Bijlage 1 - Jaarstukken 2020.pdf

29

De transformatie van de bedrijventerreinen geeft een voordeel van €27.500. Samen met de regiogemeenten ZOF en de provincie is 2 jaar geleden een traject gestart om de grote bedrijventerreinen “toekomstbestendig’ te maken. Voor Opsterland zijn Drachten-Azeven en Overtoom hierbij zijn onderzocht. Op basis van de inventarisatie wordt een plan gemaakt. Voorgesteld wordt om via de resultaatbestemming 2020 dit voordeel van € 27.500 in 2021 weer beschikbaar te stellen om dit plan te implementeren. Stimulering samenwerking onderwijs en bedrijfsleven voordeel € 7.000 (taakveld 3.3) Het stimuleren van samenwerkingsmogelijkheden tussen het onderwijs en het bedrijfsleven in de gemeente geeft een voordeel van € 7.000. De gesprekken met de Burgemeester Harmsmaschool over het inrichten van het duurzaamheidsplein, een samenwerking tussen BHS en enkele lokale bedrijven, lopen nog. Begin 2021 wordt een besluit genomen over een gemeentelijke bijdrage. Voorgesteld wordt om via de resultaatbestemming 2020 dit voordeel van € 7.000 in 2021 weer beschikbaar te stellen om de gemeentebijdrage te kunnen verstrekken. Economische promotie budgettair neutraal De te verwachten inkomsten over 2020 voor de toeristenbelasting waren €60.000 hoger dan geraamd. Daarnaast waren de kosten voor recreatie en toerisme € 20.000 lager dan geraamd. Per saldo een voordeel van € 80.000.

Dit voordeel is toegevoegd aan de reserve Recreatie en Toerisme (in dit programma is de storting in de reserve een nadeel). Per saldo is dit dus budgettair neutraal. Overige kosten € 19.000 voordelig Dit betreffen diverse kleine positieve en negatieve afwijkingen ten opzichte van de begroting

30

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Het is belangrijk dat vanuit elk dorp goed onderwijs bereikbaar is. Kwalitatief goed onderwijs is onontbeerlijk, want het is de basis voor een maatschappij waarin burgers verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen voor zichzelf en hun omgeving. De kwaliteit van het onderwijs heeft daarom een hogere prioriteit dan de nabijheid van een school. We bieden basisonderwijs aan in doelmatige schoolgebouwen. Wij zijn er voorstander van om, daar waar mogelijk, te komen tot brede scholen waarin zoveel mogelijk kindvoorzieningen (onderwijs en kinderopvang) zijn ondergebracht. Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het thuiszitten worden voorkomen. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen, bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2015-2030

Thema Onderwijs Thema Onderwijs In Opsterland is een open, veilige en constante leeromgeving waarin ieder kind, van welk niveau dan ook, gestimuleerd wordt om zijn of haar individuele talenten volledig te ontwikkelen.

Doelstellingen We bieden kinderen een goede startpositie voor het primair onderwijs De gemeente Opsterland wil kinderen in onze gemeente ondersteunen en ze hiermee een betere start geven in het basisonderwijs en daarmee op een goede schoolloopbaan. We willen deze kinderen stimuleren in hun ontwikkelingsgebieden taal, rekenen, sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling. Kinderen krijgen hierdoor meer kans op succesvolle levensloop-, school en arbeidsloopbanen. We doen dit op verschillende manieren: 1. We ondersteunen ouders met behoefte aan opvoedingsondersteuning, zodat zij handvatten krijgen om hun kind in de thuisomgeving te stimuleren 2. We stimuleren ouders in onze gemeente om gebruik te maken van voorschoolse voorzieningen 3. We stimuleren ouders van geïndiceerde doelgroepkinderen om gebruik te maken van het VVE-aanbod We voorzien samen met onze ketenpartners (JGZ, aanbieders van voorschoolse voorzieningen en educatie en het primair onderwijs) in passend aanbod voor jonge kinderen in onze gemeente.

Maatregelen Wij gaan verder met de implementatie van extra uren VVE Vanaf 1 augustus 2020 hebben we een wettelijke taak om te voorzien in een VVE-aanbod in de voorschoolse fase dat bestaat uit 16 uur per week voor geïndiceerde doelgroepkinderen in onze gemeente. Voorheen bestond dit aanbod uit 10 uur per week. Samen met de aanbieders van VVE geven we vorm aan dit aanbod, met als doel zoveel mogelijk kinderen gebruik te laten maken van dit aanbod. In

31

2020 gaan we de extra uren VVE implementeren zodat we voldoen aan de wettelijke taak die het Rijk hiervoor aan ons stelt. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Er is een nieuwe subsidieregeling voor VVE vastgesteld (Subsidieregeling Peuteropvang en VVE Gemeente Opsterland 2020) die aansluit bij de extra uren VVE, zodat de peuteropvang de nieuwe wettelijke eisen (16 uur VVE per week) per 1 augustus toe kon passen. Wij herijken het VVE-beleid om een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie te kunnen realiseren De gemeente Opsterland heeft een wettelijke verplichting om te voorzien in een aanbod VVE (voor- en vroegschoolse educatie) voor geïndiceerde doelgroepkinderen in de gemeente. Uit onderzoek blijkt dat deelname aan voorschoolse educatie in de voorschoolse fase een bewezen positief effect heeft op de ontwikkeling van jonge kinderen. Vooral kinderen uit achterstandssituaties profiteren van de positieve effecten op de cognitieve, taal en sociaal-emotionele ontwikkeling, de gezondheid en het welbevinden van kinderen. We willen daarom zoveel mogelijk kinderen laten deelnemen aan een intensief en kwalitatief hoogwaardig VVE-aanbod. We voorzien in een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie in zoveel mogelijk kernen en dorpen in onze gemeente. Verantwoordelijke: L.

de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 is in samenwerking met de gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en het werkveld een nieuw VVE beleidskader opgesteld en vastgesteld door de raad. We zorgen dat onderwijs bereikbaar is

Maatregelen We organiseren leerlingenvervoer voor leerlingen in het speciaal (basis)onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Leerlingenvervoer is beschikbaar voor leerlingen die het speciaal (basis)onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs bezoeken. Samen met ouders, de leerling en zo nodig andere betrokkenen of deskundigen wordt bekeken welke vorm van vervoer passend is. Dit is situatieafhankelijk en wordt mede bepaald door de mogelijkheden van de leerling, de verbinding met het openbaar vervoer en de afstand tot de school. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 bleken de gestelde bezuinigingsmaatregelen op leerlingenvervoer niet haalbaar. Dit heeft te maken met de complexe problematiek waar leerlingen soms mee te maken krijgen en stijgende kosten in de taxibranche. Voor 2021 is het budget verhoogd en wordt ingezet op het voorkomen van een verdere kostenstijging. Wij organiseren het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen De gemeente organiseert dit vervoer omdat wij het belangrijk vinden dat de leerlingen zich op een veilige manier verplaatsen tussen school en gymzaal. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 is het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen op een nieuwe manier

32

georganiseerd, waardoor de gemeentelijke kosten volgens raming lager zijn uitgevallen. Daarnaast heeft de tijdelijke uitval van het vervoer door het coronavirus ook geleid tot lagere kosten. Wij dringen laaggeletterdheid terug We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit. In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan de doelstelling uit het aanvalsplan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en beter kunnen signaleren, anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod onder het motto 'Wat wil jij leren?'

Maatregelen We stimuleren intern en extern betrokkenen om laaggeletterdheid bespreekbaar te maken en zo nodig te zorgen voor doorverwijzing Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en beter kunnen signaleren, anderzijds door laaggeletterden niet aan te spreken op het feit dat zij niet/slecht kunnen lezen en schrijven maar hen te vragen wat zij willen leren. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In verband met corona is hier in 2020 geen actie op ondernomen. Dit kwam mede doordat het aanbod voor laaggeletterdheid stil lag als gevolg van Corona en doordat vanuit de gemeente de prioriteit lag bij de organisatie van noodopvang binnen het onderwijs en de kinderopvang. We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan de doelstelling uit het aanvalsplan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en beter kunnen signaleren, anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod onder het motto 'Wat wil jij leren?' Hiervoor worden intern en extern bijeenkomsten georganiseerd voor mogelijke vindplaatsen van laaggeletterden.

Daarbij wordt de kennis van ervaringsdeskundigen gebruikt om een beter beeld te krijgen van de doelgroep, maar vooral ook ingezet op individuele vragen van laaggeletterden. Door bijvoorbeeld te werken aan een praktische vraag als het leren versturen van een Whatsapp-bericht, wordt tegelijkertijd aan een aantal verschillende vaardigheden gewerkt. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In verband met Corona heeft het aanbod laaggeletterdheid in 2020 stil gelegen. Ook andere acties uit het actieplan laaggeletterdheid zijn niet opgepakt als gevolg van Corona. Wel is er deelgenomen aan provinciale overleggen met betrekking tot laaggeletterdheid. Uitkomst daarvan is onder andere een subsidie die beschikbaar komt voor gemeenten, waarmee een eigen invulling gericht op de aanpak van laaggeletterdheid gerealiseerd kan worden. Hier willen we vanuit Opsterland graag gebruik van maken. Een concrete invulling volgt. Wij voorkomen verzuim en voortijdig schoolverlaten We werken in RMC-verband aan het voorkomen van verzuim en voortijdig schoolverlaten van jongeren in onze gemeente, met als uiteindelijk doel jongeren de voor hen hoogst haalbare en meest passende onderwijs- en/of arbeidsmarktpositie te laten bereiken. Het betreft hier jongeren tot 23 jaar. Dit is een wettelijke taak waaraan we ook in 2020 invulling blijven geven.

Maatregelen

33

We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het gebiedsteam We zetten de regionale samenwerking op zowel beleidsmatig- als uitvoerend niveau voort met RMC Regio de Friese Wouden. RMC (Regionale Meld- en Coördinatiefunctie) houdt zich namens gemeenten onder andere bezig met toezicht op en naleving van de leerplichtwet. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Dit is een doorlopende samenwerking waar vanuit Opsterland ook in 2020 aan is deelgenomen. Jaarlijks verschijnen een jaarverslag over het afgelopen schooljaar en een actieplan voor het komende kalenderjaar waarin de resultaten en de intenties te lezen staan. Wij zorgen ervoor dat elk kind toegang heeft tot een veilige speelplaats De gemeente Opsterland wil dat ieder kind opgroeit in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zicht te ontwikkelen. Om dit te kunnen realiseren is het van belang dat er voldoende veilige buitenspeelruimte beschikbaar is, waar kinderen elkaar kunnen ontmoeten en samen veilig buiten kunnen spelen. Buitenspelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen en kan overgewicht en andere problemen op latere leeftijd voorkomen.

Het is hierbij van belang dat er een goed beleidsstuk ligt, waarbij beleid en uitvoering goed op elkaar afgestemd raken en elke betrokkene weet wat de rechten en plichten zijn.

Maatregelen Wij herijken het speeltuinbeleid en voeren dit uit De gemeente Opsterland wil dat ieder kind opgroeit in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zicht te ontwikkelen. Om dit te kunnen realiseren is het van belang dat er voldoende veilige buitenspeelruimte beschikbaar is, waar kinderen elkaar kunnen ontmoeten en samen veilig buiten kunnen spelen. Het speeltuinenbeleid dat in 2020 is vastgesteld wordt uitgevoerd. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De nota speeltuinbeleid 'Bûten boartsje yn Opsterlân' is vastgesteld en wordt uitgevoerd. Wij zorgen voor een dekkend aanbod van toegankelijke onderwijsgebouwen

Maatregelen Kindcentrum De Treffer - Gorredijk We bouwen een nieuw kindcentrum in Gorredijk. Hierin worden obs de Treffer en kinderopvang gehuisvest. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan Het ontwerp van Kindcentrum De Treffer is afgerond en de investering past binnen de financiële kaders van de projectbegroting. De aanbesteding heeft plaatsgevonden in de eerste helft van 2021. De oplevering vindt plaats in het derde kwartaal 2022. Wij stimuleren de samenwerking tussen scholen voor primair onderwijs

34

Initiatieven ten behoeve van de samenwerking tussen scholen voor primair onderwijs worden gefaciliteerd en ondersteund. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Dit is een doorlopend uitgangspunt waar direct en indirect aandacht voor is. Indirect door gezamenlijk beleid op te stellen en direct bijvoorbeeld wanneer het college een advies geeft over fusies. Wij voeren het integraal huisvestingsplan uit Het doel van dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) is om een zo compleet mogelijk beeld te geven van de stand van zaken en ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting van het basis- en voortgezet onderwijs in Opsterland. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Om in 2022 een nieuw IHP te kunnen vaststellen zijn in 2020 voorbereidingen getroffen om in 2021 het proces te kunnen opstarten. De schoolbesturen zijn ervan op de hoogte gesteld dat het IHP in 2021 wordt geactualiseerd. Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2017 2018 2019 2020 2017 2018 2019 2020

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

1

0

0

*

2

2

2

*

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

22

8

28

*

27

23

26

*

Voortijdige schoolverlaters

% deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs

* 1,8% 1,9% 2,0%

*

1,2% 1,3% 1,2%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 19 mei 2021

35

Wat heeft het gekost? Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2019

Begroting 2020 (primair)

Begroting 2020 (incl wijzigingen)

Realisatie 2020

Mutatie begroting/ realisatie 2020

Lasten

3.526

3.148

3.148

2.960

-188

Baten

346

399

399

350

-49

-3.180

-2.749

-2.749

-2.609

139

Lasten

286

61

61

9

-52

Baten

1.651

188

188

5

-183

Saldo na bestemming

-1.815

-2.622

-2.622

-2.614

8

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2020

Realisatie 2020

Mutatie begroting/ realisatie 2020

Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Saldo voor bestemming

-290

-250

40

-1.548

-1.432

116

-911

-927

-16

-2.749

-2.609

139

-1

-1

Stortingen reserves Huisvesting basisonderwijs Huisvesting speciaal onderwijs

-61

-8

53

Totaal stortingen reserves

-61

-9

52

188

5

-183

188

5

-183

-2.622

-2.614

8

Onttrekkingen reserves Huisvesting basisonderwijs Huisvesting speciaal onderwijs Totaal onttrekkingen reserves Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is in 2020 € 8.000 voordeliger dan geraamd. Dit verschil kan op hoofdlijnen als volgt verklaard: Coronakosten nadeel € 90.000 (taakveld 4.1 € 15.000, taakveld 4.3 € 75.000) In 2020 zijn op dit programma € 90.000 aan coronakosten verantwoord. Voor een toelichting op deze kosten wordt verwezen naar de paragraaf Corona. Gymvervoer voordeel € 44.000 (taakveld 4.1)

36

De kosten van het gymvervoer voor zowel het bijzonder- als het openbaar basisonderwijs waren in 2020 geraamd op in totaal € 214.000. De werkelijke kosten bedroegen € 160.000. Zoals bekend zijn in 2020 de scholen een periode gesloten geweest. Leerlingenvervoer nadeel € 121.000 (taakveld 4.3) De kosten van het leerlingenvervoer zijn met € 121.000 overschreden. De reden hiervoor is dat de tarieven fors gestegen zijn en dat het aantal kinderen wat gebruikt maakt van het leerlingenvervoer ook een stijging laat zien. In de raming 2020 was een bezuiniging opgenomen van € 50.000. Deze kon in 2020 dus niet gerealiseerd worden. Huisvesting onderwijs budgettair neutraal (taakveld 4.2 en Gymlokalen (taakveld 4.1) Er was een voordeel op de kosten voor huisvesting onderwijs en gymnastieklokalen. Conform de bestaande systematiek leidt dit ook tot een lagere onttrekking uit de reserve huisvesting onderwijs.. Dit is per saldo budgettair neutraal. Onderwijsbeleid voordeel € 180.000 (taakveld 4.3) De kosten van onderwijsbeleid waren in 2020 € 227.000 voordeliger dan geraamd. Zo zijn de rijksinkomsten voor verbreding VVE (vroeg- en voorschoolse educatie) in 2020 verder gestegen, maar de intensivering van het beleid treed in de loop van 2021 in werking.

Ook hebben interventies op het gebied van LOAB (lokaal onderwijs en achterstandenbeleid) en enkele andere beleidsvoornemens niet geleid tot uitgaven die hiervoor begroot waren Overige kosten nadeel € 5.000 Dit betreffen diverse kleine positieve en negatieve afwijkingen ten opzichte van de begroting

37

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Dit programma gaat over vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband is daarom een wezenlijk onderwerp voor gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Puur Cultuur – Kadernota cultuurbeleid 2012-2022 Notitie Beleidskeuzes Cultuurnota 2012-2022 Aktualisaasje Frysk Taalbelied – Frysk en Fierder 2014-2018 Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016 Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021 Nota Kansen Benutten 2016-2020

Thema Cultuur Thema Cultuur Cultuur draagt bij aan de verbetering van de leefbaarheid van Opsterland, en aan de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Dit is uitgevoerd door de verlening van subsidies in het kader van de regelingen Cultuur Promotie en Cultuur Educatie.

Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland

Maatregelen Openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners aan de samenleving Wij nodigen de bibliotheek uit om bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van onze inwoners van jong tot oud. De focus van bibliotheken wordt steeds meer verlegd van het uitlenen van boeken naar het vergroten van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen en het ondersteunen van en bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Met activiteiten als het Digi-Taalhuis en de Bibliotheek op School draagt de bibliotheek bij aan het bevorderen van taalvaardigheid van kinderen en volwassenen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De subsidieverlening aan de bibliotheek in 2020 heeft plaatsgevonden conform de geldende afspraken. In 2021 worden nieuwe afspraken gemaakt. We doen dit langs de programmalijnen uit het beleidsplan van de bibliotheek en op basis van een uitvoeringsprogramma en een productencatalogus. Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven Wij evalueren en herzien de subsidieregeling Cultuurpromotie. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In lijn met de aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland zijn gesprekken gevoerd met het culturele veld over mogelijke verbeteringen in de subsidieregeling Cultuur Promotie. Een 38

evaluatieonderzoek is uitgevoerd. Een voorstel voor aanpassing van de regeling zal in 2021 aan de gemeenteraad worden voorgelegd. In 2020 zijn 36 subsidies verleend. Een groot deel van deze subsidies kon door de rijksmaatregelen voor de coronacrisis niet door gaan en zijn retour gekomen. Een aantal activiteiten zijn doorgeschoven naar 2021 in afwachting van versoepeling van de maatregelen. Wij stimuleren de culturele ontwikkeling van kinderen

Maatregelen Wij bieden cultuureducatie aan Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De regeling Cultuur Educatie 2018-2022 is ook in 2020 uitgevoerd, voorzover dat mogelijk was binnen de beperkingen die ontstonden door de rijksmaatregelen om de corona-crisis te beheersen. De bijdragen aan de deelnemende onderwijsinstellingen zijn verleend. Wij faciliteren het onderwijs en het culturele veld met de inzet van een cultuurcoach Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De cultuurcoach heeft zijn werkzaamheden zo goed mogelijk uitgevoerd binnen de beperkingen die door de rijksmaatregelen voor de coronacrisis werden opgelegd. Wy wolle de Fryske taal werkenber en tagonklik hâlde

Maatregelen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Ek yn 2020 is it besteande Frysk Taalbelied sa goed mooglik útfierd. Troch meinammen by de Publyksbalie oan te jaan, dat besikers Frysk prate meie, is besocht ynwenners safolle mooglik út te noegjen om Frysk te brûken. Yn 2020 is in Starnotysje Frysktaalbelied 2021-2025 opsteld, dy't yn 2021 liede moat ta in nij en breed droegen Frysk Taalbelied. Yn it noch op te stellen útfieringsplan, krijt de ûnder oaren de posysje fan it Frysk yn it ûnderwiis syn plak.

Thema Toerisme en recreatie Thema Toerisme en recreatie Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en Recreatie vormen een belangrijke economische factor voor Opsterland. We willen in Opsterland het economisch recreatief potentieel van ons landschap optimaal en duurzaam benutten door toeristen te verleiden tot een meerdaags verblijf in Opsterland. Daartoe moeten we ruimte bieden voor de ontwikkeling van de toeristische sector in Opsterland. In de voorwaardenscheppende sfeer dragen we actief bij aan het optimaliseren van de toeristische mogelijkheden binnen Opsterland.

Doelstellingen 39

We optimaliseren de toeristische mogelijkheden ter versterking van de lokale economie We willen toeristen verleiden tot een meerdaags verblijf in Opsterland en ruimte bieden voor de ontwikkeling van de toeristische sector in Opsterland. We willen in de voorwaardenscheppende sfeer actief bijdragen aan het optimaliseren van de toeristische mogelijkheden binnen Opsterland.

Maatregelen Impuls openluchtzwembad Dundelle in Bakkeveen Wij investeren extra in dit zwembad om het aantrekkelijker te maken. Deze eenmalige extra investering wordt bekostigd uit het budget (incl. reserve) voor recreatie en toerisme, Kansen Benutten. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder, R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Met een deskundige en enthousiaste exploitant, klantgericht personeel, een goed onderhouden accommodatie en enkele gerichte aanpassingen kan recreatiecentrum Dúndelle nog lange tijd een belangrijke rol blijven spelen voor inwoners en ondernemers van Bakkeveen en de vele bezoekers van het dorp en de omliggende regio. Sinds februari 2020 is Optisport de exploitant en sinds de zomer 2020 is het Toeristisch Informatiepunt (TIP) ook gevestigd in Dúndelle. Voor deze TIP hebben wij in goede samenwerking en overleg met de vrijwilligers een ruimte geschikt gemaakt. Toeristen worden uitgenodigd om naar Opsterland te komen en om langer te verblijven in onze gemeente De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland participeren in de Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland (TRZF) om zo de toeristische mogelijkheden binnen de regio Zuidoost-Friesland, en dus ook Opsterland, te versterken. Het plan van aanpak van de TRZF geeft een nieuwe positionering aan van Zuidoost Friesland als Het Andere Friesland.

De toeristische ondernemers, bewoners, gemeenten en organisaties van Zuidoost-Friesland dragen de regio uit als een fantastische en aantrekkelijke bestemming. Toerisme en recreatie is in de Regiodeal Zuidoost Friesland een belangrijk verbindend thema. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Corona heeft een wisselende invloed gehad op onze toeristisch accommodatiehouders. Het begin van het toeristisch seizoen is lastig geweest, maar bij veel ondernemers heeft dit zich goed hersteld in de loop van het jaar. Veel Nederlanders kozen voor een vakantie in eigen land, waarbij het noordelijk deel van Nederland erg populair was. Over het algemeen heeft dit een positief effect gehad op de campings, B&B’s en hotels in de gemeente Opsterland. Voor de groepsaccommodaties is het helaas een minder gunstig jaar geweest, vanwege het grotendeels uitblijven van reizen in groepsverband. In regioverband zijn we volop doorgegaan; vanuit Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland (TRZF) zijn er verschillende werkzaamheden uitgevoerd. In het begin van 2020 werd de nieuwe regiowebsite in gebruik genomen: www.zuidoostfriesland.nl. Zuidoost Friesland wordt vanuit TRZF nu gepositioneerd als Het Andere Friesland. Aansluitend hierop volgden online campagnes en (corona-proof) persreizen met 23 journalisten, in samenwerking met ondernemers in de regio.

De persreizen waren succesvol: er werden 1,8 miljoen Nederlanders bereikt via blogs, magazines en dagbladen. Varen in de Friese wouden: we gaan de faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband In samenwerking met de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland verbeteren we het gastheerschap rond de Turfroute.

40

Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan TRZF organiseerde (digitale) ondernemersbijeenkomsten om de onderlinge samenwerking te stimuleren voor het versterken van het gastheerschap rond de Turfroute. Daarnaast boden zij ondersteuning aan ondernemers met plaatsing op de digitale database binnen de regiowebsite. Ook zetten we in op promotie en marketing van de Turfroute en Het Andere Friesland via social media, website en persreizen. Vanwege corona was het niet mogelijk om routegebonden evenementen, met als thematiek de Turfroute en de historie van de regio Zuidoost-Friesland, te organiseren en/of subsidiëren. Er is een start gemaakt met de ontwikkeling van een TOP (toeristisch overstappunt) in Nij Beets bij It Damshûs en het aanpassen van fiets- en wandelroutenetwerk rondom Nij Beets. Naar verwachting wordt dit in de zomer van 2021 opgeleverd. We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland dragen bij aan de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland met als doel de bestemming Zuidoost-Friesland, Het Andere Friesland, met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap). Verantwoordelijke: R.

Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland, voorheen stichting Toeristisch Netwerk Friese Wouden, is in 2020 gestart met het project Gastheerschap en Informatievoorziening. Een belangrijk speerpunt was het versterken van de ondernemerssamenwerking. In dit kader werden verschillende workshops gehouden. Ook binnen de organisatie van verschillende persreizen (zie: 'Toeristen worden uitgenodigd om naar Opsterland te komen en om langer te verblijven in onze gemeente') werd de samenwerking met en tussen ondernemers gezocht. We verbeteren de fiets-, ruiter- en MTB-netwerken in regionaal verband Voor inwoners en toeristen van de toeristische regio Zuidoost-Friesland moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van onze routenetwerken. In regionaal verband gaan we verder met het ontwikkelen en realiseren van een ATB-routenetwerk en een men- en ruiterroutenetwerk in Het Andere Friesland. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Er is een uitvoeringsplan gemaakt voor een regionaal ATB-netwerk en een netwerk van men- en ruiterpaden in Zuidoost-Friesland. In de Regiodeal Zuidoost-Friesland is binnen het regiobrede project Recreatie & Toerisme 2020-2023 ruimte gemaakt om deze uitvoering te financieren. We zetten ons in voor het verbeteren van

de staat van de fietspaden.

Voor inwoners en toeristen moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van de fietspaden in Opsterland. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan De kwaliteit van de eigen fietspaden ligt op het gewenste basisniveau. De gemeente ontwikkelt samen met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Verenigingen van Plaatselijk Belang een plan van aanpak voor de fietspaden van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten in de omgeving

41

Bakkeveen/Wijnjewoude. Samen met de provincie Fryslân en de betrokken partijen hebben we in 2020 constructief overleg gehad om in die regio de staat van de fietspaden duurzaam te verbeteren. In 2021 wordt dit overleg voortgezet met als doel concrete afspraken over de financiering en uitvoering van de verbetering van deze fietspaden. Verbonden partijen De gemeenschappelijke regeling Recreatieschap De Marrekrite voert diverse taken uit op het gebied van watersport, waterrecreatie en landrecreatie.

Thema Openbaar groen Thema Openbaar groen In de ruimtelijke omgeving zijn gezichtsbepalende kenmerken en de landschappelijke en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat en worden deze behouden voor toekomstige generaties. De openbare ruimte is netjes en uitnodigend. Er wordt ingezet op de bescherming en de verrijking van de biodiversiteit.

Doelstellingen De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend

Maatregelen De openbare ruimte wordt onderhouden conform het beeldkwaliteitsplan In 2021 wordt een nieuw Beeldkwaliteitsplan (2021-2026) vastgesteld. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan De openbare ruimte is in 2020 onderhouden zoals vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan 2014-2018. De opgelegde bezuiniging op gazons (€ 30.000) is gerealiseerd. Wateroverlast wordt zoveel mogelijk voorkomen De waterberging en afvoer van overtollig water moet op orde zijn conform de vereisten in het Beeldkwaliteitsplan en reguliere afspraken met het Wetterskip. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan De gemeentelijke watergangen zijn in 2020 gehekkeld volgens de schouw van het Wetterskip en de overeenkomst met Stedelijk Water We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, conform vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren. Inmiddels is ook in Hemrik een himmelploeg actief; dit is de 8e in de gemeente. Vanwege corona is himmelwike voor de basisscholen niet doorgegaan in 2020.

42

In Opsterland worden de landschappelijke en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat Bij ontwikkelingsinitiatieven borgen wij de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit door voor een goede inpassing te zorgen.

Maatregelen We inventariseren en beschermen gebiedsdekkend de groene en cultuurhistorische structuren We gebruiken ter bescherming van landschappelijke en groene elementen/structuren de in 2020 opgestelde overzichtskaart. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder, L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 is een start gemaakt met de inventarisatie van een digitale basis voor de overzichtskaart met landschappelijke en cultuurhistorische elementen. Deze kaart wordt in 2021 verder aangevuld en als bouwsteen gebruikt voor omgevingsvisie. We zetten ons in voor de bescherming en de verrijking van de biodiversiteit Opsterland kan bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit op lokale schaal. Hierbij richten we ons eerst op de openbare ruimte en daarmee het beheer en onderhoud van de gemeente zelf. Bloeiende planten zijn onmisbaar voor insecten, insecten bestuiven andere gewassen en het fruit wordt weer gegeten door dieren, en deze dieren weer door andere dieren.

Maatregelen Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en wenselijk nieuwe bomen terug Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap een of meer nieuwe bomen teruggeplant. Dit betekent niet dat er altijd 1-op-1 wordt teruggeplant, het kan ook minder of meer zijn. Daarbij wordt gekeken naar ziekteresistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen. Verantwoordelijke: R. Jonkman Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 is het Bomenbeleidsplan/bomenverordening vastgesteld. Hiermee wordt ingezet op een duurzaam bomenbestand. Het uitgangspunt in het bomenbeleidsplan is dat gezonde bomen niet gekapt worden en bij noodzakelijk kap worden er nieuwe bomen terug geplant. Verankering hiervan in de APV volgt in 2021. Tevens zal het meegenomen worden als bouwsteen in de Omgevingsvisie. We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt In de openbare ruimte worden potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Hierbij kan het gaan om bermen, watergangen, groengebieden en kleine, mogelijk geïsoleerde groengebieden die als ‘steppingstone’ kunnen dienen. Dit wordt in overleg met de dorpen uitgewerkt. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan In 2020 is in overleg met de natuurverenigingen een derde van het areaal gazons extensief beheerd.

Dit is een verdere impuls voor het vergroten van de biodiversiteit. In overleg met de dorpen wordt gekeken waar het openbaar groen diverser ingericht en/of beheerd kan worden. In het Beeldkwaliteitsplan Openbare Ruimte wordt een extensief beheer gericht op meer biodiversiteit geborgd.

43

Verbonden partijen  Een deel van het onderhoud van het openbaar groen wordt uitgevoerd door medewerkers van de verbonden partij NV Caparis.

Thema Sport Thema Sport Sportief bewegen draagt bij aan een vitale samenleving.

Doelstellingen Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen Met sport en bewegen wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd. Hiertoe ondersteunen wij het verenigingsleven en blijven we de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties en zetten we buurtsportcoaches in binnen het Sociaal Domein.

Maatregelen Wij ontwikkelen een nieuwe sportaccommodatie in Gorredijk/Kortezwaag met ruimte voor topsport De raad heeft positief besloten over de renovatie en uitbreiding van het sportcomplex Kortezwaag. Het raadsbesluit van 3 juni 2019 tot het stopzetten van de bouw van de MFA Gorredijk en het initiatief hiervoor terug te leggen in het dorp, maakt dat het besluit over het sportcomplex ook in een ander daglicht komt te staan. Omdat er een relatie is tussen de ontwikkelingen voor De Skâns en SOC Kortezwaag wordt met het Mienskipsinitiatief nu ook gekeken naar nieuwe mogelijkheden van het sportcomplex. Eerst moet er meer duidelijkheid komen over de plannen van de initiatiefnemers voordat er verder kan worden gewerkt aan de eventuele uitbreiding en upgrading van het gebouw. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan Binnen het mienskipsinitiatief rekent men aan de investerings- en aan de exploitatiebegroting van SOC Kortezwaag. Een stichtingsmodel vormt hiervoor de basis. De toelichting op het stichtingsmodel aan de gemeenteraad is uitgesteld door de corona pandemie. Eind maart 2021 heeft de mienskip de toelichting geven aan de gemeenteraad. De plannen voor De Skâns worden in dit zelfde proces meegenomen.

Wij verduurzamen sportaccommodaties in samenwerking met Sport Fryslân en Provincie Fryslân Voor een groot aantal sportaccommodaties in Opsterland zijn samen met Sport Fryslân een aantal energierapporten opgesteld. Verantwoordelijke: A. Postma Wethouder Wat hebben we gedaan Landelijk en provinciaal zijn er voor sportclubs ondersteuningsmogelijkheden georganiseerd. Wij hebben daarover gesproken met Sport Fryslân.

44

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2016

2020

2016

2020

Niet sporters

% Niet sporters

50,9%

*

48,7%

*

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.

45

Wat heeft het gekost? Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2019

Begroting 2020 (primair)

Begroting 2020 (incl wijzigingen)

Realisatie 2020

Mutatie begroting/ realisatie 2020

Lasten

6.695

6.025

6.108

6.321

213

Baten

469

215

215

436

221

-6.227

-5.810

-5.893

-5.885

8

Lasten

-

-

-

Baten

186

125

125

55

-70

-6.041

-5.685

-5.768

-5.830

-62

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

-

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2020

Realisatie 2020

Mutatie begroting/ realisatie 2020

Saldo per taakveld 5.1 Sportbeleid en activering

-230

-242

-12

-1.078

-1.123

-46

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

-345

-336

9

5.4 Musea

-61

-74

-13

5.5 Cultureel erfgoed

-4

-4

0

-590

-598

-8

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.584

-3.507

77

Saldo voor bestemming

-5.893

-5.885

8

-

-

-

Recreatie en toerisme

125

55

-70

Totaal onttrekkingen reserves

125

55

-70

-5.768

-5.830

-62

5.2 Sportaccommodaties

5.6 Media

Stortingen reserves Totaal stortingen reserves Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is € 62.000 nadeliger dan geraamd. Dit kan op hoofdlijnen als volgt worden verklaard: Coronakosten nadeel € 109.000 (diverse taakvelden) In dit programma is € 109.000 aan Coronakosten verantwoord. Dit betreft voornamelijk Corona kosten voor OZB compensatie (€33.000, taakveld 5.2) en voor inhuur van personeel om de medewerkers van Caparis 46

gedeeltelijk te vervangen (€ 71.000, taakveld 5.7). Voor een verdere toelichting op deze posten wordt verwezen naar de paragraaf Corona. Openbaar groen en (openlucht) recreatie, voordeel € 78.000 (taakveld 5.7). Voor recreatie en toerisme is als gevolg van corona minder uitgegeven aan het subsidiëren van evenementen. Dit voordeel van € 70.000 vloeit terug naar de reserve Recreatie en Toerisme. Daardoor kan de onttrekking uit deze reserve ook €70.000 lager zijn dan geraamd. Voor dit programma is dit dus budgettair neutraal. In 2020 was € 70.000 beschikbaar voor de kap van zieke essen en herplant. De kap is uitgevoerd in 2020 (€49.000) en de herplant zal in 2021 plaats vinden (€ 21.000). Dus een voordeel in 2020 van € 21.000. Voorgesteld wordt om via de resultaatbestemming 2020 de niet uitgegeven €21.000 in 2021 weer beschikbaar te stellen voor de herplant in 2021. Om de kosten binnen dit taakveld te beperken is de afgesproken kwaliteit van het BKP niet gerealiseerd. Het lagere onderhoudsniveau (voordeel ca. € 57.000) heeft geen gevolgen gehad voor de veiligheid van de inwoners en kapitaalsvernietiging is voorkomen. Overige kosten, nadeel € 31.000 Dit betreffen diverse kleine positieve en negatieve afwijkingen ten opzichte van de begroting

47

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Opsterland staat, evenals andere gemeenten, voor de opdracht om ervoor te zorgen dat het sociaal domein in de toekomst toegankelijk en beheersbaar blijft. De afgelopen jaren zijn in Opsterland al de nodige stappen gezet en zijn er gebiedsteams gevormd op het gebied van Wmo en jeugd. In de komende jaren moeten we de transformatie verder doorvoeren. Bij de transformatie van het Sociaal Domein ligt het accent op preventie, het voorkomen en verminderen van zwaardere zorg, het versterken van zelfredzaamheid en eigen kracht van de inwoners en ruimte voor eigen initiatieven van inwoners. De vrij toegankelijke voorzieningen en activiteiten in de dorpen en buurten, het voorliggend veld, gaan daarmee een steeds grotere rol spelen en kunnen worden gezien als belangrijke instrumenten voor preventie waarmee grotere en duurdere zorgconsumptie mogelijk kan worden voorkomen. Landelijk gezien heeft tussen de 60% en 70% van de inwoners, die zich melden bij wijk- of gebiedsteams, financiële problemen. Werk kan helpen om het inkomen te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren, en kan bijdragen aan verbetering van de gezondheid.

Om de transformatie verder vorm te geven moeten vervolgstappen gezet worden om de integrale dienstverlening aan inwoners op het gebied van werk, inkomen, (jeugd)zorg en ondersteuning verder te verbeteren, zodat de inwoners (nog) beter worden ondersteund. De veranderopdracht voor het Sociaal Domein is als volgt: 

De gemeente wil investeren in preventie en vroegsignalering.



De gemeente stimuleert en faciliteert zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Dat betekent investeren in de wisselwerking tussen formele en informele zorg.



Indien er ondersteuning en hulp nodig is, wordt dat als volgt ingezet: licht en algemeen waar mogelijk, complex en gespecialiseerd waar nodig.



Ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte van de burger.



Vraag- en resultaatgericht werken, niet claim- en aanbodgericht.



Uitgaan van mogelijkheden van de inwoner, niet van de onmogelijkheden.



Kostenbewust ondersteuning bieden, zorgvuldige kosten-baten afwegingen maken.



Wij streven ernaar om binnen deze coalitieperiode de inkomsten en uitgaven binnen het sociaal domein in evenwicht te brengen.

De gemeente moet het transformatieproces initiëren en transformeert daarom zelf ook mee: meer integraal, andere vormen van financiering onderzoeken, meer ruimte voor initiatieven van onderop en samenwerkingen met andere organisaties. Kaderstellende documenten Notitie “Heroverweging gemeentelijk minimabeleid, op weg naar toekomstbestendig beleid” (2014) Beleidsnotitie gekantelde schuldhulpverlening 2012–2016 Reintegratieplan "Meteen in beweging" 2017 Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Beleid jongerencaravans in Opsterland 2015

Thema Uitvoering sociale wetgeving Thema Uitvoering sociale wetgeving Iedereen doet mee.

48

Doelstellingen We willen een afname van 10% van het aantal doorverwijzingen naar de Kredietbank en 20% toename van de inzet van vrijwilligers binnen de schuldhulpverlening

Maatregelen Op basis van de armoedemonitor en de behoeftepeiling actualiseren wij het armoedebeleid, met een focus op kinderen Wij willen het bestaande armoedebeleid herijken en (nog) beter laten aansluiten bij de uitgangspunten die in het sociaal domein gehanteerd worden. Idealiter draagt ons armoedebeleid bij aan het in beweging komen en blijven. Hierbij passen we nieuwe inzichten toe. Het sociaal domein kent een grote bezuinigingsopgave en er moeten op diverse terreinen keuzes gemaakt worden die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. Dit is medebepalend voor de herijkingvan het armoedebeleid. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Gezien de bezuinigingsopgave en de brede doorontwikkeling van het sociaal domein hebben we pas op de plaats gemaakt met de herijking van het armoedebeleid. We hebben al wel ons beleid op de schuldhulpverlening herijkt. We voeren preventieve maatregelen uit gekoppeld aan de zogenaamde life events Iedereen krijgt gedurende haar of zijn leven te maken met veranderingen die ook financiële gevolgen hebben. Zulke gebeurtenissen heten life events. Voorbeelden zijn een huwelijk, geboorte van een kind, voor het eerst zelfstandig wonen. Wij willen inwoners hier actiever over informeren. In 2020 ronden we het informatiepakket af, dat bij life events wordt aangeboden aan inwoners.

Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De basis van de voorlichting rondom life events is afgerond. Aan een plan van aanpak voor de uitrol wordt gewerkt. We zetten een pilot op voor een Geldloket, waar mensen terecht kunnen met vragen over financiën Steeds meer nieuwkomers weten het Geldloket te vinden. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het in een behoefte voorziet. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De bedoeling was om het Geldloket open te stellen voor alle inwoners van de gemeente. Dit betekent dat iedereen die financiele vragen heeft hier op een laagdrempelige manier terecht kan. De beperkingen van de Coronacrisis hebben ertoe geleid dat we de uitbreiding dit jaar nog niet konden realiseren. Wij zetten een netwerkoverleg op met (vrijwilligers)organisaties die betrokken zij bij mensen met financiële problemen Wij nemen deel aan twee projecten voor vroegsignalering. Daarnaast hebben we met organisaties die in onze gemeente werken (zowel vrijwillig als professioneel) inmiddels twee keer een netwerkbijeenkomst gehad. Tijdens de bijeenkomsten wordt onder andere informatie uitgewisseld over actuele onderwerpen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder

49

Wat hebben we gedaan Door de beperkingen van de Coronamaatregelen hebben we geen fysieke overleggen plaatsgevonden. We hebben de contacten meer op individuele basis voortgezet. We willen het aantal personen dat onder bewind staat laten afnemen met 20% Op dit moment wordt een nieuwe ronde gesprekken gevoerd met personen waarvan eerder is vastgesteld dat bewindvoering een te zwaar instrument is. Uiteindelijk zal afbouw van bewind plaatsvinden bij die personen waarvan vastgesteld is dat de ondersteuning ook anders kan. Afbouw en beeindiging vindt plaats op indiviudeel niveau.

Maatregelen We ontwikkelen andere (meer integrale en informele) vormen van ondersteuning op maat

Door de vroegsignalering van schuldensituaties te verbeteren kan de inzet van externe bewindvoering verlaagd worden en kan de budgetcoach worden ingezet. Blijvend aandachtspunt is de inzet van vrijwilligers bij ondersteuning van financiële problemen; niet elke situatie leent zich voor inzet van een vrijwilliger. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De eigen inzet van de budgetcoaches is gecontinueerd. Met diverse externe partijen, waaronder vrijwilligersorganisaties en maatschappelijke partners zoals woningcorporaties, zijn verdere samenwerkingsafspraken gemaakt. Wij verhogen de uitstroom uit de bijstandsuitkering en verminderen de instroom ten opzichte van de benchmarkgemiddelden Uit de landelijke benchmark blijkt dat wij het qua uitstroom op dit moment goed doen. De inzet op uitstroom wordt voortgezet.

Maatregelen Met de andere gemeenten in Zuidoost-Fryslân stellen we een marktbewerkingsplan op In dit marktbewerkingsplan staan concrete acties met als centrale doel om in samenwerking met werkgevers uitkeringsgerechtigden te plaatsen op een betaalde baan. Dit gaat onder andere over regionale opleidingstrajecten, matching events, social return on investment (SROI) en het regionaal inzichtelijk maken van het klantenbestand. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Er is in 2020 een marktbewerkingsplan opgesteld. Veel van de daarin opgenomen acties konden vanwege Covid-19 helaas niet doorgaan. Deze acties worden meegenomen in het nieuwe marktbewerkingsplan 2021. We brengen voor de werkgeversbenadering in samenwerking met de afdeling Economische Zaken de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart We brengen de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart. Hierdoor kunnen we gerichter met werkgevers in gesprek gaan over mogelijkheden voor het plaatsen van uitkeringsgerechtigden op betaalde banen en/of werkervaringsplaatsen. Ook krijgen we dan inzichtelijk waar een kloof zit tussen vraag en aanbod, en kunnen we hierop anticiperen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder

50

Wat hebben we gedaan Vanuit Werk en Inkomen is een goed inzicht op kansrijke sectoren, en liggen korte lijnen met bedrijven, waar we meerdere kandidaten hebben kunnen plaatsen. Soms ligt er een kloof tussen vraag en aanbod, dan organiseren wij in samenwerking met werkgevers in de regio events of trajecten om vraag en aanbod nader bij elkaar te brengen. Vanwege Covid-19 is het moeilijk geweest dit in 2020 te organiseren. Vanuit het UWV is onderzoek gedaan naar kansberoepen in Friesland ten tijde van corona. Met de afdeling Economische Zaken wordt over en weer informatie gedeeld over leads bij bedrijven, bijvoorbeeld op het gebied van personeelsvraagstukken. Contacten met ondernemers vinden gezamenlijk plaats wanneer dit relevant is. Wij analyseren wat werkt bij de groep mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en ontwikkelen op basis daarvan een gerichte aanpak Deze groep uitkeringsgerechtigden wordt in verhouding groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn. Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Door de beperkingen van de Coronamaatregelen hebben we een aantal projecten gericht op bewegen en gezonde voeding niet uit kunnen rollen.

Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak " Meteen in Beweging" en poortwachter Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'. Het doel is de uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te stellen en zo snel mogelijk een re-integratieplan te maken. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De werkwijze 'Meteen in Beweging' is gecontinueerd. In 2020 zijn wij, om deze werkwijze verder te verstevigen, een nieuwe samenwerking met Caparis NV aangegaan. Het betreft een diagnosetraject in combinatie met werken bij Caparis. Daarnaast hebben wij afspraken met Caparis gemaakt over baanafspraakbanen en beschut werk. Wij maken een plan van aanpak om parttime werk en de inzet van loonkostensubsidies voor mensen met een functiebeperking te stimuleren Uit de Divosa Benchmark, waarin Opsterland op indicatoren wordt vergeleken met andere gemeenten, blijkt dat wij op deze twee onderdelen beter kunnen scoren. Het doel is om hier meer uitstroom te realiseren. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De cijfers met betrekking tot parttime werk en inzet van loonkostensubsidie zijn meer richting het gemiddelde getrokken (Divosa Benchmark).

Besloten is dit geen aparte projecten te laten zijn, maar als onderdelen mee te nemen in de inkoopstrategie (planning 2e kwartaal 2021). Wij zetten voor uitkeringsgerechtigden leer-werktrajecten op in kansrijke branches als zorg, groen en techniek

51

Leer-werktrajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in een kansrijke branche willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Door in samenwerking met scholen en werkgevers leer-werktrajecten op te zetten dichten wij dit gat zoveel mogelijk. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Leer-werktrajecten zijn een continu onderdeel van ons instrumentarium. Na het eerste kwartaal om Covid-redenen hebben deze vaker geen doorgang kunnen vinden. Daar waar het kan is het toch gecontinueerd. Een voorbeeld hiervan is een samenwerking met Caparis en de GAP-academy, waarin we uitkeringsgerechtigden richting techniek opleiden. Wij willen dat in 2022 30% van de nieuwkomers met een bijstandsuitkering is uitgestroomd naar werk en 60% participeert Er zijn inmiddels 2 plekken waar taalwerkstages gecombineerd worden met het leren van een beroep. De uitkomsten zijn positief en stimuleren tot het vinden van meer plekken.

Maatregelen Wij verhogen de inzet op een activerend weekvullend programma om te voorkomen dat nieuwkomers langer dan nodig gebruik maken van een uitkering In de uitgevoerde evaluatie van het activeringsplan nieuwkomers is geconcludeerd dat het leren spreken van het Nederlands de belangrijkste sleutel is voor participatie (meedoen). Naast de inzet op het vinden van taal- en werkstages, werken wij aan het samenstellen van een weekvullend programma waar taalonderwijs een belangrijke rol gaat spelen. We zoeken hierbij ook de aansluiting bij de verdere vormgeving van het Taalplein. Dit sluit goed aan bij de rol die wij als gemeente krijgen als per 1 juli 2021 de nieuwe wet Inburgering wordt ingevoerd. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Wij hebben de verdere uitwerking van het weekvullend programma gepauzeerd door de beperkingen van de Coronamaatregelen en de uitwerking van de nieuwe Wet Inburgering. Wij zetten in op het vinden van taal-werkstages Taal-werkstages zijn een goed instrument om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. We willen onze inzet hierop verhogen. Tegelijkertijd zien wij op dit moment dat het door de coronacrisis lastig is dergelijke plekken te vinden. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Wij willen meer plekken gebruiken om in te zetten voor taal-werkstages.

Dit doen we onder andere door de samenwerking met de jobhunter te intensiveren. Door de Coronamaatregelen zijn er minder resultaten geboekt, doordat persoonlijk contact vaak niet mogelijk was en diverse organisaties terughoudend waren in het plaatsen van mensen. Wij willen dat meer kinderen meedoen door het bereik van het Kindpakket te vergroten naar 80%

Maatregelen Wij stellen een plan van aanpak op voor het vergroten van de bekendheid en het gebruik van het Kindpakket Het vergroten van het bereik maakt onderdeel uit van de herijking van het minimabeleid. Bij de herijking van het minimabeleid speelt dat er momenteel in het sociaal domein een forse bezuinigingsopgave ligt. Er 52

worden op diverse terreinen keuzes gemaakt die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. De noodzakelijke bezuinigingen in het sociaal domein zijn ook bepalend voor het plan van aanpak om het bereik van het Kindpakket te vergroten. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan In het sociaal domein is sprake van een grote bezuinigingsopgave. Er zijn dit jaar nog geen verdere stappen gezet in het vergroten van het bereik van het Kindpakket. Wij willen het aantal personen dat niet meedoet aan de samenleving (trede 1 en 2 van de Participatieladder) terugbrengen tot maximaal 20% van de bijstandspopulatie

Maatregelen We starten een pilot met de methodiek Mobility Mentoring Mobility Mentoring is een relatief nieuwe aanpak om mensen blijvend uit de armoede te helpen. De aanpak richt zich op duurzame economische zelfredzaamheid en daarmee het wegnemen van bronnen van stress, bijvoorbeeld op het gebied van schuldenproblematiek of re-integratie. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan 15 medewerkers van Werk en Inkomen zijn getraind in de toepassing van de methodiek. We hebben de voorwaarden voor het starten met deze werkwijze gerealiseerd. De verdere implementatie is door de beperkingen van de Coronamaatregelen echter vertraagd. We voeren de Omgekeerde Toets in binnen de uitvoering; eerst bepalen wat de hulpvrager nodig heeft, dan hoe dit in regelgeving in te passen Invoering van de werkwijze in afstemming met het gebiedsteam. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan De Omgekeerde Toets training van de medewerkers heeft plaatsgevonden. Wij onderzoeken hoe wij de tegenprestatie kunnen uitbreiden naar 4 uur per week In 2020 is een Plan van Aanpak opgesteld over de tegenprestatie. Daarin is de doelgroep geanalyseerd en is gekeken wie al een tegenprestatie verricht. Verantwoordelijke: L.

de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Er is een herijking van de tegenprestatie geweest, en een startfoto met betrekking tot een ieders deelname aan maatschappelijke activiteiten. Momenteel wordt gewerkt aan een plan van aanpak voor mensen met een grotere afstand die nog niet deelnemen, als onderdeel van de aanpak tegenprestatie/maatschappelijke activering. In 2021 gaat dit door. Wij willen leven in armoede tegengaan door de verzekeringspositie van mensen met een laag inkomen te verbeteren De uitwerking van dit punt hangt samen met de herijking van het Minimabeleid. De herijking van het beleid moet nog plaatsvinden. Daarnaast hangt dit samen met een landelijke een discussie over de toekomst van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima.

Maatregelen 53

Wij voeren een onderzoek uit naar de effectiviteit van de bestaande regeling AV Friso De collectieve ziektekostenverzekering maakt deel uit van het gemeentelijk armoedebeleid. Het onderzoek is nog niet uitgevoerd, omdat er een aantal ontwikkelingen zijn die te maken hebben met de gemeentelijke collectieve ziektekostenverzekering. In de eerste plaats is dit de landelijke discussie over het al dan niet kunnen handhaven van een collectieve verzekering voor minima. In de tweede plaats moet er ingrijpend bezuinigd worden in het sociaal domein. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Er zijn gesprekken geweest over de (on)mogelijkheden om de collectieve zorgverzekering voor doelgroepen te handhaven. Er is provinciaal afstemming geweest over het provinciaal uitvoeren van een onderzoek naar de effectiviteit. Verbonden partijen In het kader van de herstructurering Sociale Werkvoorziening, is er voor gekozen de GR SW Fryslan te gaan wijzigen in een bedrijfsvoeringsregeling. Dit betekent dat de gemeenten een directe relatie krijgen met de uitvoeringsorganisatie Caparis NV en daar niet een gemeenschappelijke regeling tussen zit. Hiermee kunnen wij als één van de eigenaren directer sturing geven.

Thema Maatschappelijke ondersteuning Thema Maatschappelijke ondersteuning Inwoners zijn zo veel en zo lang mogelijk zelfstandig.

Doelstellingen We gaan meer algemene, lokale en toegankelijke voorzieningen realiseren De vrij toegankelijke (algemene) voorziening van dagbesteding in Gorredijk, Ureterp en Beetsterzwaag is succesvol. Mensen kunnen er zonder indicatie van de gemeente en naar eigen behoefte gebruik van maken. De hoge mate van tevredenheid bij inwoner en zorgpartijen gekoppeld aan de reductie van de kosten voor de gemeente, stimuleert uitbreiding van het aantal vrij toegankelijke voorzieningen.

Maatregelen Wij gaan met dorpen en professionele zorgpartijen in gesprek om te kijken welke voorzieningen (dagbesteding, respijtzorg) lokaal kunnen worden opgezet Er worden lokaal door vrijwilligers activiteiten georganiseerd, die een positief effect hebben op de leefbaarheid van het dorp. Niet iedereen is in staat om aan die activiteiten mee doen. Samen met de vrijwilligers en professionele zorgpartijen gaan we kijken of er lokaal activiteiten kunnen worden opgezet, die ook bezocht kunnen worden door dorpsgenoten die nu nog in een ander dorp naar dagbesteding gaan. Verantwoordelijke: L. de Vries Wethouder Wat hebben we gedaan Wij gaan dagbesteding als algemene voorziening uitbreiden, als laagdrempelige voorziening (zonder indicatie) waardoor er meer mensen tegelijkertijd gebruik van kunnen maken. Daarnaast moet de uitbreiding leiden tot een afname van de kosten van begeleiding. Om dit te kunnen realiseren is er overleg nodig met diverse partijen. Ook vraagt het een behoorlijke (personele) inzet vanuit het gebiedsteam, doordat er waarschijnlijk ook individuele indicaties voor begeleiding tegen het licht gehouden gaan worden. Hier kan, mede door de beperkingen door corona, een knelpunt ontstaan in het realiseren van deze doelstelling. Wij faciliteren het langer thuis blijven wonen

54

Landelijk beleid is er op gericht dat mensen lang zelfstandig wonen. Dat is niet altijd zo vanzelfsprekend. Met het verstrekken van algemene- en maatwerkvoorzieningen en het ondersteunen van de mantelzorgers (respijtzorg) , proberen we zo lang mogelijk zelfstandig wonen te ondersteunen.