Document · PDF

Begroting 2025

Raadsvergadering 11 november 2024, gemeente OpsterlandBij agendapunt: Begroting 2025 (B)34.739 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Begroting 2025

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .........................................................................................................................................2 Inleiding ....................................................................................................................................................4 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning ...............................................................................................6 Thema Bestuur .....................................................................................................................................7 Thema Dienstverlening en Organisatie ................................................................................................7 Programma 1 | Veiligheid ...................................................................................................................... 13 Thema Crisisbeheersing en brandweer ............................................................................................ 13 Thema Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 14 Programma 2 | Verkeer en vervoer .......................................................................................................

16 Thema Verkeer, vervoer en wegen ................................................................................................... 16 Programma 3 | Economie ...................................................................................................................... 18 Thema Ondernemen en werkgelegenheid ........................................................................................ 18 Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen .................................................................................... 19 Programma 4 | Onderwijs ...................................................................................................................... 22 Thema Onderwijs .............................................................................................................................. 23 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................ 27 Thema Cultuur ................................................................................................................................... 27 Thema Recreatie en Toerisme .......................................................................................................... 28 Thema Openbaar groen ....................................................................................................................

28 Thema Sport ...................................................................................................................................... 29 Programma 6 | Sociaal domein ............................................................................................................. 33 Thema Uitvoering sociale wetgeving ................................................................................................. 34 Thema Maatschappelijke ondersteuning ........................................................................................... 36 Thema Jeugdhulp .............................................................................................................................. 37 Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen ............................................................................................... 38 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ........................................................................................... 44 Thema Milieu ..................................................................................................................................... 44 Thema Gezondheid en Leefstijl .........................................................................................................

46 Thema Duurzaamheid ....................................................................................................................... 46 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ......................................................................................... 52 Thema Ruimtelijke ordening .............................................................................................................. 53 Thema Wonen ................................................................................................................................... 53 Thema Landschap, Natuur, Biodiversiteit, Landbouw en Erfgoed .................................................... 54 Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen en vastgoed ........................................................ 54 Paragrafen ............................................................................................................................................. 58 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 58 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 62 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................

66 Financiering ....................................................................................................................................... 70

Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 72 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................... 74 Verbonden partijen ............................................................................................................................ 75 Grondbeleid ....................................................................................................................................... 85 Investeringen ..................................................................................................................................... 88 OWO samenwerking ......................................................................................................................... 92 Financiële begroting .............................................................................................................................. 94 Overzicht van baten en lasten ........................................................................................................... 94 Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................

100 Bijlage: Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld ................................................................. 105

Inleiding Ruimte met zorgen voor de toekomst De gemeente moet elk jaar een sluitende begroting hebben. Dit betekent dat er niet meer geld uitgegeven wordt dan er binnenkomt. We kunnen ervoor kiezen om de begroting voor volgend jaar sluitend te maken, of we zorgen ervoor dat de begroting voor het laatste jaar van de meerjarenraming (een planning voor meerdere jaren) sluitend is. Normaal doen we beide. Voor deze begroting kiezen we ervoor om de begroting voor 2025 sluitend te maken. Na 2025 verwachten we namelijk een tekort. Dit komt omdat we vanaf 2026 te weinig geld van de rijksoverheid krijgen om onze taken goed uit te voeren. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft gemeenten geadviseerd om dit probleem inzichtelijk te maken in hun meerjarenbegroting. Dit betekent dat we het tekort in de begroting laten staan, zolang de rijksoverheid geen extra geld geeft. Deze lijn volgen we ook in deze begroting. Ontwikkelingen De plannen van het nieuwe kabinet Schoof zijn nog niet concreet genoeg uitgewerkt op het moment dat we de begroting maken. Daarom is met deze plannen nog geen rekening gehouden in deze begroting. Internationaal zijn er ook onzekerheden, zoals de oorlog in Oekraïne en conflicten in het Midden-Oosten en Afrika. Ook in Nederland merken we steeds meer de gevolgen van de klimaatcrisis. Al deze zaken hebben invloed op de stabiliteit van onze begroting.

Om de stabiliteit van de begroting te verbeteren is het meerjarig investeringsprogramma (MJIP) opnieuw beoordeeld. In het MJIP staan alle investeringen die we verwachten te gaan doen voor uitvoering van onze taken. Het geactualiseerd MJIP is in de begroting verwerkt en borgt zo dat we deze taken kunnen uitvoeren. Voor de andere onzekerheden volgen we de ontwikkelingen nauwgezet en passen we de begroting zo nodig aan tijdens de voorjaars- en najaarsrapportage. De toekomst In deze begroting zijn de eerste stappen gezet in het behoedzamer omgaan met nieuwe ontwikkelingen bij de medebewindstaken, de taken die wij namens de rijksoverheid uitvoeren. Te vaak zijn deze taken aan gemeenten opgedragen zonder adequate financiële compensatie. Waar we in het verleden in de begroting al anticipeerden op mogelijke kostenstijgingen voordat duidelijk was of zo ook daadwerkelijk gecompenseerd gaan worden, kiezen we er nu voor om deze ontwikkelingen te monitoren en pas bij daadwerkelijke afwijkingen bij te stellen. Het doel hierbij is om bij bezuinigen te kiezen voor de taken die gerelateerd zijn aan de rijksoverheid. Dit geeft ons meer mogelijkheden om de budgetten voor de activiteiten van onze dorpsbewoners te waarborgen en tegelijkertijd te bouwen aan een toekomst waarin we, ondanks het somber perspectief, een positief financieel vooruitzicht kunnen bieden.

Reguliere werkzaamheden In de begroting staan meestal geen teksten over onze dagelijkse werkzaamheden. Dit betreft bijvoorbeeld het verstrekken van uitkeringen, paspoorten of het onderhouden van contacten met onze samenwerkingspartners. Deze taken zijn wel opgenomen in de cijfers, maar worden niet apart in de tekst genoemd. Dat betekent niet dat deze werkzaamheden niet belangrijk zijn, integendeel. In onze verantwoordingsdocumenten, waarin we uitleggen wat we hebben gedaan, komen deze taken duidelijk aan bod. Maar we schrijven elk jaar niet opnieuw dezelfde tekst over wat onze standaard taken zijn. Aan het begin van elk programma in de begroting geven we wel een korte samenvatting van de belangrijkste dagelijkse werkzaamheden binnen dat programma. Sommige taken, zoals beleidsvoorbereiding en het ondersteunen van het bestuur, noemen we niet in elk programma apart. Toch zijn ook deze werkzaamheden een belangrijk onderdeel van wat de ambtenaren voor de gemeente doen.

Financieel beeld Volgens de geldende voorschriften is het saldo van de structurele baten en lasten bepalend voor het resultaat van de begroting, incidentele baten en lasten mogen daarvoor niet meegenomen worden. Het financiële beeld ziet er als volgt uit: Financieel overzicht begroting 2025 x € 1.000

Real. 2023 Begr. 2024 Begr. 2025 MJB 2026 MJB 2027 MJB 2028 (incl wijz.)

Saldo baten en lasten

4.384

-424

1.576

-2.525

-2.717

-949

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-1.292

2.026

-73

Begrotingssaldo

3.092

1.602

1.583

-2.598

-2.790

-1.022

Incidenteel begrotingssaldo

598

2.253

245

-854

-212

Structureel begrotingssaldo

2.494

-651

1.338

-2.624

-1.936

-810

Verdeeld in

Leeswijzer financiële analyse per programma Met ingang van deze begroting presenteren we in de programma's de baten en lasten apart. Voor de rechtmatigheid is het namelijk noodzakelijk dat de baten en de lasten elk apart worden beoordeeld. Voor de overzichtelijkheid worden de afwijkingen in baten en lasten die groter zijn dan € 50.000 ten opzichte van het vorige jaar toegelicht. Als er geen mutaties zijn op een taakveld dan wordt dit taakveld niet genoemd, is er sprake van alleen mutaties kleiner dan € 50.000 dan staat er ‘bevat geen mutatie groter dan € 50.000’. De stortingen en onttrekkingen aan de reserves wordt voor niet vergeleken met de vorige begroting maar specifiek voor 2025 toegelicht. Dit omdat deze mutaties een incidenteel karakter hebben en er daardoor altijd verschillen tussen de jaren zijn. Door de reden van storting c.q. onttrekking toe te lichten wordt de "waarom" vraag beantwoord.

Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Coalitieakkoord Deze bestuursperiode is het coalitieakkoord van Opsterlands Belang, de FNP, de PvdA en de ChristenUnie leidend. Tegelijk passen we beleid en uitvoering aan, als nieuwe omstandigheden daarom vragen. Samen met de samenleving Als gemeentelijke overheid staan we dicht bij de samenleving. Dat blijkt op verschillende manieren. We betrekken inwoners, instellingen en bedrijven bij onze plannen. We zijn duidelijk over hun rol. We laten zien welke stappen we zetten en welk resultaat we willen bereiken. Onze communicatie is duidelijk. Daarbij houden we rekening met al onze inwoners. Daarom gebruiken we digitale middelen én is er de mogelijkheid van persoonlijk contact. Gemeenteraad De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de kaders, voor de budgetten en voor de controle op de uitvoering. Daarom betrekken B&W de gemeenteraad aan het begin van de belangrijke processen. Zelfstandige gemeente - samenwerken We zijn als Opsterland een zelfstandige gemeente in Zuidoost-Fryslân en dat willen we blijven. Tegelijk hebben we anderen nodig om onze doelen te halen. Vooral omdat de opgaven voor gemeenten groter en ingewikkelder worden. Daarom werken we samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf in OWO-verband. Ook met andere gemeenten, zoals Heerenveen en Smallingerland, werken we samen.

Wij zijn lid van de P10, een samenwerkingsverband van meer dan 30 grote plattelandsgemeenten. We brengen onze belangen onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Dit doen wij bijvoorbeeld via de VNG en de VFG. Organisatie We hebben een professionele organisatie, die aansluit op de koers die de gemeenteraad en B&W bepalen. De organisatie past haar manier van werken aan op de netwerksamenleving. De organisatie is een lerende organisatie. Een professionele organisatie vraagt om goed werkgeverschap en werknemerschap. De organisatie doet haar werk met voldoende kwaliteit en voldoende menskracht.

Kaderstellende documenten Coalitieakkoord Opsterland 2022-2026 - Mei-inoar foarút Romte en ferskaat 2013 Bestuursovereenkomst OWO-samenwerking 2024 OWO-visie (2021) Standpuntbepaling voortgang OWO-samenwerking 2016 Reguliere werkzaamheden • Interne advisering en ondersteuning bedrijfsvoering (communicatie, HR, financiën, control, inkoop, ICT) • Behandelen juridische procedures (bezwaar, beroep) • Verstrekken van documenten (rijbewijs, paspoort en uittreksels) • Vastleggen van levensloop bepalende momenten (geboorte, huwelijk, partnerschap, overlijden en verhuizingen) • Het te woord staan van burgers, ondernemers en andere partijen die informatie over en van de gemeente zoeken.

Thema Bestuur Wat willen we bereiken? Wij versterken de mienskip en het vertrouwen in de overheid Het vertrouwen van inwoners in de overheid staat onder druk, terwijl dat vertrouwen van de mienskip van belang is om ons werk te kunnen doen. Daarom gaan we in gesprek met de mienskip om het vertrouwen in de overheid te versterken. We geven op een duidelijke manier vorm aan de participatie vanuit de samenleving. Daarbij zijn zelfstandigheid en zelfredzaamheid belangrijke kernwaarden. Door deze uitgangspunten te delen zorgen we ervoor dat de verwachtingen over en weer vanaf het begin voor iedereen duidelijk zijn. Dit leggen we vast in de participatieverordening.

Wat gaan we daarvoor doen? We betrekken jongeren bij de politiek In 2025 brengt de jeugdraad minstens drie adviezen uit aan de gemeente.

Wat willen we bereiken? (Digitale) informatie bij de gemeente is veilig Er gelden duidelijke regels voor hoe we als gemeente omgaan met (digitale) informatie. Een belangrijk voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 richten we ons op doorontwikkeling naar een toekomstbestendige privacy- en informatiebeveiligingsorganisatie Digitale ontwikkelingen zorgen ervoor dat informatie steeds weer op nieuwe manieren wordt gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de opkomst van kunstmatige intelligentie. Hierdoor is het erg belangrijk is om als organisatie ook door te groeien. In 2025 richten we ons op het door ontwikkelen naar een organisatie die passend kan inspelen op digitale ontwikkelingen. Dit doen we door het uitvoeren van de volgende acties: 1.

2. 3.

We inventariseren de impact van nieuwe kaders voor informatiebeveiliging en vormen een gepaste aanpak. Daarnaast zetten we de risicogerichte implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid voort en implementeren de organisatie brede maatregelen. We herzien het plan voor cybergevolgbestrijding en vormen een nieuw plan. We vergroten en onderhouden het kennis- en bewustwordingsniveau op het gebied van privacy en informatiebeveiliging van medewerkers, management en bestuur door het organiseren van trainingen en activiteiten. We verbeteren de invoering van de basisprincipes van de AVG. Dit doen we door het onderzoeken van bedrijfsprocessen op het gebied van privacy door te zetten. In 2025 onderzoeken we 20 bedrijfsprocessen. We verbeteren onze transparantie naar inwoners en informeren hen over privacy en informatiebeveiliging in het algemeen. Dit doen we door het uitbreiden van de privacyverklaring en het organiseren van een activiteit voor inwoners.

Thema Dienstverlening en Organisatie Wat willen we bereiken? De gemeentelijke organisatie is professioneel en eigentijds De ambtelijke organisatie is dienstverlenend aan de gemeenteraad, B&W en aan de samenleving. Zij doet haar werk professioneel en eigentijds.

Wat gaan we daarvoor doen? Wij brengen de actuele positie van de ambtelijke organisatie in beeld 1. We brengen in beeld welke opgaven er liggen voor de ambtelijke organisatie, wat dat van de organisatie vraagt en wat ervoor nodig is om die opgaven aan te kunnen. Daarbij is gezonde werkdruk een randvoorwaarde. 2. We onderzoeken wat nodig is om een sterke positie op de arbeidsmarkt te hebben en te houden. 3. We onderzoeken of en hoe het mogelijk is om de arbeidsvoorwaarden in de OWO-gemeenten te harmoniseren. 4. We gaan het gemeentehuis herinrichten. Daarbij verduurzamen we het gebouw en we maken het geschikt voor eigentijds werken. Beleidsindicatoren De formatie neemt in 2025 met 5,75 fte toe naar 258 fte. Deze toename is de formatie die in de perspectiefbrief 2024 is toegekend voor de uitvoering van de gemeentelijke taken voor 2025 e.v. In de perspectiefbrief 2024 is deze formatie-uitbreiding verder toegelicht. Waar formatie staat voor de maximale omvang van de organisatie staat de bezetting voor de feitelijke omvang van de organisatie. Voor de begroting 2025 is het gepresenteerde cijfer een prognose. Die is gebaseerd op de bezetting op 1 januari 2024 opgehoogd met de toename van de formatie. Dit is gedaan met de aanname dat het wel de bedoeling is dat formatie ook wordt ingevuld.

Naar verwachting zal de bezetting wel lager uit gaan vallen omdat het aantal moeilijk in te vullen vacatures blijft stijgen. De apparaatskosten stijgen door indexatie van de loonkosten. De externe inhuur wordt bepaald op basis van de werkelijke inhuur kosten. De externe inhuurkosten worden niet afzonderlijk begroot en daarom is deze indicator nog niet bekend voor 2024 en 2025.

Beleidsindicatoren Eenheid

2020

2021

2022

2023

2024

B2025

7,4

7,6

8,1

8,5

8,6

7,0

7,1

6,9

7,8

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

7,6

7,8

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

€ 688 € 735 € 833 € 983 € 959

€ 1.012

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

10,3% 14,4% 19,6% 18,6%

Overhead

% van totale lasten

11,4% 13,0% 14,2% 15,0% 15,1%

15,5%

Bron: eigen gegevens De berekening van deze indicatoren is gebaseerd op het document van de VNG ´Definities beleidsindicatoren ‘bestuur en organisatie´.

Verbonden partijen • CSV Amsterdam B.V. (voormalig Claim Staat Vennootschap B.V.) voortgekomen uit de verkoop van Essent. • NV Bank Nederlandse Gemeenten. Vennootschapsbelasting De verwachte lasten voor de vennootschapsbelasting worden voor 2025 ingeschat op nihil. Onvoorzien Voor onvoorziene uitgaven is in 2025 € 37.500 beschikbaar (€ 1,25 per inwoner).

Wat mag het kosten Mutaties voor alle reserves worden verwerkt onder programma 0 bij taakveld 0.10. Echter, niet alle reserves betreffen programma 0. Voor een correcte financiële analyse per programma, zijn in de onderstaande tabel alleen de mutaties opgenomen van de reserves die daadwerkelijk deel uitmaken van programma 0. Exploitatie x € 1.000

Real. 2023

Begr. 2024

Begr. 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

(incl wijz.) Lasten

23.013

22.064

21.537

21.111

20.928

20.849

Baten

69.749

73.738

73.913

69.402

69.672

70.348

Saldo voor bestemming

46.735

51.675

52.376

48.291

48.744

49.499

Lasten

13.705

223

Baten

14.797

247

Saldo na bestemming

47.827

51.698

52.376

48.291

48.744

49.499

Mutaties reserves

Specificatie per taakveld x € 1.000

Begr. 2024

Begr. 2025

Mut B24<>B25

(incl wijz.) Lasten 0.1 Bestuur

1.694

1.733

0.2 Burgerzaken

1.272

1.376

104

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

2.475

1.096

-1.379

0.4 Overhead

15.496

16.175

679

0.5 Treasury

193

157

-36

0.61 OZB woningen

894

960

0.62 OZB niet-woningen

0.64 Belastingen overig

0.7 Uitkeringen gemeentefonds

22.064

21.537

-527

0.8 Overige baten en lasten Totaal Lasten

Baten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken

313

1.362

212

-1.150

0.4 Overhead

0.5 Treasury

1.426

1.140

-286

0.61 OZB woningen

3.368

3.462

0.62 OZB niet-woningen

1.594

1.639

0.64 Belastingen overig

65.574

67.042

1.468

Totaal Baten

73.738

73.913

174

Saldo voor bestemming

51.675

52.376

702

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

0.7 Uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten

0.10 Mutaties reserves

473

250

-223

-/-Stortingen prog 1 tm 8

250

Totaal stortingen reserves progr 0

223

-223

2.499

257

-2.242

-2.252

-257

1.995

247

-247

Totaal resultaat programma 0

51.698

52.376

678

-/- Resultaat prog 1 tm 8

-50.097

-50.793

-696

1.602

1.583

-18

0.10 Mutaties reserves -/- Onttrekkingen prog 1 tm 8 Totaal onttrekkingen reserves progr 0

0.11 Totaal resultaat

Storting

Onttrekkingen

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2025 € 678.000 voordeliger dan in 2024. Algemeen: De directe personeelskosten moeten verplicht worden toegewezen aan de taakvelden waar het betreffende personeel actief is. Het idee is dat dit duidelijk maakt hoeveel van de kosten binnen het taakveld nodig zijn voor personele inzet. In 2025 is de toewijzing van personeelskosten aan de verschillende taakvelden toegenomen. Dit komt door de gestegen personeelskosten (zie de uitleg bij taakveld 0.4). Het effect van deze toerekening is, over alle programma's heen, budgettair neutraal. Lasten: Taakveld 0.1 Bestuur: de lasten zijn in 2025 € 39.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 0.2 Burgerzaken: de lasten zijn in 2025 € 104.000 gestegen. • In 2025 zijn de toegerekende directe personeelslasten € 104.000 hoger. Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden: de lasten zijn in 2025 € 1.379.000 gedaald. In 2024 waren eenmalige kosten begroot voor: • De verbouwing van De Tsjerne in Gorredijk om deze geschikt te maken voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen (€ 1.150.000, VJR 2024). De baten geven een tegengesteld effect. • De inventarisatie van de gemeentelijke gebouwen (€ 130.000, raadsbesluit december 2023). • De nieuwbouw Langezwaag Noord (€ 94.000, PPB 2023). Taakveld 0.4 Overhead: de lasten zijn in 2025 € 679.000 gestegen.

• De actualisatie van de personeelskosten geeft € 400.000 hogere lasten. De personeelskosten zijn begroot op basis van de werkelijke salariskosten voor 2025. In de perspectiefbrief 2024 zijn voor zowel formatie als indexatie middelen opgenomen. • Een budget in 2025 voor de vervanging van bureaustoelen (€ 113.000, PPB 2024). Dit geeft hogere lasten. • De doorbelasting van de directe personeelslasten naar taakvelden is per saldo € 113.000 gedaald. Dit geeft hogere lasten op dit taakveld. • De kosten van de OWO-afdelingen in dit taakveld zijn gestegen met € 90.000 door indexatie van de personeelslasten en aanvullende taken (PPB2024 en VJR2024). • In 2023 en 2024 zijn de wervingskosten tijdelijk verhoogd met € 90.000 (PPB2023). Dit geeft in 2025 lagere lasten. • De afschrijvingskosten zijn in 2025 gedaald met € 67.000 doordat investeringen volledig zijn afgeschreven. • Vanaf 2025 is 1 fte voor een Kwartiermaker Jeugd opgenomen (€ 95.000, B2025). Taakveld 0.5 Treasury: de lasten zijn in 2025 € 36.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 0.61 OZB woningen: de lasten zijn in 2025 € 66.000 gestegen. • De kosten van de OWO-afdeling in dit taakveld zijn gestegen door de actualisatie van de personeelslasten (€ 66.000, PPB 2024 en VJR2024). Baten: Taakveld 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden: de baten zijn in 2025 € 1.150.000 gedaald.

• In 2024 waren baten begroot voor de verbouwing van De Tsjerne in Gorredijk om deze geschikt te maken voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen (€ 1.150.000, VJR 2024). Taakveld 0.4 Overhead: de baten zijn in 2025 € 3.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 0.5 Treasury: de baten zijn in 2025 € 286.000 gedaald. • Door verwachte investeringen daalt de omvang van de schatkist in 2025, hierdoor wordt een lagere renteopbrengst van het schatkistbankieren verwacht (€ 250.000, VJR2024).

Taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet woningen: de baten zijn € 139.000 gestegen. • De OZB-tarieven worden jaarlijks geïndexeerd € 139.000. Taakveld 0.7 Uitkeringen gemeentefonds: de baten zijn € 1.468.000 gestegen. • Diverse voor- en nadelen, waaronder de uitkeringsfactor en mutaties in de grondslagen van de maatstaven, geven dit voordeel. Taakveld 0.10 Mutatie reserves. • De stortingen (€ 250.000) en onttrekkingen (€ 257.000) van de reserves worden toegelicht in de programma's 1 t/m 8. De reserves hebben betrekking op lasten en baten van deze programma's. Taakveld 0.11 Totaalresultaat. • Het resultaat van de begroting 2025 is € 1.583.000 positief. Reserves: In 2025 zijn geen reserve mutaties geraamd.

Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Doelstelling De leefomgeving in Opsterland is veilig en gezond. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Ervaring en feiten Veiligheid gaat over ervaring (hoe veilig voelen inwoners zich) en feiten (bijvoorbeeld hoeveel inbraken zijn er). Integraal Het gaat bij veiligheid over veel verschillende onderdelen. Dat varieert van overlast door personen met verward gedrag tot georganiseerde criminaliteit. In het bevorderen van veiligheid, is er integraal aandacht voor die verschillende onderdelen. We letten op alle schakels in de veiligheidsketen, we werken samen met partners en we houden rekening met andere beleidsterreinen. Mienskip We stimuleren en ondersteunen eigen initiatieven van inwoners en organisaties om de veiligheid te vergroten. Kaderstellende documenten Integraal Veiligheidsbeleid Opsterland 2024 - 2027 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving - Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 2024 OWO-gemeenten Reguliere werkzaamheden • Procesregie op complexe casuïstiek openbare orde en veiligheid • Regie op aanpak ondermijning • Regie op inbraakpreventie • Regie op jeugdoverlast • Regie op aanpak jaarwisseling • Advisering evenementen op gebied van veiligheid • Beheer crisisorganisatie

Thema Crisisbeheersing en brandweer Wat willen we bereiken? Wij zijn voorbereid op een crisis of incident Wij zijn als gemeente goed voorbereid op een crisissituatie of incident.

Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 actualiseren we de plannen en processen We actualiseren in 2025 plannen en processen die vallen onder crisisbeheersing. We organiseren opleidingen en oefeningen. Daarmee professionaliseren we de crisisorganisatie om zo goed voorbereid te zijn op inzet bij een ramp, crisis of incident.

Thema Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wij hebben zicht op ondermijnende criminaliteit en verminderen die We zetten verschillende instrumenten in om ondermijnende criminaliteit te ontdekken en krachtig te bestrijden. Dit hebben we vastgelegd in het uitvoeringsprogramma ondermijning. Dit doen we door de bewustwording te vergroten. We zorgen er zo voor dat er minder maatschappelijke voedingsbodem voor ondermijning is.

Wat gaan we daarvoor doen? We actualiseren het Bibob- en Damoclesbeleid In 2025 actualiseren we het Bibob- en Damoclesbeleid. Hiermee sluiten we aan op actuele wet- en regelgeving. Met het Bibob-beleid kunnen we de integriteit beoordelen van personen en instanties waarmee we als lokale overheid zakendoen. Met het Damoclesbeleid kunnen we bestuursrechtelijke maatregelen nemen tegen panden die met drugshandel te maken hebben.

Wat willen we bereiken? Wij vergroten het veiligheidsbewustzijn en de zelfredzaamheid in de samenleving Opsterland is een veilige gemeente. Met de inzet van handhaving, het jongerenwerk en andere ketenpartners verminderen we (ernstige) overlast in de buurt en beperken we escalatie. Dit bereiken we door inwoners en ondernemers weerbaarder te maken tegen woning- en digitale inbraken en heling.

Wat gaan we daarvoor doen? We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsbeleid 2024-2027 In 2025 geven we uitvoering aan het nieuwe Integraal Veiligheidsbeleid. De Veiligheidsagenda 20242027 vormt de basis voor de uitvoering van het Integraal Veiligheidsbeleid 2024-2027. Hiermee werken we aan de geprioriteerde veiligheidsthema's.

Beleidsindicatoren Opsterland Opsterland Opsterland Opsterland Nederland Nederland Nederland Nederland Beleidsindicatoren

Eenheid

2020

2021

2022

2023

2020

2021

2022

2023

Winkeldiefstallen

per 1.000

0,5

0,3

0,7

0,3

2,0

1,8

2,3

2,5

0,8

0,5

0,8

0,7

1,8

1,3

1,4

1,3

1,8

2,0

1,8

1,5

4,5

4,3

4,6

4,3

3,4

4,0

3,5

2,8

6,2

6,0

5,8

3,5

7,7

4,1

2,3

11,3

8,1

8,7

inwoners Diefstallen uit woning

per 1.000 inwoners

Geweldsmisdrijven

per 1.000 inwoners

Vernielingen en

per 1.000

beschadigingen (in de

inwoners

openbare ruimte) Verwijzingen Halt

per 1.000 jongeren

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 17 juli 2024

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 1 meegenomen. Exploitatie x € 1.000

Real. 2023

Begr. 2024

Begr. 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

2.713

(incl wijz.) Lasten

4.015

Baten

4.579

563

-2.522

-2.695

Lasten

1.500

Baten

-937

-2.522

-2.695

Begr. 2024

Begr. 2025

Mut B24<>B25

Saldo voor bestemming

2.540

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000

(incl wijz.) Lasten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer

2.222

2.388

166

1.2 Openbare orde en veiligheid

319

325

2.540

2.713

173

Totaal Baten 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal

-2.522

-2.695

-173

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Totaal mutaties reserves

-2.522

-2.695

-173

Saldo voor bestemming

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2025 € 173.000 nadeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 1.1. Crisisbeheersing en brandweer: de lasten zijn in 2025 € 166.000 gestegen. • De bijdrage aan Veiligheidsregio Fryslân (VRF) is verhoogd (€ 197.000, PPB 2024). Taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid: de lasten zijn in 2025 € 6.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Reserves: In 2025 zijn geen reserve mutaties geraamd.

Programma 2 | Verkeer en vervoer Programma 2 | Verkeer en vervoer Goed bereikbaar Opsterland is goed bereikbaar. Daarbij zijn de ligging aan de A7 en de aanwezigheid van meerdere provinciale wegen van belang. Opsterland is daardoor een prima gemeente om te wonen en te werken. De goede verbindingen zijn ook van waarde voor wie in Opsterland woont en bijvoorbeeld in de grotere plaatsen in de buurt werkt. Daarom is een goed gemeentelijk wegenstelsel van groot belang. Beeldkwaliteitsplan Het in stand houden van het wegennet (en waterwegen) vraagt daarbij nadrukkelijk aandacht. We onderhouden onze wegen, bruggen, duikers, kades en dergelijke op de manier die vastligt in het beeldkwaliteitsplan openbare ruimte. Hierin is sprake van een verantwoorde balans in de kwaliteitsniveaus van deze belangrijke kapitaalgoederen. Veiligheid en bereikbaarheid staan hierin centraal. Fiets- en voetpaden Het netwerk van fiets- en voetpaden heeft een belangrijke fijnmazige functie. Niet alleen voor wonen en werken. Maar zeker ook voor recreatie & toerisme in onze gemeente. We onderhouden de fiets- en voetpaden goed, zodat ze uitnodigen tot gebruik. Openbaar vervoer Voor de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland is het openbaar vervoer een belangrijke voorziening voor onze inwoners. De vergrijzing van de bevolking zal de vraag naar (passend) openbaar vervoer vergroten.

We zoeken - waar we als gemeente een rol hebben - naar maatwerk. Daarmee houden we het aanbod bereikbaar en betaalbaar en laten het aansluiten op de vraag. Kaderstellende documenten Watertakenproramma 2021-2025 Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Bereikbaar zijn en blijven (GVVP) Evaluatie Gemeentelijk verkeer en vervoerplan 2010 Meerjaren uitvoerend beleidsplan gladheidbestrijding (2011) Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte 2021-2025 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Fietsagenda Zuidoost-Fryslân 2019 Reguliere werkzaamheden • In stand houden bovengrondse infrastructuur (wegen, fiets- en voetpaden, parkeerterreinen) • Onderhoud wegen combineren met verbeteren verkeersveiligheid • Monitoren verkeer (intensiteit, snelheid en categorie) op gemeentelijke wegennet • Diverse activiteiten verkeerseducatie

Thema Verkeer, vervoer en wegen Wat willen we bereiken? De 16 dorpen in onze gemeente zijn goed en veilig toegankelijk Weggebruikers kunnen zich veilig en snel binnen de gemeente verplaatsen. Het wegennet is afgestemd op gebruik en functie.

Wat gaan we daarvoor doen? We breiden het netwerk van elektrische laadpunten voor auto’s met 20 uit Als onderdeel van de Provinciale concessie breiden we het aantal elektrische laadpalen in de gemeente verder uit. We streven er naar om alle aanvragen goed te keuren of om een goed alternatief te realiseren.

We werken mee aan de Doorfietsroute Drachten – Heerenveen Samen met de provincie en met Heerenveen en Smallingerland gaan we een doorfietsroute maken tussen Drachten en Heerenveen. Dit wordt een onderdeel van een nog langere route. Daarmee stimuleren we het (elektrisch) fietsgebruik. Op dit traject kunnen fietsers zich comfortabel, veilig en aantrekkelijk verplaatsen van, naar en tussen de kernen. Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van de reserves voor programma 2 opgenomen. Exploitatie x € 1.000

Real. 2023

Begr. 2024

Begr. 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

6.419

6.201

6.119

5.723

(incl wijz.) Lasten Baten

3.088

6.623

335

258

-2.753

-6.364

-6.160

-5.942

-5.860

-5.464

Lasten

920

Baten

920

-3.602

-5.444

-6.160

-5.942

-5.860

-5.464

Begr. 2024

Begr. 2025

Mut B24<>B25

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000

(incl wijz.) Lasten 2.1 Verkeer en vervoer

6.615

6.411

-204

2.5 Openbaar vervoer

6.623

6.419

-204

258

Totaal Lasten Baten 2.1 Verkeer en vervoer Totaal Baten

258

-6.364

-6.160

204

Onttrekkingen reserves

920

-920

Totaal mutaties reserves

920

-920

Saldo na bestemming

-5.444

-6.160

-716

Saldo voor bestemming Stortingen reserves

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2025 € 716.000 nadeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer: de lasten zijn in 2025 € 204.000 gedaald. • Door het inhalen van de achterstand op het onderhoud van de wegen door het natte voorjaar van 2023 is in 2024 eenmalig het budget verhoogd met € 920.000. • In 2025 geven de eenmalige afschrijvingskosten op de Binnenwei € 300.000, Van Harinxmaweg € 125.000 en de bermverharding Slusleane € 100.000 (totaal € 525.000, PPB 2024) hogere lasten. • Eenmalige afschrijvingskosten in 2025 voor het ombouwen van armaturen naar Ledverlichting (€ 260.000, PPB 2024) geven hogere lasten. • De overige afschrijvingskosten in 2025 zijn gedaald met € 59.000 doordat investeringen volledig zijn afgeschreven. 17

Programma 3 | Economie Programma 3 | Economie Doelstelling Opsterland heeft een gezonde lokale economie. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Ondernemingsklimaat en welvaart Opsterland heeft een goed economisch en ondernemingsklimaat. Er is ruimte voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. De lokale economie heeft diverse pijlers. Daarbij valt te denken aan: het MKB, de industrie, detailhandel, horeca, de agrarische sector en werkgevers op het gebied van welzijn & zorg en recreatie & toerisme. Al deze werkgevers zorgen voor werkgelegenheid en voor bestedingen in onze gemeente. Daarmee dragen ze bij aan onze brede welvaart en leefbaarheid. Duurzaamheid en groei Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. Dat is van belang voor het behoud van de bestaande werkgelegenheid. We geven tegelijk ruimte aan nieuwe werkgelegenheid. Samen ontwikkelen De lokale economie is steeds in beweging. Daar spelen we tijdig op in. We doen dat samen met de ondernemers in de gemeente. Waar we dat kunnen, bieden we informatie, advies en ondersteuning. In het overleg met de ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt. Ook de transformatie van bedrijventerreinen is iets wat we alleen maar samen met de werkgevers kunnen realiseren.

Regionaal De drie noordelijke provincies hebben eerder al onder de noemer 'Deltaplan voor het Noorden' input geleverd aan de rijksoverheid. Samen met een positief adviesrapport over de Lelylijn, is Zuidoost Fryslân daarmee op de noordelijke en landelijke agenda gekomen. De ruimtelijke en economische potentie van de regio langs de A7-as is nadrukkelijk naar voren gebracht. Ook de regionale samenwerking van de Regio Deal Zuidoost Friesland speelt daarin een rol. We haken aan bij deze (boven)regionale ontwikkelingen, waar ze bijdragen aan de door onze gemeente gewenste economische ontwikkeling. Kaderstellende documenten Bedrijventerreinplan 2010-2020 voor de regio Zuidoost Fryslân Detailhandelsvisie 2015 Reguliere werkzaamheden • Accounthouderschap voor ondernemers en bedrijven

Thema Ondernemen en werkgelegenheid Wat willen we bereiken? Opsterland kent een goed economisch en ondernemersklimaat Opsterland kent een goed economisch- en ondernemersklimaat waarbij ruimte is voor kwaliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit. Het MKB, de industrie, de detailhandel, horeca, en ook de sectoren agrarisch, welzijn & zorg en recreatie & toerisme dragen hier positief aan bij.

Wat gaan we daarvoor doen? We actualiseren ons economisch beleid Met ons economisch beleid werken we aan een duurzame en evenwichtige groei van de Opsterlandse economie. In 2025 actualiseren we ons economisch beleid, samen met de ondernemers in onze gemeente.

Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Een belangrijke pijler onder het economisch beleid is de beschikbaarheid van voldoende bedrijventerreinen. De provincie heeft enige tijd geleden geanalyseerd welke behoefte er aan zulke terreinen is en welke mogelijkheden er zijn in de regio Zuidoost Fryslân voor uitbreiding van bedrijventerreinen tot 2030. De provincie geeft beleidsmatig en planologisch ruimte. De hoofdlijnen van het grondbeleid zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid. De ontwikkelingen op dit gebied concentreren zich in onze gemeente in de kernen Gorredijk en (in mindere mate) Wijnjewoude. Daarnaast is er het bedrijventerrein Drachten-Azeven. Dat terrein is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten. Het valt daarom buiten het kader van de paragraaf Grondbeleid.

Wat willen we bereiken? We hebben inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van de bedrijventerreinen We hebben goed inzicht in de groei- en ontwikkelmogelijkheden van onze bedrijventerreinen. Dat geldt voor alle bedrijventerreinen in alle dorpen. Die mogelijkheden benutten we.

Wat gaan we daarvoor doen? De gemeenteraad stelt in 2025 een visie op bedrijventerreinen vast De gemeenteraad stelt in 2025 een visie vast op alle bedrijventerreinen in de gemeente Opsterland. De voorbereidingen daarvoor gebeuren in nauwe samenwerking met de ondernemers. Ook betrekken we tijdig omwonenden, als hun belangen een rol spelen.

Beleidsindicatoren Opsterland Opsterland Opsterland Opsterland Nederland Nederland Nederland Nederland Beleidsindicatoren

Eenheid

2020

2021

2022

2023

2020

2021

2022

2023

Functiemenging

47,3%

47,9%

47,5%

48,5%

53,2%

53,3%

53,8%

54,2%

Vestigingen (van

per 1.000 inw.15

160,7

167,2

175,2

181,2

158,4

165,1

174,1

181,8

bedrijven)

t/m 64jr

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 17 juli 2024

Real. 2023

Begr. 2024

Begr. 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

597

783

508

495

(incl wijz.) Lasten

909

839

Baten

839

495

321

519

241

Saldo voor bestemming

-70

-344

-276

-264

-494

-254

Lasten

239

220

Baten

-309

-564

-496

-484

-714

-474

Begr. 2024

Begr. 2025

Mut B24<>B25

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000

(incl wijz.) Lasten 3.1 Economische ontwikkeling

439

195

-244

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

231

235

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

121

120

-1

3.4 Economische promotie

-1

Totaal Lasten

839

597

-242

3.1 Economische ontwikkeling

201

-181

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

3.4 Economische promotie

221

Baten

Totaal Baten

495

321

-174

Saldo voor bestemming

-344

-276

Stortingen reserves

-220

Onttrekkingen reserves

Totaal mutaties reserves

-220

Saldo na bestemming

-564

-496

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2025 € 68.000 voordeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling: de lasten zijn in 2025 € 244.000 gedaald. In 2024 waren kosten begroot voor: • De regiodeal ZO Friesland € 181.000. De baten geven een tegengesteld effect. • Het ontwikkelen van een visie bedrijventerreinen € 50.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur: de lasten zijn in 2025 € 4.000 gestegen. • In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen: de lasten zijn in 2025 € 1.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000.

Taakveld 3.4 Economische promotie: de lasten zijn in 2025 € 1.000 gedaald. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Baten: Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling: de baten zijn in 2025 € 181.000 gedaald. • In 2024 waren baten begroot voor de regiodeal ZO Friesland € 181.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur: de baten zijn in 2025 € 6.000 gestegen. • In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. Reserves: In de reserve Recreatie en Toerisme wordt de opbrengst van de toeristenbelasting gestort ( € 220.000).

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Aansluiting op de arbeidsmarkt Onderwijs biedt kansen aan alle jeugdigen. Daarbij is een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang. Hierin werken we nauw samen met het Doorstroompunt StartWijzer van Regio de Friese Wouden. Met de inwerkintreding van de Wet ‘van school naar duurzaam werk’ medio 2025, werken we nauw samen met Doorstroompunt StartWijzer en Werk en Inkomen, om jeugdigen met een afstand tot de arbeidsmarkt de juiste begeleiding en ondersteuning te geven richting economische zelfstandigheid. Onderwijshuisvesting Als gemeente hebben we een belangrijke rol in de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal en voortgezet onderwijs. Samen met de schoolbesturen zijn we verantwoordelijk voor schoolgebouwen waarin het prettig is om te leren en te werken. We hebben een dekkend aanbod toegankelijke onderwijsgebouwen. Leerlingenvervoer Wanneer een kind geen onderwijs op korte afstand van huis kan volgen, dan kan de gemeente het vervoer van het kind naar de dichtstbijzijnde geschikte school vergoeden. Hierin onderzoeken we eerst de mogelijkheden van de leerling en de ouders zelf voor zelfstandig reizen met fiets, openbaar vervoer of eigen vervoer.

Bewegingsonderwijs Elk kind kan gebruik maken van bewegingsonderwijs. De buurtsportcoaches verzorgen het bewegingsonderwijs voor alle basisscholen in Opsterland. Daarnaast zorgen ze voor de benodigde spelmaterialen. Leerplicht Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar voorkomen we dat kinderen thuis komen te zitten en achterstanden oplopen in hun ontwikkeling. We werken hierin samen met het Doorstroompunt StartWijzer voor de regio De Friese Wouden. Met elkaar signaleren we vroegtijdig welke kinderen dreigen uit te vallen. Naast de preventieve rol en toezichthoudende taak, heeft de leerplichtambtenaar ook een handhavende taak. Als BOA is de leerplichtambtenaar bevoegd om o.a. te onderzoeken of er strafbare feiten gepleegd zijn en kan eventueel een proces verbaal opgemaakt worden. In de regio de Friese Wouden wordt gewerkt met regionale BOA's, zodat in elke gemeente dit goed is geregeld, de kwaliteit wordt geborgd en de kosten worden gedeeld.

Kaderstellende documenten Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2035 Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Reguliere werkzaamheden • Zorgen voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE) • Overleggen met onderwijsbesturen • Toezicht en handhaving kinderopvang • Zorgen voor leerlingenvervoer • Uitvoering leerplicht • Subsidiëren cultuureducatie op scholen • Faciliteren onderwijshuisvesting

Thema Onderwijs Wat willen we bereiken? Kinderen hebben gelijke kansen om hun talenten te ontwikkelen Kinderen hebben recht op gelijke kansen om zich met hun eigen individuele mogelijkheden te ontwikkelen. De omstandigheden waarin een kind opgroeit mogen daarbij niet bepalend zijn. Elk kind heeft waardevolle talenten: 'weten waar je goed in bent' is heel belangrijk. Door te werken aan talentontwikkeling neemt de weerbaarheid en veerkracht van kinderen toe. Ze ervaren meer zelfvertrouwen, voelen zich veilig in de klas en halen betere schoolresultaten.

Wat gaan we daarvoor doen? In 2025 continueren we het ‘Talent gedreven werken’ met een nieuwe subsidieaanvraag voor de Gelijke Kansen Alliantie In 2025 wordt, in vervolg op de eerste aanvraag, een nieuwe Gelijke Kansen Alliantie (GKA) subsidieaanvraag gedaan bij het Ministerie van OCW. We leggen een relatie met de ontwikkelingen binnen Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) bij de invulling van het aanbod. In 2025 is de verordening bekostiging Leerlingenvervoer aangepast In 2025 passen we de verordening bekostiging Leerlingenvervoer 2022 aan, waarbij de nieuwe model Verordening Leerlingenvervoer van de VNG als basis dient. In 2025 monitoren we het effect van de PeuterPlus-voorziening In 2025 monitoren wij het aantal peuters dat gebruik maakt van de PeuterPlus voorziening, de toeleiding, de samenwerking, de uitstroom richting het basisonderwijs en de tevredenheid van ouders. We monitoren ook of de voorziening zorgt voor minder doorverwijzingen naar specialistische jeugdzorg. De PeuterPlus-voorziening biedt maatwerk aan peuters die extra zorg en ondersteuning nodig hebben. Het gaat om zorg die er niet is in de reguliere peuteropvang.

Wat willen we bereiken? Jongeren halen een startkwalificatie in het onderwijs of zijn aan het werk We zetten er op in dat jongeren een baan vinden of een startkwalificatie in het onderwijs halen. Een startkwalificatie is (minimaal) een diploma havo, vwo of mbo (niveau 2 of hoger). Jongeren met een startkwalificatie hebben een betere positie op de arbeidsmarkt.

Wat gaan we daarvoor doen? We werken in 2025 vanuit het regionaal actieplan Regio Zuidoost-Friesland Onderwijs & Gemeenten In 2025 versterken we de samenwerking tussen onderwijs en jeugdzorg in de regio Zuidoost-Friesland door te werken aan de 5 opgaven van ons regionaal actieplan. We maken afspraken over het grijze gebied tussen onderwijs- en jeugdwetgeving, investeren in (potentiële thuiszittende) jeugdigen, bieden passend aanbod aan (thuiszittende) jeugdigen, voorkomen voortijdige schoolverlaters en verbeteren de samenwerking rondom onderwijs aan nieuwkomers.

Wat willen we bereiken? We verbeteren de taalvaardigheid In Opsterland is ongeveer 13% van de bevolking van 16 jaar en ouder laaggeletterd. Dit is vergelijkbaar met de rest van Friesland, maar hoger dan in Nederland als geheel (in 12%). Taalvaardigheid verbeteren past bij de ambitie: ‘Iedereen doet mee en heeft regie over zijn eigen leven’. Onze samenleving wordt sterker als iedereen kan meedoen. Als je moeite hebt met taal-, reken- en digitale vaardigheden, vind je minder snel een baan, kun je minder makkelijk gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken. We hebben hierbij de volgende subdoelstellingen:

• • •

Vaardigheden rond begrijpend lezen zijn in 2025 verbeterd. De gemeente ondersteunt het onderwijs waar nodig en interventies zijn effectief. Laaggeletterdheid neemt af (langetermijneffect) en is in 2025 gedaald tot op of onder het landelijk gemiddelde.

Wat gaan we daarvoor doen? We monitoren en evalueren in 2025 de extra inzet op het versterken van de taalvaardigheid van de jeugdigen We monitoren en evalueren in 2025 de effecten van deze programma’s Boekstart, Opstapje, Bouw! en ondersteuning bij de pilot 'Effectief leesonderwijs'. Op basis van de evaluatie kijken we of het nodig is deze inzet uit te breiden. We zetten ons in om bestaande laaggeletterdheid te verminderen. In 2025 zetten we vervolgacties in vanuit het Actieplan Laaggeletterdheid. We richten ons actief op het bereiken van NT1 laaggeletterden voor deelname aan non-formeel taalaanbod. Hiervoor worden ketenafspraken gemaakt met alle betrokken netwerkpartners. Ons doel is om in 2025 minimaal 6 deelnemers te hebben in het Digi-taalhuis.

Wat willen we bereiken? Er zijn voldoende geschikte onderwijsgebouwen en –voorzieningen Met het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs waarborgen we als gemeente dat er genoeg geschikte onderwijshuisvesting in onze gemeente is.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het integraal huisvestingsplan (IHP) uit 1. De gemeenteraad krijgt in 2025 de mogelijkheid om een actuele versie van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Opsterland vast te stellen. 2. De gemeenteraad neemt naar verwachting in 2024 een besluit over de toekenning van een krediet voor KC De Finne in Beetsterzwaag. Hiermee wordt de realisatiefase in 2025 opgestart. 3. We gaan verder met de planvorming voor de nieuwbouw van It Aventoer in Langezwaag. 4. De gemeenteraad neemt in 2024 een besluit over de toekenning van een krediet voor de uitbreiding van CBS De Opdracht in Ureterp. De verwachte oplevering is 2025. 5. De verwachting is dat de gemeenteraad in 2024 een besluit kan nemen over de vernieuwbouw van BHS Gorredijk. Daarbij houden we rekening met de besluiten die al zijn genomen over De Skâns. Hiermee kan de realisatiefase in 2025 worden opgestart. 6. Naar verwachting neemt de gemeenteraad in 2025 een besluit over de toekenning van een krediet voor de vernieuwbouw van School Lyndensteyn in Beetsterzwaag.

Beleidsindicatoren Opsterland Opsterland Opsterland Opsterland Nederland Nederland Nederland Nederland Beleidsindicatoren

Eenheid

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000

2020

2021

2022

2023

2020

2021

2022

2023

1,5

6,3

18,6

27,2

1,2%

1,7%

2,2%

1,7%

1,9%

2,4%

leerlingen Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

Voortijdige

% deelnemers

schoolverlaters

aan het VO en MBO-onderwijs

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 17 juli 2024

Real. 2023

Begr. 2024

Begr. 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

(incl wijz.) Lasten

3.592

3.751

3.384

3.706

3.866

4.038

Baten

489

781

511

-3.104

-2.970

-2.873

-3.194

-3.354

-3.526

Lasten

Baten

-3.104

-2.970

-2.873

-3.194

-3.354

-3.526

Begr. 2024

Begr. 2025

Mut B24<>B25

209

4.2 Onderwijshuisvesting

1.786

1.742

-45

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

1.756

1.434

-322

Totaal Lasten

3.751

3.384

-367

4.2 Onderwijshuisvesting

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

733

413

-320

Totaal Baten

781

511

-270

-2.970

-2.873

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Totaal mutaties reserves

-2.970

-2.873

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000

(incl wijz.) Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs

Baten

Saldo voor bestemming

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2025 € 97.000 voordeliger dan in 2024. Lasten: Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting: de lasten zijn in 2025 € 45.000 gedaald. • In 2024 is voor de sloop (€ 90.000) en de afwaardering (€ 113.000) van het leegstaande schoolgebouw OBS De Oanrin in Bakkeveen eenmalig het budget verhoogd (raadsbesluit februari 2024). • De afschrijvingslasten voor MFA De Tynje geven € 141.000 hogere lasten. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken: de lasten zijn in 2025 € 322.000 gedaald. • In 2024 is eenmalig een specifieke uitkering van het Nationaal Programma Onderwijs beschikbaar gesteld (€ 310.000). De baten geven een tegengesteld effect. Baten: Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting: de baten zijn in 2025 € 51.000 gestegen. • Het taakveld bevat geen mutaties groter dan € 50.000. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken: de baten zijn in 2025 € 320.000 gedaald. • In 2024 is eenmalig een specifieke uitkering van het Nationaal Programma Onderwijs ontvangen (€ 310.000). Reserves: In 2025 zijn geen reserve mutaties geraamd.

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Doelstelling Er is ruimte voor vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Romte foar Taal 2021-2025 Beleidsnotitie "Cultuur Promotie wordt Cultuur Evenementen" Beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026 Bibliotheekbeleid 2023-2026 Afsprakenkader Sport 2022-2026 Preventieagenda Opsterland 2021-2030 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland 2022-2030 Bomenbeleidsplan 2020 Beeldkwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte 2021-2025 Erfgoedverordening Reguliere werkzaamheden • Stimuleren en faciliteren culturele initiatieven • In stand houden cultureel erfgoed • Stimulearje dat ynwenners en meiwurkers it Frysk sprekke en brûke • Zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties • Accounthouderschap toeristische sector • Regionale afstemming recreatie en toerisme • Onderhoud groene buitengebied •

Extensief beheer bermen buiten de bebouwde kom (biodiversiteit) • Terugplaatsen nieuwe bomen bij noodzakelijke bomenkap • Periodieke inspectie speeltuinen • Onderhouden gemeentelijke sportvelden

Thema Cultuur Wat willen we bereiken? Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is het beleven en genieten van cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding. Er zijn volop culturele initiatieven. Erfgoedorganisaties brengen het verleden dichtbij. De openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners.

Wat gaan we daarvoor doen? De gemeenteraad stelt in 2025 een nieuw cultuureducatiebeleid vast Wij stellen in 2025 een nieuw cultuureducatiebeleid op en leggen dit voor aan de gemeenteraad. De gemeenteraad stelt in 2025 een nieuw Fries taalbeleid vast Wij stellen een nieuw Fries taalbeleid op in 2025 en leggen dit voor aan de gemeenteraad. Daarin wordt de Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024-2028 uitgewerkt.

De gemeenteraad stelt in 2025 nieuw museumbeleid vast We stellen in 2025 een nieuw museumbeleid op en leggen dit voor aan de gemeenteraad. Daarin gaat het onder andere over de mogelijkheden om musea in Opsterland toekomstbestendig te maken in relatie tot de overige musea in regio Zuidoost Fryslân. We geven invulling aan de wet zorgplicht bibliotheken In 2025 bereiden wij ons voor op het uitvoeren van de wettelijke taak van het hebben van een volwaardige bibliotheek. Wij stimuleren de samenwerking tussen de bibliotheken en maatschappelijke organisaties De bibliotheek heeft een belangrijke positie in de samenwerking met andere maatschappelijke organisaties. Het doel is dat de bibliotheek zich hierin positioneert.

Thema Recreatie en Toerisme Inleiding Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en recreatie zijn belangrijke instrumenten die de leefbaarheid bevorderen en de lokale economie stimuleren. Binnen de regio Zuidoost Fryslân werken we programmatisch samen aan “Het Andere Friesland”. We zetten in op meer kwaliteit. We benutten onze toeristische mogelijkheden zo veel mogelijk. We werken samen met de horeca en andere ondernemers in deze sector.

Wat willen we bereiken? De kwaliteit van toeristische voorzieningen is (verder) ontwikkeld en verbeterd We nemen in 2025 verschillende maatregelen om de kwaliteit van onze toeristische voorzieningen te verbeteren.

Wat gaan we daarvoor doen? De faciliteiten voor toeristen en recreanten zijn in 2025 meetbaar verbeterd 1. We verbeteren de fiets-, ruiter-, en MTB-netwerken in regionaal verband. 2. De opbrengsten uit de toeristenbelasting zetten we in voor (verdere) ontwikkeling van toeristische voorzieningen en activiteiten. 3. De Turfroute als toeristisch blauw lint door de regio: we verbeteren faciliteiten aan de wal in regionaal verband. 4. We zetten in op promotie, informatievoorziening en gastheerschap op regionaal niveau vanuit 'Het Andere Friesland'.

Thema Openbaar groen Inleiding We onderhouden de openbare ruimte op de manier die past bij de andere thema's uit dit programma: uitnodigend voor inwoners en toeristen. Ook dragen we met het onderhoud bij aan duurzaamheid. We vergroten de biodiversiteit, bijvoorbeeld door meer ruimte te geven aan bloeiende bloemen. Ook zorgen we voor herplant van bomen.

Wat willen we bereiken? We investeren in de Mienskip en in vertrouwen in de gemeentelijke overheid De openbare ruimte leent zich goed om ruimte te geven aan initiatieven van inwoners en organisaties. Daarmee wordt de mienskip sterker. En het vertrouwen in de lokale overheid wordt groter. Daarom zijn we zichtbaar en benaderbaar als mensen met initiatieven komen. We inspireren onze inwoners om betrokken te zijn bij hun leefomgeving.

Wat gaan we daarvoor doen? We begeleiden initiatieven vanuit de samenleving Inwoners en organisaties kunnen via het 'initiatievenformulier' een aanvraag indienen voor verbetering van de leefbaarheid of openbare ruimte. Levensvatbare ideeën ondersteunen wij. Die initiatieven gaan we begeleiden.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Opsterland&id=29e08fca-7261-487f-b681-ca17e8494117