Bijlage 1 Begroting 2027
Tekst van het document
1 Begroting 2027
Inhoudsopgave Inleiding........................................................................................................................................................................6 Toegankelijkheid begroting....................................................................................................................................6 Reguliere werkzaamheden.....................................................................................................................................7 Uitleg financiële toelichting...................................................................................................................................7 Vaststellen begroting..............................................................................................................................................7 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning..................................................................................................................8 Thema: Bestuur.......................................................................................................................................................9 Doelstelling: Toegankelijk en slagvaardig bestuur..........................................................................................9 Doelstelling: Verminderen van
regeldruk.........................................................................................................9 Thema: Dienstverlening en Organisatie................................................................................................................9 Doelstelling: Dienstverlenende en toegankelijke gemeente.........................................................................10 Doelstelling: De organisatie blijft toekomstbestendig..................................................................................10 Doelstelling: De gemeente is digitaal weerbaar............................................................................................10 Doelstelling: Emissievrije gemeentelijke organisatie in 2050.......................................................................11 Programma 1 | Veiligheid...........................................................................................................................................13 Thema: Openbare Orde en Veiligheid..................................................................................................................13 Doelstelling: Het behouden en versterken van een veilige leefomgeving...................................................
13 Doelstelling: Gerichter aanpakken van overlast............................................................................................13 Doelstelling: Het duurzaam terugdringen van ondermijning.......................................................................14 Thema: Crisisbeheersing en Brandweer..............................................................................................................14 Doelstelling: Het versterken van een weerbare samenleving.......................................................................14 Programma 2 | Verkeer en vervoer............................................................................................................................16 Thema: Verkeer en vervoer..................................................................................................................................17 Doelstelling: Alle dorpen zijn veilig, toegankelijk en goed bereikbaar voor inwoners, ondernemers en bezoekers.........................................................................................................................................................17 Programma 3 | Economie...........................................................................................................................................19 Thema: Ondernemen en brede
welvaart............................................................................................................19 Doelstelling: Een vitaal, aantrekkelijk en toekomstbestendig ondernemers- en vestigingsklimaat......... 19 Thema: Grondexploitatie - bedrijventerreinen...................................................................................................20 Doelstelling: Ruimte voor economische ontwikkeling..................................................................................20 Programma 4 | Onderwijs..........................................................................................................................................22 Thema: Onderwijs.................................................................................................................................................22 Doelstelling: Toekomstbestendiger primair en voortgezet onderwijs dat dichtbij, toegankelijk en van goede kwaliteit is.............................................................................................................................................23 Doelstelling: Meertalig opgroeien is vanzelfsprekender in Opsterland........................................................23 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie...............................................................................................................25 Thema: Cultuur en
Frysk......................................................................................................................................26 Doelstelling: Frysk is vanzelfsprekender........................................................................................................26 Doelstelling: Levendiger cultureel leven in, met en door de mienskip........................................................26 2 Thema: Recreatie en toerisme.............................................................................................................................27 Doelstelling: Duurzame ontwikkeling van recreatie en toerisme ten behoeve van een aantrekkelijk, leefbaar en vitaal Opsterland.........................................................................................................................27 Thema: Sport........................................................................................................................................................27 Doelstelling: Meer inwoners zijn gezonder, sociaal verbonden en actief.................................................... 28 Doelstelling: Sportverenigingen zijn toekomstbestendiger en toegerust als ontmoetingsplek................
28 Thema: Openbaar Groen......................................................................................................................................28 Doelstelling: De openbare ruimte is groener, aantrekkelijker en nodigt uit tot ontmoeten.......................29 Thema: Landschap en Erfgoed............................................................................................................................29 Doelstelling: Landschap en erfgoed beter behouden, versterken en beleefbaar maken als dragers van identiteit, leefbaarheid en brede welvaart in Opsterland.............................................................................29 Doelstelling: Natuurwaarden zijn versterkt en het landschap is toekomstbestendiger............................. 29 Programma 6 | Sociaal domein.................................................................................................................................32 Thema: Sociaal domein........................................................................................................................................33 Doelstelling: Hulp en ondersteuning blijft beschikbaar voor wie dat nodig heeft......................................
33 Doelstelling: Gelijkere kansen voor inwoners................................................................................................34 Thema: Meedoen, Werk en Bestaanszekerheid..................................................................................................34 Doelstelling: Meer inwoners hebben een hoopvoller toekomstperspectief................................................34 Thema: Sociale basis, Ondersteuning en Leefbare dorpen................................................................................34 Doelstelling: Inwoners leven langer zelfstandig en volwaardig in hun dorp...............................................
35 Doelstelling: Sterkere mienskip......................................................................................................................35 Thema: Jeugdhulp................................................................................................................................................35 Doelstelling: Veerkrachtiger, gezonder en veiliger opgroeien in de eigen leefomgeving............................35 Doelstelling: We zetten tijdig passende hulp en ondersteuning in...............................................................36 Thema: Opvang en Integratie...............................................................................................................................36 Doelstelling: We dragen bij aan de Opvang en Integratie opgave................................................................ 36 Doelstelling: Nieuwe inwoners doen sneller en volwaardiger mee in de samenleving..............................
37 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu..............................................................................................................40 Thema: Volksgezondheid.....................................................................................................................................41 Doelstelling: Inwoners leven gezonder in een gezondere leefomgeving.....................................................41 Thema: Milieu........................................................................................................................................................41 Doelstelling: Toekomstbestendiger beheer van riolering en afvalinzameling.............................................41 Doelstelling: Een gezondere en klimaatbestendige leefomgeving...............................................................41 Doelstelling: Behouden en verbeteren van de kwaliteit van de bodem.......................................................42 Doelstelling: Verminderen van de hoeveelheid afval....................................................................................42 Doelstelling: Minder verbruiken van primaire grondstoffen.........................................................................42 Thema:
Energietransitie.......................................................................................................................................42 Doelstelling: Beter inzicht in de opgave en een aanpak voor energie opwek in Opsterland......................43 Doelstelling: Efficiënter gebruik van het energienetwerk.............................................................................43 Doelstelling: Minder verbruik van aardgas om tot de doelstelling van aardgasvrij in 2050 te komen....... 43 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden............................................................................................................45 Thema: Wonen......................................................................................................................................................46 Doelstelling: Meer en sneller passende woningbouw mogelijk maken....................................................... 46 Thema: Ruimtelijke Ordening en gebiedsontwikkeling.....................................................................................46 Doelstelling: Beter sturen op toekomstbestendige ruimtelijke en gebiedsontwikkeling...........................
46 3 Thema: Ruimte voor kwaliteit..............................................................................................................................47 Doelstelling: Beter behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit, het landschap en de natuur bij ruimtelijke ontwikkelingen.............................................................................................................................47 Thema: Ruimte voor initiatieven.........................................................................................................................47 Doelstelling: Effectiever faciliteren van ruimtelijke initiatieven door grondbeleid, vergunningverlening en de Omgevingswet.......................................................................................................................................47 Lokale heffingen.........................................................................................................................................................50 Belastingopbrengsten..........................................................................................................................................50 Onroerendezaakbelastingen (OZB).....................................................................................................................50
Riolering................................................................................................................................................................51 Afval.......................................................................................................................................................................51 Omgevingsvergunningen.....................................................................................................................................53 Kwijtscheldingsbeleid..........................................................................................................................................53 Lokale lastendruk.................................................................................................................................................54 Weerstandsvermogen en risicobeheersing...............................................................................................................55 Risicobeheersing...................................................................................................................................................55 Weerstandsvermogen...........................................................................................................................................57
Kengetallen...........................................................................................................................................................58 Onderhoud kapitaalgoederen...................................................................................................................................60 Verharding en openbare verlichting....................................................................................................................60 Riolering................................................................................................................................................................61 Vaarwegen en kunstwerken (water)....................................................................................................................62 Groen.....................................................................................................................................................................63 Gebouwen.............................................................................................................................................................63 Financiering................................................................................................................................................................65
Bedrijfsvoering...........................................................................................................................................................67 Verbonden partijen....................................................................................................................................................71 Grondbeleid................................................................................................................................................................78 Investeringen..............................................................................................................................................................81 Meerjaren investeringsprogramma (MIP)............................................................................................................81 Geplande investeringen........................................................................................................................................81 Financiële begroting..................................................................................................................................................83 Overzicht van baten en lasten..............................................................................................................................83 Totaaloverzicht per
programma..........................................................................................................................83 Totaaloverzicht baten en lasten...........................................................................................................................84 Incidentele baten en lasten..................................................................................................................................87 Uiteenzetting financiële positie...........................................................................................................................89 Reserves................................................................................................................................................................90 Voorzieningen.......................................................................................................................................................90 Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld......................................................................................91 Bijlage: Overzicht verplichte BBV beleidsindicatoren..............................................................................................93 Bijlage: Overzicht vaste subsidieontvangers............................................................................................................94 4
Beste lezer, Vol energie zijn wij als college in juni van start gegaan. Sindsdien hebben wij al veel vrijwilligers, ondernemers, besturen, ambtenaren, collega’s en inwoners ontmoet. Daarbij hebben wij gezien en gehoord wat er speelt in onze dorpen. Ook zijn wij bezig geweest om de wens van de kiezer en onze ambities uit het coalitieakkoord te vertalen naar concreet beleid. Met de begroting die nu voor u ligt, is dat gelukt. In Klear Lûd Veel is in Opsterland al goed geregeld. Verstandig en betrokken beleid van de afgelopen jaren zorgt dat wij veel hetzelfde kunnen blijven doen, maar ook dat we investeringen kunnen doen die onze dorpen net weer wat fijner kunnen maken om in te wonen. Een mooi voorbeeld is de ontwikkeling van de dorpsapp. Met veel enthousiasme zetten de plaatselijke belangen van bijvoorbeeld Beetsterzwaag-Olteterp, Bakkeveen, Nij Beets, Lippenhuizen en Tijnje zich in om hun dorpsgenoten beter te laten weten wat er in hun dorp speelt. Dit soort initiatieven van onderop willen wij graag steunen en helpen om breder in te zetten in de gemeente. We investeren in de ontwikkeling van de dorpsapp voor alle dorpen, zodat verenigingen, instanties en wij als gemeente de inwoner beter en effectiever kunnen bereiken.
Ook maken we bijvoorbeeld geld vrij voor een extra verkeerskundige en het gebruik en de herkenbaarheid van het Frysk, stellen we meer geld beschikbaar voor lokale initiatieven die uit de dorpen komen en zijn wij blij dat we dit jaar kunnen beginnen aan een aantal grote (ver)bouwprojecten. Veel plannen zijn dus al uitvoerbaar. Andere plannen vragen wat meer tijd. De komende periode gaan we daar mee aan de slag en dit nemen we mee voor 2028. Financiële ontwikkelingen Opsterland heeft een relatief stabiele financiële positie. Toch zien ook wij dat alle gemeenten de komende jaren voor een uitdaging staan. Zo is er door wisselende kabinetten en stilliggend beleid nog geen duidelijkheid vanuit het Rijk over de compensatie voor de opnieuw stijgende kosten in de jeugdzorg. Voor 2026 en 2027 zijn de verwachte tekorten eenmalig gedekt, voor 2028 is dit nog niet duidelijk. Dit betekent eigenlijk dat het kabinet het Ravijnjaar opschuift van 2026 naar 2028. Voor 2027 is de begroting sluitend, maar voor 2028, 2029 en 2030 niet. Al is er ook beweging. Begin 2027 verwachten wij als gemeenten een definitieve uitspraak van de commissie Van Ark hoe het verder moet met het betalen van de jeugdzorg. Hierdoor verwachten we dat we niet hoeven te bezuinigen, maar dat we wel keuzes moeten maken. We nemen de raad daar uiteraard in mee.
Na Prinsjesdag begint ook langzamerhand duidelijk te worden welke richting het Kabinet Jetten op wil. Het financieel effect van deze kabinetsplannen is bij de presentatie van deze begroting nog niet duidelijk. We houden het scherp in de gaten en informeren de raad over eventuele veranderingen. Oan de slach Wy sille oan de slach! Opsterland is een gemeente met mooie dorpen, prachtige initiatieven en een unieke, groene omgeving en cultuur. Wij zijn ervan overtuigd dat we daar dit jaar ons steentje aan bij kunnen dragen. Graag spreken wij als college onze waardering uit voor de ambtelijke ondersteuning. Zij hebben de afgelopen tijd hard gewerkt om het coalitieakkoord te vertalen naar concrete doelen en maatregelen en de begroting begrijpelijker en leesbaarder te maken. Daar kunnen we als gemeente trots op zijn. Namens het college van B&W, Anneke Oosterwoud - wethouder Financiën 5 Inleiding De gemeente moet elk jaar een sluitende begroting hebben. Dit betekent dat er niet meer geld uitgegeven mag worden dan er binnenkomt. De provincie stelt hiervoor de financiële kaders. Wettelijk gezien kunnen we kiezen: de begroting voor volgend jaar sluitend maken, of ervoor zorgen dat de begroting voor het laatste jaar van de meerjarenraming (een planning voor meerdere jaren) sluitend is. In de ideale situatie zijn alle jaren van de meerjarenraming sluitend.
De voorliggende begroting is structureel sluitend voor 2027, maar niet voor 2028, 2029 en 2030. Voor de jaren daarna is er sprake van een structureel tekort. Deze tekorten worden vooral veroorzaakt door het achterblijven van middelen voor taken die we voor het Rijk uitvoeren en het realiseren van de investeringen waar we als gemeente voor staan. Omdat we voor het begrotingsjaar een structureel sluitende begroting hebben, hoeven we op dit moment niet op regelingen of activiteiten te bezuinigingen met het oog op 2027. Het financiële beeld ziet er als volgt uit: Financieel overzicht begroting 2027 x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Saldo baten en lasten | 4.277 | 2.492 | 1.203 | -1.794 | -2.573 | -1.641 Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves | -34 | 1.257 | 72 | -121 | -121 | -121 Begrotingssaldo | 4.242 | 3.749 | 1.275 | -1.915 | -2.694 | -1.762 Verdeeld in Incidenteel begrotingssaldo | 2.363 | 2.764 | 1.086 | -34 | -433 | -433 Structureel begrotingssaldo | 1.880 | 985 | 189 | -1.880 | -2.260 | -1.328 Vanwege het negatief perspectief gaan we in de aanloop naar de begroting van 2028 onderzoeken of we als gemeente nog steeds het juiste doen. We voeren naast de wettelijke verplichte taken ook vele andere taken uit. Ook willen we onderzoeken of we niet te veel geld uitgeven aan bepaalde taken.
Kortom: is het effect van onze maatregelen en inzet passend bij het geld dat we daaraan uitgeven. De uitkomsten van deze onderzoeken worden gepresenteerd in de Perspectiefbrief 2027 en gebruikt als hulpmiddel voor een sluitende begroting in het voorspelde ravijnjaar 2028. Een belangrijke keuze is dat we als gemeente investeren in de mogelijkheden van ons personeel. Daarbij moeten we als gemeente heroverwegen wat we uitbesteden en wat we zelf kunnen doen, met het doel om kosten te besparen en ervoor te zorgen dat er meer kennis in de organisatie blijft. In deze begroting vindt u keuzes waar inhuur wordt omgezet in vast personeel. Ook investeren we in de samenwerking tussen de ambtenaren die veel in onze dorpen komen, zodat we nog beter weten wat er speelt in de dorpen en actiever kunnen reageren op wat er in de dorpen nodig is. Toegankelijkheid begroting We zien als gemeente de noodzaak om de begroting leesbaarder te maken voor de inwoner. Inleidende teksten zijn begrijpelijker en duidelijker gemaakt en de doelen en middelen zijn concreet gemaakt en door middel van opmaak beter te onderscheiden. Ook is er een oplegger, met een begroting in één oogopslag. Deze wordt publiekelijk beschikbaar en zal bijvoorbeeld verschijnen in de GrootSa!. Hiermee maken we voor onze inwoner inzichtelijk waar het geld vandaan komt en wat er mee gebeurt.
Er ligt hierdoor nu een veel begrijpbaardere en toegankelijkere begroting, volgend jaar zetten we dat door. 6 Reguliere werkzaamheden In de begroting staan gebruikelijk geen teksten over onze dagelijkse werkzaamheden. Denk aan het verstrekken van paspoorten, groenvoorziening, zorgen voor inwoners met een hulpvraag, het verstrekken van uitkeringen, enzovoort. Om toch een vollediger beeld te schetsen van alle werkzaamheden die we verrichten, hebben we in elk programma een opsomming van deze werkzaamheden opgenomen. Uitleg financiële toelichting In de financiële toelichting per programma worden de baten en lasten apart genoemd. Dit is begrotingstechnisch noodzakelijk: hiermee wordt het kader gezet, waarmee de raad kan bepalen of er achteraf niet meer geld is uitgegeven dan waar de raad ons toestemming voor heeft gegeven. Dit wordt ook wel de toetsing van de rechtmatigheid genoemd. Om het overzichtelijk te houden worden alleen de verschillen in baten en lasten die groter zijn dan € 50.000 ten opzichte van het hetzelfde jaar uit de vorige begroting toegelicht. De gedachte hierachter is dat we zo toelichten wat er anders wordt gedaan dan wat vorig jaar voor dit begrotingsjaar was gepland. De stortingen en onttrekkingen aan de reserves worden niet vergeleken met de vorige begroting maar specifiek voor 2027 toegelicht.
Dit omdat deze mutaties een incidenteel karakter hebben en er daardoor altijd verschillen tussen de jaren zijn. Vaststellen begroting Deze begroting wordt voorgelegd ter vaststelling in de raadsvergadering van 10 november 2026. 7 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning We staan als gemeente dicht bij onze inwoners. We willen een bestuur zijn dat zichtbaar en benaderbaar is. Daarom betrekken we inwoners, organisaties en bedrijven actief bij onze plannen. We maken duidelijk wat hun rol is en welke stappen we zetten. Ook laten we zien welk resultaat we willen bereiken. Onze communicatie is helder en toegankelijk voor iedereen. We houden rekening met verschillende behoeften en hebben oog voor wat Opsterland een fijne gemeente maakt om in te wonen. Daarom combineren we digitale middelen met persoonlijk contact. Zo kan iedereen meedoen. Gemeenteraad en college De gemeenteraad en het college werken samen als één lokaal bestuur, met duidelijke rollen en korte lijnen. De gemeenteraad stelt de kaders vast, bepaalt de budgetten en controleert de uitvoering. Het college zorgt voor de voorbereiding en uitvoering van beleid. Als college vinden we het belangrijk dat de raad vroeg wordt betrokken bij belangrijke processen. Zo versterken we de samenwerking, besturen we transparant en zorgen we voor meer vertrouwen en een goede besluitvorming.
Zelfstandige gemeente en samenwerking Opsterland wil een zelfstandige gemeente blijven. Tegelijk hebben we anderen nodig om onze doelen te bereiken. De opgaven voor gemeenten worden groter en complexer, en stoppen niet bij de gemeentegrens. Daarom werken we samen in de regio, onder andere met Ooststellingwerf en Weststellingwerf (OWO), en met gemeenten zoals Heerenveen en Smallingerland. Ook zijn we lid van de P10, een netwerk van plattelandsgemeenten. Via deze samenwerkingen en via organisaties zoals de VNG en de VFG brengen we onze belangen onder de aandacht. Bij samenwerking stellen we altijd het belang van Opsterland voorop en houden we zelf regie op keuzes, uitvoering en kosten. Organisatie We werken met een professionele organisatie die besluiten van de raad en het college goed uitvoert. Daarbij hebben we aandacht voor zowel het algemeen belang als de belangen van onze inwoners. Een goede organisatie vraagt om goed werkgeverschap en vakmanschap van medewerkers. We zorgen voor voldoende mensen op de juiste plek, middelen en passende werkplekken. Daarnaast investeren we in een sterke samenwerking tussen organisatie, college en raad. Heldere afspraken over rollen en verantwoordelijkheden zijn daarbij belangrijk.
Kaderstellende documenten • Coalitieakkoord Opsterland 2026-2030 – In klear lûd • Bestuurlijke visie - Romte en ferskaat 2013 • Europa-uitvoeringsstrategie gemeente Opsterland 2024-2028 • Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking 2024 • Organisatiebesluit 2024 • Nota Ynwennerspartisipaasje Opsterlân 2026 Reguliere werkzaamheden • Verstrekken van documenten (rijbewijs, paspoort en uittreksels). 8 • Vastleggen van levensloopbepalende momenten (geboorte, huwelijk, partnerschap, overlijden en verhuizingen). • Te woord staan van burgers, ondernemers en andere partijen die informatie over en van de gemeente zoeken. • Intern adviseren en ondersteunen van bedrijfsvoering (communicatie, HR, financiën, control, inkoop, ICT). • Behandelen van juridische procedures (bezwaar, beroep). • Beheren van de gemeentelijke bezittingen voor de eigen dienst zoals gebouwen, terreinen en voertuigen en gereedschappen. • Maatschappelijk verantwoord inkopen volgens het MVOI-actieplan. • Duidelijk communiceren over beslissingen en handelen van de gemeente. Thema: Bestuur We willen een bestuur zijn dat zichtbaar, benaderbaar en stevig geworteld is in Opsterland. Het college en de gemeenteraad werken samen als één lokaal bestuur, met korte lijnen en duidelijke rollen. We willen mensen inspireren om meer betrokken te zijn bij hun leefomgeving om de gemeenschapszin te versterken.
Tegelijk realiseren we ons dat veel opgaven niet ophouden bij de gemeentegrens. Daarom werken we samen in de regio waar dat nodig is. Daarbij stellen we altijd de belangen van Opsterland voorop en zorgen we dat we zelf grip houden op keuzes, uitvoering en kosten. Doelstelling: Toegankelijk en slagvaardig bestuur We staan voor een toegankelijk en slagvaardig bestuur dat dichtbij inwoners staat en werkt vanuit vertrouwen. We willen de dorpen actief betrekken bij beleid. Daarmee vragen we ook wat van besturen en inwoners. Dat vraagt om een verkleinde afstand tussen inwoner en bestuur. Daarom houden we vast aan de dorpswethouders. Zo blijven we de verbinding met onze dorpen te versterken. Elk dorp heeft hiervoor als vast aanspreekpunt zijn dorpswethouder en de dorpen coördinatoren. Hier hoort een sterke samenwerking tussen gemeenteraad en college bij. Daarnaast zetten we in op effectieve samenwerking met verbonden lokale partijen én in de regio, met behoud van eigen regie en invloed. Maatregelen 2027 • We werken aan het integreren van de drie gemeentelijke energiebureaus in de OWO- samenwerking. • We werken samen in verschillende verbanden zoals Zuidoost Fryslân, P10 en EuropaPact Fryslân. • We verkleinen de afstand tussen bestuur en samenleving door de dorpswethouders aanwezig en betrokken te laten zijn in de dorpen.
Doelstelling: Verminderen van regeldruk We zetten in op minder regelgeving en het stroomlijnen van procedures, zodat onnodige regeldruk wordt verminderd. Maatregelen 2027 • We bepalen vooraf of nieuwe regelgeving wel noodzakelijk is. • Bij aanpassen van bestaande regelgeving schrappen we regels die niet meer nodig zijn. Thema: Dienstverlening en Organisatie We willen een gemeente zijn die denkt en handelt vanuit de inwoners. Een organisatie die niet alleen kijkt naar de papieren werkelijkheid, maar vooral de vraag van inwoners en ondernemers centraal stelt en 9 daarbij streeft naar minder regeldruk. Dat vraagt om ambtenaren die proactief meedenken aan oplossingen en ruimte geven aan initiatieven uit de samenleving die passen binnen de vastgestelde kaders. We willen een dienstverlenende en toegankelijke gemeentelijke organisatie zijn. Dat betekent dat we streven naar snelle, duidelijke en betrouwbare dienstverlening, waarbij we het zo makkelijk mogelijk maken voor inwoners. Als dat niet eenvoudiger kan, bieden we persoonlijke ondersteuning. Tegelijk bouwen we aan een toekomstbestendige organisatie die doelmatig en efficiënt is ingericht, met voldoende kwaliteit, continuïteit en slagkracht om inwoners, ondernemers en bestuur goed te ondersteunen. Vertrouwen werkt van twee kanten. We accepteren geen onbehoorlijke behandeling van de ambtenaren.
Gedragen initiatieven uit de samenleving krijgen ruimte vanuit het principe ‘ja, mits’: we willen meedenken en ondersteunen, maar niet overnemen wat in dorpen zelf goed georganiseerd kan worden. Zo zien we bijvoorbeeld het enthousiasme over de ontwikkeling van de dorpsapp in verschillende dorpen. Een mooi initiatief dat we als gemeente willen steunen. We versterken de kracht van dorpen en verkleinen de kloof tussen inwoners en overheid door zichtbaar aanwezig te zijn, goed te luisteren en samen te werken vanuit vertrouwen. Dorpsvisies, dorpsbudgetten en het overleg met plaatselijk belangen, buurt- en wijkbesturen en dorpshuisbesturen spelen daarin een belangrijke rol. Doelstelling: Dienstverlenende en toegankelijke gemeente We werken toe naar een dienstverlenende en toegankelijke gemeentelijke organisatie die dichtbij inwoners en ondernemers staat. Dat betekent dat we streven naar snelle, duidelijke en betrouwbare dienstverlening, waarbij we het zo makkelijk mogelijk maken voor inwoners. Als dat niet eenvoudiger kan, bieden we persoonlijke ondersteuning. Door de verbouwing van het gemeentehuis bieden we een toegankelijke publieke plek voor al onze inwoners en een functionele werkplek voor onze medewerkers. Maatregelen 2027 • We stellen een visie op dienstverlening voor de komende vier jaar op. • We stimuleren en ondersteunen de ontwikkeling en het gebruik van de dorpsapp.
• We nemen een besluit over en starten met verbouwen van het gemeentehuis. Doelstelling: De organisatie blijft toekomstbestendig We willen een kwalitatief goede, flexibele, zichtbare en benaderbare organisatie zijn, die integraal werkt en adequaat kan inspelen op vragen uit zowel de samenleving als het bestuur, die in control is en waar mensen graag voor werken. En dat doen onze medewerkers ook; ondanks de uitdagingen op de arbeidsmarkt weten we voldoende nieuwe collega’s te vinden én te behouden. Om dit zo te houden, vergroten we de uitvoeringskracht van de organisatie door gericht te investeren waar dat nodig is. Zo constateren we dat de continuïteit en kwaliteit van de aansturing van de organisatie (te) kwetsbaar is. Tegelijkertijd kijken we kritisch naar wat kan worden afgeschaald of beëindigd wanneer dat niet langer bijdraagt aan onze opgaven. Maatregelen 2027 • We evalueren de aansturing van de organisatie en de structuur daarvan aan de hand van het Organisatiebesluit uit 2024. Doelstelling: De gemeente is digitaal weerbaar Digitale ontwikkelingen zorgen ervoor dat informatie steeds weer op nieuwe manieren wordt gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). Om weerbaar te blijven en 10 informatie goed te beschermen is het van belang dat de gemeente meebeweegt en meegroeit.
Daarom is het belangrijk dat we toewerken naar weerbare en wendbare organisatie, met als doel effectief in te spelen op digitale ontwikkelingen. Maatregelen 2027 • | We zetten de risicogerichte implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid in OWO-verband voort. • | We herzien de afspraken over gegevensuitwisseling met samenwerkingspartners en verbeteren deze waar dat nodig is. • | We ontwikkelen en implementeren een data-ethisch kader. • | We leggen de zorgvuldige verwerking van politiegegevens vast in beleid en borgen de naleving daarvan. • | We onderhouden en vergroten het kennis- en bewustwordingsniveau op het gebied van privacy en informatiebeveiliging bij alle organisatielagen van de gemeente, waaronder de gemeenteraad door het organiseren van trainingen en activiteiten. Doelstelling: Emissievrije gemeentelijke organisatie in 2050 We monitoren met de CO2-prestatieladder de CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie en voeren maatregelen uit om dit verbruik te reduceren. Op Europees niveau is bepaald dat de gebouwde omgeving in 2050 aardgasvrij en emissievrij moet zijn. Daarvoor heeft de Europese commissie een richtlijn opgesteld om de energieprestatie van gebouwen en woningen in de EU te verbeteren. Deze richtlijn is de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) IV.
Nederland maakt veel elementen uit deze richtlijn in stappen onderdeel van het nationaal beleid. Om emissievrij te handelen is het uitvoeringsinstrument OWO MVOI-actieplan opgesteld. Hiermee houden we tijdens aanbestedingen rekening met thema’s zoals klimaat, circulair en inclusie. Uit de voorganger van het MVOI-actieplan is de certificering op de CO2-prestatieladder voortgevloeid. Maatregelen 2027 • | We stellen de Routekaart Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Opsterland vast. • | We laten ons in 2027 hercertificeren op de CO2-Prestatieladder. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 23.385 | 23.794 | 23.423 | 23.808 | 23.886 | 24.338 Baten | 77.407 | 80.213 | 80.144 | 78.216 | 77.237 | 78.660 Saldo voor bestemming | 54.022 | 56.419 | 56.721 | 54.408 | 53.351 | 54.323 Mutaties reserves Lasten | 1.101 | - | - | - | - | - Baten | 958 | 318 | - | - | - | - Saldo na bestemming | 53.880 | 56.736 | 56.721 | 54.408 | 53.351 | 54.323 11 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr.
2027 | Verschil Lasten | 21.474 | 23.423 | -1.950 Baten | 76.605 | 80.144 | 3.539 Saldo voor bestemming | 55.131 | 56.721 | 1.590 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | - | - | - Saldo na bestemming | 55.131 | 56.721 | 1.590 Lasten: • | Na actualisatie van de personeelskosten stijgen deze met € 740.000 ten op zichte wat al was opgenomen voor 2027. • | Door de investeringen van komende jaren stijgt de financieringsbehoefte. De extra rentelasten voor 2027 zijn € 700.000, zie ook paragraaf financiering. • | De tijdelijke formatie voor een communicatieadviseur energietransitie is omgezet naar vast. De lasten stijgen structureel met € 90.000. • | Een deel van salarislasten van de adviseur R&T worden niet meer doorbelast aan de reserve recreatie en toerisme. Hierdoor stijgen de netto personeelskosten met € 60.000. • | Voor de verdere implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid is € 135.000 opgenomen. • | Voor het opstellen van een nieuwe visie op dienstverlening is eenmalig € 50.000 opgenomen. • | De kosten van verkiezingen stijgen al een aantal jaren op rij. Daarom wordt het budget nu met € 25.000 verhoogd en is een effect van de voorjaarsrapportage 2025. • | De kosten voor de beveiliging zijn gestegen met € 45.000.
Deze kosten omvatten de beveiliging van de publieke ruimtes in het gemeentehuis, de medewerkers op huisbezoek, als het onderhoud van de beveiligingssystemen zelf. Dit is een effect van de voorjaarsrapportage 2025. • | Het nieuwe college bestaat uit drie wethouders in plaats van vier. Hierdoor dalen de salarislasten voor het college met € 133.000 en is de besparing uit het coalitieakkoord hierop gerealiseerd. Baten: • | Het effect van de meicirculaire is € 3,4 mln. positief. • | De OZB is geïndexeerd met het afgesproken inflatiepercentage. Hierdoor stijgen de inkomsten met € 115.000. 12 Programma 1 | Veiligheid We zijn een gemeente met een samenleving waarin inwoners, ondernemers en bezoekers zich veilig voelen en veilig zijn. Als één van de veiligste gemeenten van Fryslân zet Opsterland zich blijvend in voor het behouden en versterken hiervan. Daar zorgen we samen voor, door gezamenlijke inspanning en integrale samenwerking (vanuit verschillende vakgebieden en in overeenstemming) met onze ketenpartners en inwoners. Om veiligheidsthema’s te monitoren en bij te sturen, stelt de gemeente iedere vier jaar een integraal veiligheidsbeleid op. Hierin staan afspraken en prioriteiten die leidend zijn bij de aanpak van de veiligheidsproblematiek.
Kaderstellende documenten • | Integraal veiligheidsbeleid 2024-2027 • | Uitvoerings- en handhavingsstrategie 2026-2030 - OWO-VTH • | Samenwerkingsagenda weerbaarheid en veerkracht 2025-2027 Veiligheidsregio Fryslân Reguliere werkzaamheden • | Procesregie voeren op complexe zorg- en veiligheidscasuïstiek. • | Voeren van regie op de aanpak van ondermijning. • | Voeren van regie op de aanpak van (jeugd)overlast. • | Voeren van regie op digitale veiligheid. • | Voeren van regie op inbraakpreventie. • | Voeren van regie op aanpak jaarwisseling. • | Beheren van de crisisorganisatie. • | Adviseren aan evenementen op gebied van veiligheid. Thema: Openbare Orde en Veiligheid We werken samen met inwoners en ketenpartners aan een veilige en leefbare omgeving. We zetten in op het voorkomen en beperken van overlast, onveiligheid en criminaliteit, met aandacht voor preventie, vroegsignalering en een integrale aanpak van veiligheidsvraagstukken. Een sterke mienskip en sociale samenhang in dorpen en buurten vormen daarbij een belangrijk fundament. Doelstelling: Het behouden en versterken van een veilige leefomgeving We dragen actief bij aan het veilig voelen van inwoners en aan de veiligheid en leefbaarheid van hun dorp, wijk en buurt. Maatregelen 2027 • | We onderzoeken of we met de BuitenBeter-app kunnen inventariseren of en waar er mogelijk sociaal onveilige locaties zijn.
• | We evalueren het Integrale Veiligheidsbeleid 2024-2027. • | We stellen nieuw Integraal Veiligheidsbeleid 2028-2031 op. Doelstelling: Gerichter aanpakken van overlast We zetten ons in om overlast en onveilige situaties zoveel mogelijk te voorkomen, te beperken en aan te pakken. Tegelijkertijd erkennen we dat niet alle vormen van overlast volledig kunnen worden voorkomen. Overlastgevende groepen, jeugdproblematiek en andere vormen van overlast veranderen continu en vragen om blijvende en flexibele inzet en monitoring. Daarom reageren we waar nodig op actuele situaties, zoals jeugdoverlast, en werken we samen met onze partners aan passende oplossingen om 13 overlast tegen te gaan. Hierbij hebben we aandacht voor onder meer jeugd, personen met onbegrepen gedrag, radicalisering en huiselijk geweld. Overlast is niet alleen een verantwoordelijkheid van de gemeente. Ook inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en ketenpartners spelen een belangrijke rol. Maatregelen 2027 • | We brengen in beeld welke interventies het meest effectief bijdragen aan de weerbaarheid van jongeren, ouders en professionals tegen criminaliteit. Doelstelling: Het duurzaam terugdringen van ondermijning We dringen ondermijnende criminaliteit duurzaam terug door preventie, bewustwording, signalering en handhaving te versterken.
Maatregelen 2027 • | We borgen de kennis en toepassing van de Wet Bibob in de organisatie. • | We organiseren in ieder geval één voorlichtingscampagne om kennis over ondermijning te vergroten en het melden te stimuleren. • | We voeren minimaal twee integrale controles uit in samenwerking met onze ketenpartners. Thema: Crisisbeheersing en Brandweer We organiseren crisisbeheersing en brandweerzorg grotendeels via de Veiligheidsregio Fryslân. Als gemeente dragen we hieraan bij en versterken we de maatschappelijke weerbaarheid van onze samenleving. Dit doen we onder andere door aan te sluiten bij de Rijkscampagne Denk Vooruit en door inwoners, plaatselijke belangen, verenigingen en bedrijven voor te lichten. Daarnaast zetten we in op goed functionerende gemeentelijke hulpverlening in alle dorpen. Doelstelling: Het versterken van een weerbare samenleving We bereiden inwoners, organisaties en de overheid samen voor op verstoringen, crises en maatschappelijke ontwrichting. Maatregelen 2027 • | We ronden de dorpentour over weerbare samenleving af. • | We werken de initiatieven voor een netwerk van noodsteunpunten verder uit en brengen deze waar mogelijk in uitvoering. • | We voeren actief campagne op de bewustwording rondom de weerbare samenleving. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.
2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 2.738 | 2.928 | 2.943 | 2.943 | 2.943 | 2.943 Baten | 15 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 Saldo voor bestemming | -2.723 | -2.918 | -2.933 | -2.933 | -2.933 | -2.933 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -2.723 | -2.918 | -2.933 | -2.933 | -2.933 | -2.933 14 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr. 2027 | Verschil Lasten | 2.906 | 2.943 | -37 Baten | 10 | 10 | - Saldo voor bestemming | -2.896 | -2.933 | -37 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | - | - | - Saldo na bestemming | -2.896 | -2.933 | -37 Lasten: • | De kosten voor abonnementen en deelname aan verbanden zoals het RIEC stijgen elk jaar. Om te blijven kunnen voldoen aan wettelijke verplichtingen, prioritaire thema’s effectief aan te pakken en blijvend te investeren in een veilige, weerbare en toekomstbestendige gemeente is het daarvoor gebruikte budget Veiligheid met € 22.000 verhoogd. • | De Veiligheidsregio Fryslân heeft in de eerder behandelde begroting VRF 2027 de gemeentelijke bijdrage voor crisisbeheersing, brandweerzorg en lijkschouwing verhoogd. Voor Opsterland bedroeg de verhoging € 60.000 en die is hiermee verwerkt.
• | De interne doorbelasting van de personele kosten daalt met € 46.000. Baten: • | Geen wijzigingen groter dan € 50.000 in de opbrengsten in dit programma. 15 Programma 2 | Verkeer en vervoer We zijn als Opsterland goed bereikbaar. Dit komt met name door de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen. Opsterland is daardoor een fijne gemeente om te wonen en te werken. Deze bereikbaarheid is van grote waarde voor wie in Opsterland woont en bijvoorbeeld in de grotere plaatsen in de buurt werkt. Daarom is een goed gemeentelijk wegenstelsel en openbaar vervoer van groot belang. Beeldkwaliteitsplan Verkeer en vervoer zijn onlosmakelijk verbonden met de kwaliteit en beschikbaarheid van de infrastructuur. Het duurzaam in stand houden van bijvoorbeeld wegen, bruggen, duikers, kades en andere civieltechnische voorzieningen vormt daarom een belangrijke randvoorwaarde voor een veilige, bereikbare en goed functionerende openbare ruimte. De uitgangspunten voor beheer en onderhoud zijn vastgelegd in het beeldkwaliteitsplan. Daarmee wordt gestuurd op een passende balans tussen kwaliteit, kosten en risico's, waarbij verkeersveiligheid, bereikbaarheid en doelmatig beheer van deze kapitaalgoederen centraal staan. Fiets- en voetpaden Een sterk en fijnmazig netwerk van fiets- en wandelpaden draagt bij aan een bereikbare, gezonde en aantrekkelijke gemeente.
Het verbindt wonen, werken, gezondheid en recreëren met elkaar en speelt een belangrijke rol in het toeristisch aanbod. Daarom investeren we in verbetering en onderhoud van het netwerk, zodat het veilig, comfortabel en uitnodigend blijft voor alle gebruikers. Openbaar vervoer Voor de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend) openbaar vervoer vergroten. We zoeken naar maatwerk. Daarmee houden we het aanbod bereikbaar en betaalbaar en laten het aansluiten op de vraag. Kaderstellende documenten • Gemeentelijk watertakenprogramma 2025-2029 • Gladheidbestrijdingsplan Opsterland 2025 ‘struie dêr't it moat’ en ‘net struie dêr’t it kin' • Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 • Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 ‘Bereikbaar zijn en blijven’ (GVVP) • Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Reguliere werkzaamheden • Beheren en onderhouden van wegen, fiets- en voetpaden. • Beheren en onderhouden van verkeersmaatregelen, zoals bebording, drempels en verkeerslichten. • Zorgen voor een veilige, comfortabele en goed functionerende verkeersinfrastructuur. • Beheren en onderhouden van bruggen, duikers en kaden. • Bestrijden van gladheid. • Toezicht voeren op kabel- en leidingwerkzaamheden.
16 Thema: Verkeer en vervoer Doelstelling: Alle dorpen zijn veilig, toegankelijk en goed bereikbaar voor inwoners, ondernemers en bezoekers We beschikken in Opsterland over veilige, toegankelijke, bereikbare en toekomstbestendige wegen, waarbij lopen, fietsen, openbaar vervoer en autoverkeer in balans zijn. We versterken de verkeersveiligheid, zorgen dat dorpen en voorzieningen bereikbaar blijven en investeren in infrastructuur die aansluit op de huidige en toekomstige mobiliteitsbehoefte van inwoners, ondernemers en bezoekers. Maatregelen 2027 • | We lobbyen voor snelbushaltes bij de A7-afritten van Tijnje en Beetsterzwaag in aanvulling op de bestaande routes. • | We actualiseren van het mobiliteitsplan met extra aandacht voor het beperken van sluipverkeer en het beter benutten van hoofdroutes. • | We evalueren ons strooi- en schuifbeleid. • | We stellen een flexibel werkbudget en een extra verkeerskundige in om signalen uit de samenleving om te zetten in concrete veiligheidsmaatregelen • | We bouwen een nieuwe brug over de Mounleane tussen Wijnjewoude en Ureterp • | We dragen bij aan de herinrichting van de Langewal in Gorredijk in samenwerking met de winkeliersvereniging en voeren dit uit. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr.
2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 6.007 | 5.884 | 6.388 | 6.347 | 6.380 | 6.433 Baten | 400 | 264 | 258 | 308 | 308 | 308 Saldo voor bestemming | -5.607 | -5.620 | -6.129 | -6.038 | -6.072 | -6.124 Mutaties reserves Lasten | - | - | - | - | - | - Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -5.607 | -5.620 | -6.129 | -6.038 | -6.072 | -6.124 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr. 2027 | Verschil Lasten | 6.303 | 6.388 | -85 Baten | 264 | 258 | -6 Saldo voor bestemming | -6.038 | -6.129 | -91 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | - | - | - Baten | - | - | - Saldo na bestemming | -6.038 | -6.129 | -91 17 Lasten: • Voor de herinrichting van de Langewal in Gorredijk wordt € 125.000 gereserveerd. • Er wordt ingezet op een extra verkeerskundige. Zo kunnen we knelpunten sneller aanpakken en blijven we investeren in een veilige en prettige leefomgeving voor inwoners en bezoekers van Opsterland. De extra last bedraagt € 100.000. • Om knelpunten in de verkeersveiligheid snel aan te kunnen pakken wordt voor 2027 eerst een werkbudget van € 25.000 beschikbaar gesteld. Voor de jaren erna is € 100.000 per jaar begroot. • De kapitaallasten zijn eenmalig € 310.000 lager.
Een aantal investeringen in wegen zou in eerste instantie in één keer afgeschreven worden. Omdat het echter niet om regulier onderhoud, maar renovatie gaat is dat niet in lijn met het vastgesteld financieel beleid. Daarom is de eenmalige afschrijving omgezet in een afschrijvingstermijn van 25 jaar waardoor de lasten dus lager uitvallen in 2027. Baten: • Geen wijzigingen groter dan € 50.000 in de opbrengsten in dit programma. 18 Programma 3 | Economie We streven naar een sterke en toekomstbestendige lokale economie waarin ondernemers de ruimte krijgen om zich te vestigen en te groeien. Werkgelegenheid, innovatie en leefbaarheid gaan hierbij hand in hand. De gemeente ondersteunt actief lokale bedrijven, verbindt initiatieven en zet zich in voor ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid. Binnen Opsterland werken we aan een krachtig economisch vestigingsklimaat dat bijdraagt aan brede welvaart. Hierbij gaat het om ondersteuning van ondernemers, versterking van de lokale economie, samenwerking met ondernemersorganisaties, arbeidsmarktontwikkelingen en een economisch perspectief dat oog heeft voor leefbaarheid, duurzaamheid en welzijn. We weten wat er speelt, en door goed in te spelen op actualiteiten bevorderen we bedrijfsontwikkeling. We dragen zorg voor de ontwikkeling, uitgifte en het beheer van bedrijventerreinen.
Het betreft onder meer grondexploitaties, strategisch grondbeleid, de beschikbaarheid van bedrijfskavels, herstructurering van bestaande terreinen en de ruimtelijke voorwaarden voor economische ontwikkeling. We zijn alert op ontwikkelingen in de centrumgebieden, om zo in te kunnen spelen op ontwikkelingen daar. Kaderstellende documenten • Bedrijventerreinplan voor de regio Zuidoost Fryslân (2022) • Detailhandelsvisie (2024) • Reclamebeleid (2017) • Standplaatsenbeleid (2024) Reguliere werkzaamheden • Accounthouderschap voor ondernemers en bedrijven. • Monitoren en stimuleren van de vitaliteit en kwaliteit van centrumgebieden en bedrijventerreinen. • Deelnemen aan netwerken en regionale samenwerkingen. Thema: Ondernemen en brede welvaart Doelstelling: Een vitaal, aantrekkelijk en toekomstbestendig ondernemers- en vestigingsklimaat. We beschikken in Opsterland over een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij. Maatregelen 2027 • We onderzoeken de mogelijkheden en de meerwaarde van een ondernemersfonds.
• We ondersteunen ondernemers en ondernemersverenigingen actief, door deelname aan ondernemersnetwerken, door bedrijfsbezoeken te doen en door gerichte communicatie. • We faciliteren bedrijfsontwikkeling en vestiging in onze gemeente. • Via het OWO-energiebureau adviseren en begeleiden we ondernemers bij energiebesparing, verduurzaming van hun bedrijfsvoering en het verminderen van hun CO₂-uitstoot. • We stimuleren ondernemerschap en innovatie, onder andere door klantbijeenkomsten te organiseren met wisselende thema’s, bijvoorbeeld over duurzaamheid. • We stellen een centrumvisie voor Gorredijk vast. 19 • | We onderzoeken welke vorm van centrummanagement het beste past voor Beetsterzwaag, Ureterp en Gorredijk. • | We dragen bij aan de ontwikkeling van de centrumgebieden van Gorredijk, Ureterp, Beetsterzwaag en Bakkeveen. • | We faciliteren economische initiatieven door in verbinding te staan met ondernemers en relevante netwerken. Hiermee ondersteunen we werkgelegenheid en ondernemerschap. Thema: Grondexploitatie - bedrijventerreinen Doelstelling: Ruimte voor economische ontwikkeling We maken meer economische ontwikkeling mogelijk door grondexploitaties en bedrijventerreinontwik- keling doelmatig en duurzaam uit te voeren. Maatregelen 2027 • | We stellen een visie op bedrijventerreinen vast.
• | We voltooien de grondaankopen voor de uitbreiding van bedrijventerreinen Azeven Zuid en Overtoom. • | We maken een start met de ruimtelijke planvorming voor uitbreiding Azeven Zuid en Overtoom. Wat mag het kosten Exploitatie x € 1.000 | Realisatie | Begr. 2026 | Begr. 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 2025 | (incl wijz) Lasten | 595 | 548 | 617 | 602 | 602 | 592 Baten | 400 | 286 | 241 | 241 | 241 | 241 Saldo voor bestemming | -194 | -262 | -375 | -360 | -360 | -351 Mutaties reserves Lasten | 220 | 220 | 91 | 91 | 91 | 91 Baten | - | - | - | - | - | - Saldo na bestemming | -414 | -482 | -467 | -452 | -452 | -442 20 Toelichting op de financiën Hieronder lichten we de verschillen toe tussen de jaarschijf 2027 uit de begroting 2026 en de begroting 2027. x € 1.000 | MJB27 in B26 | Begr. 2027 | Verschil Lasten | 734 | 617 | 118 Baten | 472 | 241 | -231 Saldo voor bestemming | -262 | -375 | -114 Mutaties reserves | - | - | - Lasten | 220 | 91 | 129 Baten | - | - | - Saldo na bestemming | -482 | -467 | 15 Lasten: • | Het actualiseren van de grondexploitaties voor de bedrijventerreinen levert een voordeel op van € 231.000. Per saldo is de actualisatie budgetneutraal. Zie ook baten. • | Voor het realiseren van de actiepunten uit het coalitieakkoord rondom landbouw, natuur en landschap wordt een beleidsadviseur geworven.
De kosten van deze medewerker bedragen ongeveer structureel € 100.000. • | Voor de ontwikkeling van de centrummanagement functie in Beetsterzwaag en Ureterp is voor 2027 € 10.000 beschikbaar gesteld. Voor 2028 e.v. is € 20.000 opgenomen voor de centrummanagementfunctie in Gorredijk, Beetsterzwaag en Ureterp. Baten: | Het actualiseren van de grondexploitaties voor de bedrijventerreinen zorgt voor een nadeel van € 231.000. Reserves: Vanwege de eisen in de BBV-regelgeving voor omgang met reserves wordt vanaf 2027 niet meer de volledige opbrengst van de toeristenbelasting in de reserve gestort. In plaats daarvan wordt de opbrengst de minus de begrote uitgaven gestort in de reserve Recreatie en toerisme. Vanaf begroting 2027 wordt een deel van de personeelskosten van de medewerker recreatie en toerisme niet meer ten laste van de reserve gebracht. Hierdoor blijven meer middelen beschikbaar voor recreatieve ontwikkelingen. 21 Programma 4 | Onderwijs We vinden het in Opsterland belangrijk dat kinderen in hun eigen omgeving naar school kunnen. Goed onderwijs begint dichtbij. Het is waar kinderen opgroeien, vriendschappen sluiten en kansen krijgen. Die basis willen we behouden. We zijn als gemeente niet verantwoordelijk voor de inhoud van het onderwijs, dat is aan scholen en schoolbesturen.
Maar we zijn wel verantwoordelijk voor de randvoorwaarden, de gebouwen waarin kinderen leren, de samenwerking met scholen en kinderopvang, en het stimuleren van gelijke kansen en meertaligheid. Dat is de gemeentelijke rol en die nemen we serieus. Aan de inhoudelijke kant ondersteunen we toegankelijk en toekomstbestendig basisonderwijs, met aandacht voor gelijke kansen en de Fryske identiteit. Een kind in Opsterland groeit op met het Frysk, het Nederlands en het Engels. Onderwijshuisvesting is cruciaal voor het mogelijk maken van goed onderwijs mogelijk. In Opsterland staat dit onder druk: leerlingaantallen dalen, gebouwen verouderen en de kosten lopen op. Dat vraagt om eerlijke keuzes. We zetten in op multifunctioneel gebruik van schoolgebouwen zoals MFA’s en IKC’s, zodat onderwijs, kinderopvang en andere dorpsvoorzieningen samen op kunnen trekken. Kaderstellende documenten • Verordening Leerlingenvervoer 2025 • Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland 2019 • Beleidsregels Leerlingenvervoer 2026 • VVE Beleidskader SpelenderWijs 2020 • Beleidsregels gemeentelijke taken Wet kinderopvang Opsterland 2025 • Beleidsregel voor bekostiging gymnastiekruimte voor basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs 2014 • Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035 Reguliere werkzaamheden • Zorgen voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE).
• Zorgen voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting. • Samenwerking met kinderopvang en onderwijsbesturen. • Toezicht houden op en handhaven van kinderopvang. • Faciliteren van leerlingenvervoer. • Faciliteren van bewegingsonderwijs/gymnastiekvervoer. • Uitvoeren van de leerplichtwet. • Subsidiëren van cultuureducatie op scholen. • Faciliteren van onderwijshuisvesting. Thema: Onderwijs We vinden het belangrijk dat onderwijs en kinderopvang dichtbij, toegankelijk en van goede kwaliteit is. Onderwijs is de basis voor de toekomst van onze jeugd. Scholen spelen een centrale rol in de leefbaarheid van dorpen en worden waar mogelijk verbonden met andere voorzieningen, bijvoorbeeld integrale voorzieningen als multifunctionele accommodaties (MFA’s) of integrale kindcentra (IKC’s) waar onderwijs, kinderopvang en andere functies samenkomen. We zetten in op toegankelijk en toekomstbestendig basisonderwijs in onze dorpen. We hebben oog voor identiteit, taal en gelijke kansen voor alle kinderen. Daarbij versterken we de Fryske taal en cultuur door 22 een stevige verankering in kinderopvang, onderwijs en bibliotheken, zodat alle kinderen in Opsterland van jongs af aan met het Frysk in aanraking komen en zich meertalig kunnen ontwikkelen.