Begroting 2025
Tekst van het document
Thema Sport Wat willen we bereiken? Wij hebben goede sportaccommodaties. Sporten is bereikbaar voor iedereen Sport en bewegen zijn goed voor onze gezondheid. Daarom ondersteunen wij het verenigingsleven. We blijven de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties. Ook zetten we buurtsportcoaches in binnen het sociaal domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.
Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 hebben wij de benodigde en gewenste investeringen in buitensportaccommodaties tot en met 2040 in beeld gebracht De status van alle gemeentelijke buitensportvelden wordt in beeld gebracht, waardoor de kosten voor onderhoud en renovatie duidelijk zijn. Dit geldt voor zowel natuur- als kunstgrasvelden. Ook zijn de wensen van sportverenigingen in beeld gebracht. In 2025 is 75% van de sportaanbieders actief met sociaal veilige sport en positief sportklimaat In het Lokaal Sportakkoord 2.0 wordt deze actie benoemd. Sportverenigingen ondernemen acties op minimaal een vertrouwenscontactpersoon per dorp, een actief beleid rond veilig sportklimaat en/of het gratis verstrekken van Verklaringen Omtrent het Gedrag (VOG). In 2025 laten we minstens 120 volwassenen met een laag inkomen en minstens 150 kinderen structureel sporten Vanuit het Volwassenenfonds en het Jeugdfonds Sport & Cultuur worden contributies/abonnementen en benodigde sportattributen gefinancierd. In 2025 organiseren wij valpreventieve beweeginterventies We organiseren samen met buurtsportcoaches, fysiotherapeuten en huisartsen de valpreventieve beweeginterventies. Het doel hiervan is dat ouderen sterker worden en steviger op hun benen komen te staan. Hierdoor wordt het risico op vallen verkleind, waardoor het aantal ouderen dat hierdoor gebruik dient te maken van zorg vermindert.
We willen dat minimaal 100 ouderen van 65+ deelnemen, die een verhoogd risico hebben op vallen. We monitoren het sportgedrag van onze inwoners Vanuit het lokaal sportakkoord, willen we inzicht in hoeveel inwoners van Opsterland bewegen of sporten. We hebben zicht op de bij het NOC*NSF aangesloten sportleden en via buurtsportcoaches alle sportende kinderen van groep 3 tot en met 8. Er is een groep waarvan we niet weten of ze sporten, dit willen we inzichtelijk hebben. Het doel hiervan is om op basis van de verkregen data interventies op te zetten, waarmee wij meer inwoners kunnen laten sporten en bewegen. We realiseren in 2024 en 2025 de vernieuwing en uitbreiding van sportcentrum Kortezwaag in Gorredijk In Gorredijk werken we aan de toekomst van sportcentrum Kortezwaag. Samen met de exploitant en andere stakeholders zorgen we dat er in 2024/2025 een verbouwd en uitgebreid sportcentrum staat.
29
Wij onderzoeken in 2025 hoe wij gymnastiek- en turnverenigingen kunnen ondersteunen in hun bestaan om peuter- en kleutergymnastiek te behouden Wij onderzoeken in 2025 hoe wij gymnastiek- en turnverenigingen kunnen ondersteunen in hun bestaan om peuter- en kleutergymnastiek te behouden. Het doel is om in elk dorp peuter- en kleutergymnastiek te stimuleren. Wij stimuleren de begeleiding in de kinderopvang en het peuteronderwijs om kinderen zoveel mogelijk te laten bewegen We ontwikkelen samen met buurtsportcoaches een pakket om kinderen in kinderopvang en peuteronderwijs te stimuleren tot bewegen. Het doel is om jonge kinderen actief te betrekken bij beweging, wat hun gezonde ontwikkeling en welzijn bevordert.
Beleidsindicatoren Opsterland
Opsterland
Opsterland
Nederland
Nederland
Nederland
Beleidsindicatoren
Eenheid
2016
2020
2022
2016
2020
2022
Niet sporters
% Niet sporters
50,9%
53,3%
52,5
48,7%
49,3%
46,4
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 5 meegenomen. Exploitatie x € 1.000
Real. 2023
Begr. 2024
Begr. 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
(incl wijz.) Lasten
7.412
7.857
6.422
6.867
6.581
6.480
Baten
1.106
1.443
635
625
625
625
Saldo voor bestemming
-6.306
-6.414
-5.786
-6.242
-5.955
-5.855
Mutaties reserves Lasten
-
-
-
-
-
-
Baten
433
461
177
177
177
177
-5.873
-5.953
-5.609
-6.065
-5.778
-5.678
Saldo na bestemming
30
Specificatie per taakveld x € 1.000
Begr. 2024
Begr. 2025
Mut B24<>B25
697
512
-185
1.613
1.081
-533
5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie
414
366
-48
5.4 Musea
454
80
-374
5.5 Cultureel erfgoed
58
63
5
5.6 Media
777
797
19
5.7 Openbaar groen en (openlucht)recr.
3.844
3.522
-322
Totaal Lasten
7.857
6.422
-1.436
5.1 Sportbeleid en activering
537
353
-184
5.2 Sportaccommodaties
132
125
-7
5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie
49
-
-49
5.4 Musea
355
6
-349
2
2
-
(incl wijz.) Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties
Baten
5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media
30
30
-
5.7 Openbaar groen en (openlucht)recr.
339
119
-220
Totaal Baten
1.443
635
-808
Saldo voor bestemming
-6.414
-5.786
628
0
0
0
Onttrekkingen reserves
461
177
-284
Totaal mutaties reserves
461
177
-284
Saldo na bestemming
-5.953
-5.609
344
Stortingen reserves
Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2025 € 344.000 voordeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering: de lasten zijn in 2025 € 184.000 gedaald. In 2024 waren eenmalige kosten begroot voor: • Een specifieke uitkering Meerkosten Energie van Openbare Zwembaden (€ 87.000). De baten geven een tegengesteld effect. • Een specifieke uitkering Noodfonds Energie Amateur Sportverenigingen (€ 62.000). De baten geven een tegengesteld effect. Taakveld 5.2 Sportaccommodaties: de lasten zijn in 2025 € 533.000 gedaald. In 2024 waren eenmalige kosten begroot voor: • De subsidieregeling Tegemoetkoming Energiekosten Maatschappelijke Organisaties (€ 219.000, VJR 2024). • Een eenmalige compensatie van € 211.000 voor het tekort in de exploitatiekosten voor sporten recreatiecentrum Kortezwaag van het publieke deel over de jaren 2021 tot en met 2023 (raadsbesluit mei 2024). • Een bijdrage aan V.V. De Sweach (€ 60.000, raadsbesluit december 2023). Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie: de lasten zijn in 2025 € 48.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000.
31
Taakveld 5.4 Musea: de lasten zijn in 2025 € 374.000 gedaald. • In 2024 waren kosten begroot voor de regiodeal ZO Friesland (€ 349.000, VJR 2024). De baten geven een tegengesteld effect. Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed: de lasten zijn in 2025 € 5.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken): de lasten zijn in 2025 € 19.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie: de lasten zijn in 2025 € 322.000 gedaald. • In 2024 waren kosten begroot voor de regiodeal ZO Friesland (€ 220.000, VJR 2024). De baten geven een tegengesteld effect. • De afschrijvingskosten in 2025 zijn gedaald met € 52.000 doordat investeringen volledig zijn afgeschreven. Baten: Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering: de baten zijn in 2025 € 184.000 gedaald. • Een specifieke uitkering Meerkosten Energie van Openbare Zwembaden (€ 87.000). • Een specifieke uitkering Noodfonds Energie Amateur Sportverenigingen (€ 62.000). Taakveld 5.2 Sportaccommodaties: de baten zijn in 2025 € 7.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie: de baten zijn in 2025 € 49.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 5.4 Musea: de baten zijn in 2025 € 349.000 gedaald.
• In 2024 waren baten begroot voor de regiodeal ZO Friesland (€ 349.000, VJR 2024). Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie: de baten zijn in 2025 € 220.000 gedaald. • In 2024 waren baten begroot voor de regiodeal ZO Friesland (€ 220.000, VJR 2024). Reserves: De kosten voor recreatie en toerisme worden onttrokken uit de reserve Recreatie en toerisme (€ 177.000).
32
Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Inwoner voorop In Opsterland willen wij dat het goed gaat met onze inwoners. Wij vinden het belangrijk dat iedereen een fijn leven kan hebben en zijn eigen keuzes kan maken. Daarom kijken we naar wat er allemaal speelt in onze gemeenten en wat we kunnen doen om te helpen. Betaald werk We gaan een extra inspanning leveren om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan te helpen. We doen dit samen met onze partners in de arbeidsmarktregio. Hierdoor hebben minder mensen een bijstandsuitkering nodig en halen zij eigenwaarde uit het verdienen van eigen inkomen. In 2025 gaat de wet 'van school naar duurzaam werking. Het doel van dit wetsvoorstel is om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt de juiste begeleiding en ondersteuning te geven richting economische zelfstandigheid. Armoede We hebben als gemeente een beperkte rol bij het tegengaan van armoede. Die rol nemen we, bijvoorbeeld door meer in te zetten op schuldenpreventie. Een ander voorbeeld is dat we ervoor zorgen dat meer mensen die ervoor in aanmerking komen daadwerkelijk gebruik maken van onze gemeentelijke inkomensvoorzieningen. Vanaf 1 januari 2025 gaat de 'Participatiewet in Balans in werking'. Het doel van de wet is gemeenten meer ruimte te geven om te handelen vanuit de menselijke maat.
Zorg Wij willen gezondheid en welzijn zoveel mogelijk bevorderen en problemen zo vroeg mogelijk oplossen. Dit doen wij het liefst door het faciliteren en ondersteunen van de eigen familie, vrienden, het dorp en laagdrempelige vormen van hulp. We streven ernaar dat mensen eerder hulp krijgen, voordat problemen ernstig worden. Dit noemen wij de 'beweging naar de voorkant'. Om goed in te spelen om deze veranderingen willen wij meer werken in het gedachtegoed van positieve gezondheid. De aandacht gaat uit naar wat de inwoner kan en wil, en wat hun leven betekenisvol maakt; niet meer naar de klachten en het probleem. Jeugdhulp Bij de jeugdhulp gaat het allereerst om de jeugdige en om wat die nodig heeft. Tegelijk besteden we een groot deel van onze begroting aan die jeugdhulp. Daarom houden we deze hulp bereikbaar én betaalbaar. Ook hier richten we ons nadrukkelijk op het voorkomen van (duurdere) zorg. Net zoals we dat bij de WMO/zorg doen, nemen we diverse maatregelen om dat te bereiken. Daarbij werken we nauw samen met de scholen. Dorpen Hoe we met onze dorpen omgaan, staat ook in dit programma van de begroting. Nieuw dorpenbeleid wordt leidend voor de komende jaren. Daarnaast gaan we verder met de doarpspetearen (voorheen noemden we dit dorpstafels). Verder ronden de dorpen en de gemeente de actieplannen voor de dorpshuizen af.
Vluchtelingen Nog steeds vragen zowel vluchtelingen uit Oekraïne als statushouders en vluchtelingen uit de rest van de wereld onze aandacht. De huisvesting van vluchtelingen en statushouders voeren wij projectmatig uit. Dat staat daarom in de paragraaf Projecten. Kaderstellende documenten Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Beleidsnota nieuwe Wet inburgering 2022 Fryske Regiovisie Jeugd 2023 Visie complementaire ondersteuning 2023 Kadernota Dorpshuizenbeleid 2021 - 2026 33
Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Opsterland 2023 Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Opsterland 2023 Re-integratieverordening gemeente Opsterland 2023 Verordening Hart voor de Jeugd 2024 Reguliere werkzaamheden • Verstrekken bijstandsuitkeringen • Ondersteuning bij re-integratie naar regulier werk of werk via Caparis • Aanbieden jeugdhulp en andere ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen • Aanbieden ondersteuning WMO voor ouderen, mantelzorgers e.d. (bijvoorbeeld huishoudelijke hulp, hulpmiddelen, gehandicaptenparkeerplaats) • Zorgen voor dagbesteding en begeleiding • Ondersteuning bij geldzorgen en schulden • Zorgen voor inburgering statushouders • Zorgen voor opvang vluchtelingen Oekraïne • Subsidiëren sociaal-cultureel werk • Bieden welzijnswerk (jongerenwerk e.d.) • Ondersteuning dorpen, dorpshuizen en plaatselijk belangen • Behandeling klachten en bezwaren
Thema Uitvoering sociale wetgeving Wat willen we bereiken? Meer inwoners zijn financieel gezond We dragen bij aan het bestrijden armoede en het vergroten de bestaanszekerheid van kwetsbare inwoners. Daar sluit ons beleid op aan: beleid voor gemeentelijke inkomensvoorzieningen, armoedeen minimabeleid en de gemeentelijke schuldhulpverlening. Inwoners weten onze voorzieningen weten te vinden. Tegelijkertijd, de rol van ons als gemeente is beperkt. De rijksoverheid kan het meeste doen om armoede tegen te gaan.
Wat gaan we daarvoor doen? De gemeenteraad stelt een beleidsnota voor minima en armoede vast We stellen een beleidsnota minima en armoedebeleid op. Het besteedbaar inkomen van de minima is (ook in Opsterland) de laatste jaren steeds meer onder druk komen te staan. Daarom is het belangrijk om met een visie te komen voor het beleid rondom armoedebestrijding. We bereiden ons voor op de nieuwe wettelijke taak van basisdienstverlening voor schuldhulpverlening Het rijk wil dat iedere gemeente dezelfde ‘basisdienstverlening’ voor schuldhulpverlening gaat aanbieden. In 2025 voeren we dit ook in bij de gemeente Opsterland. Belangrijkste punten zijn het aanbieden van een saneringskrediet, een aflostermijn van 18 maanden en het bieden van nazorg. We continueren onze inzet met betrekking tot de communicatie over financieel gezond gedrag en de gemeentelijke inkomensvoorzieningen We willen stimuleren dat inwoners financieel gezond blijven. We zetten een voorlichtingscampagne op voor scholen, sportverenigingen en andere maatschappelijke organisaties. Daarnaast maken we onze hulpverlening en inkomensvoorzieningen bekend via de gemeentewebsite en onze spreekuren in de bibliotheek. We implementeren de wetswijziging Participatiewet in Balans In 2025 wordt met Participatiewet in Balans een belangrijke wetswijziging van de Participatiewet ingevoerd. We implementeren deze wet.
Hierdoor kunnen we als gemeente meer maatwerk bieden en meer vanuit de menselijke maat werken in onze dienstverlening voor inwoners in de bijstand.
34
Wat willen we bereiken? Minder inwoners leven van een bijstandsuitkering We verlagen of stabiliseren het aantal bijstandsuitkeringen door middel van re-integratie. Dat doen we door inwoners te laten uitstromen uit de bijstand. We voorkómen dat in inwoners de bijstand instromen. Inwoners hebben mogelijkheden om deel te nemen of terug te keren naar de arbeidsmarkt. We vergelijken onze cijfers ook met vergelijkbare gemeenten in onze regio. Dat doen we op basis van de benchmark Divosa Werk en Inkomen.
Wat gaan we daarvoor doen? Caparis ontwikkelt zich verder naar een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf Caparis gaat zich de komende jaren ontwikkelen tot een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dat vraagt ook inzet van ons als gemeente. In 2025 gaan we als gemeente 5 extra afspraakbanen en 2 extra plekken Beschut Werk bij Caparis realiseren. Ook gaan er inburgeraars vanuit Opsterland bij Caparis participatie-uren uitvoeren, als verplicht onderdeel van hun inburgering. Daarnaast onderzoeken we in 2025 de mogelijkheden voor extra impulsgelden vanuit het rijk voor het verstevigen van de infrastructuur voor sociale ontwikkelbedrijven, zoals Caparis. Op dit moment zijn we ook bezig met een plan van aanpak voor een pilot basisbanen via Caparis, dat begin 2025 ter besluitvorming ligt bij de gemeenteraad. We bereiden ons voor op de implementatie van het wetsvoorstel ‘van school naar duurzaam werk’ en het wetsvoorstel Participatiewet in Balans De invoering van de wet 'van school naar duurzaam werk' en de wet Participatiewet in Balans staat gepland voor 2025. Het kabinet wil met het wetsvoorstel ‘van school naar duurzaam werk’ jongeren met (een mogelijke) afstand tot de arbeidsmarkt en voortijdige schoolverlaters een betere begeleiding bieden bij de overgang van school naar werk.
In het wetsvoorstel van school naar duurzaam werk wordt daarvoor een aantal maatregelen voorgesteld, die de wettelijke taken van scholen en gemeenten wijzigen of uitbreiden. De te ondersteunen doelgroep kwetsbare jongeren wordt bijvoorbeeld uitgebreid van 23 jaar tot 27 jaar. Het kabinet wil met het wetsvoorstel Participatiewet in Balans de hardheden uit de huidige wet wegnemen en deze eenvoudiger, begrijpelijker en beter aansluitend maken. De aangepaste Participatiewet wil mensen meer centraal stellen, gaat uit van vertrouwen en sluit beter aan op wat mensen (aan)kunnen en nodig hebben (zoals ook nadruk op maatschappelijke participatie, dan alleen werk). Beide wetsvoorstellen moeten nog door de Eerste en de Tweede Kamer. We intensiveren onze aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt Samen met Caparis werken we aan de talenten van de uitkeringsgerechtigden. We ontwikkelen in 2025 een traject gericht op maatschappelijke participatie en op het mensen in beweging krijgen door sport en bewegen. We zetten in op basisbanen voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. We stimuleren de participatie van inburgeraars, o.a. met 16 werkervaringsplekken bij Caparis Voor inburgeraars hebben we een weekvullend programma op grond van de Wet Inburgering 2021.
Zij volgen taallessen via Firda of Stavoor, doen werkervaring op bij Caparis of andere werkgevers en krijgen ook maatschappelijke begeleiding via Code Hans. Het doel is dat inburgeraars in Opsterland zo snel mogelijk actief meedoen en zo snel mogelijk uitstromen naar betaald werk. We bieden ook een werkervaringsplek aan binnen onze ambtelijke organisatie. We werken de Strategische Koers 2022-2026 voor de arbeidsmarktregio uit in meerdere uitvoeringsplannen De gemeente Opsterland werkt samen met onder andere onderwijspartners, zorgpartijen, UWV, de provincie en andere gemeenten. Wat we samen willen bereiken hebben we vastgelegd in de Strategische Koers 2022-2026 voor de Arbeidsmarktregio (Fryslân Werkt). In het kader van de hervorming van de infrastructuur van de arbeidsmarkt, wordt in de Arbeidsmarktregio Fryslan ook samen gewerkt aan het vormen van een regionaal werkcentrum, door het verstevigen van de samenwerking tussen betrokken partners in de regio. Er wordt bijvoorbeeld gewerkt aan 1 regionaal loket, waar werkzoekenden en werkgevers elkaar regionaal beter kunnen vinden. 35
Thema Maatschappelijke ondersteuning Wat willen we bereiken? Inwoners houden de regie over hun eigen leven en kunnen zelfstandig blijven wonen Inwoners houden de regie over hun eigen leven. Zo kunnen zij zelfstandig blijven wonen. De gemeente en andere professionals maken dit mogelijk, ze stimuleren en ondersteunen als dat nodig is. De mienskip vormt daarbij een sterke basis waar inwoners op terug kunnen vallen.
Wat gaan we daarvoor doen? De gemeenteraad stelt een Lokale Inclusie Agenda vast In 2024 is er gewerkt aan een Lokale Inclusie Agenda. In 2025 wordt het beleidsplan voorgelegd aan de gemeenteraad. De acties en actieplannen die daaruit voortvloeien worden in gang gezet. Er wordt een beleidsnotitie over mantelzorg aan u voorgelegd Het mantelzorgbeleid dat in 2024 is toegezegd en wordt in 2025 voorgelegd aan de gemeenteraad. We kopen nieuwe wmo-maatwerkvoorzieningen in. De contracten voor het leveren van Wmo maatwerkvoorzieningen eindigen op 31 december 2025. In 2025 worden de maatwerkvoorzieningen opnieuw ingekocht, waarbij ook de mogelijkheid van gebiedsgericht inkopen wordt onderzocht. De inkoop doen we in OWO verband. Mogelijk dat n.a.v. uitgangspunten van de inkoop, de Wmo verordening aangepast moet worden. We voeren in 2025 een verkennend onderzoek uit naar de ondersteuning van mensen met onbegrepen gedrag We gaan in 2025 stappen zetten om de huisvesting en de ondersteuning van mensen met onbegrepen gedrag, te realiseren. Deze mensen worden nu vaak tijdelijk opgevangen in maatschappelijke opvang of op plekken waar permanente bewoning niet mogelijk is. Om deze groep permanente huisvesting te bieden in een prikkelarme omgeving, is het realiseren van onconventionele woonplekken noodzakelijk.
Wij stellen een nieuwe subsidieregeling voor sociaal-cultureel werk op In 2025 stellen we een nieuwe subsidieregeling huisvestingskosten sociaal-cultureel werk op. Wij stellen een uitvoeringsagenda dementievriendelijke gemeente op Het aantal inwoners dat te maken krijgt met dementie stijgt. We stellen in 2025 een uitvoeringsagenda op waarin concrete stappen om een dementievriendelijke gemeente te worden zijn uitgewerkt. In 2025 breiden we de bestaande Odensehuizen verder uit. In de Odensehuizen kunnen mensen met (beginnende) dementie en hun mantelzorgers terecht voor ondersteuning.
Wat willen we bereiken? Met preventie voorkomen en beperken we problemen en versterken we de zelfredzaamheid Wij werken aan een samenleving met inwoners die samen redzaam zijn en zich op elkaar betrokken voelen. Een samenleving waarin iedereen zich goed kan ontwikkelen, in een gezonde en veilige omgeving. Inwoners die actief deelnemen aan de samenleving helpen mee aan de vitaliteit en het welzijn van die samenleving. We zoeken oplossingen meer in de eigen leefwereld van inwoners dan in professioneel handelen. We gaan eerder en beter in gesprek met inwoners. We sluiten aan bij vraagstukken in en van het dorp. Zo zorgen we ervoor dat we toekomstbestendig voorzieningen aan onze inwoners leveren.
Wat gaan we daarvoor doen? We stellen in 2025 een plan van aanpak op voor GALA en voeren dat uit
36
In 2025 ontvangen wij een specifieke uitkering (SPUK) voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We stellen een plan van aanpak op voor de inzet van deze middelen, die grotendeels bestaande middelen onder één noemer samenvoegen. Hierdoor versterken het GALA-plan en de huidige preventieagenda elkaar. We werken samen met de dorpen aan een lokale aanpak. We voeren het actieplan preventie voor 2025 uit De omslag naar preventie is nodig om de zorg toekomstbestendig te maken. De Preventieagenda 2021-2030, met zeven actielijnen als uitgangspunt, werd in 2021 door de raad vastgesteld. Jaarlijks stellen we een actieplan preventie op, waarin we de actielijnen verder uitwerken met onze partners en inwoners. In 2025 staat het gesprek over Positieve Gezondheid met stakeholders centraal.
Thema Jeugdhulp Wat willen we bereiken? Jeugdigen ontwikkelen zich zo goed mogelijk Door vroegsignalering en preventie ondersteunen we (aanstaande) kwetsbare ouders en kwetsbare jeugdigen op een toegankelijke manier. We zijn waar de jeugdige is. En we hebben netwerkgerichte brede aanpak. Daarmee bereiken we het volgende: • • • • • •
Ouders zijn veerkrachtig. Ze hebben minder professionele hulp nodig. Kinderen en ouders met een hulpvraag zijn sneller in beeld. Ze worden eerder geholpen. Het middelengebruik onder jeugdigen daalt. Ouders geven hierin het goede voorbeeld. Er is een doorgaande lijn in zorg en ondersteuning. (Jong)volwassenen raken niet tussen “wal en schip“. Lichte opgroei- of opvoedvragen lossen we zoveel mogelijk op in het dagelijks leven. De sociale en pedagogische basis voor jeugdigen in onze gemeente is in 2025 versterkt.
Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 geven we invulling aan het project ‘Van 18- naar 18+’ In 2025 hebben we het project 'Van 18- naar 18+’ uitgevoerd. Dit project draagt bij aan een soepele overgang voor jongeren richting volwassenheid en alle verantwoordelijkheden die hierbij horen. We geven in 2025 invulling aan de Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)-aanpak voor jeugdigen van 10 tot 18 jaar In 2025 voeren wij de - in 2024 bepaalde - speerpunten van OKO uit. Daarnaast levert GGD Fryslân de OKO-monitor op in het najaar 2025. De uitkomsten van de OKO-monitor en de daaropvolgende dialoogsessies zijn input voor de speerpunten in 2026. We monitoren, evalueren, stellen bij en continueren in 2025 de samenwerking tussen het onderwijs en zorg in de aanpak ‘Consulent Jeugd op school’ In 2025 sluiten we de pilotfase van ‘Consulent Jeugd op school’ af, waarbinnen de consulenten Jeugd meer uren per scholen beschikbaar hebben. We onderzoeken in 2025 op welke manier deze aanpak ingebed kan worden op alle scholen in de gemeente Opsterland. Tevens werken we in 2025 volgens een gezamenlijke ondersteuningsroute (Onderwijs en Zorg) op school, waarbinnen de consulent Jeugd en ook het aanbod en mogelijkheden van het voorliggend veld een duidelijke rol hebben.
We ontwikkelen in 2025 de preventieve aanpak (Kansrijke start) door, voor kinderen tussen de 10 maanden en 2,5 jaar We voeren het actieprogramma preventie jeugd uit. Onderdeel hiervan is dat we in 2025 de actielijnen van ‘Kansrijke start’ uitvoeren.
37
Wat willen we bereiken? Voor de meest kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen is passende jeugdhulp beschikbaar Soms hebben kinderen en gezinnen jeugdhulp nodig. We letten dan altijd op de situatie van het gezin waarin een jeugdige opgroeit. Het moet voor jeugdigen en hun ouders helder zijn waar jeugdhulp voor is en waarvoor niet. Met beperkte mensen en middelen maken wij duidelijke keuzes wie in aanmerking komt voor professionele jeugdhulp. Daarbij helpen wij de meest kwetsbaren altijd. Onze doelen zijn: • • •
Jeugdigen en hun gezinnen ontvangen zware jeugdhulp zo lang als dat nodig is. Professionals weten wanneer ze kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen moeten verwijzen naar professionele jeugdhulp. Jeugdigen maken in 2025 minder gebruik van residentiële jeugdhulp dan in 2023.
Wat gaan we daarvoor doen? We voeren in 2025 de acties uit van de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 In 2025 starten we met de uitvoering van deze ontwikkelopgaven en meten we de voortgang met de monitor ‘Hervormingsagenda’. Van 2023 tot 2028 pakken we knelpunten in de jeugdzorg structureel aan om het stelsel financieel houdbaar te maken. Een deel van deze opgaven is al verwerkt in de Fryske Regiovisie Jeugdhulp en het Toekomstscenario Fryslân. We voeren in 2025 de acties uit van het actieprogramma Fryske Regiovisie Jeugdhulp 20222026 In 2025 werken we aan de thema's uit het actieprogramma Fryske Regiovisie Jeugdhulp 2022-2026. We versterken de samenwerking tussen onderwijs, gemeenten en jeugdhulp met een plan voor collectieve jeugdhulp in het (S)BO en VSO. We ontwikkelen een provinciale aanpak voor beter zicht op verzuim en thuiszitters. We voeren in 2025 de acties uit van het Toekomstscenario Fryslân In 2025 bereiden we activiteiten voor om in 2026 de kind- en beschermingsketen in Fryslân te versimpelen. De keten wordt gezinsgericht, eenvoudig, rechtsbeschermend, transparant en lerend ingericht. We borgen en promoten de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties, vergroten de expertise van consulenten, en implementeren de visie gefaseerde ketenzorg.
Daarnaast ontwikkelen we een Serious Game om professionals te trainen in het signaleren en melden van huiselijk geweld en kindermishandeling. Wij evalueren in 2025 de aanpak gericht op het normaliseren van problematiek In 2025 evalueren we onze aanpak om jeugdproblematiek bij jongeren en ouders te normaliseren. We blijven de afspraken met externe verwijzers over het gebruik van het opvoedkwadrant van SDF voor zorgindicaties monitoren en controleren op onnodig langdurige intensieve jeugdzorg. Daarnaast evalueren en breiden we indien nodig de mogelijkheden voor vaktherapie uit als ondersteuning tussen preventie en zwaardere zorg.
Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Wat willen we bereiken? In elk dorp waar nu ook een dorpshuis is, is een dorpshuisfunctie aanwezig In elk dorp waar nu een dorpshuis is, blijft een toekomstbestendige dorpshuisfunctie aanwezig. Dat vergroot de sociale samenhang. We gaan daarbij uit van maatwerk per dorp. Hoe zo'n ontmoetingsruimte er uit ziet, kan heel verschillend zijn. De kracht van de dorpshuisbesturen is het grote zelf organiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving en bij het coalitieakkoord “Meiinoar foarút”. We hebben als gemeente een verbindende rol en we maken de dorpshuisfunctie mede mogelijk. We zorgen voor de juiste randvoorwaarden. Daardoor kunnen de dorpshuisbesturen zelf duurzaam zo'n 38
dorpshuisfunctie exploiteren. We streven ernaar dat dorpshuisbesturen zelfredzaam zijn. Zij beheren, exploiteren en onderhouden de dorpshuizen in hun eigen dorp.
Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren toekomstbestendige dorpshuisfuncties in de dorpen. In 2022 zijn voor alle dorpshuizen koersplannen opgesteld. In 2023 zijn hiervoor actieplannen opgesteld en is gestart met de uitvoering. 1. De actieplannen zijn afgerond 2025. 2. Wij hebben structureel ambtelijk overleg met ieder dorpshuisbestuur om de stand van zaken te bespreken. 3. Wij hebben een onderhoudsregeling opgesteld voor de geprivatiseerde dorpshuizen.
Wat willen we bereiken? Wij zoeken de verbinding met de dorpen en enthousiasmeren inwoners om initiatieven te starten om hun leefomgeving te verbeteren Wanneer inwoners een initiatief hebben, denken we als gemeente mee vanuit de mogelijkheden. Wij hebben daarvoor duidelijke kaders. Daarbij is maatwerk mogelijk in ieder dorp en voor elk initiatief.
Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 hebben in alle dorpen Doarpspetearen plaatsgevonden In 2025 organiseren we Doarpspetearen in de resterende 7 dorpen. In 2024 hebben wij hier een start meegemaakt. De Doarpspetearen heetten voorheen Dorpstafels. De Doarpspetearen zijn gesprekken met inwoners over de ontwikkelingen in hun dorp. Wij continueren de subsidieregeling Dorpsbudgetten De Plaatselijke Belangen ontvangen Dorpsbudgetten. Hiermee kunnen zij naar eigen inzicht projecten en activiteiten ondersteunen die de leefbaarheid in het dorp versterken en inwonerparticipatie vergroten. Wij ondersteunen minimaal 15 inwonersinitiatieven met een financiële bijdrage vanuit de subsidieregeling Foar ús Doarp Foar ús doarp is een subsidieregeling voor initiatieven die als doel hebben: het stimuleren van leefbaarheid en/of sociale samenhang in buurten, wijken of het dorp. We brengen de subsidieregeling onder de aandacht via de nieuwsbrief 'Nijs foar en út de doarpen'.
39
Beleidsindicatoren
Opsterland Opsterland Opsterland Opsterland Nederland Nederland Nederland Nederland Beleidsindicatoren
Eenheid
2020
2021
2.022
2023
2020
2021
2.022
2023
Banen
Aantal per 1.000
638
653
654
680,2
796
805
825
836,6
1%
1%
1%
*
1%
1%
1%
*
4%
4%
4%
*
6%
6%
6%
*
3%
2%
2%
*
2%
2%
1%
*
69%
71%
1
73,3%
70%
70%
1
7310,0%
379 ^
292
258,2
242,8
460^
431
366,7
344,8
172,6
183,4
206,8
206,1
202,0
197,7
197,7
191,5
10,2%
9,6%
11,1%
11,9
11,9%
10,5%
13,2%
13,5
1,7%
1,7%
1,4%
1,5
1,2%
1,2%
1,2%
1,1
0,2%
0,3%
0
*
0,4%
0,3%
0
*
610
610
610
600
700
649
700
700
inwoners in de leeftijd 15-64 jaar Jongeren met een
% 12 tot en met
delict voor de rechter
21 jarigen
Achterstand onder
% Kinderen in
jeugd - Kinderen in
uitkeringsgezin
uitkeringsgezin Achterstand onder de
% Werkloze
jeugd - Werkloze
jongeren
jongeren Netto
% Van de
arbeidsparticipatie
werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking
Personen met een
Aantal per 10.000
bijstandsuitkering
inwoners
Lopende re-
Aantal per 10.000
integratievoorzieningen inwoners van 1564 jaar Jongeren met
% Van alle
jeugdhulp
jongeren tot 18 jaar
Jongeren met
% Van alle
jeugdbescherming
jongeren tot 18 jaar
Jongeren met
% Van alle
jeugdreclassering
jongeren van 12 tot 23 jaar
WMO Clienten met een Aantal per 10.000 maatwerkarrangement inwoners
* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 17 juli 2024 ^ De daling van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2020 wordt veroorzaakt door het beroep op de (tijdelijke) TOZO regeling.
40
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves van programma 6 meegenomen. Exploitatie x € 1.000
Real. 2023
Begr. 2024
Begr. 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
44.096
40.422
40.322
40.241
(incl wijz.) Lasten
40.395
45.681
Baten
10.970
14.693
13.060
10.108
9.983
9.983
Saldo voor bestemming
-29.425
-30.987
-31.035
-30.314
-30.339
-30.258
Lasten
310
30
30
30
30
30
Baten
366
308
80
-
-
-
-29.369
-30.709
-30.985
-30.344
-30.369
-30.288
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
41
Specificatie per taakveld x € 1.000
Begr. 2024
Begr. 2025
Mut B24<>B25
(incl wijz.) Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
7.044
5.498
-1.546
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorziening Intergraal
1.080
835
-245
6.3 Inkomensregelingen
11.445
11.441
-4
6.4 Begeleide participatie
3.523
3.410
-112
6.5 Arbeidsparticipatie
1.347
1.282
-65
6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)
1.200
1.200
-
6.711 Hulp bij het huishouden (WMO)
3.129
3.129
-
6.712 Begeleiding (WMO)
1.925
1.925
-
6.713 Dagbesteding (WMO)
1.150
1.150
-
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal
6.924
7.324
400
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal
850
850
-
6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk
1.000
1.000
-
550
550
-
7
7
-
6.792 PGB Jeugd 6.811 Beschermd wonen (Wmo) 6.821 Jeugdbescherming
700
700
-
6.91 Coördinatie en beleid Wmo
3.613
3.420
-193
6.92 Coördinatie en beleid Jeugd
193
374
181
45.681
44.096
-1.585
4.578
3.173
-1.404
50
-
-50
9.407
9.407
-
Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorziening Intergraal 6.3 Inkomensregelingen 6.5 Arbeidsparticipatie
54
-
-54
6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)
230
230
-
6.811 Beschermd wonen (Wmo)
375
250
-125
Totaal Baten
14.693
13.060
-1.633
Saldo voor bestemming
-30.987
-31.035
-48
Stortingen reserves
-30
-30
0
Onttrekkingen reserves
308
80
-228
Totaal mutaties reserves
278
50
-228
-30.709
-30.985
-276
Saldo na bestemming
Toelichting op de financiën Algemeen: Nieuwe taakvelden jeugd en WMO Vanaf 2023 geldt voor gemeenten een verfijnde Iv3-indeling voor Jeugd en Wmo. Deze nieuwe indeling heeft tot knelpunten geleid bij veel gemeenten, vooral op het terrein van Jeugd. Daarom hebben VWS, BZK en VNG gewerkt aan een aangepaste Iv3-indeling voor Jeugd en Wmo per 2025. Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Om de totale uitgaven voor Jeugd en Wmo inzichtelijk te krijgen en meer inzicht te krijgen in het zogenoemde voorliggend veld, is ervoor gekozen om de uitgaven aan de toegang en eerstelijnsvoorzieningen apart voor Jeugd en Wmo uit te vragen. Voorheen stonden deze uitgaven in taakveld 6.2.
42
Jeugd Eén van de knelpunten van de indeling op het terrein van Jeugd was dat gemeenten hun kosten niet goed konden toedelen aan deze taakvelden. Bij de nieuwe indeling is daarom gekozen voor een hoger abstractieniveau. Daarbij is aangesloten bij de categorieën van de CBS-beleidsinformatie Jeugd (jeugdhulp zonder verblijf, jeugdhulp met verblijf, jeugdbescherming, jeugdreclassering, pgb). Daarnaast wordt specialistische zorg op lokaal, regionaal en/of landelijk niveau inzichtelijk. Het saldo van dit programma is in 2025 € 276.000 nadeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: de lasten zijn in 2025 € 1.546.000 gedaald. In 2024 waren kosten begroot voor: • De opvang van ontheemden uit Oekraïne (€ 4.1 mln.). Voor 2025 is hiervoor € 2,8 mln. opgenomen. Deze daling van € 1,3 mln. geeft bij de baten een tegengesteld effect. • De regiodeal ZO Friesland (€ 53.000, VJR). De baten geven een tegengesteld effect. • De uitvoering van de Welzijnsnota (€ 55.000, VJR2024). Taakveld 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen: de lasten zijn in 2025 € 245.000 gedaald. In 2024 waren kosten begroot voor: • Het versterken van de lokale gemeentelijke toegang (€ 195.000, PPB2021). • De inzet van een Wijk-GGD-er (€ 50.000). De baten geven een tegengesteld effect. Taakveld 6.3 Inkomensregelingen: de lasten zijn in 2025 € 4.000 gedaald.
Dit taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 6.4 Begeleide participatie: de lasten zijn in 2025 € 112.000 gedaald. • In 2025 wordt een uitstroom verwacht van werknemers SW bij Caparis, Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie: de lasten zijn in 2025 € 65.000 gedaald. • In 2024 waren kosten begroot voor de ESF+regeling (Europees Sociaal Fonds) (€ 54.000). De baten geven een tegengesteld effect. Taakveld 6.751: de lasten zijn met € 400.000 gestegen. • In 2025 is er voor € 450.000 aanvullende lasten jeugdzorg opgenomen. Na 2025 zijn deze extra middelen niet nodig vanwege aanvullende maatregelen op beleid en uitvoering. Taakveld 6.91 en 6.92 Coördinatie en beleid Wmo en Jeugd: de lasten zijn in 2025 per saldo € 12.000 gedaald. • Deze mutatie is het gevolg van de nieuwe taakvelden voor Wmo en Jeugd. Baten: Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: de baten zijn in 2025 € 1.404.000 gedaald. • De baten voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne zijn in 2025 lager begroot (€ 1,3 mln.). • In 2024 waren baten begroot voor de regiodeal ZO Friesland (€ 53.000, VJR). Taakveld 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen: de baten zijn in 2025 € 50.000 gedaald. • In 2024 is een subsidie toegekend voor een Wijk-GGD-er (€ 50.000). Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie: de baten zijn in 2025 € 54.000 gedaald. • In 2024 waren baten van de ESF+gelden begroot (€ 54.000).
Taakveld 6.811 Beschermd Wonen: de baten zijn € 125.000 gedaald. • Deze mutatie is het gevolg van de overheveling van cliënten van Beschermd Wonen (BW) WMO naar BW WLLZ en de aanpassing van de landelijke budgetten. Reserves: In 2025 wordt € 30.000 in de reserve Verbouw Dorpshuizen gestort en € 80.000 wordt onttrokken voor extra inzet voor taken op het gebied van participatie.
43
Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu samen met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid Duurzaamheid en minder gebruik van energie en grondstoffen zijn nodig om onze samenleving leefbaar te houden. Als gemeente geven we het goede voorbeeld. Bijvoorbeeld door het verduurzamen van gebouwen en het vergroten van de biodiversiteit. We houden daarbij rekening met wat gezichtsbepalend is of wat cultuurhistorisch waarde heeft. Samenhang De aandacht voor duurzaamheid heeft veel samenhang met een goede aandacht voor de natuur, de landbouw, de waterkwaliteit enzovoort. Bij het nemen van maatregelen houden we met die samenhang zo veel mogelijk rekening. Gezondheid Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.
Kaderstellende documenten Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Watertakenprogramma 2020 – 2025 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2018 Omgevingsvisie 2015-2030 Transitievisie Warmte gemeente Opsterland Zonneplan Opsterland Reguliere werkzaamheden • Stimuleren gezondheidsprojecten, bijvoorbeeld via de buurtsportcoaches • Accounthouderschap dorpen voor energietransitie • Accounthouderschap groene ondernemers (bijvoorbeeld ontwikkelaars zonneparken) • Onderhouden openbare verlichting • Onderhouden riolering en watergangen
Thema Milieu Inleiding In het Nationaal Deltaprogramma 2022 staan plannen van de overheid. Het doel is om alle steden, dorpen en buitengebieden zo in te richten, dat we voorbereid zijn op de gevolgen van toenemende hitte, droogte en extreme neerslag. In 2015 hebben alle overheden samen al afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en water robuust is ingericht. Zo mogen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen de risico’s door extreem weer en overstromingen niet verder toenemen. We moeten de bestaande ruimte zo beheren en onderhouden dat de kans op schade en slachtoffers afneemt.
44
Met andere overheden in Fryslân hebben we de ‘klimaatstresstest’ uitgevoerd. Dat is een eerste stap naar een klimaat adaptieve (we passen ons aan het veranderende klimaat aan) en water robuuste (we kunnen het regenwater aan) omgeving. We hebben deze kwetsbaarheden nader onderzocht. Nu zijn we toe aan het maken van keuzes voor mogelijke oplossingsrichtingen.
Wat willen we bereiken? De omgeving en het rioolstelsel in Opsterland zijn klimaat adaptief en water robuust Wanneer riolering aan vervanging toe is, vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden stelsel. Als we nieuwe riolering aanleggen bij uitbreidingsplannen, is die klimaat adaptief en toekomstbestendig. Alleen als dat niet doelmatig kan, vervangen we het riool door een gemengd riool. We kijken ook naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Voorbeelden zijn het aanleggen van wadi's of aanpassingen aan de weg voor tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg.
Wat gaan we daarvoor doen? We hebben in 2025 100% van de huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld In 2025 hebben we alle huidige en te verwachten knelpunten van wateroverlast in beeld. De gemeenteraad heeft dan de kaders bepaald om deze knelpunten op te lossen.
Wat willen we bereiken? Vrijwilligers ruimen het zwerfafval op We maken in alle dorpen actieve himmelploegen mogelijk.
Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Het landelijke zwerfafvalbudget liep van 2013 - 2022. Er komt een nieuwe regeling. We kunnen dan het budget voor 2024 met terugwerkende kracht aanvragen. We maken het mogelijk dat er in alle dorpen actieve himmelploegen zijn. Daarvoor benaderen we de dorpen zonder himmelploeg actief. Dat doen we via de verenigingen van plaatselijk belang.
Wat willen we bereiken? Er is een gezonde balans tussen natuurlijke duisternis en een veilige leefomgeving Het verlichten van de openbare ruimte kent voor- en nadelen. Verlichting kan zorgen voor lichtvervuiling en het kost geld. Tegelijk kan verlichting helpen om de omgeving veilig en leefbaar te maken. We zorgen voor een goede balans tussen die twee.
Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 is 95% van de huidige installaties voorzien van Ledverlichting In 2025 is 95% van het huidige areaal voorzien van de energiezuinige en duurzame LED-techniek. Dit doen we door het plaatsen van nieuwe armaturen wanneer de oude (bijna) zijn afgeschreven. Of we gebruiken retrofit, waarbij het binnenwerk wordt omgezet.
45
Thema Gezondheid en Leefstijl Wat willen we bereiken? Onze inwoners sporten en bewegen om gezond te blijven Door actief sporten en bewegen doen inwoners mee aan de samenleving. Ze werken ook aan de eigen lichamelijke en geestelijke gezondheid. Sporten en bewegen zorgen dat inwoners zich fitter en energieker voelen. Sporten en bewegen helpen bij een gezonde leefstijl en een samenleving waarin iedereen meedoet.
Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 gaan we onderzoeken hoe wij de leefomgeving gezond kunnen houden In 2025 gaan we onderzoeken hoe wij de leefomgeving gezond kunnen houden in de vorm van een risicoanalyse. Hiermee geven we onder meer uitvoering aan de Preventieagenda en Omgevingsvisie. Uit het onderzoek kan een advies volgen dat uitgevoerd wordt in 2026. In 2025 haalt minstens 75% van de scholen het Gezonde school-vignet Wij borgen de aanpak Sûn Opsterlân als aanjager van de gezonde leefstijl. Wij stimuleren alle basisscholen aan de slag te gaan om het Gezonde School-vignet te halen. Om dat daarna in hun schoolbeleid vast te leggen. In 2025 behaalt minstens 75% van de scholen het gezonde school-vignet. In 2025 hebben 3 sportverenigingen een gezond voedingsaanbod in hun kantine Sûn Opsterlân is de aanjager van de gezonde levensstijl in Opsterland. Samen met GGD Fryslân en Teamfit helpen wij het aanbod in sportverenigingen gezonder te maken.
Thema Duurzaamheid Wat willen we bereiken? De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid Wij geven als gemeente het goede voorbeeld. Daarmee inspireren we onze inwoners, organisaties en bedrijven. We benutten kansen om onze gebouwen, ons wagenpark en ons gereedschap te verduurzamen en duurzaam in te kopen. Goede voorbeelden maken wij zichtbaar.
Wat gaan we daarvoor doen? In 2026 is de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap. In 2026 is de helft van ons gemotoriseerde gereedschap elektrisch (ten opzichte van 10% in 2022). Wij nemen concrete maatregelen om onze gemeentelijke gebouwen te verduurzamen Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren ruimschoots aan de wettelijke duurzaamheidseisen. We hoeven nu geen grote investeringen te doen. Bij het (groot) onderhoud benutten wij kansen om verder te verduurzamen. Er is DUMAVA subsidie ontvangen bij de verbouw/uitbreiding van De Wier Ureterp, voor SOC Kortezwaag en voor de BHS in Gorredijk. Uitvoering is grotendeels in 2025. Wij organiseren en faciliteren campagnes op het gebied van duurzaamheid en energietransitie In 2025 gaan wij door met het organiseren en faciliteren van campagnes. Dit doen wij om bewustwording, betrokkenheid en kennis op het gebied van duurzaamheid en energietransitie te vergroten. Dit doen wij bijvoorbeeld op scholen met de Duurzame Doe Week, Natuur en Milieu Educatie en Junior Energiecoach, en met Webinars, informatie- en netwerkbijeenkomsten, energie(bespaar)markten en een Duurzame Huizenroute.
46
Wij voeren het communicatieplan en de reductiemaatregelen van de CO2-prestatieladder uit In 2024 hebben wij ons laten certificeren op de CO2 Prestatieladder Niveau 3. Hiermee hebben we onze CO2 Footprint in kaart gebracht, reductiemaatregelen opgesteld en een bijpassend communicatieplan vastgesteld. In 2025 maken wij een start met het realiseren van de opgestelde reductiemaatregelen en communiceren wij minimaal halfjaarlijks over de voortgang. Dit doen we zowel intern als extern, om alle betrokkenen zo goed mogelijk mee te nemen.
Wat willen we bereiken? Wij halen in 2035 een energiebesparing van een equivalent van 150.000 MWh Om in 2035 energieneutraal te zijn, realiseren we in 2035 een energiebesparing van 150.000 MWh ten opzichte van het jaar 2018. Eind 2026 hebben we daarvan 100.000 MWh gerealiseerd.
Wat gaan we daarvoor doen? We geven in 2025 in onze nieuwe (prestatie)afspraken met woningcorporaties over de verduurzaming van woningen specifiek aandacht aan eigenaren van voormalige huurwoningen Met de corporaties en de huurdersorganisaties maken we jaarlijks afspraken over de verduurzaming van de sociale woningvoorraad. Wij stimuleren de corporaties om planmatig onderhoud en kwaliteitsverbetering te doen. In 2025 is ons doel dat ze eigenaren van voormalige huurwoningen van hetzelfde type (in dezelfde rij/straat) hierbij betrekken. Wij zullen de eigenaren dan actief informeren over subsidiemogelijkheden, onder andere in het programma Lokale Aanpak Isolatie. We geven uitvoering aan de specifieke uitkering lokale aanpak isolatie We hebben van het rijk (Nationaal Isolatie Programma) geld gekregen voor de aanpak van slecht geïsoleerde koopwoningen onder de gemiddelde WOZ-waarde. Daarvoor hebben we in provinciaal verband de gemeentelijke subsidieregeling afgestemd en een gezamenlijk subsidieplatform aanbesteed. De regeling staat sinds juni 2024 open voor aanvragen. Onze energiecoaches- en coöperaties zijn goed op de hoogte van de regeling en nemen een actieve houding in het bereiken en ondersteunen van onze inwoners. De drie OWO-energieverkenners zijn gestart en ondersteunen de doelgroep Lokale Aanpak Isolatie bij het verduurzamen van hun woning.
In 2025 voeren we ons plan van aanpak verder uit. Dit doen we door in te zetten op het bereiken van de doelgroep. Hierbij leggen we focus op de ontzorging door de energieverkenner. Ook onderzoeken we hoe we de doe-het-zelvers en VvE's beter kunnen ondersteunen. We maken met zes dorpen/energiecoöperaties wijkuitvoeringsplannen om aardgas te besparen In 2025 ondersteunen en faciliteren wij de dorpen die aan de slag zijn met verduurzamingsacties en andere campagnes die betrekking hebben op de energietransitie. Wij werken samen met de dorpen een uitvoeringsplan uit, passend bij de omgeving, als onderdeel van ons uitvoeringsprogramma van de transitievisie warmte. Wij bouwen het OWO-Energiebureau verder uit Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is. Daarvoor hebben wij het energieloket. Dit bestaat uit een netwerk van lokale energiecoaches, energieen financieel adviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en Energieverkenners. We gaan dit netwerk in 2025 verder uitbouwen en verstevigen. 1. Er zijn nu in totaal ongeveer 43 energiecoaches in bijna alle dorpen van onze gemeente. Dit aantal houden we minimaal in stand door opleiding, bijscholing en ondersteuning. 2. Er zijn binnen de OWO-gemeenten drie Energieverkenners actief.
Zij adviseren inwoners bij het verduurzamen van hun woning die recht hebben op de subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie. Zij vormen het OWO-Energiebureau Light. 3. We onderzoeken de mogelijkheden tot uitbreiding van het OWO-nergiebureau Light, om meer inwoners snel en volledig te kunnen ondersteunen. 4. We subsidiëren het opstellen van energiemaatwerk- en financieel adviezen voor de doelgroep Lokale Aanpak Isolatie. De adviseurs die we hiervoor inschakelen komen uit de regio. 5. We blijven gebruik maken van het digitale/telefonische loket van Duurzaam Bouwloket. 47
Wij stellen een Soortenmanagementplan op In 2024 hebben wij opdracht gegeven om een soortenmanagementplan op te stellen. Dit doen wij om te zorgen dat verduurzaming van woningen samengaat met de bescherming van gebouw bewonende diersoorten. Woningeigenaren (in de dorpskernen) hoeven dan geen individueel onderzoek uit te laten voeren en een vergunning aan te vragen. In 2025 wordt het onderzoek verder uitgevoerd.
Wat willen we bereiken? Wij realiseren in 2035 een equivalent van 450.000 MWh duurzaam opgewekte energie Opsterland is in 2035 energieneutraal. Daarvoor is aan de ene kant energiebesparing nodig, Aan de andere kant hebben we een duurzame opwek van 450.000 MWh energie nodig. Dit bereiken we met energie uit zon, wind en groen gas uit mono-mestvergisting en energieopslag.
Wat gaan we daarvoor doen? We doen onderzoek naar (kleinschalige) collectieve warmte-oplossingen In de transitievisie warmte van de OWO-gemeenten zijn twee locaties, in Gorredijk en Beetsterzwaag, geïdentificeerd waar mogelijk een collectieve warmte-oplossing (warmtenet) als alternatief op aardgas kan worden gebruikt. In 2024 zijn wij in OWO-verband gestart met een verkennend onderzoek. Indien haalbaar, werken wij deze oplossingen in 2025 verder uit. We gaan onderzoek doen ten behoeve van het ontwikkelen van energiehubs en starten waar mogelijk met de uitvoering Tijdens piekmomenten zit het elektriciteitsnetwerk aan de grens van de capaciteit. Dat heeft consequenties voor plannen en projecten van bedrijven, maatschappelijke organisaties en de gemeente. Door de pieken af te zwakken kan het netwerk beter benut worden. Dat kan onder andere door het beter afstemmen van vraag en –aanbod en opslag van energie in lokale energiesystemen. Wij zullen initiatieven die bijdragen aan het beter benutten van het energienetwerk stimuleren en faciliteren. Dit doen wij in nauwe samenwerking en afstemming met de Friese Energietafel.
We gaan onderzoek doen ten behoeve van het ontwikkelen van projecten voor duurzame opwek en/of opslag Wij willen nieuwe projecten voor de opwek en opslag van duurzame energie en ten behoeve van duurzame mobiliteit (bijvoorbeeld laadpleinen) stimuleren en (deels) zelf realiseren (gemeentelijke energiebedrijf). Deze projecten moeten passen (of passend gemaakt worden) in de beperkte energieinfrastructuur. Dat vereist innovatie. Om de projecten uit te werken, de haalbaarheid te toetsen en uit te voeren doen we onderzoek. Dat betreft onder andere technische, economische, ruimtelijke en juridische aspecten en aspecten voor participatie en draagvlak. We leggen een plan voor het oprichten van een gemeentelijk energiebedrijf voor aan de gemeenteraad en geven daar een vervolg aan Er zijn meerdere onderzoeken naar de haalbaarheid en meerwaarde van een gemeentelijk energiebedrijf afgerond. In 2024 is een businessplan opgesteld om in meer detail inzicht te krijgen in de opbrengsten en levensvatbaarheid. Dit businessplan is afgerond. Op basis daarvan wordt een voorstel aan de gemeenteraad voorgelegd. Als de raad besluit om zo'n bedrijf op te richten wordt daar invulling aan gegeven. Het bedrijf zal dan ook energie-initiatieven die bijdragen aan ons beleid stimuleren, faciliteren en of (mee)ontwikkelen.
Wij actualiseren de Transitievisie Warmte en werken dit uit in een Warmteprogramma Eind 2021 heeft de gemeenteraad de transitievisie warmte vastgesteld. De transitievisie geeft op dorps-/wijkniveau een eerste richting aan het alternatief voor het verwarmen met aardgas (met ruimte voor individuele initiatieven). Met ingang van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) wijzigt de Omgevingswet en verandert de naam transitievisie warmte in warmteprogramma. In het warmteprogramma beschrijven wij de aanpak van het isoleren en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Hierin staan welke wijken, buurten en dorpskernen in de komende 10 jaar van het aardgas gaan en hoe dat gebeurt. Het warmteprogramma wordt elke 5 jaar geactualiseerd.
48
Wij faciliteren en stimuleren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen Initiatieven van dorpen of andere initiatiefnemers die aan onze doelstellingen bijdragen omarmen we. Deze initiatieven kunnen bijvoorbeeld over bewustwording, energiebesparing of –opwek gaan. We bekijken per initiatief hoe wij deze kunnen ondersteunen.
Beleidsindicatoren Opsterland Opsterland Opsterland Opsterland Nederland Nederland Nederland Nederland Beleidsindicatoren
Eenheid
2020
2021
2022
2023
2020
2021
2022
2023
Fijn huishoudelijk
Aantal kg per
158,0
153,0
149,7
*
170,0
169,0
147,7
*
restafval
inwoner
Hernieuwbare
%
18%
27%
47%
*
27%
33%
41%
*
elektriciteit (1) Bij een verdieping van de cijfers blijkt dat met name gemeenten met veel windmolens en / of biomassacentrales hoog scoren. Dit verklaart de relatief lage realisatie van Opsterland * voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 17 juli 2024
Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van reserves van programma 7 meegenomen. Exploitatie x € 1.000
Real. 2023
Begr. 2024
Begr. 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
9.336
8.748
8.760
8.814
(incl wijz.) Lasten
9.716
11.878
Baten
8.243
10.152
8.097
7.402
7.392
7.412
Saldo voor bestemming
-1.473
-1.726
-1.239
-1.346
-1.368
-1.402
Lasten
1.270
-
-
-
-
-
Baten
713
459
-
-
-
-
-2.030
-1.267
-1.239
-1.346
-1.368
-1.402
Mutaties reserves
Saldo na bestemming
49
Specificatie per taakveld x € 1.000
Begr. 2024
Begr. 2025
Mut B24<>B25
(incl wijz.) Lasten 7.1 Volksgezondheid
1.960
1.990
30
7.2 Riolering
2.361
2.120
-241
7.3 Afval
2.828
3.255
427
7.4 Milieubeheer
4.483
1.749
-2.734
246
221
-24
11.878
9.336
-2.542
240
217
-23
7.2 Riolering
3.342
3.141
-202
7.3 Afval
3.540
4.007
467
7.4 Milieubeheer
2.879
565
-2.314
150
168
18
Totaal Baten
10.152
8.097
-2.055
Saldo voor bestemming
-1.726
-1.239
487
0
-
0
Onttrekkingen reserves
459
-
-459
Totaal mutaties reserves
459
0
-459
Saldo na bestemming
-1.267
-1.239
28
7.5 Begraafplaatsen en crematoria Totaal Lasten Baten 7.1 Volksgezondheid
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
Stortingen reserves
Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2025 € 230.000 voordeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 7.1 Volksgezondheid: de lasten zijn in 2025 € 30.000 gestegen. • De bijdrage aan Veiligheidsregio Fryslân is € 84.000 gestegen. Taakveld 7.2 Riolering: de lasten zijn in 2025 € 241.000 gedaald. • In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.3 Afval: de lasten zijn in 2025 € 427.000 gestegen. • In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.4 Milieubeheer: de lasten zijn in 2025 € 2.734.000 gedaald. In 2024 waren eenmalige kosten begroot voor: • Een specifieke uitkering voor Lokale Aanpak Isolatie (€ 1.500.000, BGW-december 2023 en VJR 2024). De baten geven een tegengesteld effect. • De regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat en Energiebeleid (€ 550.000). De baten geven een tegengesteld effect. • Subsidies vanuit het duurzaamheidsprogramma maatschappelijk vastgoed (€ 350.000, VJR 2024). • De aanpak energiearmoede (€ 240.000, BGW 2023). De baten geven een tegengesteld effect. • Het opstellen van het biodiversiteitsplan en een maatregelen-/actieplan (€ 60.000, VJR 2024). Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria: de lasten zijn in 2025 € 24.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000.
50
Baten: Taakveld 7.1 Volksgezondheid: de baten zijn in 2025 € 23.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 7.2 Riolering: de baten zijn in 2025 gelijk gebleven. • In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.3 Afval: de baten zijn in 2025 € 467.000 gestegen. • In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.4 Milieubeheer: de baten zijn in 2025 € 2.314.000 gedaald. In 2024 waren eenmalige baten begroot voor: • Een specifieke uitkering voor Lokale Aanpak Isolatie (€ 1.500.000, BGW-december 2023 en VJR 2024). • De regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat en Energiebeleid (€ 550.000, BGW 2023). • De aanpak energiearmoede (€ 240.000, BGW 2023). Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria: de baten zijn in 2025 € 18.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Reserves: In 2025 zijn geen reserve mutaties geraamd.
51
Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Plattelandsgemeente Opsterland is een plattelandsgemeente met 16 vitale dorpen en een uniek en gevarieerd landschap. Omgevingswet Sinds 2024 treedt de Omgevingswet geleidelijk in werking. Deze wet vraagt van ons als gemeente anders denken en handelen. We zorgen voor een goed samenspel tussen de gemeente en de samenleving. In de Omgevingsvisie 2015 - 2030 hebben we daarvoor al belangrijke stappen gezet. We hebben in 2023 een actuele Omgevingsvisie vastgesteld, passend bij de Omgevingswet. Wonen De gemeenteraad heeft in 2023 de Woonvisie Opsterland vastgesteld. De Woonvisie geeft richting bij het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en bij het maken van afspraken met andere maatschappelijke partners en met de dorpen. De Woonvisie is - voor zover het om wonen gaat bepalend voor dorpsvisies, voor het gemeentelijk grondbeleid. Tot slot stuurt de Woonvisie in de keuze op welke locaties woningbouw gewenst en mogelijk is. Actueel zijn verder de afspraken met het rijk over de verdeling van de woningbouwplannen. Bestemmingsplannen en Omgevingsplan Onze planologische producten (bestemmingsplannen/het omgevingsplan) zijn actueel.
De bestemmingsplannen voor het buitengebied, voor de bebouwde kommen en voor de bedrijventerreinen en de beheerverordeningen die nog van kracht zijn, zijn (afzonderlijk) te raadplegen op www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website). Initiatieven We ondersteunen, als dat kan en past, ideeën en/of initiatieven voor ruimtelijke ontwikkeling. Regionaal Wij hebben als gemeente belang bij een toekomstbestendig Friesland. Daarvoor is goede bereikbaarheid noodzakelijk. Met het Deltaplan voor het Noorden (en de Lelylijn) willen het rijk, de vier noordelijke provincies en gemeenten de bereikbaarheid en het wonen en werken in Noord-Nederland verbeteren. Grootschalige verstedelijking van onze gemeente is bij het verbeteren van bereikbaarheid niet het doel. Kaderstellende documenten Omgevingsvisie 2023 Woonvisie (2023) Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009) Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2022-2026 Regionale Woondeal 2020 - 2030 Nota grondbeleid (2018-2021) Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 20202024 OWO-gemeenten Omgevingsplan Reguliere werkzaamheden • Diverse planologische producten • Uitvoering grondbeleid en grondzaken • Accounthouderschap initiatieven samenleving • Planbegeleiding • Accounthouderschap en prestatieafspraken Woningcorporaties en huurdersorganisatie