CConstaterende datOpsterland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Begroting 2027

Raadsvergadering 10 november 2026, gemeente OpsterlandBij agendapunt: Begroting 2027 (B)31.956 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

Zij richt zich met haar diensten zowel op de eigen in- woners (recreanten) als op be- zoekende toeristen van buiten de provincie. Sinds de oprich- ting is het realiseren en onder- houden van aanlegvoorzienin- gen in het buitengebied de hoofdactiviteit. In 2012 is die taakstelling verbreed met acti- viteiten op ‘land’, waaronder het beheer en onderhoud van de provinciale fiets- en wandel- knooppuntnetwerken. Deze en andere taken worden uitge- voerd door een compact team van 10 medewerkers, die deels op kantoor werken en die deels de buitendienst bemannen (7.5 fte). Daarnaast kan De Marrekri- te vanouds terugvallen op een flink aantal trouwe vrijwilligers. De omvang in deze deelname is beperkt. Het beschikbare eigen vermogen is groot, waardoor het risico voor de gemeente Opsterland verwaarloosbaar is. Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) te Grouw Lid algemeen bestuur Lid audit commissie (wethouder van Opzeeland) Deelname aan de FUMO is wet- telijk verplicht gesteld voor alle Friese gemeenten. Hiermee wordt beoogd de uitvoering van de milieuregelgeving te professionaliseren, te unifor- meren en de afstemming met andere handhavingspartners (Justitie) te verbeteren. In het basistakenpakket is vastgelegd voor welke activiteiten (van be- drijven en instellingen) de FUMO haar werkzaamheden moet uitvoeren.

De gemeente De Gemeenschappelijke Rege- ling brengt een risico mee, dat alle deelnemers moeten bij- springen bij eventuele tekorten. Voor incidentiele risico's heeft de FUMO voldoende eigen ver- mogen beschikbaar. De ontwik- kelingen op het gebied van VTH kunnen leiden tot een bijstel- ling van de deelnemersbijdra- ge. 73 Verbonden partij / Gemeenschappelijke Regelingen Opsterland Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) blijft het bevoegd gezag. De FUMO voert voor de ge- meente gedeeltelijk het omge- vingsrecht uit: de vergunning- verlening en het toezicht van het milieucomponent van grote en complexe bedrijven en in- stellingen. Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeuwarden Lid dagelijks bestuur (wethouder van Opzeeland) Hûs en hiem is een samenwer- kingsverband van 17 Friese ge- meenten en heeft als doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeen- ten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, steden- bouwkundige en landschappe- lijke schoonheid in de provincie Fryslân. In feite loopt de gemeente geen risico. Kosten gemaakt door de commissie worden één-op-één in rekening gebracht bij de aan- vrager. Daarnaast is de financi- ële positie van de regeling ge- zond. Wel is het zaak alert te blijven bij maatschappelijke ontwikkelingen.

Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten te Drachten Voorzitter directieraad Lid algemeen bestuur (burgemeester Bouwman) Lid directieraad Lid algemeen bestuur (wethouder van Opzeeland) In de gemeenschappelijke rege- ling Bedrijvenpark Drachten Azeven exploiteren de gemeen- ten Smallingerland en Opster- land gezamenlijk het bedrijven- terrein. Alle beschikbare bouw- kavels zijn in de verkoop. Jaar- lijks worden de verkoopver- wachtingen vastgesteld en zo nodig bijgesteld. Om te kunnen blijven voldoen aan de vraag naar bedrijventerreinen is in 2024 de uitbreiding Noord fase 3 in exploitatie genomen en is de grond verworven voor fase 4 die later in exploitatie wordt genomen. In 2025 is het werkingsgebied in Zuid uitgebreid met circa 10 hectare en is de grond hiervoor ook verworven. Eind 2025 bedraagt het geïn- vesteerd vermogen circa € 10 miljoen. Naar verwachting wordt dit in de jaren daarna te- rugverdiend door verkoop van bouwkavels. Als de verkopen in de komende jaren gaan tegen- vallen dan is er een buffer van circa € 6 miljoen beschikbaar om eventuele verliezen/afboe- kingen op te vangen. 74 Vennootschappen en coöperaties Opsterland Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) Omrin: a. Aflvasturing Friesland N.V. (Omrin) b. N.V.

Fryslân Miljeu te Leeu- warden Vertegenwoordiger AvA (wethouder van Opzeeland) Omrin (Afvalsturing en Fryslân Miljeu) is het bedrijf van en voor gemeenten voor de reinigings- taken. Zij verwerkt het ingeza- melde huishoudelijke afval en exploiteert de gemeentelijke milieustraat. Het bedrijf wil als totaaloplosser de gehele afval- keten bestrijken (van kringloop tot storten). Samen met de aan- deelhouders wordt het beleid bepaald. De risico’s zijn beperkt. Op be- leidsniveau is voor ons vol- doende vertegenwoordiging en beslissingsbevoegdheid aanwe- zig. De onderneming heeft een gezonde financiële positie. Bank Nederlandse gemeenten Vertegenwoordiger AvA (wethouder Oosterwoud) De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder ga- rantie van Nederlandse overhe- den. Daarmee speelt de bank een essentiële rol in de finan- ciering van door overheden ge- wenste maatschappelijke in- vesteringen. De aandeelhou- ders van de BNG zijn uitsluitend overheden. De Staat is houder van de helft van de aandelen. De andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. De onderkende risico’s voor de verbonden partij zijn minimaal. BNG publiceert op hun website het risicoprofiel. Daaruit blijkt dat door de topratings de bank in staat is tegen lage prijzen geld aan te trekken op de geld- en kapitaalmarkt.

De BNG han- teert een strak kapitalisatiebe- leid. De bank heeft een gezonde financiële positie. Coöperatie Openbare Verlich- ting & Energie Fryslân UA te Ijlst Vertegenwoordiger AvA (wethouder Koonstra) Adequaat en betaalbaar beheer en onderhoud van openbare verlichting/ energievoorziening (en aanverwante zaken)/ laadinfrastructuur voor elektri- sche vervoersmiddelen en het behalen van financiële voorde- len met de gezamenlijke inkoop van energie. 1. Risico met variabele energie- prijzen is dat ze ook hoger kun- nen uitvallen dan de prognose. 2. Vanuit economische overwe- gingen kan het minder renda- bel zijn om nu in nieuwe zonne- energieprojecten te investeren. Dit heeft te maken met de (huidige) lage stroomprijs. Hier- door wordt de terugverdientijd langer dan 10 jaar, omdat de winst van de nieuwe eigen zonne-energie minder groot is dan bij een hoge energie in- koopprijs. 3. De overeenkomst is niet aan- besteed. Daarvoor is een wette- lijke grondslag. Dit is artikel 2.24b van de Aanbestedingswet 2012. Daarin staat -samenge- vat- dat 'aanbestedende dien- sten' (zoals gemeenten, provin- cies en waterschappen) bij de uit- voering van hun taken kunnen samenwerken in een bestaande of op te richten rechtspersoon (zoals OVEF). De leden van OVEF kunnen zo één op één in- kopen bij OVEF. Deze uitzonde- ring wordt ook wel 'quasi-inbesteding' ge- noemd.

OVEF heeft dit laten on- derzoeken door Brackmann 75 Vennootschappen en coöperaties Opsterland Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) (aanbestedingsspecialist). Caparis N.V. te Drachten Vertegenwoordiger AvA (wethouder Oosterwoud) Het bieden van beschutte ar- beid onder aangepaste omstan- digheden aan de in de Wet soci- ale werkvoorziening (WSW) en de Participatiewet bedoelde mensen met een arbeidshandi- cap. Praktisch werkt zich dit uit in het realiseren van dienstbe- trekkingen, detacheringen en leerwerkplekken voor die men- sen. Opsterland is mede aansprake- lijk voor mogelijke tekorten op de bedrijfsvoering die ontstaan bij Caparis NV. Door ons geringe aandeel (12,5%) in de NV is dit risico qua omvang beperkt. Onze invloed is groter dan het financiele aandeel: elk van de vier eigenaren hebben een ge- lijke stem in de AvA. Sinds de invoering van de Parti- cipatiewet in 2015 is de in- stroom van werknemers in de WSW-regeling beëindigd. Hier- door neemt het aantal mede- werkers met een Wsw-financie- ring bij Caparis jaarlijks af. De groei van het aantal medewer- kers vanuit de Banenafspraak en Beschut Werk is onvoldoen- de om deze daling te compen- seren, waardoor het totale be- stand aan doelgroepmedewer- kers krimpt. De omvang van de werkzaamheden van de stafor- ganisatie neemt echter niet evenredig af.

Dit leidt tot een verslechtering van de verhou- ding tussen directe en indirecte kosten en vormt daarmee een risico voor een duurzame en ge- zonde bedrijfsvoering van Ca- paris. 76 bedragen * € 1.000 Financieel Verbonden partij | Jaar* | Opsterland | Eigen | Vreemd | (Prognose) vermogen | vermogen | financieel resultaat Bijdrage | 1-jan | 31-dec | 1-jan | 31-dec Centrumregeling Sociaal Domein | 2027 | 278 | nvt | nvt | nvt | nvt | nvt Friese Gemeenten te Leeuwarden Veiligheidsregio Fryslan te Leeuwar- | 2027 | 3.966 | 10.689 | 10.706 | 94.780 | 105.753 | - den Sociale Werkvoorziening Fryslân | 2027 | 4 | 0 | 0 | 3.625 | 2.375 | - Recreatieschap Marrekrite te Uitwel- | 2027 | 36 | 3.687 | 3.666 | 9.383 | 10.500 | -21 lingerga Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Om- | 2027 | 693 | 800 | 800 | 4.755 | 4.755 | - jouwing (FUMO) te Grou Adviescommissie Ruimtelijke Kwali- | 2027 | - | 491 | 491 | 389 | 369 | 0 teit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeu- warden Exploitatiemaatschappij | 2027 | 0 | 6.470 | 5.232 | max 6.800 | max 6.800 | -1238 Bedrijvenpark Drachten te Drachten Vennootschappen en coöperaties * | Werkelijk dividend Omrin: | 2025* | 35 | 83.562 | 84.068 | 131.694 | 131.702 | 2.530 a. Afvalsturing Friesland N.V. te Leeu- warden b. N.V.

Fryslân Miljeu te Leeuwarden | 2025* | 24 | 13.030 | 15.605 | 30.506 | 40.629 | 2.322 Bank Nederlandse gemeenten | 2025* | 94 | 4.777 mln | 4.883 mln | 123.164 mln | 110.701 mln | 240 mln te Den Haag Coöperatie Openbare Verlichting & | NB | NVT | NB | NB | NB | NB | - Energie Fryslân UA te Ijlst Caparis N.V. te Drachten | 2025* | 0 | 6.260 | 3.783 | 20.720 | 19.298 | -2.477 Stichtingen en verenigingen * * geprognotiseerde balansen niet aanwezig, derhalve meest recente jaarcijfers opgenomen 77 Grondbeleid De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. Dit beleid staat ten dienste van de programma’s 3 Economie (bedrijventerreinen) en 8 Bouwen, Wonen en Gronden (niet- bedrijventerreinen). Volgens de nota Grondbeleid wordt de keuze voor het voeren van een actief of faciliterend grondbeleid bij het ontwikkelen van nieuwe locatieplannen jaarlijks vastgelegd in de paragraaf grondbeleid. In de begroting zijn de baten en lasten van de bouwgrondexploitatie, en de daarmee samenhangende financiële risico’s, als incidenteel opgenomen. Doordat (bouw-)grond een grote (boek-)waarde vertegenwoordigt, heeft het grondbeleid invloed op het weerstandsvermogen (hoogte van eigen vermogen). Door de grond marktconform te waarderen en door voorzieningen te vormen voor verwachte tekorten, zijn de financiële risico’s beheersbaar.

In de nota Grondbeleid 2025 is vastgesteld dat de keuze voor het voeren van een actief of faciliterend grondbeleid bij het ontwikkelen van nieuwe locatieplannen jaarlijks gedaan wordt in deze paragraaf grondbeleid. Evenals in de voorgaande paar jaren zal in 2027 een actief grondbeleid worden gevoerd op gemeentelijke grond om de woningbouw te stimuleren. Bij ontwikkelingen op particuliere gronden zal de gemeente faciliterend en ondersteunend optreden. In nagenoeg alle dorpen zijn op dit moment gronden in eigendom voor woningbouw. De ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvestigingen concentreren zich in de dorpen Gorredijk en (in mindere mate) Wijnjewoude. Voor de uitbreiding van Overtoom worden nu gronden verworven tussen de Badweg en de Hans de Jongwei in Gorredijk. Het bedrijventerrein Drachten-Azeven is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten en valt daarom buiten het kader van deze paragraaf. Ook hier worden gronden verworven voor de uitbreiding van Azeven zuid. In financieel opzicht wordt een gedegen koers gevaren. Dit uit zich in de navolgende zaken: • Exploitaties worden zorgvuldig en behoedzaam opgezet, zo wordt bij het investeren in het bouw- en woonrijp maken van locatie(s) bijvoorbeeld rekening gehouden met de verwachte grondopbrengsten.

• Het streven is betalingen optimaal gedekt te houden door inkomsten; dit verlaagt het (rente-)risico. • Winstbepaling en winstneming vindt plaats volgens de geldende verslaggevingsvoorschriften (BBV). • De buffer van de algemene reserve geeft dekking voor de financiële risico’s. Kaderstellende documenten • Nota Grondbeleid 2025 • Financiële Verordening Opsterland 2025 Ontwikkelingen grondbedrijf Economische situatie en meerjarenperspectief In 2027 en de daaropvolgende jaren is de prognose van het financiële resultaat verbetert ten opzichte van de prognose in de begroting van 2026. Door de aantrekkende woningmarkt is er een toename van de vraag naar (koop-)woningen. Zowel in de begroting van 2027 als in het meerjarenperspectief 2028-2030 zijn de verkopen behoedzaam geraamd. 78 Bouwgrond in exploitatie (BIE) Er lopen verspreid over de verschillende dorpen vijf bouwgrondexploitaties voor woningbouw en één voor bedrijventerrein (Gorredijk industrie Tolbaas). De boekwaarde was per 31 december 2025 € 2,79 miljoen inclusief de gevormde voorziening voor de complexen Wijnjewoude Meester Geertswei (€ 0,02 miljoen), Terwispel Kolderveen fase 2 (€ 0,24 miljoen) en Gorredijk industrie (€ 0,05 miljoen). Prognose van het meerjarige resultaat Het verwachte nog te realiseren resultaat voor de BIE is € 1,0 miljoen (positief) en is gebaseerd op recente verkoopprognoses.

In de tijd uitgezet zullen de resultaten naar verwachting als volgt worden gerealiseerd: Verwachte exploitatieresultaten x € 1.000.000 | Verwacht resultaat In het begrotingsjaar 2027 | 0,7 In de jaren 2028 t/m 2030 | 0,3 In de jaren ná 2030 | 0,0 Totaal | 1,0 Belangrijke ontwikkelingen/wijzigingen in de prognose van het resultaat Het begrote nog te realiseren resultaat vanaf 2027 voor de BIE is € 1,3 mln hoger dan in de begroting 2026 (2026: - € 0,3 mln en 2027: + € 1,0 mln). Dit wordt veroorzaakt door het verwachte positieve resultaat in het complex Loevestein fase 4 zuid ten gevolge van een lagere raming van de kosten bouw- en woonrijp maken voor dit complex. Het begrote resultaat voor de bouwgrondexploitatie is in het jaar 2027 €732.000,-. Dat is € 490.000,- hoger dan in 2026 begroot is in voor dit jaar (€ 242.000). De oorzaak hiervan is dat in 2026 de complexen Gorredijk Loevestein fase west (- € 104.000,-) en Ureterp Noord (- € 137.000,-) zijn afgesloten met een winstneming en er voor Gorredijk Loevestein fase 4 zuid een winstneming begroot is (+ € 748.000,-). Zie Programma 8 Bouwen, wonen en gronden, onderdeel 8.2 Grondexploitatie niet-bedrijventerreinen. Algemene risico’s in de grondexploitatie Het nemen van risico’s is inherent aan grondexploitaties.

De volgende risico’s zijn van belang: • | Conjunctuur- en renterisico’s, waardoor de vraag naar bouwgrond kan afnemen en extra rentekosten kunnen ontstaan. • | Verandering in woon- en werkvoorkeuren en behoeftes, tussen het tijdstip van het tot stand komen van het plan en het moment van aanbieden van de bouwgrond, waardoor het product niet meer aansluit op de vraag. • | Het niet tijdig kunnen verwerven van gronden en het stijgen van aankoopprijzen. • | Milieurisico’s. • | Planschadeclaims. • | Hogere prijsstijgingen en lagere opbrengststijgingen dan voorzien in exploitatieberekeningen. • | Archeologische risico’s. • | Onvoldoende mogelijkheden in de met de provincie overeengekomen woningbouwruimte. De risico’s worden beheerst door het uitvoeren van (markt)onderzoeken, door te zorgen voor flexibiliteit in het proces en door vroegtijdige verwerving van grond tijdens de planontwikkeling. Daarnaast wordt de 79 financiële ontwikkeling van de onderhanden complexen jaarlijks beoordeeld ten opzichte van de door de gemeenteraad vastgestelde exploitaties (kredieten). Als de risico’s leiden tot verwachte negatieve resultaten, zijn hiervoor voorzieningen gevormd.

Actuele risico’s in de bouwgrond in exploitatie In de lopende grondexploitaties is het risico aanwezig dat toekomstige gebiedsontwikkelingen minder winstpotentie zullen hebben dan verwacht, bijvoorbeeld doordat de boekwaarden hoog opgelopen zijn door de gemaakte kosten, zoals bouwrijp maken, of door tegenvallende verkoopopbrengsten. Nog te realiseren resultaten bouwgrond in exploitatie Medio juni 2026 waren nog gemeentelijke kavels voor woningbouw te koop in de lopende bouwgrond exploitaties (BIE). Het gaat hier om vier kavels voor vrijstaande woningen in Siegerswoude (Uthôf). Er is op deze locatie 3.007 m2 bouwgrond beschikbaar. In Terwispel Kolderveen ligt 11.000 m2 grond waarop een geurcirkel (milieucirkel) van een boerderij ligt. Door deze beperking is deze grond voor onbepaalde tijd niet beschikbaar voor woningbouw. Terwispel Kolverveen fase 2 (ligt buiten deze geurcirkel) en is in 2024 in exploitatie genomen. Op bedrijventerrein Tolbaas in Gorredijk waren medio juni 2026 nog vier kavels (13.806 m2) te koop (waarvan één onder optie). Op bedrijventerrein Overtoom zijn alle kavels verkocht.

Nog te realiseren resultaten onderhanden complexen x € 1.000 | Verwacht | Verwacht | Totaal nog te | Looptijd resultaat | resultaat | realiseren 2027 | ná 2027*) | resultaat *) Woningbouwlocaties: Gorredijk - Loevestein fase 4 - zuid | 748 | 491 | 1.239 | 2030 Siegerswoude - Uthôf | 7 | 0 | 7 | 2027 Terwispel - Kolderveen fase 1 | 0 | 42 | 42 | 2028 Terwispel - Kolderveen fase 2 | 0 | -236 | -236 | 2029 Wijnjewoude - Meester Geertswei 6 / vm OBS It Twaspan | -220 | -1 | -221 | 2027 Totaal woningbouwlocaties | 528 | 254 | 782 Bedrijventerreinen: Gorredijk - Industrie | 0 | -49 | -49 | 2029 Totaal bedrijventerreinen | 0 | -49 | -49 Totaal nog te realiseren resultaat | 528 | 205 | 733 *) Het verwachte verlies is afgedekt door een voorziening. Het verwachte verlies in Terwispel – Kolderveen fase 2 is voor 50% afgedekt door een WBI-subsidie. 80 Investeringen Meerjaren investeringsprogramma (MIP) De komende jaren staan grote investeringen op de agenda die vragen om een goed afwegingskader en inzicht in de financiële gevolgen, zowel voor de exploitatie als voor onze vermogenspositie. In de begroting is een Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) opgenomen. Met dit MIP houden wij inzicht in de toekomstige investeringsbehoefte(n) van de gemeente en de financiële consequenties.

De jaarschijven uit het MIP zijn op basis van huidige inzichten voor prijspeil en fasering in onderstaand overzicht opgenomen. Vooralsnog is het volledige krediet in het uitvoeringsjaar opgenomen, later zal dit nader worden gespecificeerd wanneer een beter beeld van voorbereiding en uitvoeringsperiode bekend is. A = Investering wordt direct beschikbaar gesteld bij de vaststelling van de begroting. B = Volgt een apart raadsvoorstel of investering wordt opgenomen in latere begroting. De kapitaallasten en mutaties in reserves en voorzieningen zijn volledig verwerkt in de meerjarenbegroting. Onder de tabel worden de geplande investeringen nader toegelicht. Geplande investeringen De besteding van de al beschikbaar gestelde kredieten komen jaarlijks bij de jaarrekening terug en als er afwijkingen ontstaan gedurende de uitvoering worden deze separaat aan u voorgelegd of opgenomen in een tussentijdse rapportage. Overzicht geplande investeringen bedragen x 1.000 Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Afschr.

B | IHP: It Aventoer LG (De Hoekstien en De Wjukslach) | 3.372 | 50 B | IHP: De Dúnwizer BN (Betrouwen en de Oanrin) | 3.659 | 50 B | IHP: Doarpsskoalle NS (De Arke & De Jasker) | 3.807 | 50 B | IHP: De Sinnewizer WE | 4.350 | 50 A | Tractie 2027 | 230 | 10 B | Tractie 2028 | 230 | 10 B | Tractie 2029 | 230 | 10 B | Tractie 2030 | 230 | 10 B | Kunstwerken 2027 (conform mjop) | 1.492 | div B | Kunstwerken 2028 (conform mjop) | 3.993 | div B | Kunstwerken 2029 (conform mjop) | 639 | div B | Kunstwerken 2030 (conform mjop) | 5.238 | div A | Riolering 2027 (conform GWP 2024) | 5.292 | div B | Riolering 2028 (conform GWP 2024) | 1.588 | div B | Riolering 2029 (conform GWP 2024) | 788 | div B | Riolering 2030 (conform GWP 2024) | 854 | div Totaal | 10.385 | 5.811 | 5.316 | 14.478 81 Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) Voor dit begrotingsjaar is in het IHP de nieuwbouw “it Aventoer” gepland. Tractie Voor het begrotingsjaar wordt het jaarlijks krediet voor de vervanging van diverse tractiemiddelen beschikbaar gesteld. Kunstwerken Vervangingsmaatregelen voor kunstwerken die als investering worden uitgevoerd worden apart aan u voorgelegd op basis van een budgetraming.

Volgens het meerjaren onderhoudsprogramma kunstwerken worden de volgende werkzaamheden dit jaar uitgevoerd: • Vaste brug de Werf (OD_025) • Beweegbare brug Trambrege (OD_028) • Vaste brug de Letterbeam (OD_057) • Vaste brug Freulesingel (OD_064) • Damwanden (OD_302 t/m OD_305 en OD 480, OD_481). Riolering Op basis van het Gemeentelijk Watertaken Programma staan de volgende werkzaamheden voor dit jaar geraamd: • SSW (wateroverlast) Schoolstraat en Nieuwstraat te Gorredijk • SSW (wateroverlast) Mr Geerstwei en Welfingstrjitte te Wijnjewoude • Project 13: Tijne Warrewei • Project 14: Ureterp de Gilden • Jaarlijks budget voor afkoppelen - planperiode. • Jaarlijks budget renovatie riolering (groot onderhoud) - planperiode. • Reserveringsbudget vervanging gemalen mechanische riolering. 82 Financiële begroting Overzicht van baten en lasten Gronden waarop de ramingen zijn gebaseerd Voor het opstellen van de financiële begroting hebben wij de volgende uitgangspunten gehanteerd: • | De baten van belastingen en heffingen zijn voor 2027, waar mogelijk geïndexeerd met het percentage CPI (consumentenprijs index) van 2,1%. • | De loonsom wordt begroot volgens de CAO-gemeenten 2025-2027. • | Overige indexaties (subsidies e.d.) 2,1%. Wij werken in onze kostenraming niet met algemene indexen. Er is voor het betreffende begrotingsjaar (in dit geval 2027) zo reëel mogelijk geraamd.

Dit prijsniveau houden we constant in de meerjarenraming. Hiermee sluiten wij aan bij de methodiek die we hanteren bij het ramen van de algemene uitkering ("constante prijzen"). Totaaloverzicht per programma De begrote baten en lasten zijn als volgt over de diverse programma's verdeeld. De financiële analyses zijn per programma opgenomen in de beleidsbegroting. Programmaplan begroting 2027 x € 1.000 | Baten | Lasten | Saldo 0 Bestuur en ondersteuning | 888 | 5.626 | -4.737 1 Veiligheid | 10 | 2.943 | -2.933 2 Verkeer en vervoer | 258 | 6.388 | -6.129 3 Economie | 241 | 617 | -375 4 Onderwijs | 585 | 4.020 | -3.435 5 Sport, cultuur en recreatie | 1.121 | 7.986 | -6.865 6 Sociaal domein | 15.123 | 48.543 | -33.420 7 Volksgezondheid en milieu | 8.100 | 10.646 | -2.547 8 Bouwen, wonen en Gronden (VHROSV) | 1.591 | 1.405 | 186 Algemene dekkingsmiddelen | 79.221 | 1.049 | 78.173 Overhead | 35 | 16.749 | -16.714 Resultaat voor bestemming | 107.174 | 105.972 | 1.203 Mutatie reserves 0 Bestuur en ondersteuning | 0 | 0 | 0 1 Veiligheid | 0 | 0 | 0 2 Verkeer en vervoer | 0 | 0 | 0 3 Economie | 0 | 91 | -91 4 Onderwijs | 0 | 0 | 0 5 Sport, cultuur en recreatie | 153 | 0 | 153 6 Sociaal domein | 0 | 30 | -30 7 Volksgezondheid en milieu | 0 | 0 | 0 8 Bouwen, wonen en gronden | 40 | 0 | 40 Totaal mutaties reserves | 193 | 121 | 72 Resultaat na bestemming | 107.367 | 106.093 | 1.275 83

Totaaloverzicht baten en lasten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 102.849 | 111.892 | 105.972 | 106.483 | 104.299 | 104.854 Baten | 107.126 | 114.384 | 107.174 | 104.689 | 101.727 | 103.214 Saldo voor bestemming | 4.277 | 2.492 | 1.203 | -1.794 | -2.573 | -1.641 Mutaties reserves Lasten | 2.517 | 250 | 121 | 121 | 121 | 121 Baten | 2.483 | 1.507 | 193 | - | - | - Saldo na bestemming | 4.242 | 3.749 | 1.275 | -1.915 | -2.694 | -1.762 Programma 0 - Bestuur en ondersteuning x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 102.849 | 111.892 | 105.972 | 106.483 | 104.299 | 104.854 Baten | 107.126 | 114.384 | 107.174 | 104.689 | 101.727 | 103.214 Saldo voor bestemming | 4.277 | 2.492 | 1.203 | -1.794 | -2.573 | -1.641 Mutaties reserves Lasten | 2.517 | 250 | 121 | 121 | 121 | 121 Baten | 2.483 | 1.507 | 193 | - | - | - Saldo na bestemming | 4.242 | 3.749 | 1.275 | -1.915 | -2.694 | -1.762 Programma 1 - Veiligheid x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.

2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 23.385 | 23.794 | 23.423 | 23.808 | 23.886 | 24.338 Baten | 77.407 | 80.213 | 80.144 | 78.216 | 77.237 | 78.660 Saldo voor bestemming | 54.022 | 56.419 | 56.721 | 54.408 | 53.351 | 54.323 Mutaties reserves Lasten | 1.101 | - | - | - | - | - Baten | 958 | 318 | - | - | - | - Saldo na bestemming | 53.880 | 56.736 | 56.721 | 54.408 | 53.351 | 54.323 Programma 2 - Verkeer en vervoer x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 6.007 | 5.884 | 6.388 | 6.347 | 6.380 | 6.433 Baten | 400 | 264 | 258 | 308 | 308 | 308 Saldo voor bestemming | -5.607 | -5.620 | -6.129 | -6.038 | -6.072 | -6.124 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -5.607 | -5.620 | -6.129 | -6.038 | -6.072 | -6.124 84 Programma 3 - Economie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 595 | 548 | 617 | 602 | 602 | 592 Baten | 400 | 286 | 241 | 241 | 241 | 241 Saldo voor bestemming | -194 | -262 | -375 | -360 | -360 | -351 Mutaties reserves Lasten | 220 | 220 | 91 | 91 | 91 | 91 Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -414 | -482 | -467 | -452 | -452 | -442 Programma 4 - Onderwijs x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.

2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 3.307 | 3.870 | 4.020 | 4.607 | 4.898 | 4.958 Baten | 743 | 625 | 585 | 593 | 593 | 593 Saldo voor bestemming | -2.564 | -3.245 | -3.435 | -4.013 | -4.305 | -4.364 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -2.564 | -3.245 | -3.435 | -4.013 | -4.305 | -4.364 Programma 5 - Sport, cultuur en recreatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 7.440 | 8.060 | 7.986 | 7.598 | 8.010 | 8.005 Baten | 944 | 1.157 | 1.121 | 1.121 | 1.121 | 1.121 Saldo voor bestemming | -6.495 | -6.903 | -6.865 | -6.477 | -6.888 | -6.884 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | 352 | 220 | 153 | - | - | - Saldo na bestemming | -6.144 | -6.683 | -6.712 | -6.477 | -6.888 | -6.884 Programma 6 - Sociaal domein x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.

2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 45.998 | 49.030 | 48.543 | 47.796 | 44.501 | 44.451 Baten | 14.440 | 15.553 | 15.123 | 14.873 | 12.975 | 12.968 Saldo voor bestemming | -31.558 | -33.477 | -33.420 | -32.923 | -31.526 | -31.483 Mutaties reserves Lasten | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 Baten | 80 | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -31.508 | -33.507 | -33.450 | -32.953 | -31.556 | -31.513 85 Programma 7 - Volksgezondheid x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 11.593 | 16.473 | 10.646 | 10.732 | 10.758 | 10.846 Baten | 9.692 | 14.613 | 8.100 | 8.218 | 8.260 | 8.331 Saldo voor bestemming | -1.902 | -1.860 | -2.547 | -2.514 | -2.497 | -2.515 Mutaties reserves Lasten | 111 | - | - | - | - | - Baten | - | 665 | - | - | - | - Saldo na bestemming | -2.012 | -1.194 | -2.547 | -2.514 | -2.497 | -2.515 Programma 8 - Bouwen, wonen en gronden x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.

2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 1.786 | 1.306 | 1.405 | 2.051 | 2.322 | 2.289 Baten | 3.083 | 1.663 | 1.591 | 1.108 | 980 | 980 Saldo voor bestemming | 1.297 | 357 | 186 | -943 | -1.342 | -1.309 Mutaties reserves Lasten | 1.056 | - | - | - | - | - Baten | 1.093 | 304 | 40 | - | - | - Saldo na bestemming | 1.333 | 661 | 226 | -943 | -1.342 | -1.309 86 Incidentele baten en lasten Incidentele baten en lasten Progr. | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 x €1.000 | 2025 | (incl wijz) Baten Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 3 | 58 | - | - | - | - | - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) | 8 | 1.605 | 654 | 732 | 399 | 271 | 271 Verkoop grond | 0 | 52 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 Oekraïne baten | div | 2.880 | 2.600 | 2.515 | 2.579 | 2.600 | 2.600 Onttrekkingen aan de reserves Totaal onttrekkingen aan reserves | 2.306 | 1.330 | 193 | - | - | - Totaal incidentele baten | 6.901 | 4.614 | 3.470 | 3.008 | 2.901 | 2.901 Lasten Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 3 | 155 | 141 | 138 | 138 | 138 | 138 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) | 8 | 336 | -856 | -786 | 204 | 476 | 476 Aankoop Grond | 0 | - | - | - | - | - | - Oekraïne lasten | div | 1.780 | 2.565 | 2.515 | 2.579 | 2.600 | 2.600 Incidentele aanvragen | div | 396 Dotaties in de reserves: Totaal stortingen in reserves | 2.267 | - | 121 | 121 | 121 | 121 Totaal

incidentele lasten | 4.538 | 1.850 | 2.385 | 3.042 | 3.335 | 3.335 Totaal incidenteel resultaat | 2.363 | 2.764 | 1.085 | -35 | -434 | -434 Toelichting Incidentele baten en lasten Voor het bepalen van het structureel evenwicht van de begroting is het van belang om te weten wanneer uitgaven als structureel of als incidenteel worden beschouwd. Omdat de gemeente structurele taken uitvoert, zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zijn de uitzondering. Deze uitzonderingen van incidentele baten en lasten worden volledig opgenomen in het verplichte overzicht van incidentele baten en lasten. Zowel in de begroting en de meerjarenraming als in de jaarrekening. Bij het bepalen of een post als incidenteel aangemerkt kan worden, dienen de uitgangspunten van het BBV gehanteerd en toegelicht te worden. In de toelichting moet daarom tenminste het volgende zijn opgenomen: • | Waarom deze begrotingspost naar de aard van de raming als incidenteel aangemerkt is. • | De duur waarvoor de begrotingspost geraamd is, waarbij er sprake moet zijn van een duidelijke en onvoorwaardelijke einddatum. Resultaat grondexploitatie Mutaties grondexploitaties zijn naar de aard van de raming incidenteel. Het totaal van de lasten en het totaal van de baten grondexploitatie dient in het overzicht van incidentele baten en lasten opgenomen te 87 worden.

Betreft het verwachte resultaat op grondexploitatie plus een dekking voor de rente van de kapitaalverstrekking en de dekking voor de gemaakte uren ontwikkeling, projecten, uitvoering en beheer. Normvergoeding en lasten opvang Oekraïne Vanwege de nog onbekend looptijd van de normvergoeding worden de lasten en baten voor de opvang van de Oekraïners als incidenteel aangemerkt. Gebiedsontwikkelaar - € 116.000 De gemeente Opsterland is volop in ontwikkeling. Ook de komende jaren werken we aan diverse nieuwbouwprojecten, herontwikkelingen, uitbreidingen van bedrijventerreinen en andere gebiedsontwikkelingen. Door de groei van het aantal projecten is onze huidige capaciteit onvoldoende om alle ontwikkelingen tijdig en zorgvuldig op te pakken. Deze aanvraag is incidenteel beschikbaar gesteld in de voorjaarsrapportage 2026. Visie op dienstverlening - € 50.000 In 2026 is gestart met het opstellen van de visie op dienstverlening. Hiervoor wordt onder andere de inzet van een trainee benut. Met de inzet van een trainee wordt voor een deel van de benodigde capaciteit ingevuld. Aanvullend hierop is externe ondersteuning nodig, onder meer voor het uitvoeren van markt- en interne onderzoeken en voor inhoudelijke begeleiding bij het opstellen van de visie.

Toekomstbestendigheid sportaccommodaties en –(kunstgras)velden - € 105.000 Voor een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de sportaccommodaties en -velden wordt eenmalig € 105.000 beschikbaar gesteld. Sportverenigingen staan voor veel uitdagingen, zoals onderhoud van gebouwen en velden, verduurzaming, leden- en vrijwilligersaantallen. Herinrichting Langewal GK - € 125.000 De winkeliersvereniging in Gorredijk (WHI) heeft een voorstel gedaan om de Langewal een flinke upgrade te geven. Het droomplaatje – dat op draagvlak bij de winkeliers en plaatselijk belang kan rekenen – vraagt mogelijk om een volledige herinrichting van de wal. De gemeente heeft hiervoor eenmalig € 125.000 gereserveerd. Reserves Recreatie en toerisme - € 91.000 Het begroot verschil tussen de structurele inkomsten uit toeristenbelasting en de uitgaven voor de uitvoering van het beleid voor recreatie en toerisme wordt gestort in de reserve recreatie en toerisme. Bij jaarrekening wordt het feitelijke resultaat gestort of onttrokken aan de reserve. Verbouw dorpshuizen - € 30.000 Voor de verbouw van dorpshuizen kunnen dorpshuizen om een eenmalige bijdrage vragen. In het beleid is vastgelegd dat er jaarlijks € 30.000 in de reserve wordt gestort, los van mogelijke onttrekkingen.

88 Uiteenzetting financiële positie Balans x €1.000 Activa | 31-12-2025 | 31-12-2026 | 31-12-2027 | 31-12-2028 | 31-12-2029 | 31-12-2030 Vaste Activa Immateriële vaste activa | 1.146 | 779 | 887 | 1.290 | 1.650 | 1.617 Materiële vaste activa | 80.637 | 127.002 | 136.246 | 159.243 | 167.315 | 165.760 Financiële vaste activa | 2.750 | 2.485 | 2.480 | 2.475 | 2.470 | 2.465 Totaal vaste activa | 84.533 | 130.266 | 139.613 | 163.008 | 171.435 | 169.842 Vlottende activa Voorraden | 2.959 | 1.844 | -507 | -688 | -265 | - Uitzettingen <1 jr | 16.891 | 10.613 | 10.613 | 10.613 | 10.613 | 10.613 Liquide middelen | 582 | 582 | 582 | 582 | 582 | 582 Overlopende activa | 12.790 | 9.198 | 9.198 | 9.198 | 9.198 | 9.198 Totaal vlottende activa | 33.221 | 22.237 | 19.886 | 19.704 | 20.128 | 20.393 Totaal activa | 117.755 | 152.503 | 159.499 | 182.713 | 191.563 | 190.235 Passiva | 31-12-2025 | 31-12-2026 | 31-12-2027 | 31-12-2028 | 31-12-2029 | 31-12-2030 Vaste passiva Eigen vermogen | 54.969 | 53.712 | 54.915 | 52.342 | 50.671 | 50.714 Voorzieningen | 10.782 | 11.086 | 11.657 | 7.775 | 7.944 | 7.901 Vaste schulden | 25.400 | 33.600 | 51.300 | 68.000 | 73.700 | 78.900 Totaal vaste passiva | 91.151 | 98.397 | 117.872 | 128.117 | 132.316 | 137.515 Vlottende passiva Netto vlottende schulden | 4.601 | 32.104 | 19.626 | 32.594 | 37.247 | 30.719 Overlopende passiva | 22.001 | 22.001 | 22.001 | 22.001

| 22.001 | 22.001 Totaal vlottende passiva | 26.603 | 54.106 | 41.627 | 54.595 | 59.248 | 52.720 Totaal passiva | 117.754 | 152.503 | 159.499 | 182.713 | 191.563 | 190.235 EMU-Saldo De begroting is opgesteld in overeenstemming met een stelsel van baten en lasten. Het EMU-saldo gaat niet uit van baten en lasten, maar gaat uit van ontvangsten en uitgaven van de gemeente, berekend op transactiebasis en overeenkomstig de voorschriften van het Europese systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie. Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. De EMU-systematiek werkt op een andere manier dan het baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Investeringen in een jaar tellen echter wel volledig mee in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Het begrote EMU-saldo van onze gemeente voor 2026 komt uit op € 15,7 miljoen negatief, wat betekent dat in EMU-termen de uitgaven groter zijn dan de inkomsten.

Dit wordt vooral veroorzaakt door grote geplande investeringen. Het jaarlijkse aandeel in het EMU-saldo van de decentrale overheden is gesteld op 0,4%. Er is geen onderverdeling naar gemeenten, provincies en waterschappen vastgesteld. Het aandeel in het EMU- 89 tekort betreft een inspanningsverplichting, er staat momenteel geen sanctie op een eventuele overschrijding van het toegestane EMU-tekort. Berekend EMU-saldo x € 1.000 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1 | (+) | Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c). | 4.277 | 2.492 | 1.203 | -1.794 | -2.573 | -1.641 2 | (-) | Mutatie (im)materiële vaste activa | 12.066 | 45.998 | 9.352 | 23.400 | 8.432 | -1.588 3 | (+) | Mutatie voorzieningen | 843 | 303 | 572 | -3.882 | 169 | -44 4 | (-) | Mutatie voorraden (incl.

bouwgronden in exploitatie) | 1.986 | -1.115 | -2.351 | -182 | 424 | 265 Verwachte boekwinst/verlies bij de verkoop van financiële 6 | (-) | vaste activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de afwaardering van financiële vaste activa | - | - | - | - | - | - Berekend EMU-saldo | -8.933 | -42.088 | -5.227 | -28.894 | -11.259 | -361 Reserves Reserves x € 1.000 | 31-12-2024 | 31-12-2025 | 31-12-2026 | af | bij | 31-12-2027 | 31-12-2028 | 31-12-2029 | 31-12-2030 Algemene reserve | prog Buffer | 0 | 7.500 | 7.500 | 7.500 | - | - | 7.500 | 7.500 | 7.500 | 7.500 Vrij besteedbaar | 0 | 21.552 | 25.678 | 25.361 | - | 1.275 | 26.636 | 23.942 | 22.180 | 22.180 Totaal algemene reserve | 29.052 | 33.178 | 32.861 | - | 1.275 | 34.136 | 31.442 | 29.680 | 29.680 Kapitaallasten dekkingreserves Verduurzaming gemeentelijke gebouwen | 0 | 3.000 | 2.405 | 2.405 | - | - | 2.405 | 2.405 | 2.405 | 2.405 Werkplek van de toekomst | 0 | 335 | 398 | 398 | - | - | 398 | 398 | 398 | 398 Projecten | 0 | 10.000 | 10.000 | 10.000 | - | - | 10.000 | 10.000 | 10.000 | 10.000 Totaal kapitaallasten dekkingreserves | 13.335 | 13.398 | 13.398 | - | - | 13.398 | 13.398 | 13.398 | 13.398 Bestemmingsreserves Organisatiedoelstellingenfonds | 0 | 257 | 382 | 382 | - | - | 382 | 382 | 382 | 382 Opvang en begeleiding ontheemden | 0 | 4.172 | 4.172 | 4.172 | - | - | 4.172 | 4.172 | 4.172 | 4.172 Recreatie en toerisme | 3

| 644 | 512 | 512 -153 | 91 | 450 | 541 | 632 | 675 Verbouw dorpshuizen | 6 | 158 | 188 | 188 | - | 30 | 218 | 248 | 248 | 248 Energietransitie | 7 | 595 | 595 | 595 | - | - | 595 | 595 | 595 | 595 Duurzaamheid | 7 | 1.433 | 1.544 | 908 | - | - | 908 | 908 | 908 | 908 Komplannen (va 25: Ruimtelijke plannen) | 8 | 747 | - | - | - | - | - | - | - | - Invoering omgevingswet (van25: Ruimtelijke plannen) | 8 | 299 | - | - | - | - | - | - | - | - Ruimtelijke plannen | 8 | - | 1.000 | 696 | -40 | - | 656 | 656 | 656 | 656 Totaal bestemmingsreserves | 8.305 | 8.392 | 7.452 | -193 | 121 | 7.381 | 7.502 | 7.593 | 7.636 Totaal reserves | 50.692 | 54.969 | 53.712 | -193 | 1.396 | 54.914 | 52.342 | 50.671 | 50.714 Voorzieningen Voorzieningen x € 1.000 | 31-12-2025 | 31-12-2026 | Stortingen | Besteding | 31-12-2027 | 31-12-2028 | 31-12-2029 | 31-12-2030 Voorziening w ethouderspensioenen | 4.158 | 4.003 | 38 | -190 | 3.851 | - | - | - Voorziening SPP | 38 | 10 | - | -10 | 0 | 0 | 0 | 0 Voorziening verlofsparen | 112 | 145 | 33 | - | 178 | 211 | 244 | 278 Voorziening bovenw ettelijk verlof | 746 | 827 | 101 | - | 928 | 1.049 | 1.190 | 1.351 Voorziening onderhoud gebouw en | 337 | 372 | 693 | -761 | 304 | 272 | 343 | 403 Voorziening Begraafrechten | 726 | 755 | 110 | -89 | 776 | 789 | 794 | 784 Voorziening nog uit te voeren w erken | 166 | 166 | - | - | 166 | 166 | 166 | 166 Voorziening

beheersplan kunstw erken | 1.474 | 1.559 | 1.000 | -662 | 1.897 | 1.551 | 1.347 | 1.002 Vrz vervanging en verbetering riool | - | - | - | - | - | - | - | - Voorziening Riolering | 3.025 | 3.248 | 310 | - | 3.557 | 3.738 | 3.860 | 3.917 10.782 | 11.086 | 2.284 | -1.713 | 11.658 | 7.776 | 7.945 | 7.901 90 Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld Het verplicht overzicht met de geraamde baten en lasten per taakveld. In deze tabel zijn bij een aantal taakvelden geen baten en lasten opgenomen. Dat komt omdat deze activiteiten zoals parkeerbelasting en economische havens en waterwegen niet voorkomen. Daardoor zijn er in de begroting ook geen inkomsten of uitgaven opgenomen die onder deze taakvelden vallen.

Baten en lasten begroting 2027 per taakveld x € 1.000 | Baten | Lasten | Saldo 0.1 | Bestuur | - | 1.710 | -1.710 0.10 | Mutaties reserves | 193 | 121 | 72 0.2 | Burgerzaken | 588 | 1.968 | -1.380 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden | 253 | 1.067 | -813 0.4 | Overhead | 35 | 16.749 | -16.714 0.5 | Treasury | 257 | 841 | -584 0.61 | OZB woningen | 3.679 | 1.049 | 2.630 0.62 | OZB niet-woningen | 1.752 | - | 1.752 0.64 | Belastingen overig | 64 | - | 64 0.7 | Algemene uitkeringen en overige uitkering | 73.517 | - | 73.517 0.8 | Overige baten en lasten | - | 40 | -40 0 | Bestuur en ondersteuning | 80.337 | 23.544 | 56.793 1.1 | Crisisbeheersing en brandweer | - | 2.430 | -2.430 1.2 | Openbare orde en veiligheid | 10 | 513 | -503 1 | Veiligheid | 10 | 2.943 | -2.933 2.1 | Verkeer en vervoer | 258 | 6.380 | -6.121 2.5 | Openbaar vervoer | - | 8 | -8 2 | Verkeer en vervoer | 258 | 6.388 | -6.129 3.1 | Economische ontwikkeling | 20 | 308 | -288 3.2 | Fysieke bedrijfsinfrastructuur | - | 138 | -138 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | - | 92 | -92 3.4 | Economische promotie | 221 | 78 | 143 3 | Economie | 241 | 617 | -375 4.1 | Openbaar basisonderwijs | - | 247 | -247 4.2 | Onderwijshuisvesting | 106 | 1.879 | -1.773 4.3 | Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 479 | 1.895 | -1.416 4 | Onderwijs | 585 | 4.020 | -3.435 5.1 | Sportbeleid en activering | 368 | 536 | -168 5.2 |

Sportaccommodaties | 626 | 1.771 | -1.145 5.3 | Cultuurpresentatie, -productie en -participatie | - | 424 | -424 5.4 | Musea | 6 | 160 | -155 5.5 | Cultureel erfgoed | 2 | 114 | -112 91 5.6 | Media | - | 878 | -878 5.7 | Openbaar groen en (openlucht)recr. | 119 | 4.102 | -3.984 5 | Sport, cultuur en recreatie | 1.121 | 7.986 | -6.865 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | 4.871 | 8.051 | -3.180 6.21 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo | - | 950 | -950 6.22 | Toegang en eerstelijnsvoorziening Jeugd | 9.772 | 11.890 | -2.118 6.23 | Toegang en eerstelijnsvoorziening Interg | - | 3.463 | -3.463 6.3 | Inkomensregelingen | - | 1.587 | -1.587 6.4 | WSW en beschut werk | - | 1.375 | -1.375 6.5 | Arbeidsparticipatie | 230 | 4.061 | -3.831 6.60 | Hulpmiddelen en diensten (WMO) | - | 1.950 | -1.950 6.711 | Hulp bij het huishouden (WMO) | - | 850 | -850 6.712 | Begeleiding (WMO) | - | 1.000 | -1.000 6.713 | Dagbesteding (WMO) | - | 4.911 | -4.911 6.751 | Jeugdhulp ambulant lokaal | - | - | - 6.752 | Jeugdhulp ambulant regionaal | - | 2.500 | -2.500 6.761 | Jeugdhulp met verblijf lokaal | - | 250 | -250 6.762 | Jeugdhulp met verblijf regionaal | - | 225 | -225 6.763 | Jeugdhulp met verblijf landelijk | - | 550 | -550 6.791 | PGB Wmo | 250 | 7 | 243 6.792 | PGB Jeugd | - | - | - 6.811 | Beschermd wonen (Wmo) | - | 550 | -550 6.81B | Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) | - |

776 | -776 6.821 | Jeugdbescherming | - | 916 | -916 6.91 | Coördinatie en beleid Wmo | - | 861 | -861 6.92 | Coördinatie en beleid Jeugd | - | 1.821 | -1.821 6 | Sociaal domein | 15.123 | 48.543 | -33.420 7.1 | Volksgezondheid | 150 | 2.118 | -1.968 7.2 | Riolering | 3.118 | 2.479 | 639 7.3 | Afval | 4.575 | 3.767 | 807 7.4 | Milieubeheer | - | 1.995 | -1.995 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria | 257 | 287 | -30 7 | Volksgezondheid en milieu | 8.100 | 10.646 | -2.547 8.1 | Ruimtelijke ordening | - | 1.298 | -1.298 8.2 | Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) | 732 | -785 | 1.517 8.3 | Wonen en bouwen | 859 | 892 | -33 8 | Bouwen, wonen en Gronden (VHROSV) | 1.591 | 1.405 | 186 Totaal | 107.367 | 106.093 | 1.275 92 Bijlage: Overzicht verplichte BBV beleidsindicatoren Het is voor gemeenten verplicht om een vaste lijst van beleidsindicatoren op te nemen in de begroting en jaarstukken. Als bijlage voor deze begroting zijn diverse overzichten per programma opgenomen waarin de prestaties van de gemeente Opsterland worden vergeleken met het landelijk gemiddelde. Op de website Waarstaatjegemeente.nl kunt u in het Dashboard - Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) - Opsterland u de meeste recente verplichte indicatoren bekijken. Elke indicator is toegelicht en naar behoefte kan met elke gemeente in Nederland een vergelijking worden gemaakt.

Voor programma 0 - Bestuur en Dienstverlening - zijn een vijftal beleidsindicatoren opgenomen die op basis van eigen informatie zijn berekend. Beleidsindicatoren programma 0: Bestuur en ondersteuning Beleidsindicato- | 2023 | 2024 | 2025 | B2026 | 2027 ren | Eenheid Formatie | Fte per 1.000 inwoners | 8,5 | 8,6 | 8,6 | 9,3 | 8,2 Bezetting | Fte per 1.000 inwoners | 7,8 | 8,6 | 7,8 | 9,0 | 8,2 Apparaatskosten | Kosten per inwoner | € 983 | € 1.004 | € 1.047 | € 1.076 | € 1.131 Externe inhuur | Kosten als % van totale loonsom + totale kosten in- | 18,6% | 13,8% | 17,8% | xx | xx huur externen Overhead | % van totale lasten | 15,0% | 15,1% | 16,1% | 15,6% | 14,5% Bron: eigen gegevens De berekening van deze indicatoren is gebaseerd op het document van de VNG ´Definities beleidsindicatoren ‘bestuur en organisatie ´. De formatie neemt in 2027 met 19 fte toe naar 245 fte. Deze toename is de formatie die in de perspectiefbrief 2026 is toegekend voor de uitvoering van de gemeentelijke taken voor 2027 e.v. Waar formatie staat voor de maximale omvang van de organisatie staat de bezetting voor de feitelijke omvang van de organisatie. Voor de begroting 2027 is het gepresenteerde cijfer een prognose. Die is gebaseerd op de bezetting op 1 januari 2026 opgehoogd met de toename van de formatie. Dit is gedaan met de aanname dat het wel de bedoeling is dat formatie ook wordt ingevuld.

Naar verwachting zal de bezetting wel lager uit gaan vallen omdat het aantal moeilijk in te vullen vacatures blijft stijgen. De apparaatskosten stijgen door indexatie van de loonkosten. De externe inhuur wordt bepaald op basis van de werkelijke inhuur kosten. De externe inhuurkosten worden niet afzonderlijk begroot en daarom is deze indicator nog niet bekend voor 2026 en 2027. 93 Bijlage: Overzicht vaste subsidieontvangers De Awb schrijft voor dat elke subsidieverlening gebaseerd moet zijn op een wettelijk voorschrift (een gemeentelijke subsidieverordening is zo’n wettelijk voorschrift), tenzij de subsidieontvanger met naam en bedrag in de begroting is opgenomen (artikel 4:23 lid 3 onder c van de Awb). Met de vaststelling van het onderstaande overzicht wordt hierin voorzien voor onze vaste subsidieontvangers.

Program- | Naam subsidieontvanger | activiteit | Ver- | Maximale ma | strek- | subsidie- king | bedrag 2026 | 2027 Veiligheid Tumba helpt discriminatie signaleren en voorko- Stichting Tumba | men | 31.500 | 32.162 Verkeer en vervoer Vereniging Buurtbus Opsterland | Instandhouden buurtbus kleine dorpen | 5.000 | 5.000 Onder- wijs Afûk | Kursussen Frysk | 1.500 | 1.500 FERS | Tomke projekt | 1.895 | 1.895 Stichting Bibliotheken Zuidoost Fryslân | De Bibliotheek op school 1-1-2023 t/m 31-12-2026 | 21.340 | 21.340 Sport, cultuur en recreatie Sport Fryslân | Beweegteam Opsterland | 536.383 | 547.648 Stichting Zwembad De Himrik | Exploitatie natuurzwembad | 401 | 401 Stichting Zwembad De Blauwe Kamp Nij Beets | Exploitatie natuurzwembad | 9.801 | 9.801 Stichting natuurbad De Wispel Tijnje | Exploitatie natuurzwembad | 7.808 | 7.808 Stichting Comprix | Muziekonderwijs | 140.488 | 143.440 Vereniging voor Christelijke Scholen Opsterland | Instrumentale en culturele vorming | 74.365 | 75.928 Stichting Speciaal Onderwijs Fryslân (Lyndensteyn) | Culturele vorming | 4.636 | 4.734 Keunstwurk | Inzet cultuurcoach (periode 2023-2026) | 77.303 | 78.928 Vereniging Vrienden van de Tropische Kas | Exploitatie tropische kas | 5.571 | 5.571 Stichting It Damshûs | Exploitatie openluchtmuseum en Súdergemaal | 14.077 | 14.077 Stichting museum Opsterlân | Exploitatie bijdrage | 50.384 | 50.384

Bibliotheek ZuidOost fryslân | Exploitatie bibliotheken | 650.429 | 664.088 Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Fries- land | Reguliere bijdrage | 40.000 | 40.000 Stichting Ulesprongpontsje | Exploitatie fietspont | 2.500 | 2.500 Sociaal domein 94 M.F.C. de Skâns | Exploitatie- en huursubsidie | 228.180 | 232.972 Plaatselijk Belang Bakkeveen | Huisvestingskosten | 2.899 | 2.899 Dorpshuis De Dobber Frieschepalen | Huisvestingskosten | 2.340 | 2.340 Plaatselijk Belang Frieschepalen | Huisvestingskosten | 1.495 | 1.495 Plaatselijk Belang De Himrik | Huisvestingskosten | 151 | 151 Plaatselijk Belang Langezwaag | Huisvestingskosten | 750 | 750 Plaatselijk Belang Lippenhuizen | Huisvestingskosten | 3.604 | 3.604 Plaatselijk Belang Luxwoude | Huisvestingskosten | 1.834 | 1.834 Plaatselijk Belang Nij Beets | Huisvestingskosten | 7.970 | 7.970 Dorpshuis De Ûthof Siegerswoude | Huisvestingskosten | 8.525 | 8.525 Stichting Us Doarpshûs Terwispel | Huisvestingskosten | 1.500 | 1.500 Stichting SCW Upstairs Tijnje | Huisvestingskosten | 8.821 | 8.821 Plaatselijk Belang Wijnjewoude | Huisvestingskosten | 7.840 | 7.840 M.F.C. De Wier Ureterp | SCW ruimte en jeugdsoos | 44.959 | 45.904 Optisport Opsterland (zwembad Dundelle) | SCW bijdrage | 23.034 | 23.518 Optisport Opsterland BV | Exploitatie openluchtzwembad Dúndelle | 150.936 | 154.108 M.F.C.

De Wier Ureterp | Exploitatie en huur subsidie | 51.258 | 52.336 Scala Welzijn | Buurtbemiddeling | 24.480 | 24.996 Stichting Platform vrijwillige Thuishulp Opsterland | Coördineren en begeleiden vrijwillige thuishulp | 16.000 | 16.000 Stoer | Begeleiden mensen met psychische problemen | 12.179 | 12.436 Humanitas Smallingerland-Opsterland | Jaarlijkse bijdrage | 3.000 | 3.000 Stichting Urgente Noden Friesland | Schuld- hulp- en schuldhulpverlening | 4.508 | 4.508 St. Jeugdfonds Sport en Cultuur en St. Leergeld Stichting Jeugdfonds Sport en Cultuur | Friesland-Oost | 33.000 | 33.000 Stichting Jeugdfonds Sport en Cultuur | Stichting Leergeld Friesland-Oost | 40.000 | 40.000 ZuidOostZorg | Algemene voorziening dagopvang | 351.066 | 358.440 Slachtofferhulp Nederland | Begeleiden slachtoffers | 7.161 | 7.161 95

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://opsterland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/375f2f18-8c87-4021-8254-f802f93aabe6?agendaItemId=5265979c-7111-4f5f-ad94-5a37779e155b