Bijlage 1 Begroting 2027
Tekst van het document
Doelstelling: Toekomstbestendiger primair en voortgezet onderwijs dat dichtbij, toegankelijk en van goede kwaliteit is We werken aan toekomstbestendig onderwijs dat voor alle kinderen in Opsterland dichtbij, toegankelijk en van goede kwaliteit blijft. Samen met onderwijs- en opvangpartners zetten we in op een passend en duurzaam aanbod in de dorpen met aandacht voor gelijke kansen, identiteit en talentontwikkeling. Daarbij versterken we de verbinding tussen onderwijs, kinderopvang en andere voorzieningen en stimuleren we de ontwikkeling van de Fryske taal en cultuur. We combineren onderwijs waar mogelijk met andere functies. Maatregelen 2027 • | We actualiseren het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor de komende vier jaar. • | We onderzoeken of de planning van de school in Nij Beets naar voren gehaald kan worden om aan te sluiten bij de dorpsontwikkelmaatschappij (DOM). Doelstelling: Meertalig opgroeien is vanzelfsprekender in Opsterland We stimuleren dat kinderen in Opsterland van jongs af aan in aanraking komen met meerdere talen, met bijzondere aandacht voor het Frysk. Door de Fryske taal en cultuur stevig te verankeren in kinderopvang, onderwijs en bibliotheken dragen we bij aan taalontwikkeling, culturele verbondenheid en gelijke kansen voor alle kinderen.
Maatregelen 2027 • | Vanuit het beleidsplan “Mei-inoar Frysk” maken we een uitvoeringsplan “Cultuureducatie, erfgoed en Frysk” voor op de scholen. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 3.307 | 3.870 | 4.020 | 4.607 | 4.898 | 4.958 Baten | 743 | 625 | 585 | 593 | 593 | 593 Saldo voor bestemming | -2.564 | -3.245 | -3.435 | -4.013 | -4.305 | -4.364 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -2.564 | -3.245 | -3.435 | -4.013 | -4.305 | -4.364 23 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr. 2027 | Verschil Lasten | 3.773 | 4.020 | -247 Baten | 592 | 585 | -7 Saldo voor bestemming | -3.181 | -3.435 | -254 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | - | - | - Saldo na bestemming | -3.181 | -3.435 | -254 Lasten: • | De kosten voor Bewegingsonderwijs, vervoer en normvergoeding voor huur van de gymzalen, zijn in 2027 € 43.000 hoger. • | De kosten van Leerlingenvervoer zijn door indexaties van contracttarieven, cao-stijgingen en inflatiegevoelige kosten zoals brandstofprijzen gestegen. Hiervoor is € 150.000 beschikbaar gesteld.
• | Door een verschuiving in de interne doorbelasting van taken en uren wordt er € 70.000 personeelskosten extra doorbelast naar dit programma. Baten: • | Geen wijzigingen groter dan € 50.000 in de opbrengsten in dit programma. 24 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie We hechten in Opsterland grote waarde aan sport, cultuur en recreatie. Het leven speelt zich af in de dorpen. Mensen sporten, ontmoeten elkaar, gaan naar een evenement of wandelen door het landschap. Dat is geen vanzelfsprekendheid. Het vraagt om investering, onderhoud en organisatie. Dat is precies wat dit programma doet. De fysieke omgeving vormt de basis. Het landschap, het erfgoed, de sportvelden, de wandelpaden en het openbaar groen zijn de plekken waarop alles rust. Zonder goed onderhouden voorzieningen en een aantrekkelijke leefomgeving valt er weinig te beleven. Openbaar groen en landschap zijn daarin niet alleen mooi. Ze nodigen uit tot bewegen, ontmoeten en beleving. Daarbovenop komt het gebruik: het stimuleren en activeren van inwoners, verenigingen en organisaties om de omgeving ook daadwerkelijk te gebruiken. Cultuur en de Fryske taal geven identiteit en verbinding. Ze maken dat mensen zich thuis voelen in hun dorp en trots zijn op wat hen bindt. Sport en bewegen brengen mensen in beweging, letterlijk: de sportvelden, wandelpaden en het landschap worden gebruikt en beleefd.
Recreatie en toerisme nodigen uit om de omgeving te ontdekken en versterken de leefbaarheid. Voorzieningen die bezoekers aantrekken, zijn ook voorzieningen waar inwoners dagelijks van profiteren. De omgeving en het gebruik worden beheerd en onderhouden. Vrijwilligers, verenigingen, Plaatselijk Belangen en de gemeente werken samen om voorzieningen in stand te houden en initiatieven van onder op de ruimte te geven. Zonder die samenwerking houdt niets stand. Samen maken deze drie lagen Opsterland tot een gemeente waar het goed leven is, voor inwoners én bezoekers. Kaderstellende documenten • | Mei-inoar Frysk 2026 • | Preventieagenda 2021-2030 • | Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen" • | Beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026 • | Bibliotheekbeleid 2023-2026 • | Afsprakenkader Sport 2022-2026 • | Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland 2022-2030 • | Biodiversiteitsplan 2026-2030 ‘Rûch is it nije kreas’ Reguliere werkzaamheden • | Stimuleren en faciliteren van culturele initiatieven. • | In stand houden van cultureel erfgoed. • | Aanbieden van taalcursussen voor inwoners en medewerkers. • | Zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties. • | Bovenaan zetten van de Fryske dorpsnaam bij vervanging van komborden. • | Onderhouden van gemeentelijke sportvelden.
• | Ondersteunen van culturele initiatieven via bestaande subsidieregelingen • | Regie voeren op de toeristische sector. • | Regie voeren op de sportsector. • | Regie voeren op de culturele sector. • | Regionaal afstemmen op het gebied van recreatie en toerisme. • | Onderhouden van het openbaar groen. 25 • Extensief beheren van bermen buiten de bebouwde kom (biodiversiteit). • Terugplaatsen van nieuwe bomen bij noodzakelijke bomenkap. • Onderhouden en inspecteren van speeltuinen. • Subsidiëren van initiatieven die bijdragen aan leefbaarheid en mienskip. • Samenwerken in Zuidoost-Fryslân aan natuurherstel en biodiversiteit. Thema: Cultuur en Frysk We zien de cultuur als het hart van onze dorpen en het plattelandsgebied. Het brengt mensen samen, zorgt voor ontmoeting en geeft kleur aan het dagelijks leven. Het draagt bij aan leefbaarheid, betrokkenheid en trots op de eigen omgeving. In zowel grote als kleine kernen is cultuur onmisbaar voor een sterke mienskip waarin inwoners zich verbonden voelen met elkaar en met hun dorp. De Friese taal is daarin een wezenlijk onderdeel van onze identiteit en trots. Het Frysk wordt in Opsterland veel gesproken en leeft sterk in de samenleving. We willen niet alleen het Frysk te behouden, we willen de taal ook actief stimuleren en doorgeven aan nieuwe generaties én blijven gebruiken in het dagelijks leven van alle leeftijden.
Met de Opsterlandse Taal- en Cultuurprijs zetten we jaarlijks in het zonnetje wie zich op bijzondere wijze inzet voor het Frysk en de lokale cultuur, en laten we zien hoe waardevol die inzet voor onze gemeenschap is. Dat betekent dat het Frysk zichtbaar, hoorbaar en vanzelfsprekend moet zijn voor jong en oud: in kinderopvang en onderwijs, maar ook in het contact met ouderen, in het verenigingsleven, bibliotheken en het publieke domein. Bibliotheken, scholen, kinderopvang, culturele organisaties (zoals musea) en dorpsinitiatieven spelen hierin samen een sleutelrol. We willen de samenwerking versterken en taal en cultuur met elkaar verbinden, om te bouwen aan een gemeente waarin taal en identiteit niet alleen worden gekoesterd, maar ook actief worden beleefd en gestimuleerd. Doelstelling: Frysk is vanzelfsprekender We zien het Frysk als een belangrijk onderdeel van de identiteit van Opsterland en van de verbondenheid tussen inwoners en hun omgeving. We willen dat het Frysk voor jong en oud zichtbaar, hoorbaar en vanzelfsprekend is in het dagelijks leven, van kinderopvang en onderwijs tot verenigingen, bibliotheken en het publieke domein. Door het gebruik van het Frysk te stimuleren en te verbinden met cultuur, ontmoeting en educatie, geven we de taal door aan volgende generaties.
We versterken daarmee de Fryske identiteit, de meertalige ontwikkeling van inwoners en de kracht van de mienskip. Maatregelen 2027 • We stellen een discussienota Cultuur op. • We ontwikkelen een samenhangende aanpak voor taal en meertalige ontwikkeling van 0 tot 18 jaar. • We stellen een Opsterlandse Fryske taal- en cultuurprijs in. Doelstelling: Levendiger cultureel leven in, met en door de mienskip We hebben in Opsterland een levendige cultuur die kleur geeft aan onze dorpen en brengt inwoners met elkaar in verbinding. Inwoners nemen zelf initiatief en regie over het culturele leven in hun dorp en krijgen de ruimte en mogelijkheden om hun ideeën te realiseren. We verwijzen inwoners actief naar onze laagdrempelige, bestaande ondersteuningsmogelijkheden, passende financiële middelen en mogelijkheden voor samenwerking, zodat zij hun initiatieven zelf verder kunnen brengen. Zo kunnen inwoners, verenigingen, organisaties en vrijwilligers samen vormgeven aan een cultureel leven dat aansluit bij wat er leeft in de dorpen en bijdraagt aan ontmoeting, ontspanning, creativiteit, 26 talentontwikkeling en leefbaarheid. We versterken zo een levendig cultureel leven in, met en door de mienskip. Maatregelen 2027 • We maken bestaande ondersteuningsmogelijkheden beter zichtbaar via bestaande communicatiekanalen zoals de dorpsapp. • We verhogen de bijdrage van het dorpsbudget.
• We realiseren een inloopspreekpunt voor informatie en advies in de bibliotheek. Thema: Recreatie en toerisme We hebben in de gemeente recreatieve en toeristische ondernemers en voorzieningen die bijdragen aan de leefbaarheid van onze gemeente. Door te investeren in toerisme, verbeteren we die leefbaarheid. Denk aan het verbeteren en/of aanleggen van fietspaden en het stimuleren van dagrecreatieve voorzieningen en evenementen. We willen nog beter gebruik maken van de mogelijkheden die ons landschap ons hierbij biedt. Wandelen en fietsen komen daarbij op de eerste plaats, terwijl ook in delen van de gemeente het varen goed past. We zetten samen met ondernemers, dorpen en regiopartners in op een recreatief en toeristisch aanbod dat het verhaal van Opsterland versterkt en zichtbaar maakt voor inwoners en bezoekers. Zo wordt het landschap niet alleen beleefd, maar ook beter begrepen en gewaardeerd. Tegelijk kiezen we voor een ruimtelijke zonering, waarbij het accent ligt op recreatie en beleving rondom de beekdalen, passend bij de landschappelijke kwaliteiten van die gebieden. Doelstelling: Duurzame ontwikkeling van recreatie en toerisme ten behoeve van een aantrekkelijk, leefbaar en vitaal Opsterland. We zien recreatie en toerisme als belangrijke instrumenten die de brede welvaart en de lokale economie stimuleren.
De kwaliteiten van Opsterland die bezoekers waarderen, dragen ook bij aan kwaliteit van de leefomgeving in Opsterland. Recreatie en toerisme zijn belangrijke instrumenten die de brede welvaart en de lokale economie stimuleren. Het landschap van Opsterland nodigt uit om naar buiten te gaan, te bewegen en te ontspannen. We willen dat inwoners en bezoekers ons landschap en onze voorzieningen gemakkelijk kunnen beleven. Maatregelen 2027 • We stellen het beleidsplan voor recreatie en toerisme vast. • We brengen de wensen en mogelijkheden in beeld voor het onderhouden en versterken van de recreatieve voorzieningen, routes en netwerken. • We stellen een subsidieregeling Recreatie & Toerisme op. • We zorgen voor passende promotie, een gastvrije ontvangst en toegankelijke informatievoorziening. • We creëren meer financiële ruimte, door de formatie voor Recreatie & Toerisme vanaf 2027 niet meer te dekken uit deze middelen, maar uit de algemene middelen. Thema: Sport We willen in Opsterland dat sport en bewegen en een breed aanbod van ontspanningsmogelijkheden voor iedereen betaalbaar en toegankelijk moeten zijn. Sport draagt bij aan gezondheid, welzijn en ontmoeting en speelt een belangrijke sociale rol in onze dorpen. Daarom vinden we het belangrijk dat de gemeente een goede en laagdrempelige sportinfrastructuur in stand houdt en waar mogelijk versterkt.
Ook zwembaden maken hier nadrukkelijk onderdeel van uit. Net als sportverenigingen zijn dit belangrijke 27 ontmoetingsplekken in de mienskip, die grotendeels draaien op de inzet van vrijwilligers. We vinden het belangrijk dat deze voorzieningen kunnen blijven bestaan en de ondersteuning krijgen die nodig is om toekomstbestendig te blijven functioneren. Doelstelling: Meer inwoners zijn gezonder, sociaal verbonden en actief We willen dat alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of inkomen, kunnen deelnemen aan sport- en beweegactiviteiten. Sport en bewegen dragen bij aan een gezonde leefstijl, ontmoeting en welzijn. Daarom zetten we in op toegankelijke en betaalbare sport- en beweegactiviteiten dichtbij huis, zowel binnen als buiten. Daar helpen we bij met fondsen, bijvoorbeeld het volwassenenfonds en het jeugdfonds sport en cultuur. De inzet van buurtsportcoaches helpt met het stimuleren van sport- en beweegactiviteiten. Zo versterken we de gezondheid, sociale verbondenheid en actieve deelname van inwoners. Maatregelen 2027 • We ondersteunen inwoners met een lager inkomen via fondsen. • We stimuleren sport- en beweegactiviteiten in de openbare ruimte.
Doelstelling: Sportverenigingen zijn toekomstbestendiger en toegerust als ontmoetingsplek We willen dat deze voorzieningen en de vrijwilligers die zich hiervoor inzetten ook in de toekomst een sterke maatschappelijke rol kunnen vervullen. Sportverenigingen, zwembaden en andere sportvoorzieningen zijn belangrijke ontmoetingsplekken in onze dorpen. Daarom ondersteunen we verenigingen en investeren we in toekomstbestendige sportvoorzieningen. Zo versterken we de sociale basis, de leefbaarheid van onze dorpen en de duurzame beschikbaarheid van sport en bewegen in Opsterland. Maatregelen 2027 • We stellen beleid op voor een doelmatige inzet van kunstgrasvelden waarbij, kwaliteit en bespeelbaarheid voorop staan. • We zorgen ervoor dat voetbalverenigingen aanspraak kunnen maken op een robotmaaier. • We onderzoeken passende ondersteuning voor verenigingen met beperkte inkomsten. Thema: Openbaar Groen We streven naar een aantrekkelijke, groene en goed onderhouden openbare ruimte die bijdraagt aan leefbaarheid en dorpskwaliteit. Openbaar groen speelt een belangrijke rol in de leefbaarheid, uitstraling en identiteit van onze dorpen. Het zorgt voor een prettige woonomgeving, ruimte voor ontmoeting en draagt bij aan de gezondheid van onze inwoners.
We willen ons openbaar groen goed onderhouden en waar mogelijk versterken, in aansluiting op de Natuurherstelverordening die in 2024 door de EU is vastgesteld. Centrumgebieden, parken en speelplekken krijgen daarbij een hogere prioriteit. Tegelijk willen we ruimte bieden aan initiatieven uit de mienskip die bijdragen aan een groener en leefbaarder dorp. De betrokkenheid van inwoners en dorpen bij de inrichting en het beheer van openbaar groen willen we vergroten, waarbij initiatieven die bijdragen aan biodiversiteit extra worden gestimuleerd, mits deze daadwerkelijk de biodiversiteit verbeteren. 28 Doelstelling: De openbare ruimte is groener, aantrekkelijker en nodigt uit tot ontmoeten We willen dat inwoners kunnen genieten van goed onderhouden parken, speelplekken, groenvoorzieningen en andere ontmoetingsplekken in hun dorp. Een aantrekkelijke openbare ruimte draagt bij aan leefbaarheid, gezondheid en welzijn. Door te investeren in kwaliteit, toegankelijkheid en verblijfskwaliteit maken we de openbare ruimte aantrekkelijker voor ontmoeting, beweging en recreatie. Zo versterken we de leefbaarheid en uitstraling van onze dorpen. Maatregelen 2027 • We verhogen de kwaliteit van het groen in centrumgebieden, speeltuinen en parken van ‘basis’ naar ‘hoog’.
• We ondersteunen initiatieven van plaatselijke belangen voor sociale voedseltuinen, bijplaatsen van bladkorven en onderhouden of inrichten van openbaar groen. Thema: Landschap en Erfgoed We willen de Opsterlandse waarden beschermen, versterken en beter beleefbaar maken, zodat het karakter van Opsterland behouden blijft voor de toekomst. Het landschap van Opsterland is een waardevol onderdeel van ons erfgoed. Het landschap is altijd in verandering geweest en zal altijd in verandering zijn, terwijl we het erfgoed willen respecteren. Door klimaatverandering, bodemdaling, schaalvergroting in de landbouw en ruimtedruk staat het landschap onder druk. Dit vraagt om zorgvuldigheid, waardoor landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten wel van waarde zijn, maar niet weerloos. Erfgoed geeft onze gemeente zijn herkenbaarheid en eigenheid. Doelstelling: Landschap en erfgoed beter behouden, versterken en beleefbaar maken als dragers van identiteit, leefbaarheid en brede welvaart in Opsterland. We beschermen en versterken karakteristieke landschappen, erfgoedlocaties en historische structuren en maken deze beter beleefbaar voor inwoners en bezoekers. Het landschap en erfgoed van Opsterland bepalen de identiteit en herkenbaarheid van onze gemeente. Zo blijft het unieke karakter van Opsterland behouden voor toekomstige generaties.
Maatregelen 2027 • We stellen een landschapsbiografie vast. • We beschermen en behouden cultuurhistorische, landschappelijke en archeologische waarden. • We maken erfgoed en landschap online zichtbaar en beleefbaar voor inwoners en bezoekers door aan te sluiten op het provinciale digitale platform en de gemeentelijke erfgoedpagina. • We onderzoeken hoe we karakteristieke panden, objecten, structuren en dorpsgezichten ook een beschermde status kunnen geven. • We verkennen de meerwaarde van dorpsbiografieën. Doelstelling: Natuurwaarden zijn versterkt en het landschap is toekomstbestendiger We werken aan een landschap dat ook op lange termijn vitaal en veerkrachtig blijft. Een gezond landschap vormt de basis voor biodiversiteit, klimaatbestendigheid, waterkwaliteit en een aantrekkelijke leefomgeving. Daarom zetten we in op natuurherstel, versterking van biodiversiteit en een zorgvuldige 29 balans tussen natuur, landbouw en andere ruimtelijke opgaven en geven uitvoering aan de Natuurherstelverordening. We gaan met de provincie en het Wetterskip aan het werk met gerichte ruimtelijke maatregelen om natuurherstel juridisch te borgen. Het gebrek aan natuurherstel zet woningbouw en ondernemer in een deel van onze gemeente op slot.
Het doel is dat de vergunningverlening weer loskomt met de focus op drie kernpunten: hydrologische verbetering, het verbinden van natuurgebieden en ruimte voor gebiedseigen bosaanplant door actief grondbeleid, eventueel in samenwerking met provincie Fryslân. Maatregelen 2027 • | We implementeren de Natuurherstelverordening. • | We dragen vanuit onze rol bij aan de uitvoering van de Friese Aanpak Stikstofreductie en Natuurherstel (FASN), met als doel de vergunningverlening los te krijgen. • | We organiseren samenwerking in Zuidoost Fryslân op het gebied van natuurherstel en biodiversiteit om de gezonde leefomgeving te vergroten. • | We stellen het uitvoeringsprogramma biodiversiteitsplan op. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 7.440 | 8.060 | 7.986 | 7.598 | 8.010 | 8.005 Baten | 944 | 1.157 | 1.121 | 1.121 | 1.121 | 1.121 Saldo voor bestemming | -6.495 | -6.903 | -6.865 | -6.477 | -6.888 | -6.884 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | 352 | 220 | 153 | - | - | - Saldo na bestemming | -6.144 | -6.683 | -6.712 | -6.477 | -6.888 | -6.884 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr.
2027 | Verschil Lasten | 6.977 | 7.986 | -1.010 Baten | 669 | 1.121 | 452 Saldo voor bestemming | -6.307 | -6.865 | -558 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | 373 | 153 | -220 Saldo na bestemming | -5.934 | -6.712 | -778 Lasten: • | Er wordt eenmalig € 105.000 beschikbaar gesteld voor een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de sportaccommodaties en -velden. Sportverenigingen staan voor veel uitdagingen, zoals onderhoud van gebouwen en velden, verduurzaming, leden- en vrijwilligersaantallen. • | Een aantal subsidiepartijen, waaronder de bibliotheek en musea worden jaarlijks geïndexeerd. De indexatie voor 2027 bedraagt € 60.000. • | Het volwassenenfonds wordt met € 30.000 verhoogd naar € 58.500. Hierdoor kunnen ongeveer 170 inwoners met een lager inkomen ondersteund worden voor deelname aan sport en cultuur. 30 • Er wordt in 2027 € 22.500, oplopend naar € 45.000 structureel in 2028 beschikbaar gesteld voor robotmaaiers bij sportvelden. • Het budget voor de subsidie cultuurbevordering wordt met € 35.000 verhoogd. Hierdoor kunnen naar verwachting meer aanvragen voor een financiële bijdrage aan cultuurevenementen worden goedgekeurd.
• Zoals besloten bij het Frysk taalbeleid is een budget van € 20.000 opgenomen voor domeinoverstijgende projecten die specifiek bijdragen aan de versterking van de Fryske taal en het gebruik en zichtbaarheid van het Frysk in de mienskip. • De subsidiebijdrage aan Sportcentrum Kortezwaag is met € 452.000 verhoogd. Hiertegenover staat een hogere huuropbrengst van € 482.000. • Door een verschuiving in de interne doorbelasting van taken en uren, waaronder de adviseur recreatie en toerisme, wordt er voor € 127.000 personeelskosten extra doorbelast naar dit programma. Op totaal niveau begroting is het effect neutraal. Baten: • De huur van Sportcentrum Kortezwaag is verhoogd naar € 482.000. Dit om te voldoen aan de wet Markt en Overheid. 31 Programma 6 | Sociaal domein We staan in Opsterland voor een grote opgave om ondersteuning voor de meest kwetsbare inwoners op een houdbare manier te organiseren. We blijven ons in Opsterland inzetten voor mensen die het (tijdelijk) niet redden. Dat doen we onder andere door vroeg in te zetten op preventie, zodat voorkomen wordt dat de situatie van de inwoner verslechtert. Die koers zetten we voort. De basis ligt bij meedoen, werk en bestaanszekerheid. Wie werk heeft, financieel rond kan komen en volwaardig kan deelnemen aan de samenleving heeft minder ondersteuning nodig. Daarvoor is een inclusieve sociale basis een randvoorwaarde.
Inwoners die elkaar helpen, vrijwilligers en korte lijnen maken kwetsbaarheid kleiner en zorgen dat problemen vroeg gesignaleerd worden. Voor kinderen en jongeren die extra ondersteuning nodig hebben, zorgt de jeugdhulp voor tijdige en passende hulp dicht bij huis. Voor nieuwe inwoners die hun plek nog moeten vinden, zorgen opvang en integratie voor een eerlijke kans op meedoen in de Mienskip. Ook voor ouderen met een kleine of grote ondersteuningsbehoefte staat hulp onder druk. Deze groep wordt de komende jaren snel groter. Wie financieel krap zit, heeft meer kans op gezondheidsproblemen. Een kind dat zonder goede ondersteuning opgroeit, heeft later meer zorg nodig. Een dorp zonder sociale cohesie maakt kwetsbaarheid groter. Juist daarom werken we integraal: van preventie naar zorg, van signalering naar ondersteuning, van eigen netwerk naar professionele hulp. Tegelijk zijn we realistisch. De kosten lopen op, de Rijksmiddelen zijn onzeker en de krapte op de arbeidsmarkt wordt steeds duidelijker en voelbaar.
We staan daarom in het sociale domein voor een aantal grote opgaven: Hoe houden we mensen zo lang mogelijk gezond? Hoe faciliteren we ‘ontmoeting’? Hoe kunnen we een beweging op gang brengen dat mensen meer naar elkaar omkijken? En hoe kunnen we de nadruk op individueel maatwerk ombuigen naar andere vormen van ondersteuning? Deze veranderingen vragen om nieuwe, creatieve en soms onconventionele oplossingen. Tegelijkertijd zien we dat door eerder verstandig beleid, onze gemeente een stevige basis heeft en dat we op dit moment niet hoeven te schrappen in regelingen. Wat we wel weten is dat veranderingen in het sociale domein een lange adem en doorzettingsvermogen vragen. Onderweg komen we verschillende hobbels tegen, die om bijsturing vragen maar ook om passie en betrokkenheid om er overheen te komen. We staan er niet alleen voor om deze veranderingen te realiseren, maar doen dat samen met de verschillende netwerkpartners en onze inwoners.
Kaderstellende documenten • | Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2023 • | Verordening Hart voor de Jeugd 2026 • | Re-integratieverordening gemeente Opsterland 2026 • | Verordening Uitsluitend recht 2025 • | Hert Foar Opsterland 2025 • | Lokale Inclusie Agenda 2025 • | Preventieagenda 2021-2030 • | Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 • | Regionale visie wonen, zorg en welzijn 2025 • | Beleidsnota Nieuwe wet inburgering 2022-2025 • | Visie op complementaire ondersteuning 2023 • | Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021-2026 • | Dorpenbeleid 2025 32 Reguliere werkzaamheden • Verstrekken van bijstandsuitkeringen. • Ondersteunen bij geldzorgen en schulden. • Verstrekken van subsidies, zoals Foar ús doarp. • Bieden van ondersteuning bij re-integratie naar regulier werk of werk via sociaalontwikkelbedrijf. • Verstrekken van jeugdhulp. • Verstrekken van ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen. • Verstrekken van ondersteuning Wmo (zoals huishoudelijke hulp, hulpmiddelen, gehandicaptenparkeerplaats). • Zorgen voor dagbesteding en begeleiding. • Zorgen voor inburgering statushouders. • Zorgen voor opvang vluchtelingen Oekraïne. • Uitvoeren en faciliteren van welzijnswerk. • Ondersteunen van dorpen, dorpshuizen en plaatselijk belangen. • Behandelen van klachten en bezwaren. • In stand houden van de dorpenschouw en het hierbij uitnodigen van de gemeenteraad.
• Ondersteunen en faciliteren van Plaatselijke Belangen en andere vrijwilligers. • Uitvoeren van de Lokale Inclusie Agenda. • We zetten in op de Doorstroomlocatie Ikenhiem. Thema: Sociaal domein We willen dat iedereen in Opsterland zo gezond en gelukkig mogelijk kan opgroeien en oud kan worden. We ondersteunen mensen die het (tijdelijk) minder hebben. De laatste jaren hebben de gemeenten veel taken in het sociaal domein overgenomen van het Rijk. Dat is een grote verantwoordelijkheid waar Opsterland de laatste jaren zorgvuldig mee is omgegaan. We werken integraal van preventie naar zorg. Dat betekent dat we investeren in het voorkomen van problemen waar het kan en kunnen zorgen waar het nodig is. Dit doen we met een stevige, sociale basis in onze dorpen. Deze koers zetten we graag door. Tegelijkertijd zien we dat de kosten oplopen, de steun vanuit het Rijk niet altijd voldoende is en arbeidsmarktkrapte in en rondom de zorg nog steeds aanwezig is. Daarom willen we ‘tûk’ omgaan met ons sociaal domein: We investeren in kwaliteit en we zetten in op goed werkende en effectieve maatregelen. Daarnaast willen we goed monitoren wát we doen, om te kijken of we het beste werk blijven leveren wat past bij onze inwoners.
Doelstelling: Hulp en ondersteuning blijft beschikbaar voor wie dat nodig heeft We zetten in op gezondere en samenredzamere inwoners die zo zelfstandig mogelijk kunnen deelnemen aan de samenleving. Door problemen vroeg te signaleren en te voorkomen, versterken we de eigen kracht van inwoners en hun netwerk. Wanneer een hulpvraag nog licht is, bieden we tijdig passende en laagdrempelige ondersteuning. Zo voorkomen we waar mogelijk dat zwaardere zorg nodig is. Daarmee blijft hulp, ondersteuning en zorg beschikbaar voor inwoners die deze het hardst nodig hebben. Maatregelen 2027 • We stellen een overkoepelende visie sociaal domein op. • We maken een plan voor de doorontwikkeling van de Toegang sociaal domein. • We ontwikkelen een visie op stevige gebiedsteams (uitvoering Hervormingsagenda Jeugd). 33 Doelstelling: Gelijkere kansen voor inwoners Iedere inwoner verdient de kans om zich te ontwikkelen, mee te doen en een zelfstandig bestaan op te bouwen. We weten dat niet iedereen vanuit dezelfde uitgangspositie start en dat omstandigheden van invloed kunnen zijn op kansen en perspectief. Daarom zetten we op het wegnemen van barrières voor deelname aan de samenleving. Zo dragen we bij aan gelijkere kansen voor inwoners om mee te doen in de samenleving.
Maatregelen 2027 • We maken een plan van aanpak om instrumenten zoals De Voorzieningenwijzer beter onder de aandacht te brengen van jongeren en ouderen (65+). • We actualiseren het actieplan Laaggeletterdheid. • We zetten ons in om een ervaringsdeskundigengroep te realiseren. Thema: Meedoen, Werk en Bestaanszekerheid We werken dicht bij de inwoner, met oog voor maatwerk en de kracht van de mienskip, waarbij dorpen, werkgevers en partners actief worden betrokken om kansen te vergroten en mensen perspectief te bieden. Werk en maatschappelijke participatie staan daarbij voorop. De uitvoering van de sociale wet- en regelgeving (Participatiewet, inburgering en armoedebeleid) is gericht op het voorkomen van afhankelijkheid van uitkeringen en het stimuleren van werk, ontwikkeling en eigen verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd blijft er altijd een vangnet voor wie dat nodig heeft. We erkennen daarbij dat de kansen die mensen krijgen niet voor iedereen gelijk zijn. Geboorteplek, gezinssituatie en de omgeving waarin iemand opgroeit kunnen van invloed zijn op perspectief en ontwikkelkansen. Juist daarom is het belangrijk om te blijven investeren in gelijke kansen en ondersteuning waar dat nodig is. Doelstelling: Meer inwoners hebben een hoopvoller toekomstperspectief We dragen bij aan een hoopvoller toekomstperspectief voor meer inwoners.
Een hoopvol toekomstperspectief is een belangrijke basis voor welzijn, zelf- en samenredzaamheid en maatschappelijke deelname. Inwoners die voldoende bestaanszekerheid ervaren en kansen hebben om mee te doen, voelen meer grip op hun toekomst en zijn veerkrachtiger bij tegenslagen. Daarom werken we aan de randvoorwaarden die perspectief bieden, zoals wonen, inkomen, participatie en ondersteuning. Maatregelen 2027 • We maken een discussienota Bestaanszekerheid. • We maken een plan voor versteviging sociale infrastructuur en positionering Caparis NV. Thema: Sociale basis, Ondersteuning en Leefbare dorpen We vinden het belangrijk dat iedereen in Opsterland kan meedoen in de samenleving. Inwoners moeten zo lang mogelijk zelfstandig en volwaardig kunnen leven, met ondersteuning die dichtbij is en past bij hun eigen situatie. Daarbij staat de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in het teken van het versterken van eigen kracht en sociale netwerken. Waar nodig wordt dit aangevuld met professionele hulp. Preventie, maatwerk en de kracht van de mienskip vormen daarbij het uitgangspunt. Een sterke sociale basis in de dorpen is hiervoor essentieel. Inwoners ondersteunen elkaar en zorg en ondersteuning worden zo dichtbij mogelijk georganiseerd. Dat draagt bij aan sterke en zelfstandige dorpen waar ruimte is voor eigen initiatief, meedenken en het nemen van verantwoordelijkheid.
Tegelijk vinden we het belangrijk dat er een sterke verbinding en wederzijds vertrouwen is tussen inwoners, 34 dorpen en gemeente. Door nauwe samenwerking met de dorpen en ruimte voor creativiteit en lokale ideeën willen we samen werken aan een toekomstbestendig en leefbaar Opsterland. Doelstelling: Inwoners leven langer zelfstandig en volwaardig in hun dorp We willen dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen, regie houden over hun eigen leven en kunnen meedoen in de samenleving. Daarom zetten we in op toegankelijke ondersteuning, preventie en een sterke sociale basis dichtbij huis. Om dakloosheid aan te pakken, werken we Friesland-breed via het SDF aan een beleidsnota. Zo kunnen inwoners, waar nodig met passende ondersteuning, volwaardig blijven deelnemen aan het leven in hun dorp. Maatregelen 2027 • We komen met een aanpak hoe we de Doarpsdream gaan vormgeven. • We onderzoeken hoe we geïndiceerde dagbesteding kunnen omzetten tot een welzijnsactiviteit in het eigen dorp. • We maken een plan om Wmo-vervoer toekomstbestendig in te richten. • We maken een plan om gelijkgerichte mantelzorg in de gemeente in te richten. • We zetten de Wijk-GGD-er in voor vroegsignalering bij complexe problematiek. • We leggen een beleidsnota Brede Aanpak Dakloosheid voor aan de raad.
Doelstelling: Sterkere mienskip We stimuleren inwoners, verenigingen en maatschappelijke organisaties om samen initiatief te nemen en verantwoordelijkheid te dragen voor hun leefomgeving. Een sterke mienskip zorgt voor verbondenheid, ontmoeting en onderlinge betrokkenheid in onze dorpen. Door samenwerking en gemeenschapskracht te versterken, vergroten we de leefbaarheid en veerkracht van onze dorpen. Maatregelen 2027 • We onderzoeken welke taken we bij dorpencoördinator willen beleggen. • We actualiseren het beleidskader voor maatschappelijk vastgoed. Thema: Jeugdhulp We zetten in op het versterken van de sociale basis in dorpen en wijken. Goede voorzieningen zoals ontmoetingsplekken, sport, onderwijs en jeugdwerk spelen daarin een belangrijke rol en helpen om problemen vroeg te signaleren en te voorkomen dat zwaardere zorg nodig is. Ieder kind en iedere jongere verdient de kans om veilig, gezond en kansrijk op te groeien in de eigen leefomgeving. Daarvoor is het belangrijk dat ondersteuning tijdig, passend en dichtbij wordt georganiseerd, zodat gezinnen snel de juiste hulp krijgen wanneer dat nodig is. Door deze inzet kan de behoefte aan zware jeugdhulp worden verminderd. Waar hulp nodig is, zorgen we voor een integrale aanpak die aansluit bij de situatie van het gezin. Bij multiproblematiek in gezinnen is snelle, samenhangende en passende ondersteuning essentieel.
Tegelijk willen we meer grip houden op de instroom in de jeugdhulp door zorgvuldig te kijken naar noodzaak en indicatiestelling, zodat hulp terechtkomt waar die het hardst nodig is en onnodige doorverwijzingen worden voorkomen. Doelstelling: Veerkrachtiger, gezonder en veiliger opgroeien in de eigen leefomgeving We willen dat kinderen en jongeren opgroeien in een omgeving waarin beschermende factoren aanwezig zijn, zoals een veilig thuis, een sterk sociaal netwerk, passend onderwijs, sport, ontmoeting en positieve rolmodellen. Tegelijk zetten we in op het beperken van risicofactoren die een gezonde ontwikkeling 35 kunnen belemmeren. Dit is de kern van de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Door de sociale basis voor jeugdigen en gezinnen te versterken, vergroten we de veerkracht van kinderen en jongeren. Zo dragen we bij aan gezond, veilig en kansrijk opgroeien in de eigen leefomgeving. Maatregelen 2027 • We evalueren de Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)-aanpak. • We komen met een voorstel voor de OKO-aanpak voor de volgende periode. Doelstelling: We zetten tijdig passende hulp en ondersteuning in. We zorgen voor de juiste hulp op het juiste moment, door de juiste professional en op de juiste plek wanneer kinderen, jongeren of gezinnen hulp nodig hebben. We werken integraal samen en kijken naar wat nodig is voor het kind en het gezin als geheel.
Door ondersteuning tijdig en passend in te zetten, voorkomen we waar mogelijk dat problemen verergeren. Zo bieden we effectieve hulp die aansluit bij de behoeften van jeugdigen en gezinnen. Daarbij kijken we wat we zelf en wat we in samenwerkingsverband kunnen oplossen. Maatregelen 2027 • We maken een plan voor het versterken van de overgang van jeugd naar volwassenheid. • We maken een plan voor structurele inzet en financiering van weerbaarheidstrainingen. • We ronden de voorbereiding van de nieuwe inkoop specialistische jeugdhulp af. • We herzien de overeenkomst en wijze van financiering voor de POH-GGZ jeugd. • We maken een plan van aanpak voor de doorontwikkeling van de Peuterplus. • We monitoren en evalueren de pilot ‘onderwijs en extra onderwijsgerelateerde ondersteuning’ op de BHS. Thema: Opvang en Integratie Opvang en integratie is een maatschappelijke opgave waarin menselijkheid, verantwoordelijkheid en draagkracht in balans moeten zijn. We dragen bij aan de provinciale opgave vanuit de Spreidingswet en nemen daarin onze verantwoordelijkheid. Tegelijk staat het behoud van leefbaarheid en draagkracht in onze dorpen bij deze opgave centraal. We zien de noodzaak en het nut van de regionale doorstroomlocatie Ikenhiem. Statushouders die al toegewezen zijn aan een gemeente, nemen nog steeds veel ruimte op in AZC’s.
Door hen een tijdelijke en op tijd permanente plek te bieden, leveren we een nuttige en effectieve bijdrage het asielprobleem. Nieuwe inwoners krijgen de kans op een snelle en goede integratie in onze samenleving en worden ondersteund om zich thuis te voelen en volwaardig mee te doen, onder andere via werk, taal, psychologische begeleiding en sociale contacten. Integratie is daarbij een wederkerig proces: van nieuwkomers en van de mienskip zelf, waarin ontmoeting, acceptatie en meedoen van beide kanten nodig zijn. Tegelijk vinden we het belangrijk dat dit gebeurt binnen de grenzen van de aard, schaal en draagkracht van onze dorpen. Leefbaarheid staat daarbij altijd voorop. Doelstelling: We dragen bij aan de Opvang en Integratie opgave We geven invulling aan onze wettelijke en maatschappelijke verantwoordelijkheid voor opvang en huisvesting, met oog voor de draagkracht en leefbaarheid van onze dorpen. Daarbij zoeken we naar een evenwichtige balans tussen solidariteit, uitvoerbaarheid en lokale draagkracht. Door te zorgen voor passende opvang- en huisvestingsoplossingen dragen we bij aan een beheersbare en toekomstbestendige uitvoering van deze opgave. Een bijkomende opgave is de huisvesting van 36 Oekraïners. Er is nog geen zicht op het einde van de oorlog in Oekraïne, waardoor de opgevangen Oekraïners steeds meer integreren in de samenleving. Dit vraagt om een toekomstplan.
Maatregelen 2027 • | We ontwikkelen een toekomstplan voor verblijf of terugkeer van Oekraïense ontheemden. Doelstelling: Nieuwe inwoners doen sneller en volwaardiger mee in de samenleving We willen dat nieuwe inwoners zo snel mogelijk hun weg vinden in Opsterland en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Daarom zetten we in op een goede start via taal, werk, onderwijs, sociale contacten, psychologische begeleiding en inburgering. Door vanaf het begin passende begeleiding en ondersteuning te bieden, vergroten we de kans op duurzame participatie en samenredzaamheid. Samen met de meewerkende gemeenten monitoren we de effecten van de Doorstroomlocatie Ikenhiem, zodat we zicht krijgen hoe de integratie verloopt, zodat we ons integratiebeleid kunnen verbeteren. Zo kunnen nieuwe inwoners sneller onderdeel worden van de mienskip en een bijdrage leveren aan onze samenleving. Maatregelen 2027 • | We ontwikkelen een monitor voor de doorstroomlocatie Ikenhiem. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.
2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 45.998 | 49.030 | 48.543 | 47.796 | 44.501 | 44.451 Baten | 14.440 | 15.553 | 15.123 | 14.873 | 12.975 | 12.968 Saldo voor bestemming | -31.558 | -33.477 | -33.420 | -32.923 | -31.526 | -31.483 Mutaties reserves Lasten | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 Baten | 80 | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -31.508 | -33.507 | -33.450 | -32.953 | -31.556 | -31.513 37 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr. 2027 | Verschil Lasten | 45.755 | 48.543 | -2.788 Baten | 13.155 | 15.123 | 1.968 Saldo voor bestemming | -32.600 | -33.420 | -820 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | 30 | 30 | - Baten | - | - | - Saldo na bestemming | -32.630 | -33.450 | -820 Lasten: • | De normvergoeding (vaste vergoeding op basis van het aantal gehuisveste statushouders) Doorstroomlocatie Ikenhiem is voor het eerst opgenomen in de primaire begroting en is € 1.832.000. De lasten zijn € 66.000 lager dan de baten omdat een klantmanager inkomen wordt gedekt uit deze normvergoeding. • | De normvergoeding (vaste vergoeding op basis van het aantal gerealiseerde bedden) opvang Oekraïne is verlaagd met € 400.000 (zie ook de baten). • | Zoals in het coalitieakkoord afgesproken zijn de dorpsbudgetten met € 9.000 verhoogd.
• | De kosten van kwijtschelding van afval en riolering zijn gedaald met respectievelijk € 20.000 en € 50.000. • | Om Jobcoaching op de werkvloer voor Afspraakbanen te kunnen blijven bieden is in de voorjaarrapportage al € 100.000 extra opgenomen en verwerkt in de begroting. • | Voor de verplichte realisatie van 17 werkplekken Beschut Werk te realiseren is € 100.000 extra opgenomen. • | De kosten voor Sociale Werkvoorziening, Beschut Werken Caparis en Banenafspraak baan Caparis stijgen in 2027 met € 100.000. • | Naar verwachting stijgt het aantal voorzieningen huishoudelijke ondersteuning met 3%. Het benodigde budget is verhoogd met € 100.000. • | De kosten van de toegerekende formatie stijgt met € 885.000. In dit bedrag zitten de volgende functies: o | Zoals afgesproken in het coalitieakkoord zijn de pilotfuncties van Wijk GGD’er en Dorpencoördinator permanent in de begroting verwerkt. o | Voor het stroomlijnen, bewaken van het correcte gebruik van de kernapplicaties en de toegenomen wettelijke toetsingsvereisten voor het sociaal domein is een kwaliteitsadviseur (1 fte) opgenomen. o | Voor een periode van twee jaar is een WMO-consulent (1 fte) opgenomen. Met deze medewerker willen we de wachtlijsten in de Wmo verkorten. Na 2028 neemt de vraag naar verwachting af omdat dan een inkomensafhankelijk eigen bijdrage wordt gevraagd voor de huishoudelijke hulp.
o | Om de kosten van de door derden voorgestelde behandelingen in de jeugdzorg en Wmo te beheersen is een Junior Contract manager (0,67 fte) aangenomen. Deze medewerker toetst de aanvragen van zorgaanbieders aan de contracten en geeft tegendruk als zorgaanbieders met een onrealistisch behandelvoorstel komen. o | Voor het werkgebied Zorg en Veiligheid is een adviseur Zorg en Veiligheid (0,56 fte) opgenomen. Door de toename van huiselijk geweld, dakloosheid en psychische 38 kwetsbaarheid is het noodzakelijk om als gemeente ook hier meer inzet te gaan plegen met als doel om probleem escalatie te beheersen en te voorkomen. o Verder is formatie uit de voorjaarsrapportage in de begroting verwerkt. Baten: • De te ontvangen normvergoeding Doorstroomlocatie Ikenhiem is begroot op € 1.898.000. • De te ontvangen normvergoeding opvang Oekraïne is verlaagd met € 400.000. • Naar verwachting wordt voor de regeling Beschermd Wonen (uitgevoerd door de gemeente Leeuwarden) € 250.000 ontvangen vanwege onderbesteding. 39 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu We investeren in een schone en gezonde leefomgeving. Dit is een essentiële basis voor het wonen en leven in Opsterland voor mens en dier. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. Het gaat ook over de omgeving waarin mensen wonen, de lucht die ze inademen, het water wat ze drinken en waar ze in zwemmen.
Onze opdracht is helder: gezondheid bevorderen en beschermen. Wie gezond blijft, heeft minder zorg nodig. En dat is belangrijk, want de druk op de zorg neemt toe. Door vroeg in te zetten op preventie en een gezonde leefomgeving, houden we de zorg beschikbaar voor wie haar écht nodig heeft. We werken toe naar een energieneutrale gemeente. Dat is een opgave die de hele gemeenschap raakt, maar niet iedereen kan die stap even makkelijk zetten. Daarom kiezen we er bewust voor om onze inzet te prioriteren bij de kwetsbaarste inwoners. Door juist bij hen te beginnen met isolatie en lokale energieopwekking, combineren we twee doelen: we zetten stappen richting energieneutraliteit én we verbeteren direct de gezondheid en betaalbaarheid voor de mensen die dat het hardst nodig hebben. Een warm, droog huis is gezonder en een beter geïsoleerde woning verbruikt minder energie. Zo versterken de volksgezondheidsopgave en de energietransitie elkaar. We willen af van fossiele energie met een goede balans tussen duurzaamheid, landschap en leefbaarheid, zonder extra kosten voor inwoners. Energiebesparing staat centraal, met focus op isolatie en efficiënt gebruik. We kiezen voor een realistische energiemix met betrouwbare technieken en stimuleren lokale initiatieven en lokaal eigendom. Tegelijk blijven we zorgvuldig kijken naar grootschalige projecten om het landschap en de dorpen te beschermen.
Kaderstellende documenten • | Preventieagenda 2021-2030 • | Preventie en handhavingsplan 2019-2022 • | Omgevingsvisie (2023) • | Gemeentelijk watertakenprogramma 2025-2029 • | Biodiversiteitsplan 2026-2030 ‘Rûch is it nije kreas’ • | Transitievisie Warmte gemeente Opsterland, 2021 • | Uitvoeringsprogramma Transitievisie Warmte • | Zonneplan Opsterland • | Nota bodembeheer OWO 2021 Reguliere werkzaamheden • | Uitvoeren van gezondheidsprojecten en -activiteiten, bijvoorbeeld uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. • | Regie voeren op GGD Fryslân. • | Faciliteren van initiatieven van inwoners en dorpen op het gebied van energie. • | Onderhouden van openbare verlichting. • | Onderhouden van riolering en watergangen volgens planning watertakenprogramma. • | Regie voeren op de warmtetransitie. • | Verduurzamen van de eigen organisatie. • | Verminderen van primair grondstoffenverbruik. • | Huishoudens ondersteunen met energiebesparing. 40 Thema: Volksgezondheid We blijven intensief samenwerken binnen de Veiligheidsregio Fryslân aan publieke gezondheid, preventie en crisisvoorbereiding. De publieke gezondheidszorg in onze regio wordt uitgevoerd door GGD Fryslân, die onderdeel is van de Veiligheidsregio Fryslân. Binnen deze samenwerking werken gemeenten samen aan het beschermen, bewaken en bevorderen van de volksgezondheid.
Dit omvat onder andere infectieziektebestrijding, gezondheidsbevordering en het versterken van een gezonde leefomgeving. We dragen hier actief aan bij en werken aan een samenleving waarin gezondheid, preventie en zelfredzaamheid centraal staan. Doelstelling: Inwoners leven gezonder in een gezondere leefomgeving We willen dat inwoners gezond kunnen opgroeien, leven en ouder worden. Daarom richten we ons niet alleen op gezondheidszorg en preventie, maar ook op de factoren die gezondheid beïnvloeden, zoals bestaanszekerheid, onderwijs, wonen, bewegen en de kwaliteit van de leefomgeving. Door gezondheid als onderdeel van meerdere beleidsterreinen te benaderen, verkleinen we gezondheidsverschillen en vergroten we de kansen op een gezond leven voor alle inwoners. Zo werken we aan een gezonder Opsterland voor huidige en toekomstige generaties. Maatregelen 2027 • We ontwikkelen een beleidsnota gezondheid en sport. Thema: Milieu We zien in een schone en gezonde leefomgeving een belangrijke basis voor het wonen en leven in Opsterland. Een groene en goed functionerende leefomgeving is essentieel voor mens en dier. We willen ons landschap koesteren en behouden, terwijl we tegelijk zorgen voor een goede bescherming tegen wateroverlast en verdroging door een toekomstbestendig water- en rioolsysteem.
We zetten in op zorgvuldig beheer van onze fysieke leefomgeving, met aandacht voor afval en riolering als essentiële basisvoorzieningen die betrouwbaar, betaalbaar, toekomstbestendig en op orde moeten zijn. Doelstelling: Toekomstbestendiger beheer van riolering en afvalinzameling We versterken een gezonde leefomgeving door een toekomstbestendig beheer van riolering en afvalinzameling, waarbij kwaliteit en betrouwbaarheid voorop staat. Riolering en afvalinzameling hebben sinds de sterke verbetering hiervan in de vorige eeuw een grote bijdrage aan een gezonde leefomgeving. Maatregelen 2027 • We realiseren een gescheiden rioolsysteem voor de projecten die genoemd zijn in het watertakenprogramma. Doelstelling: Een gezondere en klimaatbestendige leefomgeving We werken aan een gezondere leefomgeving met schoon water en een gezonde bodem. De essentiële basisvoorzieningen zijn betrouwbaar, betaalbaar, toekomstbestendig en op orde. Denk daarbij aan een toekomstbestendig beheer van riolering en afvalinzameling. Om onze leefomgeving toekomstbestendig te houden, passen we onze leefomgeving aan aan de gevolgen van klimaatverandering en gaan we de nadelige effecten tegen.
We willen voorkomen dat inwoners en bedrijven zowel op nieuwbouwlocatie als herinrichtingen wateroverlast ondervinden bij hevige regenval, hittestress bij langdurige temperaturen boven de 30 graden en geen of minder schade ondervinden door langdurige droogte. 41 Maatregelen 2027 • We evalueren het Watertakenprogramma en toetsen of deze nog voldoet ten aanzien van klimaatveranderingen. Doelstelling: Behouden en verbeteren van de kwaliteit van de bodem We behouden en verbeteren de kwaliteit van de bodem en hebben inzicht in de kansen voor bodemenergie. We nemen bij (nieuwe) ontwikkelingen water, bodem en landschap als sturend principe mee. Bij nieuwe ontwikkelingen bekijken we of de bodem hiervoor geschikt is en passen zo nodig de plannen aan zodat ingrepen in ons bodemsysteem zo veel mogelijk worden voorkomen. Maatregelen 2027 • We actualiseren ons bodembeheerplan en de daarbij behorende bodemkwaliteitskaarten. Doelstelling: Verminderen van de hoeveelheid afval Samen met Omrin werken we aan minder afval, meer hergebruik en minder CO2-uitstoot. Dit volgens de VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof). Hier dragen we aan bij door gerichte communicatie in te zetten om bewoners te informeren over de mogelijkheden tot recyclen. Maatregelen 2027 • We investeren in bewustwording om recyclepercentage te verhogen.
Doelstelling: Minder verbruiken van primaire grondstoffen We willen materialen beter hergebruiken en recyclen binnen een circulaire economie. Primaire grondstoffen zijn nieuwe grondstoffen die rechtstreeks uit de natuur worden gewonnen, zoals metalen, zand, aardolie en aardgas. Het gebruik van deze grondstoffen zorgt voor milieubelasting, CO₂-uitstoot en toenemende schaarste. De nationale doelstelling is om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken als tussenstap naar een volledig circulaire economie in 2050. Maatregelen 2027 • We ontwikkelen circulariteitsbeleid en voeren dit uit. Thema: Energietransitie We bouwen het gebruik van fossiele energie af. Dit is noodzakelijk voor de toekomst van Opsterland. Daarbij moet steeds een goede balans worden gevonden tussen duurzaamheid, het behoud van ons landschap en de leefbaarheid van onze dorpen. We kiezen voor een realistische energietransitie waarin draagvlak, participatie en lokale betrokkenheid centraal staan. We ondersteunen inwoners en dorpen die zelf willen investeren in duurzame energie actief, bijvoorbeeld via energiecoöperaties en dorpsinitiatieven. We blijven tegelijk zorgvuldig kijken naar grootschalige ingrepen in het landschap. Het unieke landschap van Opsterland en de leefbaarheid van onze dorpen moeten zoveel mogelijk behouden worden.
Bij uitzondering plaatsen we zonnevelden met zorgvuldige landschappelijke inpassing op agrarische percelen, waar we met de eis tot herstellen en toepassen van landschapselementen zoals boomwallen rondom zonnevelden in het coulisselandschap ook landschappelijke winst kunnen realiseren. 42 Doelstelling: Beter inzicht in de opgave en een aanpak voor energie opwek in Opsterland We verkennen welke scenario geschikt is voor Opsterland om energieneutraal te worden. In 2050 is Opsterland energieneutraal. We kiezen voor een realistische energiemix die uitgaat van bewezen, betrouwbare en toepasbare technologie. Daarbij houden we rekening met de beperkte capaciteit van de energie-infrastructuur en borgen deze in het Ruimtelijk OntwikkelPerspectief (ROP), de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het DSO. Maatregelen 2027 • We ontwikkelen een visie op het opwekken van onze energie. Onderdeel hiervan is het bepalen van onze gemeentelijke rol in de publieke deelname. • We leggen een discussienota energiemix voor. Doelstelling: Efficiënter gebruik van het energienetwerk We zetten in op een 110kV onderstation tussen Drachten en Beetsterzwaag. Tijdens piekmomenten zit het elektriciteitsnetwerk aan de grens van de capaciteit. Dat heeft consequenties voor plannen en projecten van bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeente.
Maatregelen 2027 • We faciliteren activiteiten die helpen het centrale energiesysteem toekomstbestendig te maken. • We werken samen met Liander bij projecten voor netuitbreiding van het middenspanningsnet en laagspanningsnet. Doelstelling: Minder verbruik van aardgas om tot de doelstelling van aardgasvrij in 2050 te komen. We reduceren de CO2-uitstoot. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de gebouwde omgeving en hebben we de regie over de warmtetransitie. Om onze inwoners en ondernemers te ondersteunen bij het aardgasvrij maken van hun gebouw, geven we aan welke alternatieven er zijn en bieden we subsidieregelingen en persoonlijke ondersteuning aan, middels energieverkenners, -coaches en -fixers. Maatregelen • We laten het Warmteprogramma 2027-2037 vaststellen en starten met de uitvoering hiervan. • We blijven ons inzetten op en lobbyen voor het ondersteunen van huishoudens met een vergroot risico op energiearmoede. • We breiden het OWO-Energiebureau uit om meerdere doelgroepen, bijvoorbeeld VVE’s en bedrijven te ondersteunen bij de verduurzamingsopgave. • We voeren communicatie en voorlichtingsacties uit om energiebewustzijn te vergroten. • Met ons soortenmanagementplan stimuleren we het nemen van isolatiemaatregelen en beschermen we gebouw bewonende diersoorten. 43 Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.
2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 11.593 | 16.473 | 10.646 | 10.732 | 10.758 | 10.846 Baten | 9.692 | 14.613 | 8.100 | 8.218 | 8.260 | 8.331 Saldo voor bestemming | -1.902 | -1.860 | -2.547 | -2.514 | -2.497 | -2.515 Mutaties reserves Lasten | 111 | - | - | - | - | - Baten | - | 665 | - | - | - | - Saldo na bestemming | -2.012 | -1.194 | -2.547 | -2.514 | -2.497 | -2.515 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr. 2027 | Verschil Lasten | 9.526 | 10.646 | -1.120 Baten | 8.113 | 8.100 | -14 Saldo voor bestemming | -1.413 | -2.547 | -1.134 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | - | - | - Saldo na bestemming | -1.413 | -2.547 | -1.134 Lasten: • | De bijdrage aan de FUMO is verhoogd met € 178.000 als gevolg van gewijzigde inbreng van basistaakuren, toegepaste loon-en prijsindexaties, het inrichten van een robuuste afdeling bedrijfsvoering en gestegen ICT-kosten. • | De middelen voor een deel van het personeel wat zich inzet voor de doelstellingen en maatregelen in dit programma (€ 840.000) wordt niet meer door Specifieke Uitkering (SPuK) CDOKE bekostigd. Deze SPuK is vanaf 2026 onderdeel van de Algemene Uitkering geworden.
Deze omzetting geeft een hogere last in het programma omdat het personeel nu wordt doorbelast vanuit programma 0 naar dit programma. Op begrotingsniveau is het effect neutraal. Baten: • | Geen wijzigingen groter dan € 50.000 in de opbrengsten in dit programma. 44 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden We zijn een plattelandsgemeente met zestien vitale dorpen en een uniek en gevarieerd landschap. De druk op de woningmarkt, de implementatie van de Omgevingswet en de ruimtelijke opgaven op het gebied van wonen, leefbaarheid, landschap, natuur en klimaat vragen om een actieve rol van de gemeente. We werken aan een aantrekkelijke en toekomstbestendige en klimaatbestendige leefomgeving, waarin ruimte is voor passende woningbouw, kwalitatieve gebiedsontwikkeling en initiatieven vanuit de samenleving. Daarbij zoeken we steeds de balans tussen ontwikkeling, leefbaarheid en het behoud van de kwaliteiten van onze dorpen en het landschap. We werken aan een Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) om richting te geven aan deze opgaven. Het ROP wordt een strategisch kader voor ruimtelijke keuzes op de lange termijn en brengt samenhang aan tussen woningbouw, water, economie, landschap, natuur, recreatie, mobiliteit en duurzaamheid.
Het biedt richting aan gebiedsontwikkelingen en maakt inzichtelijk waar ruimte is voor groei, waar kwaliteiten moeten worden beschermd of versterkt en hoe ontwikkelingen kunnen bijdragen aan vitale dorpen en een toekomstbestendig Opsterland. De denkrichtingen van het ROP moeten vervolgens hun weg vinden naar verschillende beleidsinstrumenten. We werken bij de Omgevingswet vanuit vertrouwen, samenwerking en participatie. Dat vraagt van ons een integrale benadering van de fysieke leefomgeving. We ondersteunen initiatieven van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en bieden ruimte aan ontwikkelingen die bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving en de doelen van de gemeente. We werken toe naar een volkshuisvestingsprogramma. De gemeenteraad heeft in 2023 de Woonvisie Opsterland vastgesteld. Sindsdien zijn de wettelijke kaders voor volkshuisvesting verder ontwikkeld. Met de Wet versterking regie volkshuisvesting krijgen gemeenten een nadrukkelijkere rol bij het realiseren van voldoende betaalbare en passende woningen voor verschillende doelgroepen. Het volkshuisvestingsprogramma vormt de verbinding tussen landelijke en regionale afspraken, de lokale woningbehoefte en de uitvoering van ons woonbeleid. We zetten in op voldoende betaalbare en kwalitatief goede woningen voor starters, gezinnen, ouderen en andere aandachtsgroepen.
De woonopgave blijft de komende jaren een belangrijke prioriteit. Daarbij werken we samen met woningcorporaties, huurdersorganisaties, ontwikkelaars, zorg- en welzijnspartners en de dorpen. We geven uitvoering aan regionale woonafspraken en werken aan een woningvoorraad die aansluit bij de behoeften van huidige en toekomstige inwoners van Opsterland. Tot slot blijven we initiatieven voor ruimtelijke ontwikkeling faciliteren. Door een actieve houding dragen we bij aan een leefbare, aantrekkelijke en toekomstbestendige gemeente. Kaderstellende documenten • Omgevingsvisie (2023) • Woonvisie (2023) • Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009) • Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2022-2026 • Regionale Woondeal 2020 – 2030 • Nota grondbeleid (2025) • Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten • Omgevingsplan 45 Reguliere werkzaamheden • Werken aan diverse planologische producten. • Uitvoering geven aan grondbeleid en grondzaken. • Begeleiden van initiatieven vanuit de samenleving met accounthoudersschap en planbegeleiding. • Werken met woningcorporaties en huurdersorganisatie aan de jaarlijkse prestatieafspraken.
Thema: Wonen Doelstelling: Meer en sneller passende woningbouw mogelijk maken We zetten ons in voor voldoende betaalbare en kwalitatief goede woningen voor huidige en toekomstige inwoners van Opsterland. Daarbij letten we in het bijzonder op starters, ouderen, aandachtsgroepen en inwoners die afhankelijk zijn van sociale huisvesting. We sturen actief op de volkshuisvestelijke opgaven die voortvloeien uit landelijke, provinciale en regionale afspraken. Maatregelen 2027 • We stellen een volkshuisvestingsprogramma op en voeren dat uit. • We geven uitvoering aan de Regionale Woondeal en de woningbouwafspraken. • We ontwikkelen woningbouwlocaties en faciliteren woningbouwinitiatieven. • We maken prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties. • We sturen actief op ontwikkelingen op gemeentelijke gronden. • We komen met voorstellen voor het beter benutten van de bestaande woningvoorraad, bijvoorbeeld door het splitsen van woningen of van kavels. • We geven invulling aan de woonzorgopgave door uitvoering te geven aan de regionale visie Wonen, Zorg en Welzijn. • We geven uitvoering aan de Fryske Urgentieverordening. • We sturen op voldoende betaalbare woningen en het bouwen in alle dorpen, met aandacht voor sociale huur en voor ouderen geschikte woningen. • We komen met een voorstel voor welstandsvrij bouwen.
• We evalueren de beleidsregel pre-mantelzorgwonen en waar mogelijk verbeteren we deze. Thema: Ruimtelijke Ordening en gebiedsontwikkeling Doelstelling: Beter sturen op toekomstbestendige ruimtelijke en gebiedsontwikkeling We willen ruimtelijke ontwikkelingen benutten om de leefbaarheid, vitaliteit en aantrekkelijkheid van onze dorpen en buitengebied te versterken. Daarbij maken we integrale afwegingen tussen wonen, voorzieningen, economie, landschap, natuur, (sociale) veiligheid en bereikbaarheid. Hierbij houden we steeds nadrukkelijker rekening met netbewust ontwikkelen en meervoudig ruimtegebruik. Maatregelen 2027 • We stellen een Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) op. • Actualiseren het lichtbeleid • We bereiden gebiedsontwikkelingen met actief grondbeleid voor op het gebied van wonen, economische zaken of natuurontwikkeling. 46 Thema: Ruimte voor kwaliteit Doelstelling: Beter behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit, het landschap en de natuur bij ruimtelijke ontwikkelingen We streven naar behoud en versterking van de kwaliteiten van het Opsterlandse landschap bij ruimtelijke ontwikkelingen. Deze kwaliteiten vormen een belangrijke basis voor de leefomgeving, de identiteit van de dorpen en de aantrekkelijkheid van de gemeente. Maatregelen 2027 • | We laten landschappelijke kwaliteit meewegen in ontwikkelingen.