Bijlage 1 - Jaarstukken 2020.pdf
Tekst van het document
Maatregelen We bieden blijversleningen en verzilverleningen aan om gebruik van de Wmo te voorkomen De blijvers- of verzilverlening kan onder andere worden ingezet om aanpassingen aan de woning te realiseren, waardoor de bewoner langer zelfstandig kan wonen. Het beroep op Wmo-woningaanpassingen kan daardoor afnemen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 zijn er 2 aanvragen verzilverlening ingediend. Beide aanvragen zijn toegekend. We informeren inwoners over technische hulpmiddelen De ontwikkeling van technische hulpmiddelen gaat snel. De markt informeert de inwoner uitgebreid dat deze hulpmiddelen bijdragen aan zelfstandigheid. De gemeente informeert inwoners ook en stimuleert hen om vooral zelf te investeren in technologie. Waar dat niet lukt kan de Blijverslening worden ingezet. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan We zijn verder gegaan met het inzetten van de Huistest op Maat. Met de uitkomsten van deze test worden mensen geinformeerd over het verhogen van comfort en veiligheid van hun woning. We organiseren individuele voorzieningen op maat voor inwoners die dat nodig hebben Bij het verstrekken van voorzieningen wordt ingezet op de meest efficiënte voorzieningen die passen bij de hulpvrager. Voorzieningen zijn gericht op het zo zelfstandig mogelijk functioneren van mensen.
Bij het verstrekken van individuele voorzieningen gaan wij maatregelen nemen die de instroom in de Wmo verlagen. Daarnaast verlagen we de gemiddelde intensiteit en de duur van inzet van de individuele voorzieningen. Door het verhogen van de prijs per gereden kilometer en de introductie van een opstaptarief voor het gebruik van het Wmo-taxivervoer zien we dat het gebruik is afgenomen. Bij de beoordeling van aanvragen voor hulp bij het huishouden maken we gebruik van een normenkader Hulp bij het huishouden. Toepassing van het normenkader moet ertoe bijdragen dat het gemiddeld aantal uren voor hulp bij het huishouden afneemt. Bij het toepassen van het normenkader bij nieuwe aanvragen zien we dat er gemiddeld minder uren ingezet worden. Tegelijkertijd zien we een toename van het aantal personen dat gebruikmaakt van een Wmo-voorziening, mede door de invoering van het abonnementstarief. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De maatregelen voor het vervoer zijn ingevoerd. Wij zijn gestart met de toepassing van het normenkader bij nieuwe aanvragen voor Hulp bij het huishouden en het herbeoordelen van de bestaande indicaties voor Hulp bij het huishouden. De coronamaatregelen beperken ons in het doen van huisbezoeken en heeft gevolgen voor de snelheid waarmee de herbeoordelingen kunnen worden uitgevoerd.
We stimuleren met verschillende voorzieningen/projecten ondersteuning van inwoners door het eigen netwerk
55
Het gebiedsteam ondersteunt en versterkt de 0-lijn (vrijwilligers, mantelzorgers en eenzaamheid). We stimuleren en faciliteren nieuwe vormen van vrijwilligersprojecten binnen de dorpen, naar de behoefte van het dorp en in nauwe samenwerking met de inwoners. Hierbij hebben we aandacht voor de activering van inwoners. In afstemming met zorgverzekeraars, professionele mantelzorgondersteuning of vervangende mantelzorg wordt er ingezet op het creëren van een vangnet voor die situaties waar het vrijwillige vangnet ontbreekt of ontlast moet worden. We zetten in op de doorontwikkeling van de dorpssteunstructuur. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan We hebben een aantal subsidies verstrekt om activiteiten te organiseren. Wij stellen een uitvoeringsprogramma op voor de Visie preventie en welzijn Wij hebben een Visie op preventie en welzijn opgesteld, omdat wij willen dat inwoners zo lang mogelijk gezond, veilig en zelfstandig kunnen zijn. Preventie kan hierin een belangrijke rol spelen. Naast een visie hebben we een uitvoeringsprogramma samengesteld. Dit programma moet bijdragen aan de discussie waar we qua preventie mee door willen gaan, wat we anders willen doen en met welke activiteiten we willen stoppen. Het aantoonbare effect van activiteiten speelt hierin een belangrijke rol. Verantwoordelijke: L.
de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 zijn voorbereidingen gedaan voor een Preventieagenda, die in 2021 wordt afgerond. Wij willen dat minder mensen zich eenzaam voelen Het gevoel van eenzaamheid onder de mensen (jong en oud) is niet volledig uit te bannen. De medewerkers van het Gebiedsteam hebben aandacht voor eenzaamheid en proberen hen te stimuleren om iets aan dat gevoel te doen. Zelf actie ondernemen of mee doen aan lokaal georganiseerde activiteiten zijn dan de opties. Als daar begeleiding bij nodig is, dan kan een maatwerkvoorziening worden ingezet.
Maatregelen We zetten met diverse partijen in op het signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid, zodat meer zicht ontstaat op oorzaken en effectieve preventieve maatregelen ontwikkeld kunnen worden Innovatieve bestrijding van eenzaamheid wordt een speerpunt van ons beleid. We zetten in op het normaliseren van eenzaamheid en zingeving. Hierbij wordt binnen het gebiedsteam ingezet op het herkennen, het bespreekbaar maken en het achterhalen van de oorzaak van de eenzaamheid. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Het gebiedsteam voert de aanpak rondom eenzaamheid uit, in nauw overleg met de mienskip en de dorpssteunpunten. Er zijn enkele initiatieven van de dorpen ondersteund en er is contact geweest met de mantelzorgers over eenzaamheid. Daarnaast hebben de Wmo-consulenten een training gevolgd over zingevingsvragen. Wij willen de '0-lijn' versterken door vrijwilligers zo goed mogelijk te ondersteunen De lokale infrastructuur van vrijwilligers en vrijwilligerswerk is groot, maar divers. Indien vrijwilligers ondersteuning nodig hebben om hun werk te kunnen doen of om met nieuwe doelgroepen om te gaan,
56
dan is ondersteuning mogelijk. We gaan stimuleren, dat mensen, die nu vaak op voorzieningen van de gemeente zijn aangewezen, weer zoveel mogelijk gaan meedoen aan de activiteiten in het dorp.
Maatregelen We zetten in op vrijwilligersbemiddeling en ondersteuning van vrijwilligers, met een focus op het ondersteunen van besturen Het Gebiedsteam en de samenwerkingspartners ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. Op dit moment kunnen vrijwilligers gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning zoals bijvoorbeeld vrijwilligersverzekering, vrijwilligersbemiddeling. (Overbelaste) mantelzorgers kunnen lotgenoten treffen bij het mantelzorgcafé, maar ook gebruik maken van respijtzorg en huishoudelijk hulp (op indicatiebasis). Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Wij bieden aan alle vrijwilligers binnen de gemeente Opsterland vrijwilligersondersteuning aan. Hieronder valt informatievoorziening, ondersteuning, opleiding en juridische ondersteuning. Wij blijven inzetten op de ondersteuning van (overbelaste) mantelzorgers. In 2020 hebben we te maken gehad met beperkingen en uitdagingen door de Coronacrisis. Dit heeft ook een effect gehad op de mantelzorgers. Vanuit het gebiedsteam is een actie geweest om persoonlijk contact op te nemen met de mantelzorgers om te vragen of wij iets voor hun konden betekenen. Ten aanzien van de vrijwilligers was de belangrijkste uitdaging het aanhouden van de contacten met de vrijwilligers. Daarnaast zijn diverse activiteiten stil gevallen.
Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt. Bij de inkoop en de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding van Jeugdhulp en delen van de Wmo werken we samen in de Centrumregeling samenwerking sociaal domein Friese gemeenten. Formeel is dit geen verbonden partij.
Thema Jeugdhulp Thema Jeugdhulp Elk kind kan zich optimaal ontwikkelen.
Doelstellingen We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen
Maatregelen We ontwikkelen een integrale aanpak voor het tegengaan van schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaten Door met verschillende partijen samen te werken, willen we schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaten tegengaan. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Voor het tegengaan van schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaters hebben we op beleidsniveau en gebiedsteam een integrale aanpak ontwikkeld met alle betrokkenen.
57
We voeren diverse maatregelen uit die de samenwerking met huisartsen, scholen, jeugdgezondheidszorg en jeugdbescherming verbeteren De functie van POH (praktijkondersteuner huisarts) Jeugd wordt verder doorontwikkeld. Samenwerking met scholen wordt geïntensiveerd door o.a. preventieteams op scholen in te richten bestaande uit Gebiedsteam, school, GGD en jongerenwerk. We stimuleren intern en extern het gebruik van de Verwijsindex risicojongeren Friesland. Maandelijks overleg van vertegenwoordigers van (passend) onderwijs, voorschoolse voorzieningen en de gemeente stimuleert partijen om problemen in een vroeg stadium te signaleren, te delen en op te pakken. Er is op casusniveau overleg tussen het onderwijs, de voorschoolse voorzieningen en het Gebiedsteam. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De functie van praktijkondersteuner werd doorontwikkeld om meer grip te krijgen op de doorverwijzingen. De samenwerking met de VO-school werd geïntensiveerd, onder andere door inzet van het preventieteam dat in 2020 is opgericht . We stimuleren intern en extern het gebruik van de verwijsindex, door o.a. het aanbieden van introductie cursussen aan professionals in de jeugdhulp en onderwijs. We hebben de samenwerking van (passend) onderwijs, voorschoolse voorzieningen en de gemeente op beleids- en uitvoeringsniveau verbeterd.
We willen dat de bekendheid van het loket voor jeugdhulp is gestegen ten opzichte van 2018 Het is belangrijk dat de bekendheid van het loket jeugdhulp (gebiedsteam) wordt vergroot. Hierdoor kan er meer controle komen op de omvang van de aanvragen en toewijzingen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Door inzet van de (sociale) media hebben we de bekendheid van het loket vergroot. Vanuit het cliënttevredenheidsonderzoek over 2019 is gebleken dat 74% bekend was met het jeugdloket. Het cliënttevredenheidsonderzoek dat in 2020 is uitgevoerd, loopt door in 2021. De resultaten van dit onderzoek worden onder andere gebruikt voor het vergroten van de bekendheid van het loket jeugdhulp. We zetten voorlichting op voor jongeren in het voortgezet onderwijs over risicogedrag rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting, alcohol en drugs Door voorlichting aan jongeren te verstrekken kan het risicogedrag rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting , alcohol en drugs verminderen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De voorlichting werd integraal opgenomen in het preventieplan en binnen de programma's die de algemene gezondheid van inwoners bevorderen, zoals Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en het tegengaan van middelengebruik.
De voorlichting voor jongeren in het voortgezet onderwijs over risicogedrag rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting, alcohol en drugs heeft onvoldoende invulling kunnen krijgen vanwege de coronamaatregelen.
58
Wij willen een efficiëntere toegang tot zorg
Maatregelen De inzet van de praktijkondersteuners voor huisartsen (Jeugd-POH'ers) wordt doorontwikkeld Door goede samenwerking tussen gebiedsteams en huisartsen krijgen kinderen tijdig de juiste jeugdhulp, wordt niet onnodig doorverwezen of krijgen kinderen snel specialistische hulp als dat nodig is. De praktijkondersteuners bij de huisarts vervullen hierin een spilfunctie, blijkt uit een recent onderzoek van de NVO (de Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen). De praktijkondersteuner jeugd (POH-Jeugd) is de positieve schakel door zijn ervaring, inzicht in jeugdproblematiek en samenwerking met de gebiedsteams. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan We hebben de werkwijze van de praktijkondersteuners doorontwikkeld, zodat zij beter betrokken worden bij de verwijzingen van de huisartsen. Hierdoor ontstond er een betere verwijzing naar jeugdhulp en een effectiever gebruik van de jeugdhulp. In de gemeentelijke organisatie borgen we de gemaakte afspraken ten aanzien van inkoop en contractmanagement De procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en ondersteuning voor jeugd zijn helder en bij iedereen in het Gebiedsteam bekend. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De bestaande inkoop en contractmanagement is geborgd in de gemeentelijke organisatie en wordt regelmatig beoordeeld en aangepast.
We gaan in de uitvoering onze werkprocessen aanpassen Door onze werkprocessen aan te passen beogen we de volgende doelen: • vergroten van de grip op de instroom van cliënten in jeugdzorg; • vergroten van onze invloed op de zorgintensiteit en de duur van de zorg; • verhogen van het kostenbewustzijn van de consulenten van het gebiedsteam en die van de directe verwijzers zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen; • toetsen van de ingezette zorg aan de financiële vergoeding; • verbeteren eigen inzet hulpverlening binnen het gebiedsteam. Deze aanpassingen moeten leiden tot lagere kosten voor jeugdzorg. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De aanpassing van het werkproces was een continue proces waarin het hele jaar aan gewerkt werd door beleid, kwaliteit en de juridische afdeling. We maken gerichter resultaatafspraken met zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, Wmo en WLZ zorg is De gemeente borgt dat er met regelmaat evaluatiegesprekken plaatsvinden met aanbieders over de wijze van inkoop via Sociaal Domein Fryslân (SDF) en vertaalt dat naar verbeterpunten. Naar aanleiding van de stijgende kosten van jeugdzorg in Friesland is er een provinciebreed onderzoek naar deze stijging geweest. Op basis van de bevindingen van dit onderzoek is er door SDF een taskforce
59
Jeugd in het leven geroepen. Deze taskforce heeft als doel de adviezen uit het onderzoek te implementeren. De opdracht is: • maak nadere afspraken over kostenstijging; • organiseer (alsnog) randvoorwaarden en verbeter de uitvoering; • vergroot en ondersteun de sturing vanuit de toegang; • realiseer (strategisch) contractmanagement; • werk (alsnog) een gedeelde visie, ambitie en pragmatische doelen uit; • versterk de samenwerking en borg de uitvoering van de adviezen; • behoud de huidige contracten. Wij verwachten dat de invoering van deze adviezen gaat leiden tot lagere kosten voor jeugdzorg. Via Sociaal Domein Fryslân maken we afspraken over de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. We gebruiken de conclusies van lopende onderzoeken waar Opsterland in meedoet via SDF en de P10 naar het grootste zorggebruik om een grotere effectiviteit te realiseren. We voeren het Fries Actieprogramma “Foar Fryske Bêrn” uit. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan We hebben de adviezen van de taskforce jeugd verder geïmplementeerd, met als doel: vergroten van de grip op instroom, vergroten van de invloed op intensiteit en duur van de behandeltrajecten, vergroten van kostenbewustzijn, toetsen van ingezette zorg aan de financiële vergoeding, verbeteren van de inzet van de eigen hulpverlening door het gebiedsteam.
We hebben door middel van werkgroepen van het projectteam inkoop jeugdhulp 2022 van het Sociaal Domein Friesland meegewerkt aan het tot stand komen van de aanbesteding jeugdhulp Friesland. Door het maken van een maatwerkplan werden gerichte resultaatafspraken gemaakt met de zorgaanbieders. Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt. Bij de inkoop en de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding van Jeugdhulp en delen van de Wmo werken we samen in de Centrumregeling samenwerking sociaal domein Friese gemeenten. Formeel is dit geen verbonden partij.
Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Elk dorp beschikt over een openbare accommodatie voor sociale en culturele activiteiten. Zo’n accommodatie speelt een belangrijke rol bij de sociale condities die het dorp vitaal en leefbaar houden. Zeker nu de overheid zich verder terugtrekt is het belangrijk dat mensen in een dorp elkaar weten te vinden om problemen op te lossen en doelen te bereiken (collectieve zelfredzaamheid). De kracht van de dorpshuisbesturen is hun grote zelforganiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving. De gemeente heeft vooral een ondersteunende en faciliterende rol en zorgt voor de juiste randvoorwaarden waardoor de dorpshuisbesturen in staat zijn een duurzame exploitatie te realiseren.
Doelstellingen In elk dorp is een dorpshuisfunctie aanwezig
60
De leefbaarheid en ruimte om elkaar te ontmoeten in de dorpen vinden wij belangrijk. Met de dorpshuizen en multifunctionele centra leveren wij hieraan een bijdrage.
Maatregelen Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen/mfa's Er wordt een nieuwe kadernotitie dorpshuizen opgesteld en ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Er komt ook een uitvoeringsnotitie. Hierbij is er een verbinding gemaakt met het maatschappelijk vastgoedbeleid, Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan In dialoog met de besturen van de dorpshuizen zijn we gestart met het vormgeven van de kadernota. Hiervoor zijn in de zomer interviews met ieder dorpshuisbestuur afgenomen en heeft er in september een themabijeenkomst in het dorpshuis in Terwispel plaatsgevonden. Hierbij waren nagenoeg alle dorpshuisbesturen aanwezig. In oktober hebben alle besturen de eerste concept kadernota ontvangen en hebben daarop gereageerd. Uiteindelijk leidt dit tot een tweede concept waar weer op kan worden gereageerd en daarna een definitieve versie dat in 2021 kan worden voorgelegd aan de raad. Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven vanuit de dorpen Als bij een initiatief vanuit een van de dorpen hulp wordt gevraagd van de gemeente, dan gaan wij graag met de initiatiefnemers in gesprek. In dat gesprek bespreken we hoe de gemeente kan faciliteren of ondersteunen. Dit geldt ook voor plannen van inwoners om een taak van de gemeente over te nemen (right to challenge).
Maatregelen We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies Een dorpsvisie dient onder meer gebaseerd te zijn op zo actueel mogelijk objectieve gegevens. Dat zijn onder meer de dorpsspiegels. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan De dorpsspiegels worden in 2022 geactualiseerd. In 2021 wordt een start gemaakt met de gesprekken met de verschillende plaatselijk belangen en mogelijk ook besturen van dorpshuizen over hoe uitvoering gegeven kan worden aan het opstellen van de dorpsvisies en de uitvoering daarvan. We zetten een dorpsregisseur in De dorpsregisseur fungeert als spin in het web tussen de verschillende partijen en de gemeente. De inwoners, plaatselijk belangen en dorpssteunpunten kunnen bij deze dorpsregisseur terecht voor contact met de gemeente en de coördinatie van processen. In december is er een dorpsregisseur gevonden. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 zijn alle voorbereidende activiteiten en de werving- en selectieprocedure gestart voor dorpencoördinator waaruit in december een geschikte kandidaat naar voren is gekomen. Het gaat hier om een pilotperiode voor 2 jaar, waarbij we aan het eind beoordelen of de gewenste effecten zijn bereikt.
Dat de dorpencoördinator niet in 2020 is gestart heeft te maken met personele wisseling en de voorbereidingen die daardoor later konden worden gestart. Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen
61
Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente. Deze samenwerking willen we versterken door de volgende uitgangspunten te hanteren:
De basis, dat zijn de inwoners zelf. De eigen kracht en verantwoordelijkheid van mensen en hun omgeving staan daarom centraal. Waar nodig ondersteunen wij mensen om mee te doen. Daarbij bieden wij maatwerk.
We verlangen van mensen en stimuleren dat ze hun talenten en capaciteiten benutten. Iedereen kan (betaald of onbetaald) iets bijdragen aan de samenleving. Mensen hebben soms beperkingen, maar altijd talenten en mogelijkheden.
We hebben in Opsterland een goed ontwikkelde basisinfrastructuur van vrijwilligersorganisaties in de dorpen. We benutten zoveel mogelijk de kracht van deze structuur. We ondersteunen en faciliteren deze organisaties optimaal, zodat zij activiteiten kunnen ontwikkelen of beschikbaar kunnen stellen. Daarbij kan in verschillende samenstellingen (projectgroepen) of netwerken worden gewerkt.
De werkwijze en het contact organiseren we dichtbij mensen. Hierbij kijken we welke werkwijze het beste past bij de opgaven. Ook hiervoor geldt maatwerk.
We bespreken daarnaast met plaatselijk belangen hoe zij vinden dat de samenwerking versterkt kan worden. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan Met alle plaatselijk belangen wordt zowel bestuurlijk als ambtelijk overleg gevoerd.
62
Beleidsindicatoren Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2017
2018
2019
2020
2017
2018
2019
2020
Banen
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar
579
594
602
*
761
776
792
*
Jongeren met een delict voor de % 12 tot en met 21 jarigen rechter
1%
1%
1%
*
1%
1%
1%
*
Achterstand onder jeugd Kinderen in uitkeringsgezin
% Kinderen in uitkeringsgezin
5%
5%
5%
*
7%
7%
6%
*
Achterstand onder de jeugd Werkloze jongeren
% Werkloze jongeren
3%
2%
2%
*
2%
2%
2%
*
Netto arbeidsparticipatie
% Van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking
67%
68%
70%
*
67%
68%
69%
69%
Personen met een bijstandsuitkering
Aantal per 10.000 inwoners
333
310
287
378,5 ^
419
401
382
459,7 ^
Lopende reintegratievoorzieningen
Aantal per 10.000 inwoners van 15-64 jaar
343
246
193
173
271
305
207
202
Jongeren met jeugdhulp
% Van alle jongeren tot 18 jaar
10,6% 10,6% 11,0% 10,2% 11,4% 11,8% 12,3% 11,9%
Jongeren met jeugdbescherming
% Van alle jongeren tot 18 jaar
1,7%
1,8%
1,7%
1,9%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
Jongeren met jeugdreclassering
% Van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
0,4%
0,2%
0,2%
*
0,4
0,4%
0,4%
0,4%
WMO Clienten met een maatwerkarrangement
Aantal per 10.000 inwoners
560
570
600
610
620
640
680
700
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 19 mei 2021 ^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de (tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland
63
Wat heeft het gekost? Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2019
Begroting 2020 (primair)
Begroting 2020 (incl wijzigingen)
Realisatie 2020
Mutatie begroting/ realisatie 2020
Lasten
41.797
35.998
36.615
40.126
3.511
Baten
10.600
9.360
9.311
12.254
2.943
Saldo voor bestemming
-31.196
-26.638
-27.304
-27.872
-568
Lasten
130
30
30
30
-
Baten
91
-
74
37
-36
-31.235
-26.668
-27.261
-27.864
-604
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2020
Realisatie 2020
Mutatie begroting/ realisatie 2020
Saldo per taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
-1.894
-1.717
177
-508
-567
-59
6.3 Inkomensregelingen
-2.424
-1.229
1.195
6.4 Begeleide participatie
-4.055
-3.933
122
6.5 Arbeidsparticipatie
-1.525
-1.402
123
6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)
-800
-925
-125
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
-5.700
-6.490
-790
6.72 Maatwerkdienstverlening 18-
-8.287
-10.071
-1.784
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
-539
-281
258
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
-1.572
-1.257
315
Saldo voor bestemming
-27.304
-27.872
-568
Verbouw dorpshuizen
-30
-30
-
Totaal stortingen reserves
-30
-30
-
Reserve zwembad Bakkeveen
74
37
-36
Totaal onttrekkingen reserves
74
37
-36
-27.261
-27.864
-604
6.2 Wijkteams
Stortingen reserves
Onttrekkingen reserves
Saldo na bestemming
64
Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is in 2020 € 604.000 nadeliger dan geraamd. Dit verschil kan op hoofdlijnen als volgt verklaard: Coronakosten nadeel € 686.000 (diverse taakvelden) In dit programma is aan coronakosten € 686.000 verantwoord. Deze kan als volgt worden gespecificeerd: - Vergoedingen zonder prestaties € 408.000 (gedekt uit normale financiering) - Coronaverliezen SW bedrijven € 251.000 (gedekt uit coronasteunpakket) - Overige kosten (OZB compensatie, Kinderopvang) € 27.000 (gedekt uit coronasteunpakket) Voor een nadere toelichting hierop kan verwezen worden naar de paragraaf Corona. Kosten samenkracht, burgerparticipatie en wijkteams, per saldo voordeel € 109.000 (lagere uitgaven € 145.000, lagere onttrekking uit reserve € 36.000). Betreft taakveld 6.1 en 6.2 Er was in 2020 binnen dit taakveld sprake van een voordeel op het onderdeel inburgering (€ 54.000). Bij de resultaatbestemming 2020 zal worden voorgesteld dit voordeel van € 54.000 in 2021 weer beschikbaar te stellen. Daarnaast was er een voordeel van € 43.000 op het incidentele budget voor de lokale duurzaamheidsagenda. Ook was er een voordeel van € 20.000 op het welzijnswerk. Vanwege corona zijn er in 2020 minder werkzaamheden op het gebied van welzijn door de gebiedsteams uitgevoerd. In 2021 verwachten we een intensivering van de uitvoering van deze werkzaamheden.
Daarom wordt voorgesteld om bij de resultaatbestemming 2020 dit voordeel in 2021 weer beschikbaar te stellen. Inkomensregelingen, voordeel € 1.195.000 (taakveld 6.3) Net als in 2019 was ook bij de begroting 2020 het uitgangspunt dat het aantal uitkeringsgerechtigden in Opsterland hoger is dan waar het objectief verdeelmodel van het rijk vanuit gaat. Dat betekent ook dat de uitgaven hoger zijn dan de vergoeding van het rijk die we hiervoor ontvangen. Bij de begroting 2020 is rekening gehouden met een tekort van € 468.000 voor de Inkomensregelingen. Op basis van de werkelijke cijfers blijkt echter dat de uitkeringslasten in 2020 € 621.000 lager waren dan geraamd, terwijl de rijksuitkering € 439.000 hoger was. Per saldo een voordeel van € 1.060.000 op inkomensregelingen. Daarnaast was er een nadeel van € 40.000 omdat er meer dan geraamd is uitgegeven aan de BBZ. Ook is er in 2020 € 173.000 minder aan bijzondere bijstand verleend dan geraamd. In 2020 is in het kader van de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (TOZO) een bedrag van € 6.615.000 als voorschot van het rijk ontvangen. Deze regeling wordt uitgevoerd door het Bureau Zelfstandigen Fryslân via de gemeente Leeuwarden. Vandaar dat dit bedrag ook weer als voorschot is doorbetaald aan de gemeente Leeuwarden. In dit programma budgettair neutraal.
Begeleide participatie voordeel € 373.000 (taakveld 6.4) De jaarlijkse bijdrage aan Caparis was € 123.000 lager dan geraamd. Daarnaast was er een bate van € 197.000 vanwege een uitkering van het rijk bij de meicirculaire 2020. Samen een voordeel van €320.000. Hierbij kan worden opgemerkt dat op dit taakveld ook nog aan coronakosten € 251.000 is verantwoord (zie toelichting hierboven). Dit betreft een uitkering aan Caparis in verband met coronaverliezen. Daarnaast was is er in 2020 een incidenteel budget beschikbaar van € 144.000 voor uitbreiden tegenprestatie. De werkelijke besteding was € 52.000 lager. Arbeidsparticipatie, voordeel € 123.000 (taakveld 6.5) De kosten voor arbeidsparticipatie waren € 123.000 lager dan geraamd. Dit voordeel is deels tot stand gekomen door een afrekening van de ESF subsidies over de periode 2016-2019. Deze incidentele bate van € 76.000 was niet geraamd. Daarnaast is er als gevolg van corona minder besteed dan begroot aan de inkoop van externe re-integratie instrumenten. In 2021 wordt een extra instroom van werkzoekenden verwacht en daarmee wordt ook een hogere inzet van externe re-integratie instrumenten verwacht. WMO nadeel € 565.000 (taakveld 6.6, 6.71 en 6.81)
65
Naast de coronakosten zijn de kosten voor de WMO (maatwerkdienstverlening en geëscaleerde zorg) overschreden met € 565.000. Deze overschrijding wordt voornamelijk veroorzaakt doordat een deel van de bezuinigingen 2020 niet gerealiseerd konden worden. Van de totale geplande bezuiniging van € 750.000 is € 325.000 gerealiseerd en voor € 425.000 dus niet. Voor een verdere toelichting kan verwezen worden naar het verslag bezuinigingen 2020. Jeugd nadeel € 1.153.000 (taakveld 6.72 en 6.82) Naast de coronakosten zijn de kosten voor jeugd (maatwerkdienstverlening en geëscaleerde zorg) overschreden met € 1.153.000. De hogere kosten in 2020 zijn grotendeels te verklaren doordat een groot deel van de bezuinigingen 2020 niet gerealiseerd konden worden. Van de totale geplande bezuiniging van € 1.025.000 is € 952.000 niet gerealiseerd. Voor een verdere toelichting kan verwezen worden naar het verslag bezuinigingen 2020. Overigens is over 2020 voor maatwerkdienstverlening € 261.000 extra compensatie van het rijk ontvangen omdat er een succesvol beroep is gedaan op de compensatieregeling voogdij/18+. (verantwoord in programma 0).
66
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar vermindering van CO2-uitstoot, het zijn van een ‘Fairtrade Gemeente’ en het op waarde schatten van gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen. Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en het gebruik maken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.
Kaderstellende documenten Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009) Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011) Milieuprogramma 2011-2015 (2011) Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Verbreed gemeentelijk rioleringsplan 2015-2019 (GRP) Handhavingsbeleidsplan 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Nota lokaal gezondheidsbeleid gemeente Opsterland 2016-2019 Omgevingsvisie 2015-2030
Thema Milieu Thema Milieu Er is een duurzaam leefmilieu.
Doelstellingen Het rioolstelsel is klimaat- en toekomstbestendig
Maatregelen Uitvoeren van het gemeentelijk rioleringsplan Wanneer riolering aan het einde komt van de theoretische levensduur, dan wordt deze tijdig geïnspecteerd. Voor geconstateerde problemen zijn dan maatregelen nodig. Door klimaatverandering ontstaan er mogelijk capaciteitsproblemen. Klimaat-adaptieve aanpassingen in het openbaar gebied dragen bij aan verbeterde opvang en retentie van water, waardoor er minder piekbelasting is van het rioolstelsel. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan In Gorredijk is twintig kilometer aan vrijvervalriool geïnspecteerd. De resultaten van deze inspectie zijn verwerkt en de voorbereidingen voor de nodige herstelwerkzaamheden zijn grotendeels uitgevoerd. Er is in 2020 geen gemengd riool vervangen door klimaatbestendig riool, deze werkzaamheden worden gecombineerd met de uitvoering in 2021. Per dorp zijn de plannen voor de aanpak gevolgen 67
klimaatsverandering opgesteld en de werkzaamheden die hieruit voortvloeien zijn in voorbereiding. Wij willen de kwaliteit van onze leefomgeving (bodem, lucht en water) verbeteren voor de toekomst
Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, conform vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren. Inmiddels is ook in Hemrik een himmelploeg actief; dit is de 8e in de gemeente. Vanwege corona is himmelwike voor de basisscholen niet doorgegaan in 2020. We streven naar het behoud van de duisternis ‘s nachts voor de natuur en de dieren Het voorkomen van lichthinder is één van de punten die is genoemd in ons milieubeleidsplan (2005-2015). In onze evaluatie van het milieubeleidsplan is aangegeven dat we de uitgangspunten hiervan behouden totdat er een nieuw milieuprogramma is vastgesteld. Duisternis wordt nog steeds gezien als een belangrijke pijler onder een gezonde Flora en Fauna. Een gezonde flora en fauna is nog steeds een belangrijke kwaliteit van de gemeente Opsterland.
Maatregelen Uiterlijk in 2021 wijzen wij zones in het buitengebied aan om de duisternis te vergroten In 2021 gaan we onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Dit onderwerp wordt meegenomen in de omgevingsvisie en is daarom nog niet opgepakt. Verbonden partijen Het inzamelen en verwerken van afval is uitbesteed aan de NV Fryslân Miljeu (inzameling) en de NV Afvalsturing Fryslân (verwerking) – OMRIN.
Voor onder andere advies over vergunningen en toezicht op de ‘zwaardere’ bedrijven wordt samengewerkt met de FUMO.
Het beheren en onderhouden van de openbare verlichting en de inkoop van (groene) energie wordt in samenwerking met andere Friese gemeenten en de Provincie opgepakt en gecoördineerd vanuit de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân UA. Formeel is dit geen verbonden partij.
Thema Gezonde samenleving Thema Gezonde samenleving Inwoners zijn zo lang mogelijk zelfredzaam, wonen waar het kan zelfstandig en kunnen meedoen in de maatschappij.
Doelstellingen De ervaren gezondheid van onze inwoners blijft minimaal gelijk ten opzichte van 2016
68
De ervaren gezondheid in gemeente Opsterland is relatief hoog. Om ervoor te zorgen dat deze ervaren gezondheid minimaal gelijk blijft ten opzichte van 2016, voeren we verschillende programma's uit:
Met behulp van het landelijk programma GIDS zetten we in op het terugdringen van gezondheidsachterstanden in Gorredijk. Dit doen we onder andere in het kader van de pilot 'Vitale Regio'.
We investeren in preventieve programma's voor gezondheidsbevordering voor jongeren en ouderen. Dit doen we onder andere doordat we sinds 1 juni 2018 zijn aangesloten bij het landelijke netwerk van Jongeren Op Gezond Gewicht- gemeenten voor een periode van drie jaar.
We sluiten ons aan bij de maatschappelijke ontwikkeling van Rookvrije Generatie en stellen een actieplan op om alle schoolpleinen, sportverenigingen en speeltuinen en/of andere plaatsen waar veel kinderen komen rookvrij te maken.
We voeren het Preventie- en Handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 uit.
We zetten buurtsportcoaches in.
Maatregelen We dringen gericht de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug Voor het dorp Gorredijk ontvangt gemeente Opsterland jaarlijks een bijdrage vanuit het landelijke programma Gezond in de Stad (GIDS-gelden). Deze decentrale uitkering wordt ingezet om in Gorredijk initiatieven en programma's te ontwikkelen die tot doel hebben de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug te dringen. We kiezen voor een compacte aanpak, waarbij we focussen op het terugdringen van inactiviteit en overgewicht. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In Gorredijk vinden activiteiten in het kader van Sûn Opsterlan (Jongeren Op Gezond Gewicht) plaats. Hier wordt samengewerkt met onder andere kinderopvang, onderwijs en sportverenigingen om een gezonde omgeving voor kinderen te realiseren. Verder werken we in Gorredijk aan het project Vitale Regio, een samenwerking tussen de GGD, De Friesland Zorgverzekeraar en Friese gemeenten. De methodiek Mobility Mentoring wordt geïmplementeerd, waarbij een relatie tussen financiële problematiek en gezondheid wordt gemaakt. Wij dringen verkoop van alcohol aan jongeren onder de 18 jaar terug, door uitvoering van maatregelen uit het Preventie- en handhavingsplan Drank en Horecawet 2019-2022 In juli 2019 is het Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 vastgesteld door de gemeenteraad.
De komende periode voeren we de activiteiten uit het uitvoeringsplan uit. Hierin nemen we de resultaten van het nalevingsonderzoek 2019 mee. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In juli 2019 is het preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 vastgesteld. We voeren de activiteiten uit het uitvoeringsplan integraal uit. Vanwege de corona maatregelen hebben minder activiteiten op scholen en bij sportverenigingen plaats kunnen vinden in het kader van alcoholgebruik. Wij ontwikkelen een actieplan om schoolpleinen, sportverenigingen, speeltuinen en andere openbare plaatsen waar veel kinderen komen rookvrij te maken en voeren deze uit We sluiten ons aan bij de maatschappelijke ontwikkeling van de Rookvrije Generatie. We onderzoeken wat er op dit moment allemaal al gebeurt in Opsterland aan initiatieven op het gebied van de Rookvrije
69
Generatie. Dit vormt de basis voor het op te stellen actieplan om schoolpleinen, sportverenigingen, speeltuinen en andere openbare plaatsen waar veel kinderen komen rookvrij te maken. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Het actieplan rookvrije generatie wordt geïntegreerd met het uitvoeringsplan preventie. Door middel van het lokaal sportakkoord is meer bekendheid gegeven aan de rookvrije generatie binnen sportverenigingen.
Wij voeren preventieve programma's uit die de algemene gezondheid van inwoners bevorderen, zoals Jongeren op gewicht en het tegengaan van middelengebruik Wij voeren het 'Plan van Aanpak JOGG Opsterland september 2018 - september 2021' uit. Voor het tegengaan van middelengebruik voeren we daarnaast het 'Preventie- en Handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019 - 2022' uit. Verder ondersteunen we projecten die tot doel hebben gezondheidsachterstanden te verminderen. Dit doen we onder andere door de pilot Mobility Mentoring te implementeren. Hierin wordt een koppeling tussen gezondheidsbeleid en armoedebeleid gemaakt. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Binnen het programma Sûn Opsterlân (JOGG) zetten we in op bewustwording van gezonde voeding in de omgeving van het kind. Daarnaast stimuleren we 'Gezonde Sportkantines' door middel van Team-Fit en de JOGG-regisseur. We voeren het uitvoeringsplan van het 'preventie- en handhavingsplan drank- en horecawet' in een integrale werkgroep uit. We werken binnen de Vitale Regio Fryslân aan de implementatie van Mobility Mentoring. We werken op provinciaal en op lokaal niveau aan het programma 'Kansrijke Start'. Binnen de corona maatregelen is het afgelopen jaar creatief bekeken wat voor activiteiten er plaats konden vinden.
Wij willen via sport en beweging de gezondheid van onze inwoners bevorderen We zetten buurtsportcoaches in. Daarnaast investeren we in preventieve programma's voor sport en bewegen en gezondheidsbevordering voor jongeren en ouderen op het gebied van: bewegen, voeding, alcohol en roken in relatie tot sport.
Maatregelen Wij zetten buurtsportcoaches in om preventieve programma's voor sport, bewegen en gezondheidsbevordering voor jongeren en ouderen te ontwikkelen en uit te voeren We doen mee aan de Brede Impuls Combinatiefunctionaris van de ministeries van VWS en OCW in samenwerking met lokale partners. We bepalen samen met Sport Fryslân en andere betrokken partijen de inzet van de buurtsportcoaches voor het komende jaar en voeren het uitvoeringsplan Sport in Opsterland uit. Hierin is zowel aandacht voor kinderen en jongeren binnen het primair en voortgezet onderwijs als voor de koppeling met het sociaal domein waarin we 'sport als middel' zien. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Het uitvoeringsplan Sport in Opsterland is zo goed mogelijk uitgevoerd. Daar waar de buurtsportcoaches door de corona maatregelen minder activiteiten konden organiseren, zijn creatieve oplossingen bedacht voor activiteiten die wel door konden gaan binnen de maatregelen.
70
Wij zetten ons in in voor een beter en groter sportaanbod voor mensen met een handicap, door aansluiting bij het programma Uniek Sporten Wij sluiten ons aan bij het programma Uniek Sporten. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan We zijn via Sport Fryslân aangesloten gebleven bij het programma Uniek Sporten. We hebben ons vanuit het ambassadeurschap gehandicaptensport ingezet voor de gehandicaptensport in Friesland. Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt.
Thema Duurzaamheid Doelstellingen De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid Wij geven het goede voorbeeld door het verduurzamen van gemeentelijke gebouwen (incl. schoolgebouwen), apparatuur ,ons eigen wagenpark en dienstreizen. Daar waar mogelijk kiezen wij voor duurzame oplossingen, zoals intelligente LED-verlichting, beton in plaats van asfalt. We streven naar 100% duurzame inkoop. We steunen initiatieven om te komen tot een circulaire economie.
Maatregelen We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap Een aantal wagens in ons wagenpark en een deel van ons gereedschap is aan vervanging toe. Hierbij kijken we welke duurzame alternatieven beschikbaar zijn en kiezen hiervoor indien het financieel inpasbaar is. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan We hebben drie voertuigen voor de buitendienst vervangen door aardgas aangedreven voertuigen. Aardgasvoertuigen hebben beduidend minder uitstoot dan de diesel aangedreven voertuigen. Naast deze voertuigen zijn er ook meerdere machines vervangen. Zo zijn er 2 kettingzagen, 3 bosmaaiers en 2 bladblazers vervangen door op accu-aangedreven apparaten die tijdens het werken geen uitstoot en lawaai veroorzaken.
Wij kopen 100% duurzaam in Samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf hebben we een aantal jaren geleden in het beleid vastgelegd dat we 100% duurzaam inkopen. In de praktijk blijkt het lastig om hier volledig aan te voldoen. Door intern meer aandacht te geven aan duurzaam inkopen komen we steeds dichter bij ons beleid om ook daadwerkelijk 100% duurzaam in te kopen. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan In het inkoopformulier is een duurzaamheidsparagraaf opgenomen. Er zijn inmiddels vernieuwende inkooptrajecten uitgevoerd met daarin duurzaamheid als belangrijke eis. Wij verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen en maken dit zichtbaar 71
Onze bedrijfsgebouwen voldoen al aan de huidige wettelijke duurzaamheidseisen. Om verder te verduurzamen gaan we meer zonnepanelen plaatsen. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Er zijn voorbereidingen voor de plaatsing van zonnepanelen op MFC De Wier en extra zonnepanelen op ons bedrijfsgebouw in Gorredijk gestart. Deze panelen worden in 2021 geplaatst. Ook hebben we de mogelijkheden onderzocht om zonnepanelen te plaatsen op en/of bij het gemeentehuis in Beetsterzwaag. Deze zijn beperkt. Door de corona pandemie zijn er veel minder dienstreizen. Hierdoor is het plaatsen van laadpalen bij het gemeentehuis minder urgent. Wij liften nu mee met een provinciale aanbesteding. Plaatsing van laadpalen is voorzien in 2021. Eind 2021 is er voor alle dorpen en wijken een warmtetransitie- en energieplan en daarover voeren wij de regie en stimuleren en faciliteren de inbreng uit de mienskip Op basis van de informatie die door het rijk en provincie beschikbaar wordt gesteld, gaan we -bij voorkeur in regionaal verband en samen met de Mienskip - een plan van aanpak ontwikkelen en uitvoeren. Hiervoor moet externe ondersteuning worden ingehuurd.
Maatregelen Wij bieden energie-scans aan voor mienskips-gebouwen Ongeacht de eigendomssituatie bieden wij alle besturen van dorpshuizen, scholen, etc. aan om op onze kosten een energiescan uit te laten voeren. Daarbij wordt ook geadviseerd over de meest renderende duurzaamheidsmaatregelen. Bij gebouwen in gemeentelijk eigendom gaan wij periodiek controleren of de warmte- en koudesystemen optimaal zijn afgesteld. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Door de corona-pandemie waren de dorpshuizen/MFA's voor een groot deel van het jaar gesloten. Wij hebben hen om die reden niet actief benaderd. Wel zijn in combinatie met regulier onderhoud bij een aantal dorpshuizen energiebesparende maatregelen getroffen. De scholen hebben wij gewezen op de mogelijkheid om via de schooldak revolutie zonnepanelen op het dak te laten plaatsen. Wij onderzoeken een ' revolving fund' voor de mienskips-gebouwen Met de besturen van scholen, sportclubs, dorpshuizen en MFA's bespreken wij de financieringsmogelijkheden voor investeringen in duurzaamheidsmaatregelen. Waar onvoldoende toegang is tot goedkope leningen gaan wij de toegevoegde waarde van een revolving fund onderzoeken. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Landelijk en provinciaal zijn er voor scholen, sportclubs, dorpshuizen en MFA's ondersteunings mogelijkheden georganiseerd.
Deze zijn onder de aandacht gebracht. We hebben geconstateerd dat een revolving fund vanuit de gemeente geen toegevoegde waarde biedt. Aanvullend is geen actie nodig. Wij zetten in op 100.000 MWh duurzaam opgewekte energie in 2022 We faciliteren initiatieven die bijdragen aan de doelstelling en gaan als gemeente op eigen en beschikbare gronden energie opwekken (eigen energiebedrijf of coöperatie).
72
Maatregelen We richten een eigen energiebedrijf op Er is een voorstel voor een energiebedrijf uitgewerkt. Dit voorstel gaan wij bestuurlijk en met de energiecoöperaties bespreken. Op basis van de uitkomsten gaan wij het energiebedrijf oprichten en uitbouwen. Inzet is energieopwekking en het ondersteunen van lokale energiecoöperaties. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 is een concept voorstel over het oprichten van een energiebedrijf uitgewerkt. In 2021 wordt dit voorstel, samen met een concreet project, ter besluitvorming voorgelegd. Door de corona pandemie is dit voorstel nog niet met de lokale energiecoöperaties besproken. Wij faciliteren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen We gaan actief met initiatiefnemers (ondernemers, energiecoöperaties en/of groepen van inwoners) in gesprek over kansen en belemmeringen. Waar nodig faciliteren wij initiatieven, bijvoorbeeld door informatie, advies, toegang tot financiën, bemiddeling en/of het doorverwijzen naar netwerkpartijen. We zorgen voor heldere kaders en nemen waar mogelijk belemmeringen weg. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan In het voorjaar van 2020 is het Zonneplan Opsterland door de raad vastgesteld. Hierin is ons beleid vastgelegd. Wij hebben bij een viertal projecten ondersteuning geboden.
Daarnaast hebben we minimaal twee keer per jaar overleg gevoerd met Liander over de aansluitmogelijkheden van initiatieven op zijn netwerk Wij zetten in op een energiebesparing van 50.000 MWh in 2022 Bewustwording rondom energiegedrag stimuleren, campagne onder ondernemers, uitwerken van een energieloket, stimuleren van energiebesparing in Mienskip gebouwen en een communicatiecampagne.
Maatregelen We hebben een actieve inbreng in de regionale energiestrategie Om ervoor te zorgen dat de Regionale Energiestrategie (RES) zoveel mogelijk aansluit bij onze ambities, hebben wij een actieve inbreng in de provinciale werkgroep. Wij stemmen af in OWO- en regionaal verband. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Opsterland heeft zowel op bestuurlijk als op ambtelijk niveau actief deelgenomen aan provinciaal overleg, waarbij we onze inbreng afstemmen in OWO verband, o.a. via de bestuurstafel duurzaamheid en ambtelijke overleggen. Mee op basis van onze inbreng is de concept-RES in het voorjaar van 2020 door alle raden en staten in Fryslân vastgesteld. Daarna is gestart met het opstellen van de RES 1.0. Deze moet in 2021 door raden en staten worden vastgesteld.
We monitoren het energiegedrag van onze inwoners Het is belangrijk dat inwoners energiebewuster worden, hun energiegedrag aanpassen en maatregelen nemen om energie te besparen. Met activiteiten als het opstellen van warmtetransitieplannen, het verder uitwerken van het energieloket (met o.a. energiecoaches) en een communicatiecampagne willen wij
73
inwoners daartoe stimuleren. Door monitoring kunnen wij de invloed meten en evalueren en zo nodig onze aanpak bijstellen. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Met behulp van de gegevens uit de klimaatmonitor en van Liander monitoren wij het energieverbruik per dorp. Daarnaast hebben we een online enquête over duurzaamheid uitgezet waarvan de uitkomsten een indicatie vormen het duurzaamheidsbewustzijn van onze inwoners. In 2020 heeft de eerste meting plaatsgevonden. We organiseren een aanjaagcampagne voor ondernemers Om ondernemers te enthousiasmeren om duurzaamheidsmaatregelen te nemen, organiseren we -samen met vooruitstrevende ondernemers- een aanjaagcampagne voor ondernemers. Dit betreft ook de agrarische sector. Het economische rendement (kosten, imago, toekomstbestendigheid) zetten we daarbij centraal. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Alle grootverbruikers in het MKB, de agrarische sector en de zorg, zijn actief benaderd met het aanbod dat zij tegen gereduceerd tarief een scan naar het energieverbruik uit kunnen laten voeren. Hiervan is nagenoeg geen gebruik gemaakt. Door de corona pandemie hebben wij nog geen afspraken met grootverbruikers kunnen maken over het energieverbruik.
We voeren een communicatiecampagne uit De energietransitie vraagt (maximale) betrokkenheid van inwoners, ondernemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, de raad en de collega's in onze gemeente. We gaan daarom via verschillende communicatie-uitingen zoveel mogelijk mensen inspireren en enthousiasmeren. Met gesprekken en (dorpen)netwerkbijeenkomsten houden wij de vinger aan de pols, halen we op wat er leeft en stemmen daar de communicatie op af. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Wij hebben voor de energietransitie de webpagina https://www.opsterland.nl/Projecten/Energietransitie gelanceerd. Er is in Bakkeveen een netwerkbijeenkomst georganiseerd voor de lokale energiecoöperaties en werkgroepen. Vrijwel alle kleinere dorpen waren hier vertegenwoordigd. Helaas konden wij door de corona-crisis geen vervolg geven aan deze succesvolle bijeenkomsten. Wij hebben meer dan 12 keer actief gepubliceerd in de SA. Ook via de social media zijn regelmatig berichten geplaatst. Daarnaast hebben wij in het begin van het jaar bij bijeenkomsten in dorpen informatie verstrekt.
Wij bouwen het energieloket met energie-ambassadeurs (duurzaamheidsloket) verder uit Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is. We gaan daarvoor het energieloket verder uitbouwen, met name door energiecoaches op te leiden. Het energieloket bestaat dan uit een netwerk van lokale energiecoaches, energie-adviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. We gebruiken daarbij de ervaringen uit de pilot-dorpen.
74
Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan
De opleidingen zijn vertraagd door de Corona-pandemie. Er zijn in totaal 12 (in plaats van 25) energiecoaches opgeleid uit 5 verschillende dorpen. Zij hebben een training gehad en deelgenomen aan diverse netwerkbijeenkomsten. Daarnaast hebben we een overzicht gemaakt van beschikbare energieadviseurs in de regio en deze bekend gemaakt bij de energiecoaches en -coöperaties. Beleidsindicatoren
Opsterland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2017
2018
2019
2020
2017
2018
2019
2020
Fijn huishoudelijk restafval
Aantal kg per inwoner
158
152
148
*
178
171
161
*
Hernieuwbare elektriciteit (1)
%
5,2%
8,6%
*
*
16,3%
17,6%
*
*
Bij een verdieping van de cijfers blijkt dat met name gemeenten met veel windmolens en / of biomassacentrales hoog scoren. Dit verklaart de relatief lage realisatie van Opsterland
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 19 mei 2021
75
Wat heeft het gekost? Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie
Realisatie 2019
Begroting 2020 (primair)
Begroting 2020 (incl wijzigingen)
Realisatie 2020
Mutatie begroting/ realisatie 2020
Lasten
7.715
6.964
7.413
7.572
160
Baten
6.559
6.415
6.415
6.792
377
Saldo voor bestemming
-1.156
-549
-998
-781
217
Lasten
-
-
-
-
-
Baten
42
-
262
262
-
-1.114
-549
-736
-518
217
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie
Begroting 2020
Realisatie 2020
Mutatie begroting/ realisatie 2020
Saldo per taakveld 7.1 Volksgezondheid
-1.265
-1.293
-29
7.2 Riolering
810
809
-1
7.3 Afval
719
603
-116
-1.108
-760
348
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
-154
-139
15
Saldo voor bestemming
-998
-781
217
-
-
-
Onttrekking AR vrije deel tbv Gidsgelden
25
25
-
Onttrekking AR vrije deel tbv Energietransitie
238
238
-
Totaal onttrekkingen reserves
262
262
-
Saldo na bestemming
-736
-518
217
7.4 Milieubeheer
Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves
Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is in 2020 € 217.000 voordeliger dan geraamd. Dit verschil kan op hoofdlijnen als volgt verklaard: Volksgezondheid, nadelig € 25.000 (taakveld 7.1) De aanvullende pakketten van de Veiligheidsregio Friesland (GGD) geven een nadelig saldo van € 37.000. Door enerzijds niet geraamde indexatie en anderzijds voor het nieuwe pakket van de Wet GGZ. Binnen de algemene uitkering zijn voor de Wet GGZ middelen ontvangen, maar niet begroot op dit taakveld. De kosten voor de standaard pakketten van de VRF sluiten exact aan op het begrote bedrag.
76
De kosten voor bestrijding van de eikenprocessierups waren €25.000. Deze kosten waren niet geraamd. Als gevolg van corona zijn minder activiteiten in het kader van GIDS uitgevoerd. Dit geeft een voordeel van € 34.000. In 2021 vindt een inhaalslag plaats. Daarom wordt bij de resultaatsbestemming 2020 voorgesteld om dit voordeel van € 34.000 in 2021 weer beschikbaar te stellen. Afval, nadeel € 115.000 (taakveld 7.3 ) Per saldo geeft de milieustraat een nadeel van €136.000. Er is meer afval gebracht, vooral grof huishoudelijk en bouw & sloop afval (ca. 10% meer). Het is aannemelijk dat dit komt door corona. Daarnaast zijn de verwerkingskosten van een aantal deelstromen verhoogd. De sortibak en biobak zijn vaker ter lediging aangeboden. Dit geeft een voordeel van respectievelijk € 159.000 en €14.000. De verwerkingskosten van het afval uit de sorti- en gftbiobak geven een nadeel €43.000, omdat er ongeveer 7% meer restafval en 10% meer gft is aangeboden. Daarnaast waren de verwerkingskosten van kunststoffen € 50.000 hoger dan geraamd. De eindafrekening van de verwerkingskosten van kunststoffen over 2017 en 2018 geven een nadeel van € 60.000. Uitvoeringsprogramma transitie, voordeel € 332.000 (taakveld 7.4) Dit voordeel wordt veroorzaakt door het budget uitvoeringsprogramma energietransitie € 332.000.
Het uitvoeringsprogramma is een meerjarig traject waardoor niet het gehele budget is uitgevoerd. Hiervoor wordt een resultaatsbestemming aangevraagd om het voordeel over 2020 ook in 2021 weer beschikbaar te stellen om het restant van het uitvoeringsprogramma te realiseren. Overige kosten € 25.000 voordelig. Dit betreffen diverse kleine positieve en negatieve afwijkingen ten opzichte van de begroting
77
Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma doelstelling Opsterland heeft een aantrekkelijke en vitale woon- en leefomgeving Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Vanwege maatschappelijke ontwikkelingen kiest de gemeente steeds meer voor het zich beperken tot de gemeentelijke kerntaken en het inspelen op initiatieven vanuit de samenleving. De nieuwe Omgevingswet, die per 2022 fasegewijs zal worden ingevoerd, vraagt anders denken en handelen. Wij zien hierbij goede mogelijkheden in het "gekanteld" werken. In de Omgevingsvisie 2015 2030 zijn daartoe al beleidsaanzetten gegeven. Hierin is beschreven op welke wijze de inbreng van inwoners, maatschappelijke organisaties, ontwikkelaars en ondernemers kunnen worden benut bij ruimtelijke ontwikkelingen. De implementatie van de Omgevingswet is in voorbereiding. Het onderdeel "wonen" is nader uitgewerkt in de Woonvisie (2017). Deze dient onder meer voor het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en afspraken met andere maatschappelijke partners en de dorpen. Mede vormt het kader voor dorpsvisies, het gemeentelijk grondbeleid en de keuze voor locaties voor woningnieuwbouw . Onze planologische producten (bestemmingsplannen) zijn actueel. Waar nodig is achterstallig onderhoud uitgevoerd bij ons ruimtelijk instrumentarium.
De overgang daarvan naar de Omgevingswet kan naar verwachting goed worden gerealiseerd. De bestemmingsplannen voor het buitengebied, de (dorps)kommen en de bedrijventerreinen en de nog van kracht zijnde beheerverordeningen zijn (afzonderlijk) te raadplegen onder www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website). Om gewenste ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren moet ruimte aan marktpartijen worden geboden. Het wettelijk instrumentarium biedt daarvoor voldoende mogelijkheden. Kaderstellende documenten Omgevingsvisie 2015-2030 Woningbouwprogramma 2008 – 2020 Woonvisie 2017-2021 Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009) Digitale agenda Opsterland (2015) Jaarverslag/programma ruimtelijke plannen 2019-2020 Nota grondbeleid Opsterland (2018-2021) Beleidsplan Vergunningverlening Toezicht en Handhaving voor de Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 - 2024
Thema Ruimtelijke ordening Thema Ruimtelijke ordening De ruimte zodanig inrichten of herinrichten ter bevordering van een aantrekkelijke en vitale leefomgeving met inachtneming van wet- en regelgeving.
Doelstellingen Wij kennen functies toe aan de gronden in Opsterland op zodanige wijze dat ze het meest ten opzichte van elkaar tot hun recht kunnen komen.
Maatregelen Borgen erfgoed 2020-2021
78
Als bouwsteen voor de Omgevingsvisie herijken we ons erfgoedbeleid. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan De bronnen voor de inventarisatie van cultuurhistorische elementen zijn verzameld en er is een start gemaakt met de inventarisatie. De archeologische advieskaarten zijn in concept afgerond. Opstellen ruimtelijk kwaliteitsbeleid 2020 In samenhang met het opstellen van erfgoedbeleid is het van belang cultuurhistorische waarden van de fysieke omgeving te beschermen in het gemeentelijk welstandsbeleid. Op basis van de Omgevingswet actualiseren we het gemeentelijk welstandsbeleid. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan We hebben belangrijke stappen gezet in de voorbereiding op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en welstand in de (toekomstige) Omgevingswet. Samen met andere Friese gemeenten is in beeld gebracht hoe we het adviesstelsel rond de ruimtelijke kwaliteit willen gaan vormgeven. Het hiervoor te volgen proces is bepaald. Omdat de invoering van de Omgevingswet is uitgesteld tot 2022, gebruiken we 2021 om de ingezette koers verder uit te werken en vast te stellen. Wij bevorderen natuurinclusieve landbouw De provincie streeft naar duurzame, natuurinclusieve landbouw in 2025. Wij sluiten ons hierbij aan en ondersteunen daarvoor de provinciale landbouwdeals. Verantwoordelijke: A.
Postma Wethouder Wat hebben we gedaan In het Veenweideprogramma is natuurinclusieve landbouw een belangrijk thema. Als één van de veenweidegemeenten zijn wij hierbij betrokken. Daarnaast wordt bij het jaarlijkse overleg tussen gemeente en landbouw (Kritecommissie) onder meer gesproken over natuurinclusieve landbouw en de kansen die dit biedt. Wij faciliteren herbestemming van agrarische gebouwen om verpaupering te voorkomen Wij werken zoveel als mogelijk mee aan verzoeken om functiewijziging van agrarische gebouwen. Dit doen we op basis van het geldende bestemmingsplan voor het buitengebied. Hiervoor passen we de Ruimte voor Ruimteregeling toe en gebruiken de mogelijkheden voor functiewijziging van bestaande (voormalige) agrarische bedrijven. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan Vijf initiatieven zijn begeleid in het kader van de Ruimte voor Ruimte regeling. Hiervan heeft één plan alle planologische procedures doorlopen in 2020, een tweede wordt in de eerste maanden van 2021 vastgesteld. Bij de overige initiatieven lopen nog enkele onderzoeken welke in 2021 worden afgerond. Bij het afgeronde initiatief is de bebouwing gesloopt en is een aanvraag omgevingsvergunning ingediend voor vervangende bebouwing. Wij stellen een omgevingsvisie op in 2021 De Omgevingsvisie Opsterland is in 2015 vastgesteld.