Bijlage 1 Begroting 2027
Tekst van het document
• | We integreren biodiversiteit, water en klimaatadaptatie in ruimtelijke plannen en projecten. Thema: Ruimte voor initiatieven Doelstelling: Effectiever faciliteren van ruimtelijke initiatieven door grondbeleid, vergunningverlening en de Omgevingswet We willen inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties beter ondersteunen bij ruimtelijke initiatieven die de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren. Daarbij zorgen we voor duidelijke procedures, goede dienstverlening en een effectieve uitvoering van de Omgevingswet. Maatregelen 2027 • | We geven uitvoering aan actief grondbeleid. • | We verbeteren vergunningverlening en begeleiden initiatiefnemers. • | We gaan verder met het implementeren van de Omgevingswet. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 1.786 | 1.306 | 1.405 | 2.051 | 2.322 | 2.289 Baten | 3.083 | 1.663 | 1.591 | 1.108 | 980 | 980 Saldo voor bestemming | 1.297 | 357 | 186 | -943 | -1.342 | -1.309 Mutaties reserves Lasten | 1.056 | - | - | - | - | - Baten | 1.093 | 304 | 40 | - | - | - Saldo na bestemming | 1.333 | 661 | 226 | -943 | -1.342 | -1.309 47 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr.
2027 | Verschil Lasten | 3.515 | 1.405 | 2.110 Baten | 2.220 | 1.591 | -629 Saldo voor bestemming | -1.295 | 186 | 1.481 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | 40 | 40 | - Saldo na bestemming | -1.255 | 226 | 1.481 Lasten: • | Het actualiseren van de grondexploitaties woningbouw levert een voordeel op van € 2.296.000. Het bouwrijp maken van de locatie Loevenstein 4 zuid kost minder dan initieel geraamd, zie ook de baten. • | In de voorjaarsrapportage is besloten om de formatie tijdelijk voor 2027 uit te breiden met een gebiedsontwikkelaar voor de bouwopgave en borging kennisoverdracht. Hiervoor is € 116.000 opgenomen. • | Voor overige mutaties zoals het programma volkshuisvesting, de uitvoeringsagenda woonzorgvisie en welstand, is € 87.000 opgenomen. Baten: • | Het actualiseren van grondexploitaties woningbouw zorgt voor een nadeel van € 816.000. • | In 2027 zullen aantal grote projecten worden gerealiseerd. Hierdoor verwachten we meer inkomsten van leges (€ 155.000). 48 Paragrafen 49
Lokale heffingen In deze paragraaf wordt ingegaan op de lokale heffingen, de onderbouwing daarvan en het bijbehorend beleid. Lokale heffingen kunnen onderverdeeld worden in wel- en niet gebonden bestedingen. Lokale heffingen die niet gebonden zijn, vormen algemene dekkingsmiddelen en hebben geen vooraf aangewezen bestemming. In Opsterland is dat alleen de onroerendezaakbelastingen (OZB). Lokale heffingen waarvan de besteding gebonden is, zijn heffingen waarbij sprake is van een duidelijke relatie tussen de gemeentelijke dienstverlening en de belasting. Hiertoe behoren onder andere de rioolheffing, afvalstoffenheffing en leges. Voor deze categorie worden de tarieven dusdanig vastgesteld dat de geraamde baten van de rechten maximaal gelijk zijn aan de geraamde toerekenbare lasten en daarmee kostendekkend zijn. Ontwikkelingen In het coalitieakkoord 2026 – 2030 “In klear lûd” is opgenomen dat de ontwikkeling van lokale lasten beperkt en voorspelbaar blijft. De indexatie van de lasten is gebaseerd op de cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2026 (CEP) van het Central Planbureau. Het CEP is maart 2026 gepubliceerd. Dezelfde cijfers worden door het rijk gebruik voor de meicirculaire. In het CEP is verwacht nationale consumentenprijsindex (cpi) cijfer voor het begrotingsjaar 2027 geraamd op 2,1%.
De OZB opbrengsten zijn, zoals in het coalitieakkoord vastgelegd, met dit percentage geïndexeerd. Belastingopbrengsten De totale belastingopbrengst van de gemeente Opsterland zoals opgenomen in de primaire begroting 2027 bedraagt € 14,5 miljoen (2026: € 14,1 miljoen). Hiervan is € 5,4 miljoen bestemd voor de algemene dekking. De overige belastingopbrengsten van € 9,1 miljoen betreffen rechten en leges die in rekening worden gebracht voor door de gemeente verstrekte diensten. Lokale belastingen en heffingen Progr. | x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | Mut 2025 | B25<>B26 Leges publiekszaken | 650 | 588 | 588 | - 0 | Onroerendezaakbelasting | 5.166 | 5.315 | 5.430 | 115 1 | Algemeen plaatselijke verordening | 15 | 10 | 10 | - 3 | Toeristenbelasting | 220 | 220 | 220 | - 7 | Begrafenisrechten | 171 | 168 | 168 | - 7 | Afvalstoffenheffing (excl. kwijtscheldingen) | 3.201 | 4.033 | 4.131 | 97 7 | Rioolheffing, baten | 3.093 | 3.160 | 3.118 | -42 8 | Leges omgevingsvergunning | 432 | 642 | 797 | 155 12.948 | 14.136 | 14.462 | 326 Onroerendezaakbelastingen (OZB) De hoogte van de OZB is een combinatie van de waarde in het economische verkeer van een pand en het vastgestelde tarief. De waarde van alle onroerende zaken wordt jaarlijks vastgesteld op grond van de Wet WOZ. Voor 2027 gelden de WOZ-waarden met als waardepeildatum 1 januari 2026.
Hogere WOZ-waardes betekenen bij een gelijkblijvende opbrengst een lager belastingtarief. 50 In de begroting wordt gerekend met een verhoging van de OZB-opbrengsten van 2,1% .De verhoging wordt voor de OZB toegepast op de totale opbrengst van de OZB en niet op het tarief. Reden hiervoor is dat bij de berekening van de tarieven, dat is wat de eigenaar feitelijk betaald, ook met de waardeontwikkeling van de onroerende zaken rekening moet worden gehouden. Dit is landelijk de gebruikelijke werkwijze. Riolering Met de rioolheffing kunnen de kosten worden verhaald die de gemeente maakt voor de uitvoering van de zorgplichttaken voor afval-, hemel- en grondwater. Ook de klimaatadaptieve maatregelen die in het Watertakenprogramma 2025 - 2029 staan worden hierin meegenomen. Daarnaast zijn er bijkomende kosten zoals veegkosten, kosten voor btw, overhead en administratiekosten. Voor de tariefberekening wordt volgens het Watertakenprogramma 2025 - 2029 uitgegaan van volledige kostendekkendheid. Als tijdens het jaar zelf de kosten hoger zijn dan de heffingen dan wordt dat deel onttrokken aan de Voorziening Riolering.
• | Het tarief voor een meerpersoonshuishouden in 2027 is € 259 (2026: € 259) • | Het tarief voor een eenpersoonshuishouden in 2027 is € 197 (2026: € 197) Berekening baten en lasten riolering x € 1.000Realisatie 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Mut B26<>B27 Directe kosten Totaal van de gemeentelijke lasten | 2.523 | 2.466 | 2.479 | -93 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen | - | - | - | - Netto directe kosten taakveld | 2.523 | 2.466 | 2.479 | -93 Indirecte kosten Btw | 308 | 404 | 424 | -20 Overhead en rente | 187 | 170 | 146 | 41 Kwijtscheldingen | 74 | 120 | 70 | 50 Netto indirecte kosten taakveld | 568 | 694 | 639 | 71 Totale lasten | 3.091 | 3.160 | 3.118 | -22 Totale heffingen Rioolheffing | 3.093 | 3.160 | 3.118 | 23 Totale heffingen | 3.093 | 3.160 | 3.118 | 23 Dekkingspercentage | 100% | 100% | 100% Afval De gemeente heeft een wettelijke inzamelplicht voor het afval van huishoudens. Gemeenten mogen op grond van artikel 15.33 van de Wet milieubeheer voor de inzameling van het afval een afvalstoffenheffing opleggen. Deze mag maximaal kostendekkend zijn. Opsterland werkt met gedifferentieerde tarieven, ook wel Diftar genoemd. Dat betekent dat niet iedereen evenveel afvalstoffenheffing betaalt. De hoogte van 51 de afvalstoffenheffing wordt bepaald door een vast deel per perceel en variabel het aantal keer dat uw container is geleegd.
Vanaf 2026 is het variabele deel niet alleen afhankelijk van het aantal keer dat de container aan de weg wordt gezet. Ook van het aantal kilo's afval dat in de container zit bepaald de hoogte van het variabele deel. Deze manier van afval inzamelen wordt het Diftar+ systeem genoemd. Voor 2027 stijgt het vaste tarief met € 8 van € 207 naar € 215. Het variabele tarief voor de grijze container blijft € 1 per lediging en wordt € 0,33 per kilo (was € 0,30 in 2026). Voor het bepalen van de gemiddelde afvalstoffenheffing gaan we er van uit dat de grijze container gemiddeld 13,5 keer per jaar aan de straat wordt gezet en gemiddeld 20 kilo weegt. Voor de groene container gaan we uit dat die gemiddeld 6 keer per jaar aan de straat wordt gezet. Dan bedraagt de gemiddelde afvalstoffenheffing afgerond € 324 per jaar (begroting 2026: € 307).
• | Het tarief per perceel in 2027 is € 215 (2026: € 207) • | Het tarief per lediging en gewicht grijze container in 2027 is € 1 + 0,33ct per kilo (2026: € 1 + 0,30ct) • | Het tarief per lediging groene container in 2027 is € 1 (2026: € 1) Berekening baten en lasten afval x € 1.000Realisatie | Begroting 2026 | begroting 2027 | Mut B26<>B27 2025 totaal van de gemeentelijke lasten | 3684 | 3.712 | 3.743 | -31 totaal van de gemeentelijke baten: niet zijnde heffingen | -636 | -479 | -444 | -35 Netto directe kosten taakveld | 3.048 | 3.233 | 3.299 | -66 indirecte kosten btw | 760 | 732 | 733 | -1 overhead en rente | 18 | 18 | 18 | 0 kwijtscheldingen | 77 | 100 | 80 | 20 netto indirecte kosten taakveld | 855 | 850 | 831 | 19 totale lasten | 3.903 | 4.083 | 4.130 | -47 totale heffingen Afvalstoffenheffing | 2161 | 2.617 | 2.812 | -195 overig | 0 | 0 | 0 | 0 nedvang | 396 | 0 | 0 | 0 Afvalstoffenheffing restafval | 1008 | 1.379 | 1.231 | 148 Afvalstoffenheffing gft | 31 | 88 | 88 | 0 totale heffingen | 3.596 | 4.084 | 4.131 | -47 Dekkingspercentage | 92% | 100% | 100% 52 Omgevingsvergunningen In onderstaande tabel staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen omgevingsvergunningen. De kostendekkendheid komt uit op 98%. De kostendekkendheid varieert jaarlijks door de omvang en het aantal van de bouwactiviteiten. De berekening van de tarieven geschiedt extracomptabel.
Bij de kosten zijn de directe personeelskosten en de materiële kosten opgenomen die samenhangen met het verstrekken van de diensten waarvoor leges geheven wordt. Denk hierbij aan de uren van de medewerkers bij Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en team Ruimtelijke Ordening (RO). De basis voor de toerekening van deze kosten zijn de teamplannen en historische cijfers. De overhead wordt via een opslag op de directe personeelskosten toegerekend. De BTW is niet als kostenelement mee te wegen, daar het overgrote deel van de kosten de eigen personele kosten betreft, waarvoor geen BTW verschuldigd is. De wel toerekenbare BTW maakt slechts een klein onderdeel uit van de kosten.
Berekening baten en lasten omgevingsvergunningen x € 1.000Realisatie | Begroting 2026 | Begroting 2027 2025 Directe kosten Totaal van de gemeentelijke lasten | 902 | 690 | 623 Totaal van de gemeentelijke baten; niet zijnde heffingen | - | - | - Netto directe kosten taakveld | 902 | 690 | 623 Indirecte kosten Btw | - | - | - Overhead en rente | 222 | 153 | 191 Netto indirecte kosten taakveld | 222 | 153 | 191 Totale lasten | 1.124 | 843 | 814 Totale heffingen Heffingen | 432 | 642 | 797 Totale heffingen | 432 | 642 | 797 Dekkingspercentage | 38% | 76% | 98% Kwijtscheldingsbeleid Voor de onroerendezaakbelastingen en de heffingen voor riool- en afvalstoffenheffing, zoals die elk jaar gecombineerd worden opgelegd, kan kwijtschelding worden verkregen. Bij kwijtschelding vindt een vermogenstoets en een inkomenstoets plaats. De gemeente moet hiervoor een norm vaststellen. Deze norm wordt gerelateerd aan de bijstandsnorm. In onze gemeente is de kwijtscheldingsnorm gelijk aan de bijstandsnorm (100%). 53 Lokale lastendruk De ontwikkeling van de gemeentelijke woonlasten laat het volgende beeld zien voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning met een gemiddelde WOZ-waarde van € 397.000 (1- 1-'25).
Voor de afvalstoffenheffing gaan we er van uit dat de grijze container gemiddeld 13,5 keer per jaar wordt aangeboden en een gemiddeld gewicht heeft van 20 kilo, terwijl de groene container gemiddeld 6 keer per jaar wordt aangeboden. Lokale lastendruk Voorbeeld: Meerpersoonshuishouden /Koophuis € 397.000 x € | 2025 | 2026 | 2027 OZB-eigenaar | 311 | 320 | 326 Afval vast | 168 | 207 | 215 Afval variabel | 81 | 101 | 109 Rioolheffing | 259 | 259 | 259 Totaal Opsterland | 820 | 886 | 909 Landelijk (bron: Coelo) | 1.053 | 1.095 | nb De “Atlas van de lokale lasten 2026” (COELO) geeft voor onze gemeente het volgende rangnummer (nummer 1 heeft de laagste woonlasten, nummer 345 de hoogste): • | 2026: 42 • | 2025: 11 • | 2024: 24 • | 2023: 49 54 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken en alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Een juist oordeel over de toereikendheid van de weerstandscapaciteit kan alleen maar worden gegeven als er een juist en volledig beeld bestaat van de risico’s, de kans hierop en de eventuele financiële gevolgen. Daartoe wordt jaarlijks een risicoprofiel opgesteld.
Kaderstellende documenten • | Beleidskader reserves en voorzieningen • | Beleidskader vaststelling bedrag post onvoorzien Risicobeheersing In onderstaande tabel benoemen we de risico’s en schatten daarbij de factoren "kans" (dat het risico zich voordoet) en "invloed" (de impact als het risico zich voordoet) in. De genoemde maximale financiële gevolgen zijn relatief. Een risico met een groot maximaal financieel gevolg kan op basis van de “kans” en “invloed” een relatief beperkte invloed op het aan te houden minimale weerstandscapaciteit hebben. Omgekeerd kan een klein maximaal financieel gevolg een grote invloed hebben. De grootste risico’s, op basis van de invloed op de weerstandscapaciteit, zijn: De belangrijkste risico's met de geschatte "kans" en de "invloed" Max fin. Risico | x €1.000 | Kans | effect | Invloed | Totaal risico 1 | Afwijking inschattingen ramingen | 30% | 5.000 | 28% | 1.500 2 | Onzekerheid zorgvraag sociaal domein | 45% | 1.500 | 13% | 675 3 | Specifieke uitkeringen fluctueren en worden gekort | 50% | 1.000 | 9% | 500 Macro-economische effecten (o.a.
energieprijzen, renteontwikke- 4 | ling, inkoop) | 50% | 1.000 | 9% | 500 Effecten invoering Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor 5 | bouwen (Wkb) | 45% | 750 | 6% | 338 6 | Onzekerheid werving personeel | 30% | 1.000 | 6% | 300 7 | Mogelijke WW-verplichtingen personeel | 25% | 1.200 | 6% | 300 8 | Juridische procedures en schadeclaims bij ruimtelijke ordening | 35% | 750 | 5% | 263 9 | Financiële tegenvallers projecten (kapitaalslasten) | 50% | 400 | 4% | 200 10 | Borgstellingen | 1% | 18.187 | 3% | 182 11 | Tegenvallende resultaten grondexploitaties | 15% | 1.000 | 3% | 150 12 | Risico's informatievoorziening | 1% | 15.000 | 3% | 150 13 | Extreme weersomstandigheden en calamiteiten | 3% | 5.000 | 3% | 150 14 | Risico's verbonden partijen | 5% | 2.000 | 2% | 100 15 | Wet DBA (deregulering beoordeling arbeidsrelaties) | 10% | 600 | 1% | 60 Totaal | 54.387 | 100% | 5.367 Toelichting op de risico's • | Afwijking inschattingen ramingen: Door strakker te begroten wordt het risico op afwijkingen van de begroting groter. Er wordt niet zonder meer vanuit gegaan dat mogelijke ontwikkelingen zich voor zullen doen, door monitoring en tussentijdse rapportages. 55 • Onzekerheid zorgvraag sociaal domein: Veel regeling in het sociaal domein kennen een open einde karakter. Dat betekent dat we nooit zeker zijn van de uiteindelijk zorg vraag.
Bij een aantal regelingen kunnen we wel de instroom en zorgvraag beïnvloeden en bijsturen. Maar vooral bij jeugdzorg gerelateerde regelingen zijn onze beïnvloedingsmogelijkheden beperkt of ontbreken ze soms helemaal. In die gevallen bepalen derden zoals de rechtbank dat er zorg moet worden verleend en kunnen we als gemeente niks anders dan de rekening betalen. • Specifieke uitkeringen fluctueren en worden gekort: Een steeds groter deel van de inkomsten die de gemeente ontvangt zijn in de vorm van specifieke uitkeringen (SPuK's). De omvang van deze specifieke uitkeringen is niet constant. Ook zijn er kortingen aangekondigd (bezuinigingsmaatregel rijk) maar nog niet doorgevoerd. Elk jaar wordt de omvang van een SPuK opnieuw vastgesteld. Een specifieke uitkering kent vaak een bestedingsregiem. Om het te besteden is echter wel capaciteit nodig en deze is vaak niet zo flexibel als de mate en snelheid waarin een SPuK kan variëren. Het effect kan zijn dat een aanpassing in het lopende begrotingsjaar vaak niet meer is op te vangen door bij te sturen wat tot een negatief rekeningresultaat kan leiden. • Macro-economische effecten (o.a. energieprijzen, renteontwikkeling, inkoop) Het risico richt zich op effecten die nu niet te voorzien omdat ze op wereldschaal spelen. Maar als ze zich voordoen zijn ze onontkoombaar.
• Effecten invoering omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb): De Omgevingswet en de Wkb zijn definitief ingevoerd. Een effect is dat door de wijziging een aantal legesinkomsten vervallen maar dat een deel van de werkzaamheden (o.a. registratie) wel moeten worden uitgevoerd. Omdat alleen voor de aanvragen na invoering van de nieuwe wetgeving de nieuwe legestarieven gelden. Naar verwachting neemt het risico in 2026 af omdat er steeds beter zicht komt op de werkzaamheden en dat vertaalt zich in een betere bepaling van de hoogte van de leges. • Onzekerheid werving personeel: De arbeidsmarkt is overspannen. Dat maakt het moeilijk om als gemeente tijdig nieuwe medewerkers aan te trekken. Ook het vasthouden van medewerkers is een uitdaging. Het mogelijk risico is dat er niet voldoende eigen personeel beschikbaar is voor het uitvoeren van het vastgestelde beleid. Om toch de doelen te realiseren is dan aanvullende inhuur noodzakelijk wat meer kosten met zich meebrengt dan eigen personeel. • Mogelijke WW-verplichtingen personeel: Als een arbeidsovereenkomst met wederzijdse goedkeuring wordt ontbonden of het contract niet wordt verlengd dan kan er sprake zijn van een WW-verplichting. De gemeente is hier niet voor verzekerd en is dus zelf WW-risicodrager.
Op voorhand is niet bekend of en zo ja in welke mate er sprake is van een WW-verplichting en daarom is deze ook niet begroot. • Juridische procedures en schadeclaims: Besluiten over ruimtelijke ontwikkeling, vergunningen of herinrichting kunnen juridische geschillen opleveren met bewoners of bedrijven. Op dit moment heeft de gemeente niet altijd voldoende capaciteit in huis om gerechtelijke procedures grotendeels zelf te kunnen behandelen, daarvoor is externe expertise nodig. Het risico bestaat dat de geraamde middelen niet toereikend zijn. • Financiële tegenvallers projecten: Projecten kennen risico's. Deze risico's worden in de projecten zelf benoemd. Het risico op de risico's is niet financieel afgedekt in de projecten. Een aantal risico's, zoals hyperinflatie, rampen en oorlogen, zijn te generiek en daarom worden ze op een hoger niveau algemeen afgedekt. De reden 56 dat ondanks de omvang van het risico het effect beperkt is komt doordat de meeste projecten in 40 of 50 jaar worden afgeschreven. Hierdoor is het af te dekken risico een stuk lager, namelijk de uitzetting van de afschrijvingslast. • Borgstellingen: De gemeente staat borg voor de leningen die de Stichting Waarborg Woningbouw de woningcorporaties verstrekt. Deze borgstelling is in breed landelijk verband met alle gemeenten afgesproken. Het optreden van het risico is echter zeer beperkt.
• Tegenvallende resultaten grondexploitaties: Het resultaat van de grondexploitaties is afhankelijk van de mate waarin er verkocht kan worden en of er gronden beschikbaar zijn. Ook externe ontwikkelingen zoals de stikstof problematiek en hogere bouwkosten kunnen het resultaat beïnvloeden. • Risico’s informatievoorziening: Het gaat hier om algemene risico's m.b.t. informatievoorziening, te denken valt aan bijvoorbeeld datalekken en hacks. Dit kan ook onze gemeente treffen. Daarnaast kunnen er calamiteiten ontstaan gedurende de verbouw van het gemeentehuis die gevolgen hebben op de informatievoorziening. Wanneer dit zou gebeuren, kunnen daar financiële, bedrijfsmatige en/of juridische effecten zijn. • Extreme weersomstandigheden en calamiteiten: Extreem weer zoals storm of hevige neerslag met wateroverlast, of andere calamiteiten (grote brand, ramp) kunnen plotseling grote schade toebrengen aan de openbare ruimte en gemeentelijke eigendommen. Hoewel dergelijke gebeurtenissen weinig voorkomen, moet de gemeente rekening houden met de financiële impact ervan en paraat staan om effectief te kunnen reageren. • Risico’s verbonden partijen: De gemeente is deelnemer in een aantal verbonden partijen die namens de gemeente opereren en taken uitvoeren.
Als die uitvoering niet loopt zoals voorzien is het risico aanwezig dat de financiële bijdragen aan deze verbonden partijen groter worden dan vooraf begroot of ingeschat. • Wet DBA: Het mogelijk risico dat voortkomt uit strengere handhaving van de wet DBA (bijvoorbeeld een boekenonderzoek) door de belastingdienst. Dit kan eventueel leiden tot naheffingen en mogelijke boetes. Weerstandsvermogen Beheersing van de hiervoor genoemde risico's Financiële consequenties die voortvloeien uit het actueel worden van bovengenoemde risico's worden opgenomen in de jaarstukken (verantwoording) en komen via het resultaat ten laste van de algemene reserve. Zoals hierna aangegeven is het niveau van de algemene reserve voldoende. Bepalen weerstandscapaciteit De benodigde weerstandscapaciteit is berekend op € 5,4 miljoen. De weerstandscapaciteit is € 29,9 miljoen. Dit betekent dat wij in staat zijn om met de huidige weerstandscapaciteit ook grotere risico’s het hoofd te bieden. Naast de incidentele weerstandscapaciteit is er ook een structurele weerstandscapaciteit in de begroting opgenomen namelijk de post onvoorzien (€ 37.500). In onderstaande tabellen wordt de (incidentele) weerstandscapaciteit en het verloop van de algemene reserve weergegeven. De bedragen zijn geactualiseerd tot het moment van opstellen van de begroting.
Het beleid over de weerstandscapaciteit en de risico's Jaarlijks worden de risico’s geïnventariseerd. Daarnaast berekenen we het beschikbare weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen moet minimaal de berekende risico’s kunnen dekken. 57 Incidenteel weerstandsvermogen | x € 1.000 Algemene reserve ultimo 2025 | 25.678 Mutaties 2026 | - Resultaat 2025 | 4.242 Resultaatbestemming | - Totaal algemene reserve | 29.921 Totaal incidenteel weerstandvermogen 1-1-2027 | 29.921 Kengetallen Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of de maatregelen moeten worden herijkt. Kengetal | Categorie A | Categorie B | Categorie C Netto schuldquote a. zonder correctie doorgeleende | < 90% | 90 - 130% | > 130% gelden b.
met correctie doorgeleende gelden | < 90% | 90 - 130% | > 130% Solvabiliteitsratio | > 50% | 20 - 50% | < 20% Structurele | Eerste jaar en meerjarig > Begroting en meerjarig | Begroting en exploitatieruimte | 0% | 0% | meerjarig < 0% Grondexploitatieruimte | < 20% | 20 - 35% | > 35% Belastingcapaciteit | < 95% | 95 - 105% | > 105% Kengetallen | Begroting | Begroting Realisa- 2026 (excl | 2026 (incl | Begro- | Begro- | Begro- | Begro- tie | wijzigin- | wijzigin- ting 2027 | ting 2028 | ting 2029 | ting 2030 2025 | gen) | gen) Netto schuldquo- te a. zonder correctie doorgeleende gel- den | 19% | 39% | 57% | 65% | 95% | 108% | 105% b. met correctie doorgeleende gelden | 19% | 39% | 57% | 65% | 95% | 108% | 105% Solvabiliteit | 46% | 45% | 46% | 35% | 34% | 29% | 26% Structurele exploitatieruimte | 1,8% | 0,4% | 0,7% | 0,0% | -2,0% | -2,4% | -1,5% Grondexploitatie | 0,7% | 0,1% | 1,2% | 1,3% | 0,1% | -0,3% | -0,3% Belastingcapaciteit | 78% | 84% | 81% | 83% | 83% | 83% | 83% 58 Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie: Netto Schuldquote We verwachten dat de netto schuldquote in 2027 stijgt ten opzichte van 2026. De schuldquote van Opsterland bevindt zich binnen de in de theorie genoemde (en door de VNG gehanteerde) grens van 130 procent.
Netto Schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden) Het kengetal van de netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen aan derden) is bij Opsterland nagenoeg gelijk aan het kengetal netto schuldquote. Solvabiliteitsratio We verwachten dat de solvabiliteit van de gemeente daalt ten opzichte van de begroting 2026. Solvabiliteit is de verhouding tussen leningen en eigen vermogen (reserves). De daling komt doordat de gemeente de komende jaren een of meerdere leningen moet aantrekken om het investeringsprogramma uit te voeren. Het solvabiliteitspercentage is aanvaardbaar. Structurele exploitatieruimte Een positief percentage betekent dat incidentele lasten deels uit structurele middelen wordt gedekt. Een negatief percentage houdt in dat structurele lasten incidenteel gedekt worden. Het kengetal drukt dus niet uit of sprake is van een begrotingstekort of –overschot. Een overzicht van de incidentele lasten en baten is opgenomen in de financiële begroting. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft inzicht in de waarde van de gronden ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Het percentage geeft aan dat Opsterland geen bovenmatige risico’s op de grondexploitaties loopt afgezet tegen de omvang van de begroting. Daar komt bij dat de gemeente met de algemene reserve ook nog over voldoende weerstandsvermogen beschikt.
Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend met de tarieven voor een meerpersoonshuishouden. Bij een percentage hoger dan 100 zijn de woonlasten hoger dan het landelijk gemiddelde. Bij een percentage lager dan 100 zijn ze lager. De woonlasten bevinden zich op een stabiel en landelijk gezien laag niveau. Frauderisico's en continuïteit Bij de beoordeling van de continuïteit is sprake van formele continuïteit en een materiele beoordeling. De formele continuïteit gaat over het voortbestaan van de organisatie. Op dat vlak heeft het Rijk harde waarborgen getroffen. De continuïteit staat niet ter discussie. In het uiterste geval kan een artikel 12 Financiële-verhoudingswet besluit genomen worden. Daar is bij de gemeente Opsterland geen sprake van. Materieel kan het wel zo zijn dat activiteiten niet of anders moeten worden vormgegeven. Dat kan leiden tot aanpassing in taken, activiteiten, beleid, projecten of doelstellingen. Politieke keuzes daarin kunnen leiden tot bijvoorbeeld afwaardering van activa of de noodzaak om voorzieningen te treffen. Als dat grote financiële effecten heeft, moeten deze punten in de jaarstukken (continuïteitsbeoordeling of risicoparagraaf) worden betrokken. Om misbruik en oneigenlijk gebruik te constateren is er misbruik en oneigenlijk gebruik beleid. Het misbruik en oneigenlijk gebruik beleid wordt actueel gehouden en jaarlijks toegepast.
Om fraude te kunnen constateren zijn er frauderisicoanalyses en controles. Bij de jaarstukken worden de bevindingen weergegeven. 59 Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van een groot deel van de openbare ruimte. Deze ruimte is opgebouwd uit onze kapitaalgoederen. Dit zijn onder andere de wegen, riolering, bruggen, verlichting, openbaar groen en gebouwen. De kwaliteit van deze kapitaalgoederen heeft invloed op de beleving door inwoners, bezoekers en ondernemers bij hun activiteiten in de openbare ruimte. Daarnaast vertegenwoordigen de kapitaalgoederen een aanzienlijke waarde en brengt vroegtijdige vervanging onnodige kosten met zich mee. Het is daarom belangrijk dat we goed op deze kapitaalgoederen passen om de leefbaarheid en veiligheid te waarborgen en kapitaalverlies te voorkomen. De kaders voor het onderhouden van de arealen verhardingen, openbare verlichting, civiele kunstwerken en het openbare groen zijn vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025. Het onderhoud van deze arealen is daarbij gedifferentieerd naar gebruik; netjes waar het moet, sober waar het kan. Hierin is gezocht naar een verantwoorde balans tussen kosten enerzijds en een prettige leefomgeving anderzijds.
De kaders voor het beheren onderhouden van de riolering en daarbij horende (zuiverings)installaties zijn vastgelegd in het Gemeentelijke Watertakenprogramma 2025-2029. Naast de verankering van de zorgplicht voor de inzameling van het afvalwater, hemelwater en grondwater voorziet het plan in kaders voor de klimaatadaptatie en andere gemeentelijke watertaken. Het gemeentelijke vastgoed dat nog in overeenstemming met de functie in gebruik is wordt in stand gehouden door preventief onderhoud binnen de daarvoor gestelde bestek kwaliteit. Kaderstellende documenten 1. | Gemeentelijk watertakenprogramma 2025-2029 2. | Gladheidbestrijdingsplan Opsterland 2025 ‘struie dêr't it moat’ en ‘net struie dêr’t it kin' 3. | Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 4. | Biodiversiteitsplan 2026-2030 ‘Rûch is it nije kreas’ 5. | Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 ‘Bereikbaar zijn en blijven’ (GVVP) 6.
| Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Legenda ambitie kapitaalgoederen Technische staat | Verzorging | Rapportcijfer (Heel) | (netheid) Zeer hoog | Perfect, heel, niets kapot | Brandschoon | 9,5-10 Hoog | Weinig op aan te merken | Schoon | 7,5-9,4 Basis | Lichte schade, een en ander op aan te merken | Matig schoon, niet storend | 5,5-7,4 Laag | Duidelijk schade, veel op aan te merken | Vuil, storend | 3,5-5,4 Zeer laag | Ernstige schade, kapot, onveilig | Zeer vuil, duidelijk, storend | 0-3,4 Verharding en openbare verlichting Kerncijfers en kwaliteitsambitie De gemeente heeft ongeveer 2,81 miljoen m2 verharding in beheer. Deze bestaat voor 51% uit dicht asfaltbeton, 41% elementenverharding (klinkers, tegels e.a.), 3 % cementbeton en 5% overige soorten 60 verharding. De totale verharding vertegenwoordigt een geschatte waarde van € 175 mln. In de gemeente staan ongeveer 4.400 lantaarnpalen, waarvan 4.121 in beheer en eigendom van de gemeente. De overige palen zijn in beheer en eigendom van de Provincie Fryslân, Rijkswaterstaat, woningcorporaties en VvE’s. De ondergrondse infrastructuur die hierbij hoort is voor het grootste deel in eigendom van netbeheerder Liander. Van het areaal bestaat ongeveer 80% uit energiezuinige LED-armaturen. De totale vervangingswaarde van de installatie bedraagt ongeveer € 6 mln.
In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal van verhardingen en openbare verlichting weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie. Verharding en openbare verlichting Omvang Kwaliteitsambitie Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied Rijbanen 204 ha Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Parkeerstroken / overig 17 ha Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Fietspaden 26 ha Basis N.v.t. Basis Basis Basis Basis Basis Voetpaden 34 ha Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Openbare verlichting 4.121 stuks Basis Basis Basis Basis Basis Basis Basis Toekomst Uit de laatste inspectie is naar voren gekomen dat het areaal er op plaatsen onvoldoende bijligt. Op deze plekken zijn schadebeelden geconstateerd die volgens de verwachte levensduur van de betreffende wegvakken niet zijn voorzien. Deze schades zijn voornamelijk aangetroffen op de wegen in het westen van de gemeente (veengronden) en zijn gerelateerd aan de lange droge periodes van de afgelopen jaren. We blijven deze schadebeelden nauwlettend monitoren en voeren proeven uit om ervaring op te doen met lichtere wegen. Riolering Kerncijfers De gemeente is voor een (groot) deel verantwoordelijk voor de inzameling, transport en verwerking van afvalwater, hemelwater en grondwater.
Hiervoor zijn drie verschillende systemen in de gemeente aanwezig: vrijevervalriolering, drukriolering en individuele systemen voor de behandeling van afvalwater (IBA's). Van de vrijevervalriolering bestaat nog ongeveer 70% uit een gemengd systeem. Bij de rest is sprake van scheiding tussen hemelwater (HWA) en afvalwater (DWA). Het totale systeem vertegenwoordigt een geschatte waarde van € 186 mln. In de tabel hieronder is een overzicht weergegeven van het volledige areaal. Riolering Omvang Vrijvervalriolering 235 km Straat- en trottoirkolken 12.500 stuks Bergbezinkvoorzieningen 5 stuks Overstorten 39 stuks 61 Riolering Drukriolering / persleiding 138 km Minigemalen 538 stuks Hoofdgemaal 28 stuks Tunnelgemaal 6 stuks IBA-systeem (individuele behandeling afvalwater)* 114 stuks Kwaliteitsambitie Het gewenste kwaliteitsniveau van de installatie is vastgelegd in het Gemeentelijke Watertakenprogramma 2025-2029. Met het voortzetten van het huidige beleid wordt de installatie op de vastgestelde niveaus onderhouden.
Kwaliteitsambitie Riool Centrum Woongebied Bedrijventerrein Buitengebied Afvalwater Inzameling Basis Basis Basis Basis Transport Hoog Hoog Hoog Hoog Hemelwater Inzameling (overtollig) Hoog Hoog Hoog nvt Verwerking (in riolering) Basis Basis Basis nvt Verwerking (in openbare ruimte) Basis Basis Basis nvt Grondwater Inzameling Basis Basis Basis nvt Verwerking Basis Basis Basis nvt Toekomst De voorziening geeft voldoende dekking voor de uitvoering van de gestelde ambities. Bij de te nemen onderhoudsmaatregelen wordt rekening gehouden met de klimaatverandering. Gestreefd wordt naar het voorkomen of beperken van wateroverlast en hittestress. Vaarwegen en kunstwerken (water) Kerncijfers en kwaliteitsambitie In de gemeente liggen twee grote vaarroutes. De civiele kunstwerken die hierbij horen zijn deels in beheer en eigendom van de gemeente. Daarbuiten zijn diverse (kleinere) civiele kunstwerken. Van drie tunnels die in eigendom zijn van de Provincie Fryslân of Rijkswaterstaat heeft de gemeente het dagelijkse beheer. Het totale areaal vertegenwoordigd een vervangingswaarde van ongeveer € 165 mln. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor de civiele kunstwerken weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie.
Civiele kunstwerken Omvang Kwaliteitsambitie Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied Bruggen (vast) 31 stuks Basis N.v.t. Basis Basis N.v.t. Basis Basis Bruggen (hout) 85 stuks N.v.t. N.v.t. Basis N.v.t. Basis Basis Basis 62 Civiele kunstwerken Bruggen (beweegbaar) 17 stuks N.v.t. N.v.t. Basis Basis N.v.t. Basis Basis Vaarrecreatieve voorzieningen 33 stuks Basis N.v.t. Basis N.v.t. N.v.t. N.v.t. Basis Waterwerken 7 stuks N.v.t. N.v.t. Basis Basis N.v.t. N.v.t. N.v.t. Tunnels* 7 stuks N.v.t. N.v.t. Basis N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. Kademuren 6838 m1 Basis N.v.t. Basis Basis N.v.t. N.v.t. Basis Beschoeiingen 5791 m1 N.v.t. N.v.t. Basis N.v.t. Basis N.v.t. Basis Toekomst Voor kunstwerken is geen verwachte vervangingspiek. Tot en met 2040 betreft de theoretische vervanging ongeveer €19 mln. Op dit moment is er geen sprake van kapitaalvernietiging aan vaste en houten bruggen. Groen Kerncijfers en kwaliteitsambities Opsterland is een groene gemeente met een diversiteit aan openbaar groen. De werkzaamheden aan het openbaar groen worden deels uitgevoerd door de eigen dienst en Caparis. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor groen weergegeven met daarbij de vastgestelde kwaliteitsambitie.
Openbaar groen Omvang Kwaliteitsambitie Bedrijventerrein Begraafplaats Buitengebied Centrum Groengebied Hoofdstructuur Woongebied Bomen 51.337 stuks Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Natuurlijke beplanting 9.600 are Laag (bio) Basis (bio) Laag (bio) Basis (bio) Laag (bio) Laag (bio) Basis (bio) Cultuurlijke beplanting 702 are Laag Hoog Laag Basis Basis Basis Basis Hagen 106 are Basis Hoog Laag Basis Laag Basis Basis Gras 30.338 are Laag (bio) Hoog Laag (bio) Basis Laag (bio) Laag (bio) Laag (bio) Bermen Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) N.v.t. Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Watergangen (waterlopen en sloten) 442 km Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Watervlakte (vijvers) 1.423 are Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Basis (bio) Parkmeubilair 559 stuks Basis Hoog Basis Basis Basis Basis Basis Gebouwen Kerncijfers en beheer De gemeente heeft divers vastgoed in eigendom en beheer en heeft een herbouwwaarde van ongeveer € 63 mln. Het grootste deel (90%) van de gebouwen wordt onderhouden op basis van de kwaliteit ‘instandhouding’ . Dit betekent dat aan de gebouwen werkzaamheden worden verricht om het gebouw te behouden in de staat waarin het zich bevindt. Deze gebouwen voldoen wat betreft het onderhoud aan de 63 gestelde bestek kwaliteit.
De overige gebouwen (10%) zijn niet meer in gebruik of zullen binnenkort niet meer in gebruik zijn en worden verkocht of gesloopt. Aan deze gebouwen wordt het minimaal noodzakelijke onderhoud gepleegd. Deze gebouwen zijn meestal al geheel afgeschreven, als dit niet het geval is, is de boekwaarde lager dan de marktwaarde. Voor het planmatig onderhoud van de gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar. Er is jaarlijks een zodanige dotatie aan de voorziening dat deze toereikend is voor het gemiddelde van het planmatig onderhoud voor de komende 10 jaar. In onderstaande tabel is het gemeentelijke areaal voor gebouwen weergegeven. Gemeentelijk vastgoed Omvang Bedrijfsvoering 11 Maatschappelijk 16 Monumentaal 8 Voormalige scholen en leegstaande gebouwen 6 Opvang Oekraïners 5 Dorpshuizen 7 Overig 14 Totaal 67 Toekomst Overbodig vastgoed wordt afgestoten (sloop of verkoop). Voor het in stand houden van de gemeentelijke gebouwen is een voorziening beschikbaar. 64 Financiering Deze paragraaf gaat over de taken financiering, cashmanagement en renterisicobeheer. Deze taken hebben als doel de gemeente te voorzien van voldoende vreemd vermogen tegen zo laag mogelijke kosten en de gemeente te beschermen tegen ongewenste financiële risico’s. Kaderstellende documenten • Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet (2025). • Nota reserves en voorzieningen (2025).
Beleid ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille In de financiële verordening heeft de raad het college bestuurlijk mandaat gegeven voor het uitoefenen van de financieringsfunctie. Het college zorgt daarbij voor: • Het aantrekken van voldoende financiële middelen en het uitzetten van tijdelijke overtollige gelden. • Het beheersen van de risico’s verbonden aan de financieringsfunctie, zoals renterisico’s, koersrisico’s en kredietrisico’s. • Het beperken van de kosten van leningen en het bereiken van voldoende rendement op uitzettingen. • Het beperken van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities. Rentelasten, rentebaten, renteverdeling De door de gemeente betaalde en ontvangen rente wordt per saldo verantwoord op Algemene dekkingsmiddelen. Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte is vastgesteld op basis van ongewijzigd beleid. Voor komend jaar wordt verwacht dat er een nieuwe langlopende lening aangetrokken moet te worden. Dit is noodzakelijk om de met de investeringen verbonden kasuitgaven te kunnen doen. Renteverwachtingen 2027 Een belangrijke variabele bij de uitvoering van het financieringsbeleid is de toekomstige renteontwikkeling. De keuze tussen korte en lange looptijden wordt mede bepaald door de verwachte renteontwikkelingen.
Het gewogen gemiddelde rentepercentage voor nieuw aan te trekken leningen in 2027 is 3,5%. Renterisicobeheer Het renterisico is het volume aan uitstaande schuld, dat aan renteherziening onderhevig is. De wetgever heeft in de Wet financiering decentrale overheden (Fido) eisen gesteld aan het renterisico dat een gemeente in enig jaar mag lopen. Deze eisen komen tot uitdrukking in de kasgeldlimiet (voor leningen met een looptijd tot 1 jaar) en de renterisiconorm (voor leningen met een looptijd vanaf 1 jaar). Het college zorgt ervoor dat de gemeente verantwoord en goedkoop financiert binnen de gegeven normen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet houdt in, dat maximaal 8,5% van de totale begroting met kort geld gefinancierd mag zijn. Voor 2027 is dit voor onze gemeente maximaal € 9,0 miljoen (2026 € 8,6 miljoen). Normaliter wordt 65 getracht tot aan de kasgeldlimiet via kortlopende leningen te financieren omdat de rente voor kortlopende leningen lager is dan die van langlopende leningen. Renterisiconorm De renterisiconorm houdt in dat maximaal 20% van het totaal van de begroting aan een renteherziening onderhevig mag zijn. Dit betekent dat we maximaal over € 21 miljoen renterisico mogen lopen. Het totaal op de huidige langlopende leningen af te lossen bedrag in 2027 bedraagt € 2,3 miljoen. We voldoen aan de renterisiconorm.
Renteschema Door toepassing van de rente-omslagmethode worden de rentelasten aan de hand van de stand van de investeringen toegerekend aan de producten in de themabegroting. De achterliggende gedachte is hierbij dat de gehanteerde omslagrente een reëel percentage is. Zodra de afwijking tussen de gehanteerde omslagrente en de werkelijke rentelast groter wordt dan 25% wordt de gehanteerde omslagrente aangepast. Renterisiconorm - vaste schuld x € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Omvang begroting (stand primaire begroting) | 105.803 | 106.409 | 104.226 | 104.781 Grondslagpercentage | 20% | 20% | 20% | 20% Renterisiconorm | 21.161 | 21.282 | 20.845 | 20.956 Renteherziening | 0 | 0 | 0 | 0 Aflossingen | 2.300 | 3.300 | 4.300 | 4.800 Rente risico | 2.300 | 3.300 | 4.300 | 4.800 Toets renterisico Renterisiconorm | 21.161 | 21.282 | 20.845 | 20.956 Totaal rente risico | 2.300 | 3.300 | 4.300 | 4.800 Ruimte (+)/Overschrijding (-) | 18.861 | 17.982 | 16.545 | 16.156 Liquiditeiten Ook in de toekomst zullen wij een beroep moeten blijven doen op de kapitaalmarkt. Aan de hand van de vastgestelde begroting 2027 wordt een meerjarige liquiditeitenplanning opgesteld. Op deze wijze hebben we sturing op onze financieringsbehoefte en de daaraan verbonden kosten. 66 Bedrijfsvoering De hoofdpunten van beleid worden beschreven in de programma’s van de begroting.
Het realiseren van die beleidsdoelen kan alleen met de inzet van diverse middelen als personele inzet, financiële middelen en administratie, communicatie, ICT , onderzoek, informatievoorziening en archivering, juridische adviezen, inkoop, huisvesting en andere ondersteunende faciliteiten. De inzet dient effectief, efficiënt en integer te zijn. De bedrijfsvoering en de ontwikkeling daarvan hangt nauw samen met vraagstukken rondom sturing en control. Met de woorden: "zijn we in control” wordt bedoeld of de besturing van de ambtelijke organisatie beheerst wordt. Lopen de processen zoals ze moeten lopen en zijn ze efficiënt ingericht, worden de processen en de kosten beheerst en zijn (financiële) risico’s benoemd, zijn risicobeheersmaatregelen tijdig getroffen, zijn de te behalen resultaten helder en smart geformuleerd, boeken we de resultaten die zijn afgesproken, wordt er op de juiste momenten verantwoording afgelegd? Al deze zaken hebben permanent aandacht. Bedrijfsvoering gaat daarnaast ook over innovatie: kunnen we de processen slimmer organiseren en kan het beter en goedkoper? In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de belangrijkste ontwikkelingen die in de gemeentelijke bedrijfsvoering spelen.
Kaderstellende documenten • Organisatiebesluit (2024) • OWO-Visie (2021) • Nota inwonersparticipatie Opsterland - Troch it dwaan wurdt men better 2025 • Participatieverordening gemeente Opsterland (2025) • Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking 2024 • Inkoop en aanbestedingsbeleid OWO 2018 • Uitvoeringsnotitie inkoop en aanbestedingen 2021 • Normenkader rechtmatigheid (wordt jaarlijks door het college vastgesteld) Personeel en organisatie De organisatie wordt gevormd door de mensen die er werken. Zij maken het verschil. We willen een organisatie zijn waar medewerkers met plezier werken. Zodat we samen maatschappelijk effect in Opsterland kunnen realiseren. Daarom blijven we ook in 2027 investeren in ons (toekomstig) personeel. Aantrekkelijk werkgeverschap, doelgerichte werving, ontwikkeling en behoud van onze medewerkers blijven belangrijke thema’s. Zonder medewerkers geen producten en diensten. Daarmee zijn zij een van de belangrijkste randvoorwaarde om te kunnen doen wat we afspreken in deze begroting. Daarbij moet er, ook in 2027, een evenwicht zijn tussen de uit te voeren taken en de beschikbare capaciteit. Bij een juiste balans met een gezonde werkdruk en voldoende capaciteit in een organisatie waar het fijn is om te werken, kunnen we onze begrotingsdoelen waarmaken. In onze gemeentelijke organisatie staat goed werkgeverschap centraal.
We geloven dat gezondheid daar onlosmakelijk mee verbonden is. Daarom streven we naar een veilige, stimulerende werkomgeving waar iedereen zich welkom voelt, zich fysiek, mentaal en sociaal goed kan ontwikkelen en waarbij we samen de maatschappelijke effecten realiseren. Ons ziekteverzuim ligt met 5% rond het landelijke gemiddelde voor gemeenten van onze omvang. Om dat zo te houden en zelfs te verlagen zetten we gericht in op verzuimreductie, in samenwerking met de 67 betrokken teams en onze arbodienst. We blijven ons in 2027 positief onderscheiden als aantrekkelijk werkgever in onze regio. We willen ons hierbij richten op de latent werkzoekende; iemand die niet actief op zoek is naar werk, maar wel openstaat voor iets nieuws als zich een mooie kans voordoet. Door structureel en actief te communiceren met de arbeidsmarkt blijven we nieuwe sollicitanten aantrekken. Naast het extern aantrekken van nieuwe krachten, wordt ingezet op het behoud van huidige talentvolle medewerkers door het creëren van meer doorstroommogelijkheden. In de begroting 2027 wordt het personeelsbudget met € 0,74 miljoen verhoogd als gevolg van loonontwikkelingen (CAO). Dit is exclusief de nieuwe fte's die voortvloeien uit de ambitie van het coalitieakkoord en nieuwe taken en werkzaamheden. Die zijn aanvullend in de begroting opgenomen.
Het beleid en het streven is om taken met eigen personeel te vervullen en het budget (salarisbudget of projectbudget) leidend te laten zijn. Wanneer dit niet mogelijk is, vindt inhuur plaats. Daarom vindt inhuur dan ook plaats in geval van specifieke vacatures, incidentele ondersteuning, niet aanwezige expertise, projecten en vervanging in verband met ziekte of andere redenen. In 2025 heeft de raad een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de verbouw van het gemeentehuis. Met deze verbouwing willen we de noodzakelijke aanpassingen aanbrengen om alle problemen op te lossen voor inwoners/klanten, bestuur en medewerkers op het gebied van veiligheid, arbo en duurzaamheid. De verbouw is ook een noodzakelijk onderdeel van aantrekkelijk werkgeverschap. Met deze verbouwing maken we het gemeentehuis weer klaar voor de toekomst. Gedurende het traject wordt de raad op verschillende momenten geconsulteerd of geïnformeerd. Het jaar 2027 staat vooral in het teken van het komen tot een definitief en technisch ontwerp, het aanbesteden van uitvoerende partijen en het maken van een plan om tijdens de verbouwing/herinrichting te kunnen blijven werken. Informatiebeveiliging en privacy Informatiebeveiliging en privacy worden de komende jaren een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering binnen gemeenten en andere (overheids)organisaties.
Met ingang van 15 augustus 2026 is de Cyberbeveiligingswet (Cbw) namelijk van toepassing voor de overheid en andere belangrijke sectoren (energie, bankwezen, vervoer). Het doel van de wet is om de overheid en de andere aangewezen sectoren digitaal weerbaarder te maken, zodat incidenten en misbruik van gegevens binnen deze sectoren worden voorkomen of beperkt. De Cbw introduceert een nieuw pakket aan verplichtingen op het gebied van informatiebeveiliging om de informatiebeveiliging te versterken: de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2 (BIO2). Gemeenten werkten al met de voorganger hiervan, de BIO1. De verplichtingen in de BIO2 bouwen grotendeels voort op de bestaande eisen en vormen daarmee een doorontwikkeling van de BIO1. Naast strengere beveiligingseisen introduceert de Cbw ook nieuwe verplichtingen. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de meldplicht. Deze meldplicht draagt eraan bij dat gemeenten niet alleen individueel, maar ook als overheid als geheel beter kunnen reageren op incidenten om misbruik van systemen of gegevens te voorkomen. Zowel binnen de eigen organisatie als in OWO-verband werken we intensief aan het versterken van onze digitale weerbaarheid. In de eerste plaats om incidenten te voorkomen, en in de tweede plaats om snel en doelmatig te reageren als een incident zich wel voordoet.
Met de ENSIA-audit leggen gemeenten jaarlijks verantwoording af over de informatiebeveiliging. Delen van de audit worden getoetst door een onafhankelijke IT-auditor. Ook in 2027 wordt de ENSIA-audit uitgevoerd. 68 Wet Open Overheid (Woo) De Wet open overheid (Woo) kent drie doelstellingen: 1. het openbaar maken van informatie op verzoek. 2. het actief openbaar maken van informatie. 3. het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen en houden van alle overheidsdocumenten. Ook de Archiefwet geeft aan dat overheidsdocumenten in goede en geordende staat moeten zijn. Komende periode gaan we kijken hoe we het publicatieproces (het actief openbaar maken) verder willen vormgeven. Tegelijkertijd komt daarbij de beoordeling of onze informatie goed, geordend en toegankelijk genoeg is, of dat hier nog verbeteringen nodig zijn. Tot slot zal ook het openbaar maken op verzoek worden geactualiseerd met de resultaten uit de twee andere doelstellingen. Eenvoudig gezegd; informatie wordt beter beschikbaar. Bij het openbaar maken op verzoek lopen we er in de praktijk tegen aan dat documenten niet altijd volgens de geldende standaarden en procedures worden vastgelegd. Hierdoor kost het bij elkaar zoeken van de benodigde informatie soms veel tijd. Woo verzoeken hoeven op dit moment nog niet actief openbaar gemaakt worden.
Daarvoor worden in 2027 acties ondernomen om ons hierop voor te bereiden door een publicatieproces in te richten en een Woo-portaal. Daarnaast wordt gewerkt aan bewustwording rondom de Woo. Dit doen we door te wijzen op het belang van goede informatiehuishouding en het volgen van de wettelijke procedures, maar ook bewustwording over wat we schrijven. Voor de actieve openbaarmaking gaan we, voor de categorieën die nog geen eigen (geautomatiseerd) publicatiekanaal hebben (zoals het Raadsinformatiesysteem (RIS) en de wet- en regelgeving), werken aan een uniform publicatiekanaal (een Woo-portaal) met bijbehorende publicatieprocessen en informatiehuishouding. Al bestaande publicaties gaan we niet aanpassen, tenzij dit wordt vereist vanuit de wetgeving. Sturing en beheersing Doelmatigheid en doeltreffendheid Om vast te stellen of gevoerd beleid doelmatig en doeltreffend is uitgevoerd zijn de maatregelen waar mogelijk zo geformuleerd dat het beleid kan worden getoetst. Ook worden er diverse onderzoeken uitgevoerd om te bepalen of ons beleid wel doelmatig en doeltreffend is. Daarbij gaat doelmatigheid over onze werkprocessen: deze moeten zo slim mogelijk zijn ingericht. Doeltreffendheid gaat over onze doelen: deze willen we graag halen.
Voor 2027 worden de volgende onderzoeken uitgevoerd: Programma Onderwerp 1 Evaluatie Integraal veiligheidsbeleid 2024-2027 2 Evaluatie Strooi- en schuifbeleid 6 Evaluatie onderwijs en extra onderwijsgerelateerde ondersteuning op de BHS. 6 Evaluatie Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)-aanpak 7 Evaluatie Watertakenprogramma 69 Rechtmatigheid Sinds de Jaarstukken 2023 geeft het college aanvullend een rechtmatigheidsverantwoording af. In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre het begrotings-, voorwaarden- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium het afgelopen jaar zijn nageleefd. De kaderstelling voor de rechtmatigheid is gegeven in wetten en verordeningen die door de raad in het normenkader zijn opgenomen en jaarlijks wordt vastgesteld. Voor de monitoring en toetsing is er een interne controle ingericht. De interne controle wordt volgens het met de accountant afgestemde controleplan uitgevoerd. Daarbij wordt getoetst of de uitvoering van alle financiële beheershandelingen (recht, hoogte en duurbepalingen) voldoen aan dit normenkader. Alle rechtmatigheidsbevindingen boven de rapportagetolerantie verantwoorden we in de Jaarstukken in de paragraaf Bedrijfsvoering. De accountant beoordeelt de rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening op getrouwheid.
Dat betekent dat de accountant controleert of de uitspraken in de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geven. 70 Verbonden partijen In de verschillende programma’s worden maatschappelijke effecten beoogd die (mede) door externe organisaties worden verwezenlijkt. In een aantal daarvan heeft de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang. In deze paragraaf wordt van deze organisaties een overzicht gegeven. Definitie verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Van een financieel belang is sprake als: • Een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag niet verhaalbaar is als de verbonden partij failliet gaat. • De gemeente voor bedragen aansprakelijk kan worden gesteld als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Van een bestuurlijk belang is sprake als de gemeente zeggenschap heeft, hetzij door vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij door stemrecht. Dit betekent concreet dat er sprake is van een bestuurlijk belang als de burgemeester, een wethouder of een raadslid van de gemeente namens de gemeente in het bestuur van de partij plaatsneemt of namens de gemeente stemt.
Visie op en de beleidsvoornemens betreffende verbonden partijen De gemeente heeft met het oog op het beperken van regelgeving geen afzonderlijke Kadernota verbonden partijen vastgesteld. Visie en beleid op verbonden partijen zijn daarom terug te vinden in deze paragraaf. De gemeente voert overheidstaken uit en wil doelen bereiken in de samenleving. Dit moet effectief en efficiënt. In een aantal gevallen kan de gemeente deze taken en/of doelen niet of moeilijk zelf uitvoeren en is er een noodzaak om met andere gemeenten, provincie of waterschap samen te werken. De gemeente Opsterland voert hierbij een terughoudend beleid. Verbonden partijen worden alleen aangegaan als dit door de wet verplicht wordt gesteld of als er een ondubbelzinnig gemeentelijk belang is, gerelateerd aan grensoverschrijdende belangen en/of de kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering van de taken. Bij deelname aan een verbonden partij moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan: 1. De op te richten verbonden partij moet bij uitstek het instrument zijn om het gemeentelijke doel te realiseren. 2. Er moet een gedegen afweging plaatsvinden over de vorm van de verbonden partij (praktisch en beperken van bestuurlijke drukte). 3. De verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden moet helder en duaal omschreven worden. 4.
Bij het aangaan van verbonden partijen moet volstrekte duidelijkheid bestaan over zaken als werkwijze, zeggenschapsverhoudingen, winst- en risicoverdeling en te leveren (toetsbare) prestaties. 5. Er moeten duidelijke afspraken worden gemaakt over de inzichtelijkheid en beheersbaarheid van (financiële) risico’s. 6. Er moeten voldoende waarborgen in de regeling worden opgenomen voor democratische legitimatie (bij overdracht raadsbevoegdheden) en voor controle en beïnvloeding door o.a. inzichtelijke en transparante begrotingen en verantwoordingen, het verstrekken van relevante 71 en adequate informatie (nieuwsbrieven en tussenrapportages) en door controlemechanismen als financiële adviescommissies en rekenkameronderzoek. Kaderstellende documenten De diverse gemeenschappelijke regelingen en daaraan ten grondslag liggende collegebesluiten en raadsbesluiten.
Overzicht verbonden partijen Lijst verbonden partijen 1) Gemeenschappelijke regelingen: a) Veiligheidsregio Fryslân te Leeuwarden (P2 en P7) b) Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) te Grou (P8) c) Sociale werkvoorziening Fryslân te Drachten (P6) d) Recreatieschap De Marrekrite te Leeuwarden (P5) e) Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeuwarden (P8) f) Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten te Drachten (P8) 2) Vennootschappen: a) Caparis NV te Drachten (P6) b) NV Afvalsturing Fryslân (P7) c) NV Fryslân Miljeu (P7) d) NV Bank Nederlandse Gemeenten te Den Haag (P0) Verbonden partij / Gemeenschappelijke Regelingen Opsterland Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) Centrumregeling Sociaal Do- mein Friese Gemeenten Portefeuillehouderoverleg Al- gemeen en Middelen Portefeuillehouderoverleg Jeugdwet Portefeuillehouderoverleg WMO (wethouder Oosterwoud) Binnen de Centrumregeling So- ciaal Domein Friese Gemeenten (uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein Friesland (SDF)) wer- ken de Friese gemeenten sa- men aan de inkoop van specia- listische jeugdhulp en het bijbe- horende contractbeheer. Het algemene doel van de regeling is specialistische zorg en onder- steuning leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten.
Als het SDF de afspraken over de begroting niet haalt, krijgen de gemeenten achteraf alsnog de rekening gepresenteerd. Dit risico beheersen we intern door periodiek de uitgaven te moni- toren en bij bestuurlijk en amb- telijk overleg input te leveren. Daarnaast bespreken we de be- groting van het SDF in de plan- ning- en controlcyclus van het SDF. Veiligheidsregio Fryslan Lid dagelijks bestuur /Porte- feuillehouder financiën (burgemeester Bouwman) Lid bestuurscommissie Veilig- heid (wethouder Oosterwoud) Lid bestuurscommissie Ge- zondheid (wethouder Oosterwoud) Veiligheidsregio Fryslân (VRF) is een samenwerkingsverband van de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Frys- lân en andere partners. In de VRF werken zij samen aan brandweerzorg, publieke ge- zondheidszorg, rampenbestrij- ding en crisisbeheersing. Zo willen we (gezondheids)risico’s zo veel mogelijk beperken en het beleid van gemeenten op het gebied van gezondheid en veiligheid bevorderen. Als de VRF afwijkt van afspra- ken over de begroting, krijgen de gemeenten achteraf alsnog de rekening gepresenteerd. Dit risico beheersen we intern door bij bestuurlijk en ambtelijk overleg input te leveren. Daar- naast bespreken we de begro- ting en de jaarrekening van de VRF in de planning- en control- cyclus van de VRF. De prijsstij- gingen gecombineerd met een takendiscussie blijven onder- werp van gesprek.
Daarnaast heeft de VRF voldoende eigen vermogen om incidentele te- genvallers op te vangen. Sociale Werkvoorziening Frys- Lid algemeen bestuur De taken vanuit de voormalige Als gemeente zijn we verant- 72 Verbonden partij / Gemeenschappelijke Regelingen Opsterland Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) lân te Drachten (wethouder Oosterwoud) Wet sociale werkvoorziening (WSW) moeten door ons als ge- meente worden uitgevoerd. Op basis van efficiency en financië- le redenen zijn deze taken uit- besteed aan de GR. Vanaf 1 ja- nuari 2015 is nieuwe instroom in de WSW niet meer mogelijk. Dit heeft tot gevolg dat de WSW alleen nog van kracht blijft voor de huidige werknemers met een vaste aanstelling. woordelijk voor uitstaande geldleningen van de GR. Risico is afhankelijk van de CAO stij- ging en de Rijksvergoedingen Recreatieschap Marrekrite te Uitwellingerga Lid algemeen bestuur (wethouder Oosterwoud) ‘De Marrekrite’ bestaat sinds 1957 en is een samenwerkings- orgaan (GR) van de provincie Fryslân en bijna alle Fryske ‘vaste wal’ gemeenten. Marre- krite heeft als doel de recrea- tief-toeristische basisinfrastruc- tuur in Fryslân zo goed mogelijk te laten functioneren, nadruk- kelijk rekening houdend met de belangen van natuur en land- schap.