de biodiversiteit. Het afplaggen van bermen en het realiseren van bijenhotels zijn daarvan een voorbeeld.

39

Thema Sport Doelstellingen Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen Met sport en bewegen wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd. Hiertoe ondersteunen wij het verenigingsleven en blijven we de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties en zetten we buurtsportcoaches in binnen het Sociaal Domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.

Maatregelen Wij ontwikkelen een nieuwe sportaccommodatie in Gorredijk/Kortezwaag met ruimte voor topsport Wat wilden we bereiken Binnen het Mienskipsinitiatief rekent men aan de investerings- en exploitatiebegroting van SOC Kortezwaag. De Mienskip heeft aangekondigd hiervoor een voorstel in te dienen bij de raad. Daar waar eerder de plannen voor De Skâns mee werden genomen in hetzelfde proces heeft het Mienskipsinitiatief aangegeven deze nu los te koppelen. Voor de ontwikkelingen van De Skâns zal een separaat voorstel worden ingediend. Wat hebben we gedaan De gemeenteraad heeft op 14 februari 2022 besloten niet in te stemmen met de plannen (het zogenaamde stichtingsmodel) van de mienskip voor SOC Kortezwaag. Daarmee is de regie voor de ontwikkelingen weer terug bij de gemeente. Inmiddels is er een architect en installatie adviseur gecontracteerd en wordt er gewerkt aan een schetsontwerp. Het ontwerp en bijbehorende kredietaanvraag worden voor de zomer 2023 aan de raad voorgelegd voor besluitvorming en vervolg. Na besluitvorming kan de aanbesteding plaatsvinden en daarna de realisatie starten.

Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2016

2020

2016

2020

Niet sporters

% Niet sporters

50,9%

53,3%

48,7%

49,3%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.

40

Wat heeft het gekost x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2022

Begroting 2022 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

(primair)

wijzigingen)

2022

realisatie 2022

Lasten

6.269

6.134

7.398

7.050

-348

Baten

749

427

904

636

-268

-5.521

-5.706

-6.494

-6.414

80

Lasten

-

-

-

-

-

Baten

154

125

359

356

-3

-5.367

-5.581

-6.135

-6.058

77

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2022

Realisatie

Mutatie begroting/

2022

realisatie 2022

Saldo per taakveld 5.1 Sportbeleid en activering

-193

-179

15

-1.493

-1.326

168

-367

-410

-43

5.4 Musea

-69

-67

2

5.5 Cultureel erfgoed

-4

-5

-1

5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

5.6 Media

-593

-612

-19

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.774

-3.816

-42

Saldo voor bestemming

-6.494

-6.414

80

Stortingen reserves Recreatie en toerisme Totaal stortingen reserves

-

-

-

359

356

-3

359

356

-3

-6.135

-6.058

77

Onttrekkingen reserves Recreatie en toerisme Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2022 een voordeel van € 77.000. Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2022 een voordeel van € 15.000 In het coronajaar 2021 konden de buurtsportcoaches niet maximaal ingezet worden, waardoor niet alle subsidiabele uren zijn gebruikt. Bij de subsidievaststelling in 2022 geeft dit een voordeel van €15.000. Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2022 een voordeel van € 168.000 Het begrote onderhoud op de sportvelden heeft afgelopen jaar niet plaatsgevonden, doordat keuring en inspectie hebben aangetoond dat groot onderhoud van de sportvelden niet nodig is. De behoefte aan groot onderhoud wordt jaarlijks per club en veld bepaald. Als gevolg van de coronapandemie zijn

41

de velden minder intensief bespeeld dan gebruikelijk, dat is positief voor de staat van onderhoud van het veld. Dit geeft een voordeel van € 140.000. In 2023 wordt een meerjarenplan opgesteld. De bijdrage aan VV De Sweach voor de nieuwbouw (raadsbesluit 11 oktober 2021) is in 2022 nog niet verstrekt omdat het project nog niet gestart is. Dit geeft een voordeel van € 60.000. Hiervoor wordt een budgetoverheveling voorgesteld. Het blijven voldoen aan de veiligheidseisen van de gymmaterialen heeft meer gekost dan begroot. Dit is een nadeel van € 37.000. Het overige verschil is € 5.000 (voordeel). Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie geeft in 2022 een nadeel van € 43.000 De coronakosten in dit taakveld geven een nadeel van € 52.000. Deze zijn toegelicht in de paragraaf corona. Minder aanvragen voor nieuwe culturele projecten in 2022 geven een voordeel van € 9.000. Taakveld 5.4 Musea geeft een voordeel van € 2.000 De kosten zijn nagenoeg gelijk aan de begroting. Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed een nadeel van € 1.000 De kosten zijn nagenoeg gelijk aan de begroting. Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) geeft in 2022 een nadeel van € 19.000 De vastgestelde indexatie voor de kosten van de bibliotheek was niet verwerkt in de begroting. Dit geeft een nadeel van € 12.000. De nagekomen kosten voor de Cultuurcoach 2021 geven een nadeel van € 4.000.

Het overige nadeel is € 3.000. Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2022 een nadeel van € 42.000 De kosten voor het onderhoud van het openbaar groen geven een nadeel van € 45.000 als gevolg van gestegen inhuurtarieven. De lagere kosten voor recreatie en toerisme geven een voordeel van € 3.000, dit voordeel is verwerkt in de reserve recreatie en toerisme. De gemeentelijke bijdrage aan de herstructurering van de fietspaden Bakkeveen/Wijnjewoude van € 234.000 (raadsbesluit 4 juli 2022, Perspectiefbrief 2022) is verwerkt in de reserve recreatie en toerisme. De mutatie in de reserves (€ 3.000 nadelig) wordt toegelicht in taakveld 5.7.

42

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Opsterland staat, net als veel andere gemeenten, voor grote uitdagingen in het sociaal domein. Daarbij wordt ingezet om de transformatie verder vorm te geven door het sociaal domein betaalbaar en bereikbaar te houden voor inwoners, nu en in de toekomst. De Koers Sociaal Domein is leidend in ons handelen waarbij we werken aan een leefbare, inclusieve samenleving waarbij we ‘mienskip-iseren’ om de samenleving als eerste aan zet te houden en gemeente te laten faciliteren. We benutten de ‘krêft fan de mienskip’ en kijken naar mogelijkheden in plaats van beperkingen van inwoners. Daarbij ligt dankzij de Preventie Agenda 2030 de nadruk op preventie, het algeheel welbevinden, het voorkomen en verminderen van zwaardere zorg en het versterken van zelfredzaamheid, eigen kracht en initiatieven van de inwoners. Participatie en Armoede De toenemende inflatie en gestegen kosten voor levensonderhoud treffen een groeiende groep inwoners in Opsterland. Uit landelijk onderzoek blijkt dat tussen de 60% en 70% van de inwoners, die zich melden bij gebiedsteams, financiële problemen kent. Werk kan helpen om het inkomen te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren en kan bijdragen aan verbetering van de gezondheid.

Ook is er inkomensondersteuning beschikbaar voor de groep die dit nodig heeft. Vroegtijdige hulp en ondersteuning voorkomen dat er sprake is van groeiende schuldenproblematiek. Om deze groep beter te helpen verbeteren we de integrale dienstverlening aan inwoners op het gebied van werk, inkomen, (jeugd)zorg en ondersteuning. Wmo en Jeugdwet Zorg en ondersteuning vanuit de Wmo en de Jeugdwet doen we op basis van de volgende uitgangspunten: 

lichte en algemene zorg waar mogelijk, complexe en gespecialiseerde zorg waar nodig;



ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte;



vraag- en resultaatgericht werken;



gericht op mogelijkheden, niet op onmogelijkheden.

Het gebiedsteam ondersteunt kinderen en ouders bij lichte vragen over opvoeden en opgroeien tot het bieden van samenhangende zorg in de breedte. Kinderen zijn het meest geholpen wanneer de inzet in verbinding staat met het brede veld. Het gebiedsteam is slechts verantwoordelijk voor circa de helft van de verwijzingen. De andere helft wordt verwezen via de huisarts, medisch specialist of gecertificeerde instelling. Samen met de andere Friese gemeenten in Sociaal Domein Fryslân ontwikkelen we maatregelen die meer grip bieden op het verlagen van de kosten, het beperken van directe verwijzingen en het vergroten van het aantal intensiteiten van zorg. Deze maatregelen worden meegenomen in de nieuwe inkoop van jeugdhulp. Daarnaast werken we als Opsterland aan een verdere samenwerking met de huisartsen en de gecertificeerde instellingen en het versterken van onze eigen toegang via het gebiedsteam. Samen met andere gemeenten blijven we door lobby via de VNG en P10 bij de Rijksoverheid aandacht vragen voor de opgaven en knelpunten in het Sociaal Domein. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Preventieagenda Sociaal Domein Opsterland 2021-2030 Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021 - 2026 Beleidsnota nieuwe Wet inburgering OWO 2022-2025 Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Opsterland 2020

43

Thema Uitvoering sociale wetgeving Doelstellingen We willen een afname van 10% van het aantal doorverwijzingen naar de Kredietbank en 20% toename van de inzet van vrijwilligers binnen de schuldhulpverlening Door het inzetten op goede en slimme preventie en vroegsignalering kan voorkomen worden dat mensen doorverwezen moeten worden naar de financiële schuldhulpverlening door de Kredietbank. Enerzijds is het vanuit maatschappelijk oogpunt belangrijk om met mensen in contact te komen voordat de betalingsproblemen tot problematische schulden leiden. Anderzijds zorgt dit voor de gemeente voor minder uitgaven aan de Kredietbank.

Maatregelen Op basis van de armoedemonitor en de behoeftepeiling actualiseren wij het armoedebeleid, met een focus op kinderen Wat wilden we bereiken Wij willen het bestaande armoedebeleid herijken en (nog) beter laten aansluiten bij de uitgangspunten die in het sociaal domein gehanteerd worden. Idealiter draagt ons armoedebeleid bij aan het in beweging komen en blijven. Hierbij passen we nieuwe inzichten toe. Het sociaal domein kent een grote bezuinigingsopgave en er moeten op diverse terreinen keuzes gemaakt worden die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. Dit is medebepalend voor de herijking van het armoedebeleid. Wat hebben we gedaan In 2021 hebben wij, in samenwerking met Sport Fryslân, een pilot Volwassenenfonds opgezet. Deze pilot is in 2022 gecontinueerd. Dit draagt ertoe bij dat mensen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan sportieve en culturele activiteiten. De pilot is mede gefinancierd met behulp van externe partijen. In 2022 is alle inzet gericht geweest op het compenseren van de grote stijging van kosten van levensonderhoud. We zetten een pilot op voor een Geldloket, waar mensen terecht kunnen met vragen over financiën Wat wilden we bereiken Wij zorgen dat inwoners met vragen het Geldloket weten te vinden.

Dit doen we door bij die gesprekken met mensen waarbij een financieel aandachtspunt naar boven komt te wijzen op het bestaan van het Geldloket voor specifieke ondersteuning. Wat hebben we gedaan Wij zijn in 2022 doorgegaan met onze inzet voor het Geldloket, zodat inwoners met geldzorgen hier laagdrempelig over in gesprek kunnen met de gemeente. Ook bieden we online via onze pagina Geldloket veel informatie aan over het omgaan met geld. Inwoners kunnen ons via deze route ook snel en laagdrempelig bereiken. Wij zetten een netwerkoverleg op met (vrijwilligers)organisaties die betrokken zij bij mensen met financiële problemen Wat wilden we bereiken Door gewijzigde wetgeving hebben we meer mogelijkheden gekregen voor het organiseren van vroeg signalering. In goede afstemming met onze netwerkpartners maken we actief gebruik van deze mogelijkheden. Wat hebben we gedaan In 2022 zijn er weer gesprekken gevoerd over vroegsignalering met onze netwerkpartners. Door deze inzet is er een goede lokale samenwerking ontstaan. Een toename van 20% van het aantal vrijwilligers

44

is niet gehaald. Het is over de volle breedte van het sociaal domein steeds lastiger om vrijwilligers te vinden. Dat geldt ook voor schuldhulpverlening.

Doelstellingen We willen het aantal personen dat onder bewind staat laten afnemen met 20% Ondanks dat er inspanningen gedaan worden om het aantal personen onder bewind af te laten nemen, blijft de instroom nog steeds hoog. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de geldende procedure, waarbij de rechtbank een beoordeling doet of onderbewindstelling noodzakelijk is. Landelijk wordt gewerkt aan een wetswijziging die ervoor moet zorgen dat deze procedure wordt aangepast en de gemeenten een rol krijgen in de beoordeling van de noodzakelijkheid van bewindvoering.

Maatregelen We ontwikkelen andere (meer integrale en informele) vormen van ondersteuning op maat Wat wilden we bereiken Door de vroegsignalering van schuldensituaties te verbeteren kan de inzet van externe bewindvoering verlaagd worden en kan de budgetcoach worden ingezet. Blijvend aandachtspunt is de inzet van vrijwilligers bij ondersteuning van financiële problemen; niet elke situatie leent zich voor inzet van een vrijwilliger. Wat hebben we gedaan Er is een systeem van vroegsignalering van schulden opgezet in samenwerking met het Bureau Kredietregistratie. Ook is er met betrokken vrijwilligersorganisaties overleg geweest. Er zijn afspraken gemaakt over de inzet van vrijwilligers en wanneer er tot inzet van een professional overgegaan moet worden. Volgens onze informatie hadden in januari 2018 178 personen een vergoeding voor bewindvoering via de bijzondere bijstand. In januari 2022 waren dit er 191. Een stijging van 13 personen in vier jaar (7%).

Doelstellingen Wij verhogen de uitstroom uit de bijstandsuitkering en verminderen de instroom ten opzichte van de benchmarkgemiddelden Het doel is om het aantal bijstandsuitkeringen te verminderen.

Maatregelen Met de andere gemeenten in Zuidoost-Fryslân stellen we een marktbewerkingsplan op Wat wilden we bereiken In dit marktbewerkingsplan staan concrete acties met als centrale doel om in samenwerking met werkgevers uitkeringsgerechtigden te plaatsen op een betaalde baan. Dit gaat onder andere over regionale opleidingstrajecten, matching events, social return on investment (SROI) en het regionaal inzichtelijk maken van het klantenbestand. Wat hebben we gedaan In plaats van een nieuw marktbewerkingsplan is in 2022 samen met de gemeenten in de arbeidsmarktregio Zuidoost Fryslân een jaarplan opgesteld met de titel 'van mismatch naar match'. Dit plan is gericht op een betere regionale samenwerking met als doel om kwetsbare jongeren en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de regio beter te begeleiden richting werk. Voor de gehele arbeidsmarktregio Fryslân is in 2022 een Strategische Koers vastgesteld voor de periode 2022-2026, met de focus op drie doelen: duurzame inzetbaarheid verhogen, Leven Lang Ontwikkelen stimuleren en arbeidsmobiliteit bevorderen.

45

We brengen voor de werkgeversbenadering in samenwerking met de afdeling Economische Zaken de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart Wat wilden we bereiken We brengen de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart. Hierdoor kunnen we gerichter met werkgevers in gesprek gaan over mogelijkheden voor het plaatsen van uitkeringsgerechtigden op betaalde banen en/of werkervaringsplaatsen. Ook krijgen we dan inzichtelijk waar een kloof zit tussen vraag en aanbod, en kunnen we hierop anticiperen. Wat hebben we gedaan Vanuit de uitvoering van Werk en Inkomen is een goed zicht op kansrijke sectoren voor nieuwe en kansrijke banen. Er liggen korte lijnen met bedrijven via de jobhunter, de klantmanagers Werk en team Economische Zaken. We meten onze prestaties op het gebied van werk en inkomen Wat wilden we bereiken De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van werk & inkomen kunnen meten en vergelijken met andere gemeenten. Wat hebben we gedaan Er zijn in Opsterland in 2022 meer mensen uitgestroomd uit de bijstand dan ingestroomd. Tevens is in 2022 de uitstroom uit de bijstandsuitkering hoger en de instroom in de bijstand lager ten opzichte van de benchmarkgemiddelden. De gemeente Opsterland heeft in 2022 deelgenomen aan de Divosa Benchmark.

In oktober 2022 heeft een managementgesprek plaatsgevonden over de resultaten van de gemeente op het gebied van Werk en Inkomen in 2022 ten opzichte van vergelijkbare gemeenten in de regio. Opsterland scoort goed in de uitstroom ten opzichte van de gemeenten in de regio, met ook een goede inzet op loonkostensubsidies. Wij analyseren wat werkt bij de groep mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en ontwikkelen op basis daarvan een gerichte aanpak Wat wilden we bereiken Deze groep uitkeringsgerechtigden wordt in verhouding groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn. Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen. Wat hebben we gedaan Bij de aanpak voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt is in 2022 vooral gebruik gemaakt van individuele trajecten om deze mensen fysiek in beweging te krijgen met als doel om hun gezondheid en leefstijl positief te beïnvloeden. Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak " Meteen in Beweging" en poortwachter Wat wilden we bereiken Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'.

Het doel is de uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te stellen en zo snel mogelijk een re-integratieplan te maken. Wat hebben we gedaan De werkwijze 'Meteen in Beweging' is gecontinueerd in 2022. Er zijn in 2022 meer mensen uitgestroomd uit de bijstand dan ingestroomd.

46

Er is verder gewerkt aan een betere borging van de Open House Regeling met betrekking tot inkoop van externe re-integratiediensten. Hiervoor zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd samen met externe aanbieders, die dienstverlening bieden voor de brede doelgroep van onze bijstandspopulatie. De samenwerking met het leerwerkbedrijf Caparis is gecontinueerd voor de doelgroepen Afspraakbanen, Beschut Werk, Re-integratietrajecten en plekken voor Inburgeraars. Wij zetten voor uitkeringsgerechtigden leer-werktrajecten op in kansrijke branches als zorg, groen en techniek Wat wilden we bereiken Leer-werktrajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in een kansrijke branche willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Door in samenwerking met scholen en werkgevers leer-werktrajecten op te zetten dichten wij dit gat zoveel mogelijk. Wat hebben we gedaan In 2022 is samen met scholen, Caparis en werkgevers in de arbeidsmarktregio Fryslân gewerkt aan het realiseren van leerwerktrajecten voor onze uitkeringsgerechtigden. Er zijn bijvoorbeeld trajecten gestart voor kansrijke sectoren als de techniek, de zorg en het groen. Er is in 2022 samen met Caparis ook uitvoering gegeven aan het project Taal op de Werkvloer voor nieuwkomers.