Begroting 2022.pdf

52,5% 52,8%

53,2%

53,2

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inw oners (tussen 15 t/m 64 jaar)

151,0

158,2 160,7

139,7

151,6

158,4

155,1

145,5

De functiemengingsindex (FMI) w eerspiegelt de verhouding tussen banen en w oningen, en varieer t tussen 0 (alleen w onen) en 100 (alleen w erken). Bij een w aarde van 50 zijn er evenveel w oningen als banen.

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: w ww.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 augustus 2021

29

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 3 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2020 Begroting 2021 (incl w ijzigingen) Begroting 2022 MJB 2023 MJB 2024 MJB 2025

Lasten

1.001

874

801

1.661

1.596

743

Baten

875

583

499

1.394

1.329

488

Saldo voor bestemming

-126

-291

-302

-267

-267

-255

Lasten

205

155

155

155

155

155

Baten

40

35

-

-

-

-

-291

-412

-457

-422

-422

-410

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

30

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021 Begroting 2022 Mutatie begroting 2021/2022

Saldo per taakveld 3.1 Economische ontw ikkeling

-151

-183

-32

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-159

-159

0

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-72

-37

35

3.4 Economische promotie

90

77

-13

Saldo voor bestemming

-291

-302

-11

Recreatie en toerisme

-155

-155

-

Totaal stortingen reserves

-155

-155

-

Onttrekking AR vrije deel tbv Samenw erking onderw ijs en bedrijf

7

-

-7

Onttrekking AR vrije deel tbv Bedrijvenloket en Bedr. Regeling

28

-

-28

Totaal onttrekkingen reserves

35

-

-35

-412

-457

-45

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2022 € 45.000 nadeliger dan in 2021. Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2022 een nadeel van € 32.000 ten opzichte van 2021. In de begroting 2021 is incidenteel € 25.000 opgenomen voor de inhuur van extra capaciteit binnen economische zaken. In 2022 is dit budget er niet. Dit geeft een voordeel van € 25.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 56.000. De doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 1.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2022 geen mutatie ten opzichte van 2021. In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2022 een voordeel van € 35.000 ten opzichte van 2021. De resultaatbestemmingen in 2021, voor samenwerking onderwijs & bedrijf € 7.000 en bedrijvenloket en bedrijfsregeling € 28.000, geven lagere kosten ten opzichte van 2022. Dit is een voordeel in het taakveld. Het effect op programma niveau wordt geneutraliseerd door de onttrekking uit de algemene reserve. Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2022 een nadeel van € 13.000 ten opzichte van 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 13.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 3.3.

31

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Het is belangrijk dat vanuit elk dorp goed onderwijs bereikbaar is. Kwalitatief goed onderwijs is onontbeerlijk, want het is de basis voor een maatschappij waarin burgers verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen voor zichzelf en hun omgeving. De kwaliteit van het onderwijs heeft daarom een hogere prioriteit dan de nabijheid van een school. We bieden basisonderwijs aan in doelmatige s choolgebouwen. Wij zijn er voorstander van om, daar waar mogelijk, van onderop te komen tot kindcentra waarin zoveel mogelijk kindvoorzieningen (onderwijs en kinderopvang) zijn ondergebracht. Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het thuiszitten worden voorkomen. We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het gebiedsteam. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen, bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang.

Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2015-2030

Thema Onderwijs Doelstellingen We bieden kinderen een goede startpositie voor het primair onderwijs De gemeente Opsterland wil kinderen ondersteunen bij hun taal-, reken-, sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling. Kinderen krijgen hierdoor een grotere kans op een succesvolle levensloop-, school en arbeidsloopbanen. We doen dit op verschillende manieren: - We ondersteunen ouders met behoefte aan opvoedingsondersteuning, zodat zij handvatten krijgen om hun kind in de thuisomgeving te stimuleren. - We stimuleren ouders in onze gemeente om gebruik te maken van voorschoolse voorzieningen. - We stimuleren ouders van geïndiceerde doelgroepkinderen om gebruik te maken van het VVE-aanbod. - We voorzien samen met onze ketenpartners (JGZ, aanbieders van voorschoolse voorzieningen en educatie en het primair onderwijs) in passend aanbod voor jonge kinderen in onze gemeente. We willen onderzoeken tot in welke mate het mogelijk is om het zorgaanbod in de voorschoolse periode te verbreden, waardoor meer kinderen dichtbij huis op een snelle en efficiënte manier ondersteuning kunnen krijgen.

Maatregelen Wij herijken het VVE-beleid om een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie te kunnen realiseren De gemeente Opsterland heeft een wettelijke verplichting om te voorzien in een aanbod VVE (voor- en vroegschoolse educatie) voor geïndiceerde doelgroepkinderen in de gemeente. Uit onderzoek blijkt dat deelname aan voorschoolse educatie in de voorschoolse fase een bewezen positief effect heeft op de ontwikkeling van jonge kinderen. Vooral kinderen uit achterstandssituaties profiteren van de positieve effecten op de cognitieve, taal en sociaal-emotionele ontwikkeling. Daarnaast is er een positief effect op de gezondheid en het welbevinden van kinderen. We willen daarom zoveel mogelijk kinderen laten 32

deelnemen aan een kwalitatief hoogwaardig VVE-aanbod. We voorzien in een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie in zoveel mogelijk kernen en dorpen in onze gemeente. Wat gaan we er voor doen In 2022 wordt in samenwerking met de gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en het werkveld, uitvoering gegeven aan het in 2020 vastgestelde beleidskader en de bijbehorende uitvoeringsagenda. Doel is om zoveel mogelijk kinderen met een indicatie te laten profiteren van het VVE aanbod en de kwaliteit van VVE telkens te verbeteren.

Doelstellingen We zorgen dat onderwijs bereikbaar is Niet iedereen is in staat om zelfstandig naar de passende onderwijs instelling te reizen. Daar waar nodig faciliteren we de vervoersbehoefte. In 2022 vernieuwen wij het beleid leerlingenvervoer zodat deze op de nieuwe verordening en op de praktijk aansluit.

Maatregelen We organiseren leerlingenvervoer voor leerlingen in het speciaal (basis)onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Leerlingenvervoer is beschikbaar voor leerlingen die het speciaal (basis)onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs bezoeken. Samen met ouders, de leerling en zo nodig andere betrokkenen of deskundigen wordt bekeken welke vorm van vervoer passend is. Dit is situatieafhankelijk en wordt mede bepaald door de mogelijkheden van de leerling, de verbinding met het openbaar vervoer en de afstand tot de school. Wat gaan we er voor doen Met ingang van het schooljaar 2022/2023 wordt een nieuwe verordening voor het leerlingenvervoer toegepast. Hierbij blijft de werkwijze dat de eigen mogelijkheden van leerlingen die het speciaal (basis)onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs bezoeken het uitgangspunt is. Vervolgens wordt bekeken wat eventueel aanvullend nodig is vanuit de gemeente. Het beheersen van de kosten voor het leerlingenvervoer blijft een aandachtspunt in 2022.

Doelstellingen Wij dragen zorg voor veilige kinderopvanglocaties Wij dragen zorg voor veilige kinderopvanglocaties en voeren toezicht en handhaving op kinderopvang uit. In 2022 herijken we het gemeentelijk beleid toezicht en handhaving op kinderopvang.

Maatregelen Wij herijken het beleid toezicht en handhaving WKO Handhaving van en toezicht op de wet kinderopvang is een van de gemeentelijke taken. Opsterland heeft hier in 2018 beleidsregels handhaving WKO opgesteld. Wat gaan we er voor doen Omdat er ontwikkelingen hebben plaatsgevonden in het landelijke beleid stellen we een nieuw gemeentelijk beleid handhaving en toezicht kinderopvang op.

Doelstellingen Wij dringen laaggeletterdheid terug De aanpak van laaggeletterdheid is een langdurige kwestie. De gemeente heeft een actieplan laaggeletterdheid opgesteld. In 2022 vindt een evaluatie plaats van het actieplan laaggeletterdheid.

33

Maatregelen We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan de doelstelling uit het aanvalsplan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en het beter kunnen signaleren. Anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod onder het motto 'Wat wil jij leren?' Hiervoor worden intern en extern bijeenkomsten georganiseerd voor mogelijke vindplaatsen van laaggeletterden. Daarbij wordt de kennis van ervaringsdeskundigen gebruikt om een beter beeld te krijgen van de doelgroep. Tevens wordt ingezet op individuele vragen van laaggeletterden. Wat gaan we er voor doen In verband met Corona heeft het aanbod laaggeletterdheid in 2021 stil gelegen. Ook andere acties uit het actieplan laaggeletterdheid zijn niet opgepakt als gevolg van Corona. In 2021 is wel deelgenomen aan provinciale overleggen met betrekking tot laaggeletterdheid. Uitkomst daarvan is onder andere een subsidie die beschikbaar komt voor gemeenten, waarmee een eigen invulling gericht op de aanpak van laaggeletterdheid gerealiseerd kan worden. Hier willen we vanuit Ops terland graag gebruik van maken.

Doelstellingen Wij voorkomen verzuim en voortijdig schoolverlaten Het is belangrijk om verzuim en voortijdig schoolverlaten van jongeren in onze gemeente zo veel mogelijk te voorkomen. Dit met als uiteindelijk doel dat jongeren de voor hen hoogst haalbare en meest passende onderwijs- en/of arbeidsmarktpositie te laten bereiken. Het betreft hier jongeren tot 23 jaar.

Maatregelen We werken samen met RMC Regio De Friese Wouden Samenwerken in RMC-verband is een wettelijke taak waaraan we ook in 2022 invulling blijven geven. Jaarlijks wordt de gezamenlijke inzet vanuit de RMC- regio voor het volgende jaar beschreven in een actieplan. Wat gaan we er voor doen In het regionale jaarverslag wordt beschreven wat de stand van zaken is op het gebied van verzuim en schoolverlaten. Daarnaast staat hierin hoe de uitvoering van het actieplan is verlopen. De gemeenteraad ontvangt in het tweede kwartaal het jaarverslag en het actieplan voor het komende jaar.

Doelstellingen Wij zorgen ervoor dat elk kind toegang heeft tot een veilige speelplaats De gemeente Opsterland wil dat ieder kind opgroeit in een veilige en leerzame omgeving waar het optimaal de kans krijgt zich te ontwikkelen. Om dit te bereiken is het van belang dat er voldoende veili ge buitenspeelruimte beschikbaar is. Buitenspelen is goed voor de ontwikkeling van kinderen en kan overgewicht en andere problemen op latere leeftijd voorkomen. De gemeente zorgt ervoor dat er voldoende buitenspeelruimte beschikbaar is en dat deze ruimte veilig is voor kinderen om te spelen.

Maatregelen We herijken de richtlijnen speeltuinbeleid “bûten boartsje yn Opsterlân” en stellen deze opnieuw vast in 2022. Wat gaan we er voor doen In samenwerking met de uitvoering passen we de richtlijnen zo aan dat z e aansluiten op de praktijk.

Doelstellingen 34

Wij zorgen voor een dekkend aanbod van toegankelijke onderwijsgebouwen In de huisvesting van scholen voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs spelen wij een centrale rol. Wij zijn samen met de schoolbesturen verantwoordelijk voor schoolgebouwen waar het prettig is om in te leren en te werken.

Maatregelen Kindcentrum De Finne - Beetsterzwaag In Beetsterzwaag wordt Kindcentrum De Finne gerealiseerd. In dit gebouw krijgen samenwerkingsschool De Finne en kinderopvang onderdak. Ook werken we met VV De Sweach samen met als doel in het gebouw kantine en kleedruimtes te realiseren. Wij richten het openbaar gebied in. Wat gaan we er voor doen In 2022 vragen wij het uitvoeringskrediet voor de bouw van het kindcentrum en de inrichting van het openbaar gebied aan. De basis voor berekening van dit krediet is het ontwerp van het gebouw en de bouwkosten. Voor meer informatie, zie paragraaf projecten. Kindcentrum De Treffer - Gorredijk We bouwen een nieuw kindcentrum in Gorredijk. Hierin worden obs De Treffer en kinderopvang gehuisvest. Wat gaan we er voor doen Het ontwerp van kindcentrum De Treffer is afgerond en de investering past binnen de financiële kaders van de projectbegroting. Het ondertekenen van de huurovereenkomst met de kinderdagopvang heeft voor een vertraging gezorgd. Hierdoor is de aanbesteding een kwartaal opgeschoven naar eerste kwartaal 2021. De oplevering vindt naar verwachting plaats in het tweede kwartaal 2022.

Multifunctionele accommodatie de Tynje In de MFA De Tynje worden verschillende (basis)voorzieningen gecombineerd, waaronder onderwijs, ontmoeting en sport Wat gaan we er voor doen De projectpartners hebben de bedoeling om medio 2022 het definitieve ontwerp van het MFA voor te leggen. Vervolgens wordt gevraagd om het deel van het benodigde uitvoeringskrediet voor de daadwerkelijke bouw vrij te geven. Onderwijshuisvesting BHS De BHS is onlangs gefuseerd met Singelland in Drachten en heeft in 2019 een huisvestingsaanvraag ingediend. In dit kader zijn de besturen van OSG Het Singelland en de BHS momenteel in gesprek met de gemeente Opsterland over de huisvesting. Wat gaan we er voor doen De gemeente en de BHS inventariseren de mogelijke huisvestingsscenario’s. Zodra er een concrete uitwerking en voorstel voor aanpassing van de huisvesting ligt, wordt dit ter besluitvorming voorgelegd aan het college en de gemeenteraad. Verkenning huisvestingsscenario’s Ureterp Ureterp telt drie basisscholen, namelijk de protestants -christelijke basisschool De Opdracht, de gereformeerde basisschool Eben Haëzer en de openbare basisschool De Twirre. Er zijn drie afzonderlijke huisvestingsaanvragen ingediend bij de gemeente.

35

Wat gaan we er voor doen De gemeente onderzoekt samen met de schoolbesturen hoe we tot een toekomst bestendige situatie kunnen komen voor de onderwijshuisvesting in Ureterp. De huisvestingsaanvragen krijgen een plek binnen het nieuwe Integraal Huisvestingsplan (IHP). Hierbij wordt wel rekening gehouden met de VNG normbedragen in de te actualiseren onderwijshuisvestings verordening. Wij voeren het integraal huisvestingsplan uit Het doel van dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) is om een zo compleet mogelijk beeld te geven van de stand van zaken en ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting van het basis- en voortgezet onderwijs in Opsterland. Wat gaan we er voor doen In de tweede helft van 2021 is er een geactualiseerd IHP opgesteld, inclusief bijbehorend investeringsoverzicht. De schoolbesturen zijn hierbij betrokken met als doel tot een breed gedragen plan te komen. Het geactualiseerde IHP wordt in het najaar van 2021 of in het voorjaar van 2022 aan de raad voorgelegd. Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2017 2018 2019 2020 2017 2018 2019 2020

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

1

0

0

*

2

2

2

*

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

22

8

28

*

27

23

26

*

Voortijdige schoolverlaters

% deelnemers aan het VO en MBO-onderw ijs

* 1,8% 1,9% 2,0%

*

1,2% 1,3% 1,2%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: w ww.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 augustus 2021

36

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 4 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2020 Begroting 2021 (incl w ijzigingen) Begroting 2022 MJB 2023 MJB 2024 MJB 2025

Lasten

2.960

3.476

3.527

3.646

3.865

3.852

Baten

350

614

536

536

536

554

-2.609

-2.862

-2.992

-3.110

-3.329

-3.298

Lasten

9

61

41

41

41

41

Baten

5

188

163

251

328

285

-2.613

-2.735

-2.870

-2.900

-3.042

-3.054

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

37

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Begroting 2022

Mutatie begroting 2021/2022

Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs

-224

-244

-20

4.2 Onderw ijshuisvesting

-1.560

-1.639

-79

4.3 Onderw ijsbeleid en leerlingzaken

-1.078

-1.109

-31

Saldo voor bestemming

-2.862

-2.992

-130

Huisvesting speciaal onderw ijs

-61

-41

20

Totaal stortingen reserves

-61

-41

20

Huisvesting basisonderwijs

188

163

-25

Totaal onttrekkingen reserves

188

163

-25

-2.735

-2.870

-135

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2022 € 135.000 nadeliger dan in 2021. Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2022 een nadeel van € 20.000 ten opzichte van 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 20.000. De doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 1.000. Overige posten voordeel € 1.000. Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2022 een nadeel van € 79.000 ten opzichte van 2021. Er zijn hogere lasten door de jaarlijkse cumulatieve toename van € 30.000 ter dekking van het in 2016 door de raad vastgestelde Integrale Huisvestingsplan. Verder was er in 2021 een inc identeel budget beschikbaar van € 20.000 voor externe ondersteuning, dit budget is er in 2022 niet en dus een voordeel t.o.v. 2021. Verder is er ook een voordeel op de afschrijvingslasten van € 32.000. Hierdoor wordt de onttrekking uit de reserve huisvesting onderwijs lager. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 20.000. De doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 85.000. Overige posten voordeel € 4.000. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2022 een nadeel van € 31.000 ten opzichte van 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 26.000. Overige posten € 5.000 nadeliger. Mutaties in de reserves geeft een nadeel van € 5.000 ten opzichte van 2021.

Enerzijds is er een nadeel omdat de onttrekking uit de reserve huisvesting onderwijs € 32.000 lager is dan geraamd (zie ook toelichting bij taakveld 4.2). Daarnaast is er in 2022 een voordeel van € 20.000 t.o.v. 2021 door een lagere storting in de reserve huisvesting speciaal onderwijs. Overige reservemutaties zijn € 7.000 voordelig.

38

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Dit programma gaat over vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigings verband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Puur Cultuur – Kadernota cultuurbeleid 2012-2022 Notitie Beleidskeuzes Cultuurnota 2012-2022 Aktualisaasje Frysk Taalbelied – Frysk en Fierder 2014-2018 (actualisatie in 2021) Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016 Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Ontwikkelagenda Leefbaarheid en inclusieve samenleving

Thema Cultuur Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland Cultuur draagt bij aan de levendigheid van dorpen en kernen in de gemeente. Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur een zinvolle en prettige vrijetijdsbesteding.

Maatregelen Openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners aan de samenleving Wij nodigen de bibliotheek uit om bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van onze inwoners van jong tot oud. De focus van bibliotheken wordt steeds meer verlegd van het uitlenen van boeken naar het vergroten van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen en het ondersteunen van en bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Met activiteiten als het Digitaal-huis en de Bibliotheek op School draagt de bibliotheek bij aan het bevorderen van taalvaardigheid van kinderen en volwassenen. Wat gaan we er voor doen Samen met de bibliotheek willen we de beleidsuitgangspunten voor de komende jaren uitwerken. De voorbereidingen voor een nieuwe subsidieovereenkomst zijn gestart. Daarin maken we vervolgens afspraken over de activiteiten van de bibliotheek die daaruit voortvloeien. Samen met de museum-besturen willen we onderzoeken op welke wijze we de musea toekomstbestendig kunnen maken. Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur-toerisme een belangrijke invulling van het toeristisch product dat we aan willen bieden. De musea in de gemeente dragen in belangrijke mate bij aan het verhaal over Opsterland, dat we willen vertellen.

39

Wat gaan we er voor doen We gaan onderzoeken op welke wijze de organisaties van de musea versterkt kunnen worden en welke rol de musea daarbij zelf hebben en wat verwacht mag worden van de gemeente. De eerste gesprekken daarover zijn gestart en zullen in 2022 vervolgd worden. Ook gaan we onderzoeken in hoeverre samenwerking in Zuid-Oost Fryslân voor de musea wenselijk en mogelijk is. Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven Wij herzien de subsidieregeling Cultuurpromotie. Wat gaan we er voor doen In overleg met het culturele veld is de regeling Cultuur Promotie geëvalueerd. We volgen de door de gemeenteraad overgenomen aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland over de subsidieregeling Cultuur Promotie op. Een voorstel voor aanpassingen van de regeling wordt eind 2021 aan de gemeenteraad voorgelegd.

Doelstellingen Wy wolle de Fryske taal werkenber en tagonklik hâlde De Fryske taal makket diel út fan ús kultuer. It is van grut belang om it Frysk dêrom in wichtich plak te jaan yn ús deistich libben.

Maatregelen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke Wat gaan we er voor doen Ynwenners wurde útnoege om by kontakten mei de gemeente Opsterlân as se dat wolle safolle mooglik it Frysk te brûken. De beliedsnota “Frysk en fierder” is yn 2021 aktualisearre. Wy meitsje op basis dêrfan in nij útfieringsplan, wêryn û.o. yn gearwurking meit it primair ûnderwiis it fergrutsjen fan de oandacht foar it Frysk in plak krije moat. Oan de gemeenteried wurdte ein 2021 in foarstel diene om it beliedsplan "Romte foar it Frysk" fêst te stellen

Thema Toerisme en recreatie Doelstellingen We optimaliseren de toeristische mogelijkheden ter versterking van de lokale economie We bieden ruimte voor de ontwikkeling van de toeristische sector in Opsterland. Dit doen we door in de voorwaardenscheppende sfeer actief bij te dragen aan het optimaliseren van de toeristis che mogelijkheden binnen Opsterland. Daarnaast verleiden we toeristen tot een meerdaags verblijf in Opsterland.

Maatregelen Impuls openluchtzwembad Dundelle in Bakkeveen Wij investeren extra in dit zwembad om het aantrekkelijker te maken. Deze eenmalige ex tra investering wordt bekostigd uit het budget (incl. reserve) voor recreatie en toerisme, Kansen Benutten.

40

Wat gaan we er voor doen Met een deskundige en enthousiaste exploitant, klantgericht personeel, een goed onderhouden accommodatie en enkele gerichte aanpassingen kan recreatiecentrum Dúndelle nog lange tijd een belangrijke rol blijven spelen voor inwoners en ondernemers van Bakkeveen en de vele bezoekers van het dorp en de omliggende regio. In 2021 wordt in overleg met de nieuwe exploitant invulling gegeven aan de noodzakelijke aanpassingen. Toeristen worden uitgenodigd om naar Opsterland te komen en om langer te verblijven in onze gemeente De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland participeren in de Toerisme Regiomarketing Zuidoost -Friesland (TRZF) om zo de toeristische mogelijkheden binnen de regio Zuidoost-Friesland, en dus ook Opsterland, te versterken. Het plan van aanpak van de TRZF geeft de positionering aan van Zuidoost Friesland als Het Andere Friesland. De toeristische ondernemers, bewoners, gemeenten en organisaties van Zuidoost-Friesland dragen de regio uit als een fantastische en aantrekkelijke bestemming. Toerisme en recreatie is in de Regiodeal Zuidoost Friesland een belangrijk verbindend thema. Wat gaan we er voor doen We ontwikkelen in regionaal verband een evenementen- en activiteitenprogramma. We organiseren in regionaal verband creatieve (online) campagnes en persreizen.

Varen in de Friese wouden: we gaan de faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband In samenwerking met de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland verbeteren we het gastheerschap rond de Turfroute. Wat gaan we er voor doen We organiseren ondernemersbijeenkomsten om de onderlinge samenwerking te stimuleren voor het versterken van het gastheerschap langs de Turfroute. We zetten in op promotie en marketing van de Turfroute en Het Andere Friesland via social media, de website en persreizen. Daarnaast organiseren we routegebonden evenementen en arrangementen met als thematiek de Turfroute en de historie van de regio Zuidoost-Friesland in de vorm van regionale themaroutes (wandelen, fietsen, varen). We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland dragen bij aan de Stichting Toerisme Regiomarketing ZuidoostFriesland met als doel de bestemming Zuidoost-Friesland, Het Andere Friesland, met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap). Hierbij geeft de rijksbijdrage uit de Regiodeal (onderdeel Recreatie & Toerisme) een belangrijke financiële impuls.

Wat gaan we er voor doen De stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (voorheen Stichting Toeristisch Netwerk de Friese Wouden) geeft uitvoering aan het door hen opgestelde meerjarenplan 2020-2030, met de positionering 'het Andere Friesland'. Ook voert de stichting een projectplan uit ten behoeve van de Regiodeal, waarin doorontwikkeling van de stichting en het versterken van de ondernemerssamenwerking speerpunten zijn. We verbeteren de fiets-, ruiter- en MTB-netwerken in regionaal verband Voor inwoners en toeristen van de toeristische regio Zuidoost-Friesland moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van onze routenetwerken.

41

In regionaal verband gaan we verder met het ontwikkelen en realiseren van een ATB-routenetwerk en een men- en ruiterroutenetwerk in Het Andere Friesland. Wat gaan we er voor doen Er is een uitvoeringsplan gemaakt voor een regionaal ATB-netwerk en een netwerk van men- en ruiterpaden in Zuidoost-Friesland. We zetten ons in voor het verbeteren van de staat van de fietspaden. Voor inwoners en toeristen moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van de fietspaden in Opsterland. Wat gaan we er voor doen De gemeente sluit een overeenkomst met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Provincie Fryslân. In 2022 wordt er vervolg gegeven aan het plan om de fietspaden in de omgeving van Bakkeveen/ Wijnjewoude op te waarderen. Verbonden partijen De gemeenschappelijke regeling Recreatieschap De Marrekrite voert taken uit op het gebied van waterrecreatie en landrecreatie.

Thema Openbaar groen Doelstellingen De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend De openbare ruimte wordt netjes gehouden volgens het beeldkwaliteitsplan 2021-2025.

Maatregelen De openbare ruimte wordt onderhouden conform het beeldkwaliteitsplan De openbare ruimte wordt onderhouden volgens het nieuwe beeldkwaliteitsplan 2021-2025 Wat gaan we er voor doen De openbare ruimte zal worden onderhouden volgens het nieuwe Beeldkwaliteitsplan. In dit geactualiseerde beleid zijn de kapitaalsgoederen op het juiste niveau, is er verbeterde aandacht voor biodiversiteit en burgerinitiatieven. Right to Challenge is hierin opgenomen. Wateroverlast wordt zoveel mogelijk voorkomen De afvoer van overtollig water moet op orde zijn in overeenstemming met het Beeldkwaliteitsplan 20212025. De schouwwatergangen worden onderhouden volgens de wettelijke voorschriften van het Wetterskip. Wat gaan we er voor doen Het onderhoud van het rioolstelsel draagt bij aan het tegengaan van wateroverlast. We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen De gemeente krijgt circa €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, conform vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een groot deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen.

42

Wat gaan we er voor doen Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren.

Doelstellingen In Opsterland worden de landschappelijke en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat Bij ontwikkelingsinitiatieven borgen wij de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit door voor een goede inpassing te zorgen. Hiervoor is een overzichtskaart opgesteld met landschappelijke en groene cultuurhistorische elementen met de mogelijkheden tot bescherming hiervan.

Maatregelen We inventariseren en beschermen gebiedsdekkend de groene en cultuurhistorische structuren We gebruiken ter bescherming van landschappelijke en groene elementen/structuren de opgestelde overzichtskaart. Wat gaan we er voor doen De overzichtskaart wordt in 2022 verder aangevuld en betrokken bij het opstellen van de omgevingsvisie en het omgevingsplan.

Doelstellingen We zetten ons in voor de bescherming en de verrijking van de biodiversiteit Opsterland kan bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit op lokale schaal. Hierbij richten we ons eerst op de openbare ruimte en daarmee het beheer en onderhoud door de gemeente zelf. Bloeiende planten zijn onmisbaar voor insecten. Insecten bestuiven andere gewassen, het fruit wordt gegeten door dieren en deze dieren weer door andere dieren.

Maatregelen Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en we nselijk nieuwe bomen terug Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap één of meer nieuwe bomen teruggeplant. Daarbij wordt gekeken naar ziekte resistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen. Ook wordt er mogelijk herplant op andere plekken, als de herplant ter plaatse niet kan. Wat gaan we er voor doen Dit uitgangspunt is geborgd in het in 2020 vastgestelde Bomenbeleidsplan. Bij projecten en beheerwerkzaamheden is het behoud van de aanwezige bomen het uitgangspunt. In de APV wordt verankerd dat bij noodzakelijke kap herplant van nieuwe bomen aan de orde is. In de Omgevingsvisie nemen we het als "bouwsteen" mee. We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt In de openbare ruimte zijn de potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Het gaat om grasvelden, bermen, watergangen en inheemse beplantingen. In overleg met de dorpen kunnen wensen uit een dorp verder worden uitgewerkt.

43

Wat gaan we er voor doen Sinds 2020 wordt een derde van het areaal gazons extensief beheerd met als doel de biodiversiteit te vergroten. In overleg met de dorpen wordt gekeken waar het openbaar groen diverser ingericht en/of beheerd kan worden. Verbonden partijen Een deel van het onderhoud van het openbaar groen wordt uitgevoerd door medewerkers van de verbonden partij NV Caparis.

Thema Sport Doelstellingen Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen Met sport en bewegen wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd. Hiertoe ondersteunen wij het verenigingsleven en blijven we de komende jaren meedoen aan de Regeling Brede Impuls Combinatiefuncties en zetten we buurtsportcoaches in binnen het Sociaal Domein. We nemen sportaccommodaties op in het strategisch vastgoedbeleid.

Maatregelen Wij ontwikkelen een nieuwe sportaccommodatie in Gorredijk/Kortezwaag met ruimte voor topsport Binnen het Mienskipsinitiatief rekent men aan de investerings - en exploitatiebegroting van SOC Kortezwaag. De Mienskip heeft aangekondigd hiervoor een voorstel in te dienen bij de raad. Daar waar eerder de plannen voor De Skâns mee werden genomen in hetzelfde proces heeft het Mienskipsinitiatief aangegeven deze nu los te koppelen. Voor de ontwikkelingen van De Skâns zal een separaat voorstel worden ingediend. Wat gaan we er voor doen Een stichtingsmodel vormt de basis voor de investerings - en exploitatiebegroting van SOC Kortezwaag. Het Mienskipsinitiatief heeft aangegeven dat ze in het derde kwartaal van 2021 verwachten het voorstel in te dienen bij de raad. Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2016

2020

2016

2020

Niet sporters

% Niet sporters

50,9%

*

48,7%

*

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: w ww.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel w ordt elke vier jaar geactualiseerd.

44

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 5 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2020 Begroting 2021 (incl w ijzigingen) Begroting 2022 MJB 2023 MJB 2024 MJB 2025

Lasten

6.321

5.839

6.134

5.814

5.751

5.685

Baten

436

271

427

232

232

232

-5.885

-5.568

-5.706

-5.581

-5.519

-5.453

Lasten

-

-

-

-

-

-

Baten

55

146

125

125

125

125

-5.830

-5.422

-5.581

-5.456

-5.394

-5.328

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

45

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021 Begroting 2022 Mutatie begroting 2021/2022

Saldo per taakveld 5.1 Sportbeleid en activering

-100

-103

-3

-1.036

-1.159

-123

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

-345

-345

-0

5.4 Musea

-68

-68

-

5.5 Cultureel erfgoed

-4

-4

-

-599

-593

6

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.416

-3.433

-17

Saldo voor bestemming

-5.568

-5.706

-138

5.2 Sportaccommodaties

5.6 Media

Stortingen reserves

-

Totaal stortingen reserves

-

-

-

Recreatie en toerisme

125

125

-

Onttrekking AR vrije deel tbv Essentaksterfte

21

-

-21

Totaal onttrekkingen reserves

146

125

-21

-5.422

-5.581

-159

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2022 € 159.000 nadeliger dan in 2021. Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2022 een nadeel van € 3.000 ten opzichte van 2021. De mutatie betreft een overig posten van € 3.000 nadelig. Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2022 een nadeel van € 123.000 ten opzichte van 2021. In 2022 zijn de kosten voor sportaccommodaties € 92.000 hoger dan in 2021 door een verschuiving van zwembad Dundelle van programma 6 naar programma 5. In programma 6 geeft dit een tegengesteld effect. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 20.000 en de doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 9.000. De overige posten zijn € 2.000 nadelig. Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) geeft in 2022 een voordeel van € 6.000 ten opzichte van 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van € 8.000. De overige posten zijn € 2.000 nadelig. Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2022 een nadeel van € 17.000 ten opzichte van 2021. De kosten voor onderhoud openbaar groen zijn € 91.000 lager dan in 2021. In 2021 waren kos ten voor de kap en herplant van zieke essen geraamd op € 91.000, bestaande uit een incidenteel budget uit de begroting 2019 € 70.000 en een resultaatsbestemming van € 21.000. In 2022 is dit incidentele budget niet meer geraamd, dat geeft een voordeel.

Het effect van de resultaatsbestemming wordt geneutraliseerd in de reserves. De afschrijvingslasten van het materieel binnen het groenbeheer zijn gestegen met € 20.000, dit geeft een nadeel. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 75.000, de doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 13.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 5.7.

46

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Opsterland staat, net als veel andere gemeenten, voor grote uitdagingen in het sociaal domein. Vorig jaar is besloten een omvangrijk pakket van bezuinigingsvoorstellen in te voeren om de zorg voor de inwoners van Opsterland ook in de toekomst betaalbaar te houden. Om de bezuinigingen te realiseren is ingezet op een transformatie van het sociaal domein. Daarbij ligt het accent op preventie, het voorkomen en verminderen van zwaardere zorg, het versterken van zelfredzaamheid en eigen kracht van de inwoners en ruimte voor eigen initiatieven van inwoners. Wij zetten in op: - lichte en algemene zorg waar mogelijk, complexe en gespecialiseerde zorg waar nodig; - ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte; - vraag- en resultaatgericht; - gericht op mogelijkheden, niet op onmogelijkheden. Tevens wordt ingezet op het beter gebruikmaken van de voorliggende voorz ieningen: hoe kan de zorg samen met de inzet van de dorpen en professionals dichter bij de mens worden gebracht, waardoor zwaardere zorg mogelijkerwijs voorkomen kan worden. Landelijk gezien heeft tussen de 60% en 70% van de inwoners, die zich melden bij wijk- of gebiedsteams, financiële problemen.

Werk kan helpen om het inkomen te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren, en kan bijdragen aan verbetering van de gezondheid. Om de transformatie verder vorm te geven moeten vervolgstappen gezet worden om de integrale dienstverlening aan inwoners op het gebied van werk, inkomen, (jeugd)zorg en ondersteuning verder te verbeteren, zodat de inwoners (nog) beter worden ondersteund. Jeugd Binnen de jeugdzorg wordt om de kosten te beheersen door de gemeente ingezet op: - vergroten van de grip op instroom; - vergroten van de invloed op intensiteit en duur van behandeltrajecten; - vergroten van het kostenbewustzijn; - toetsen van de ingezette zorg aan de financiële vergoeding; - verbeteren van de inzet van de eigen hulpverlening door het gebiedsteam. Het gebiedsteam ondersteunt kinderen en ouders bij lichte vragen over opvoeden en opgroeien tot het bieden van samenhangende zorg in de breedte. Kinderen zijn het meest geholpen wanneer de inzet in verbinding staat met het brede veld (integrale hulp, inzetten eigen mogelijkheden van ouders, en jongeren). Het gebiedsteam is slechts verantwoordelijk voor circa 40% van de verwijzingen. 60% wordt verwezen via de huisarts, medisch specialist of GI (gecertificeerde instelling).

Binnen het SDF zijn maatregelen ontwikkeld die meer grip bieden op het verlagen van de kosten, het beperken van directe verwijzingen en het vergroten van het aantal intensiteiten van zorg. Deze maatregelen worden meegenomen in de (voorbereiding op) het nieuwe inkoopmodel 2022 en de daarmee samenhangende brede evaluatie over SDF. Dit moet leiden tot beheersing van de kosten. Daarnaast werkt het gebiedsteam van Opsterland aan een verdere versterking van de samenwerking met de huisartsen en de GI’s. Voor Opsterland specifiek is het opvallend dat er relatief veel kosten zijn voor jeugdzorgtrajecten met verblijf. Van onze totale uitgaven ZIN (Zorg in Natura) ging in 2019 25% naar verblijf. Het Fries gemiddelde en het landelijke gemiddelde is aanzienlijk lager. Een diepgaandere analyse is nodig om een plan van aanpak op te kunnen stellen om de verblijfskosten -daar waar mogelijk- terug te dringen. Er is in opdracht van het ministerie een onderzoek naar de noodzaak om structureel extra middelen

47

beschikbaar te stellen voor de jeugdzorg verricht. Daaruit is gebleken dat deze noodzaak aanwezig is. Zowel in VNG als in P10-verband is en wordt gelobbyd voor die extra middelen. WMO Bij alle gebruikers van huishoudelijke hulp wordt een herindicatie uitgevoerd. Dit betekent dat er met 720 inwoners gesproken moet worden over de benodigde huishoudelijke hulp. Daarbij wordt gewerkt met het vastgestelde normenkader waarbij we uitgaan van een gemiddelde van 2,1 uur per week. Het door het Rijk ingevoerde abonnementstarief in de WMO heeft een aanzuigende werking en leidt tot meer aanvragen en uiteindelijk tot hogere kosten. Er wordt op dit moment door het ministerie onderzoek gedaan naar de consequenties van de invoering van het abonnementstarief. Door alle partijen (VNG, steden en P10) wordt een lobby gevoerd voor compensatie van de extra kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving

Thema Uitvoering sociale wetgeving Doelstellingen We willen een afname van 10% van het aantal doorverwijzingen naar de Kredietbank en 20% toename van de inzet van vrijwilligers binnen de schuldhulpverlening Door het inzetten op goede en slimme preventie en vroegsignalering kan voorkomen worden dat mensen doorverwezen moeten worden naar de financiële schuldhulpverlening door de Kredietbank. Enerzijds zorgt dit voor de gemeente voor minder uitgaven aan de Kredietbank. Anderzijds is het vanuit maatschappelijk oogpunt belangrijk om met mensen in contact te komen voordat de betalingsproblemen tot problematische schulden leiden.

Maatregelen Op basis van de armoedemonitor en de behoeftepeiling actualiseren wij het armoedebeleid, met een focus op kinderen Wij willen het bestaande armoedebeleid herijken en (nog) beter laten aansluiten bij de uitgangspunten die in het sociaal domein gehanteerd worden. Idealiter draagt ons armoedebeleid bij aan het in beweging komen en blijven. Hierbij passen we nieuwe inzichten toe. Het sociaal domein kent een grote bezuinigingsopgave en er moeten op diverse terreinen keuzes gemaakt worden die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. Dit is medebepalend voor de herijking van het armoedebeleid. Wat gaan we er voor doen In het sociaal domein is er sprake van een forse bezuinigingsopgave, die bepalend is voor de mogelijke herijking van het gemeentelijk armoedebeleid. Dit betekent dat we in 2022 verdergaan met de uitvoering van het bestaande beleid. We zetten een pilot op voor een Geldloket, waar mensen terecht kunnen met vragen over financiën Steeds meer nieuwkomers weten het Geldloket te vinden. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het in een behoefte voorziet.

48

Wat gaan we er voor doen We stellen het Geldloket open voor alle inwoners van de gemeente. Dit betekent dat iedereen die financiële vragen heeft hier in 2022 op een laagdrempelige manier terecht kan. Wij zetten een netwerkoverleg op met (vrijwilligers)organisaties die betrokken zij bij mensen met financiële problemen Door gewijzigde wetgeving hebben we meer mogelijkheden gekregen voor het organiseren van vroegsignalering. In goede afstemming met onze netwerkpartners maken we actief gebruik van deze mogelijkheden. Wat gaan we er voor doen In 2022 streven we naar een halfjaarlijks overleg met de betrokken netwerkorganisaties.

Doelstellingen We willen het aantal personen dat onder bewind staat laten afnemen met 20% Ondanks dat er inspanningen gedaan worden om het aantal personen onder bewind af te laten nemen, blijft de instroom nog steeds hoog. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de geldende procedure, waarbij de rechtbank een beoordeling doet of onderbewindstelling noodzakelijk is. Landelijk wordt gewerkt aan een wetswijziging die ervoor moet zorgen dat deze procedure wordt aangepast en de gemeenten een rol krijgen in de beoordeling van de noodzakelijkheid van bewindvoering.

Maatregelen We ontwikkelen andere (meer integrale en informele) vormen van ondersteuning op maat Door de vroegsignalering van schuldensituaties te verbeteren kan de inzet van externe bewindvoering verlaagd worden en kan de budgetcoach worden ingezet. Blijvend aandachtspunt is de inzet van vrijwilligers bij ondersteuning van financiële problemen; niet elke situatie leent zich voor inzet van een vrijwilliger. Wat gaan we er voor doen We continueren onze aanpak om minder mensen onder bewind te hebben. In OWO zetten we in op een versterking van de relatie met externe bewindvoerders om zowel de instroom als de duur van de bewindvoering te verminderen. Wij zetten in op doorontwikkeling van de in 2021 geïmplementeerde werkwijze voor vroegsignalering van schulden.

Doelstellingen Wij verhogen de uitstroom uit de bijstandsuitkering en verminderen de instroom ten opzichte van de benchmarkgemiddelden Het doel is om het aantal bijstandsuitkeringen te verminderen.

Maatregelen Met de andere gemeenten in Zuidoost-Fryslân stellen we een marktbewerkingsplan op In dit marktbewerkingsplan staan concrete acties met als centrale doel om in samenwerking met werkgevers uitkeringsgerechtigden te plaatsen op een betaalde baan. Dit gaat onder andere over regionale opleidingstrajecten, matching events, social return on investment (SROI) en het regionaal inzichtelijk maken van het klantenbestand.

49

Wat gaan we er voor doen In 2022 wordt een nieuw marktbewerkingsplan opgesteld. In dit plan staan onder andere acties als het opzetten van regionale opleidingstrajecten, matching events en social return on investment. Hiermee bevorderen wij de arbeidsinschakeling en verstevigen wij de regionale banden met bet rekking tot de werkgeversbenadering. We brengen voor de werkgeversbenadering in samenwerking met de afdeling Economische Zaken de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart We brengen de kansrijke sectoren en bedrijven in kaart. Dit is een doorlopend proces. Hierdoor kunnen we gerichter met werkgevers in gesprek gaan over mogelijkheden voor het plaatsen van uitkeringsgerechtigden op betaalde banen en/of werkervaringsplaatsen. Ook krijgen we dan inzichtelijk waar een kloof zit tussen vraag en aanbod, en kunnen we hierop anticiperen. Wat gaan we er voor doen In 2022 blijven wij deze onderlinge samenwerking tussen Werk en Inkomen en Economische Zaken doorzetten. Samen met Economische Zaken hebben wij kansrijke sectoren en bedrijven in beeld, zodat er gerichter kan worden gesproken over de mogelijkheden voor het plaatsen van uitkeringsgerechtigden op betaalde banen en/of werkervarings plaatsen.

We meten onze prestaties op het gebied van werk en inkomen De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van werk & inkomen kunnen meten en vergelijken met andere gemeenten. Wat gaan we er voor doen We blijven gebruik maken van de sturingsinformatie vanuit de Benchmark om indi en nodig bij te sturen. Doel is het aantal uitkeringsgerechtigden t.o.v. het landelijk gemiddelde te verminderen. Wij analyseren wat werkt bij de groep mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en ontwikkelen op basis daarvan een gerichte aanpak Deze groep uitkeringsgerechtigden wordt in verhouding groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn. Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen. Wat gaan we er voor doen Wij starten met projecten gericht op gezondheidsbevordering door bewegen en gezonde voeding te stimuleren. Het doel hiervan is dat mensen zich beter gaan voelen en daardoor meer gaan participeren. Daarnaast gaan we verder met de Mobility Mentoring aanpak. Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak " Meteen in Beweging" en poortwachter Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten.

Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'. Het doel is de uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te stellen en zo snel mogelijk een re integratieplan te maken.

50

Wat gaan we er voor doen De werkwijze 'Meteen in beweging' is succesvol en wordt in 2022 voortgezet. Om de aanpak te verstevigen gaan wij in 2022 opnieuw invulling geven aan heronderzoeken, waarin wij uitkeringsgerechtigden spreken met het oog op recht- en doelmatigheid. Wij continueren daarnaast de samenwerking met Caparis NV op het gebied van re-integratie, baanafspraakbanen en Nieuw Beschut Werkplekken. Wij zetten voor uitkeringsgerechtigden leer-werktrajecten op in kansrijke branches als zorg, groen en techniek Leer-werktrajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in een kansrijke branche willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Door in samenwerking met scholen en werkgevers leerwerktrajecten op te zetten dichten wij dit gat zoveel mogelijk. Wat gaan we er voor doen In 2022 wordt opnieuw ingezet op leer-werktrajecten gericht op kansrijke branches en beroepen. Hierbij werken wij samen met scholen, werkgevers en Caparis NV.

Doelstellingen Wij willen dat in 2022 30% van de nieuwkomers met een bijstandsuitkering is uitgestroomd naar werk en 60% participeert De taal-werkstages zijn een zeer effectief instrument om de afstand tot de arbeidsmarkt van nieuwkomers te verkleinen. We gaan verder met het inzetten van dit instrument en verbreden de aanpak door de jobhunter ook te betrekken bij het vinden van plekken.

Maatregelen Wij verhogen de inzet op een activerend weekvullend programma om te voorkomen dat nieuwkomers langer dan nodig gebruik maken van een uitke ring In de uitgevoerde evaluatie van het activeringsplan nieuwkomers is geconcludeerd dat het leren spreken van het Nederlands de belangrijkste sleutel is voor participatie (meedoen). Naast de inzet op het vinden van taal- en werkstages, werken wij aan het samenstellen van een weekvullend programma waar taalonderwijs een belangrijke rol gaat spelen. We zoeken hierbij ook de aansluiting bij de verdere vormgeving van het Taalplein. Dit sluit goed aan bij de rol die wij als gemeente krijgen als de nieuwe wet Inburgering wordt ingevoerd. Wat gaan we er voor doen De invoering van de nieuwe Wet Inburgering is uitgesteld tot 1 januari 2022. Samen met onze partners uit Oost- en Weststellingwerf gaan wij verder met het invullen van een weekvullend programma. Uitgangspunt is de activiteiten zoveel mogelijk lokaal (gemeentelijk) te organiseren. Wij zetten in op het vinden van taal-werkstages Taal-werkstages zijn een goed instrument om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. We willen onze inzet hierop verhogen. Wat gaan we er voor doen Wij willen meer maatschappelijke partners betrekken om tot een verbreding van het aanbod van taal werkstages te komen.

Deze stages worden meegenomen in de aanbesteding voor inkoop voor inburgeringstrajecten in OWO-verband.

Doelstellingen Wij willen dat meer kinderen meedoen door het bereik van het Kindpakket te vergroten naar 80%

51

De kosten binnen het sociaal domein staan onder druk. Het vergroten van het bereik van het Kindpakket naar 80% van de kinderen willen we binnen het bestaande budget voor het Kindpakket realiseren.

Maatregelen Wij stellen een plan van aanpak op voor het vergroten van de bekendheid en het gebruik van het Kindpakket Het vergroten van het bereik maakt onderdeel uit van de herijking van het minimabeleid. Bij de herijking van het minimabeleid speelt dat er momenteel in het sociaal domein een forse bezuinigingsopgave ligt. Er worden op diverse terreinen keuzes gemaakt die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. De noodzakelijke bezuinigingen in het sociaal domein zijn ook bepalend voor het plan van aanpak om het bereik van het Kindpakket te vergroten. Wat gaan we er voor doen In het sociaal domein is er sprake van een forse bezuinigingsopgave, die bepalend is voor de mogelijke herijking van het gemeentelijk armoedebeleid. Het Kindpakket maakt hier onderdeel van uit. Dit betekent dat we in 2022 verder gaan met de uitvoering van het bestaande beleid.

Doelstellingen Wij willen het aantal personen dat niet meedoet a an de samenleving (trede 1 en 2 van de Participatieladder) terugbrengen tot maximaal 20% van de bijstandspopulatie

Maatregelen De methodiek Mobility Mentoring wordt onderdeel van ons ondersteuningspakket Mobility Mentoring is een relatief nieuwe aanpak om mensen blijvend uit de armoede te helpen. De aanpak richt zich op duurzame economische zelfredzaamheid en daarmee het wegnemen van bronnen van stress, bijvoorbeeld op het gebied van schuldenproblematiek of re-integratie. Wat gaan we er voor doen De succesvolle pilot maakt dat we in 2022 de aanpak Mobility Mentoring implementeren in ons werkproces. Daardoor wordt deze onderdeel van het ondersteuningspakket van Werk en Inkomen en de budgetcoaches. We voeren de Omgekeerde Toets in binnen de uitvoering; eerst bepalen wat de hulpvrager nodig heeft, dan hoe dit in regelgeving in te passen De Omgekeerde Toets is een werkwijze die kan helpen bij het integraal oppakken van een hulpvraag. De medewerkers van het gebiedsteam zijn inmiddels getraind in het toepassen van de werkwijze. Wat gaan we er voor doen We onderzoeken in 2022 of we de werkwijze van de Omgekeerd Toets gaan implementeren in het gebiedsteam. Wij onderzoeken hoe wij de tegenprestatie kunnen uitbreiden naar 4 uur per week Er is een Plan van Aanpak opgesteld over de tegenprestatie. Daarin is de doelgroep geanalyseerd en is gekeken wie al een tegenprestatie verricht.

In 2021 heeft een verdere analyse plaatsgevonden van de groep die nog geen tegenprestatie verrichtte, en zijn hier acties op ingezet. Een groot deel van cliënten doet momenteel al een tegenprestatie, dit aantal willen we verder verhogen.

52

Wat gaan we er voor doen In 2022 gaan wij door met de activering van uitkeringsgerechtigden die nog geen maatschappelijke activiteiten verrichten.

Doelstellingen Wij willen leven in armoede tegengaan door de verzekeringspositie van mensen met een laag inkomen te verbeteren De uitwerking van dit punt hangt samen met de herijking van het Minimabeleid. De herijking van het beleid moet nog plaatsvinden. Daarnaast hangt dit samen met een landelijke discussie over de toekomst van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima en de noodzaak tot kostenbesparing in het sociaal domein.

Maatregelen Wij voeren een onderzoek uit naar de effectiviteit van de besta ande regeling AV Friso De collectieve ziektekostenverzekering maakt deel uit van het gemeentelijk armoedebeleid. Het onderzoek is nog niet uitgevoerd, omdat er een aantal ontwikkelingen zijn die te maken hebben met de gemeentelijke collectieve ziektekostenverzekering. In de eerste plaats is dit de landelijke discussie over het al dan niet kunnen handhaven van een collectieve verzekering voor minima. In de tweede plaats moet er ingrijpend bezuinigd worden in het sociaal domein. Wat gaan we er voor doen In 2022 zal een verdere uitwerking van het in 2021 uitgevoerde onderzoek plaatsvinden. Verbonden partijen In het kader van de herstructurering Sociale Werkvoorziening is ervoor gekozen de GR SW Fryslan te wijzigen in een bedrijfsvoeringsregeling. Dit betekent dat de gemeenten een directe relatie krijgen met de uitvoeringsorganisatie Caparis NV en daar niet een gemeenschappelijke regeling tussen zit. Hiermee kunnen wij als één van de eigenaren directer sturing geven.

Thema Maatschappelijke ondersteuning Doelstellingen We gaan meer algemene, lokale en toegankelijke voorzieningen realiseren De vrij toegankelijke (algemene) voorziening van dagbesteding in Gorredijk, Ureterp en Beetsterzwaag is succesvol. Mensen kunnen er zonder indicatie van de gemeente en naar eigen behoefte gebruik van maken. De hoge mate van tevredenheid bij inwoners en zorgpartijen gekoppeld aan de reductie van de zorgkosten voor de gemeente, stimuleert uitbreiding van het aantal vrij toegankelijke voorzieningen.

Maatregelen Wij gaan met dorpen en professionele zorgpartijen in gesprek om te kijken welke voorzieningen (dagbesteding, respijtzorg) lokaal kunnen worden opgezet Er worden lokaal door vrijwilligers activiteiten georganiseerd, die een positief effect hebben op de leefbaarheid van het dorp. Niet iedereen is in staat om aan die activiteiten mee te doen. Samen met de vrijwilligers en professionele zorgpartijen gaan we kijken of er lokaal activiteiten kunnen worden opgezet, die ook bezocht kunnen worden door dorpsgenoten die nu nog in een ander dorp naar dagbesteding gaan.

53

Wat gaan we er voor doen Wij gaan verder met het uitbreiden van dagbesteding als algemene voorziening. We sluiten hierbij zoveel mogelijk aan bij de initiatieven die in de dorpen ontstaan.

Doelstellingen Wij faciliteren het langer thuis blijven wonen Landelijk beleid is erop gericht dat mensen lang zelfstandig wonen. Dat is niet altijd zo vanzelfsprekend. Met het verstrekken van algemene en maatwerkvoorzieningen en het ondersteunen van de mantelzorgers (respijtzorg) proberen we zo lang mogelijk zelfstandig wonen te ondersteunen. Op basis van de (eerste) netwerkbijeenkomsten gaan we in 2022 inventariseren of en hoe we ons huidige aanbod bij het langer thuiswonen moeten herzien.

Maatregelen We bieden blijversleningen en verzilverleningen aan om gebruik van de Wmo te voorkomen De blijvers- of verzilverlening kan onder andere worden ingezet om aanpassingen aan de woning te realiseren, waardoor de bewoner langer zelfstandig kan wonen. Het beroep op Wmowoningaanpassingen kan daardoor afnemen. Wat gaan we er voor doen We gaan een evaluatie van de huidige regeling van de blijvers - en verzilverleningen uitvoeren om te zien of deze bijdraagt aan het behalen van onze doelstelling. Aan de hand van de evaluatie gaan we, als dit noodzakelijk is, aanpassingen in de regeling doorvoeren. We informeren inwoners over technische hulpmiddelen De ontwikkeling van technische hulpmiddelen gaat snel. De markt informeert de inwoner uitgebreid dat deze hulpmiddelen bijdragen aan zelfstandigheid. De gemeente informeert inwoners ook en stimuleert hen om vooral zelf te investeren in technologie. Waar dat niet lukt kan de blijverslening worden ingezet. Wat gaan we er voor doen In 2022 gaan we door met de inzet van de huistest. Deze huistest geeft inzicht in de mogelijkheden die mensen zelf in kunnen zetten om het mogelijk te maken in hun eigen woning te blijven wonen. We organiseren individuele voorzieningen op maat voor inwoners die dat nodig hebben Bij het verstrekken van voorzieningen wordt ingezet op de meest efficiënte voorzieningen die passen bij de hulpvrager.

Voorzieningen zijn gericht op het zo zelfstandig mogelijk functioneren van mensen. We zien een toename van het aantal personen dat gebruik maakt van een Wmo-voorziening, als gevolg van de vergrijzing. Dit is ook het gevolg van de invoering van het abonnementstarief. Wat gaan we er voor doen In 2022 gaan we door met het nemen van maatregelen die de instroom in de Wmo verlagen. Daarnaast zetten we in op de inzet van de gemiddelde intensiteit en de duur van de individuele voorzieningen. We stimuleren met verschillende voorzieningen/projecten ondersteuning van inwoners door het eigen netwerk We zetten blijvend in op het stimuleren van activiteiten die ertoe bijdragen dat inwoners meer vanuit het eigen netwerk worden ondersteund met als doel dat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen.

54

Wat gaan we er voor doen De acties die we in 2022 gaan uitvoeren ter versterking van het eigen netwerk van inwoners, komen grotendeels uit de Preventie-agenda. We gaan: - tijdens de ambtelijke overleggen met elk Plaatselijk Belang inventariseren hoe de lokale netwerken ten aanzien van welzijn en preventie versterkt kunnen worden; - een regeling ontwikkelen voor dorpskamers (een laagdrempelige voorziening waar iedereen terecht kan voor een praatje, activiteit etc.); - elk dorp uitnodigen om een netwerkbijeenkomst te organiseren over welzijn in de dorpen en dan met name wat er nodig is bij het ouder worden; - op basis van de (eerste) netwerkbijeenkomsten inventariseren of en hoe we de professionele ondersteuning van mantelzorgers moeten herzien; - een maatwerkregeling ontwikkelen voor vrijwilligersondersteuning. Wij stellen een uitvoeringsprogramma op voor de Visie preventie en welzijn Wij hebben een visie op preventie en welzijn opgesteld, omdat wij willen dat inwoners zo lang mogelijk gezond, veilig en zelfstandig kunnen zijn. Preventie kan hierin een belangrijke rol spelen. Naast een visie hebben we een uitvoeringsprogramma samengesteld. Dit programma moet bijdragen aan de discussie waar we qua preventie mee door willen gaan, wat we anders willen doen en met welke activiteiten we willen stoppen. Het aantoonbare effect van activiteiten speelt hierin een belangrijke rol.