Begroting 2022.pdf

Wat gaan we er voor doen - In het uitvoeringsplan 2021-2023 hebben we 7 actielijnen uitgezet. Deze komen terug in de volgende tactische maatregelen: vrijwilligers, kansrijke start, programma gezondheid, beleidsanalyse jeugd, schuldhulpverlening, langer thuis wonen en eenzaamheid. -Tijdens de ambtelijke overleggen met elk plaatselijk belang wordt geïnventariseerd hoe de lokale netwerken ten aanzien van welzijn en preventie versterkt kunnen worden. - We ontwikkelen een regeling voor dorpskamers.

Doelstellingen Wij willen dat minder mensen zich eenzaam voelen De medewerkers van het Gebiedsteam hebben aandacht voor mensen met eenzaamheidsgevoelens en proberen hen te stimuleren om iets aan dat gevoel te doen. Zelf actie ondernemen of meedoen aan lokaal georganiseerde activiteiten zijn dan de opties. Als daar begeleiding bij nodig is, dan kan een maatwerkvoorziening worden ingezet.

Maatregelen We nodigen elk dorp uit om een netwerkbijeenkomst te organiseren over het welzijnswerk en bespreken daar ook het thema eenzaamheid Wat gaan we er voor doen Op basis van de (eerste) netwerkbijeenkomsten gaan we inventariseren of en hoe we de professionele ondersteuning van eenzaamheid moeten herzien.

Doelstellingen Wij willen de 'o-lijn' versterken door vrijwilligers zo goed mogelijk te ondersteunen De lokale infrastructuur van vrijwilligers en vrijwilligerswerk is groot, maar divers. Indien vrijwilligers ondersteuning nodig hebben om hun werk te kunnen doen of om met nieuwe doelgroepen om te gaan, dan is ondersteuning mogelijk. We gaan stimuleren dat mensen, die nu vaak op voorzieningen van de gemeente zijn aangewezen, weer zoveel mogelijk gaan meedoen aan de activiteiten in het dorp.

55

Maatregelen Wij gaan de dorpen en bewoners ondersteunen bij de zorg voor elkaar Wat gaan we er voor doen 

Het nieuw opgerichte kernteam welzijn en preventie van de gemeente gaat dorpen ondersteunen in het eigen welzijnswerk. Dit wordt eind december geëvalueerd.



Code Hans gaat vrijwilligers(organisaties) ondersteunen met het nieuwe online platform 'Voor Elkaar Plein". Dit wordt eind december geëvalueerd.



We nodigen elk dorp uit om een netwerkbijeenkomst te organiseren over het welzijnswerk, met name wat er nodig is bij het ouder worden, en ondersteunen dit waar nodig.



We gaan Ureterp, Beetsterzwaag en Gorredijk ondersteunen bij de uitkomsten van hun netwerkbijeenkomst (ook gerelateerd aan maatregel over initiatieven uit het dorp).



Op basis van de (eerste) netwerkbijeenkomsten gaan we inventariseren of en hoe we de professionele ondersteuning van mantelzorgers moeten herzien.



We inventariseren behoefte van dorpen bij ondersteuning/opleiding van omtinkers.



We ontwikkelen een maatwerkregeling voor vrijwilligersondersteuning.

Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt. Bij de inkoop en de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding van Jeugdhulp en delen van de Wmo werken we samen in de centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Formeel is dit geen verbonden partij.

Thema Jeugdhulp Doelstellingen We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen We borgen de vroegsignalering voor alle leeftijden door goede afspraken in de keten en een preventieaanbod voor de jeugd.

Maatregelen We maken een sluitende aanpak door middel van samenwerking rondom de vroegsignalering van het jonge kind. Door middel van het project Kansrijke start verbeteren we in 2022 de samenwerking in de keten waardoor we een betere signalering en werkwijze voor kwetsbare kinderen krijgen. Wat gaan we er voor doen Na het opstellen van de coalitie met de samenwerkingspartners, zal in 2022 de verdere samenwerking met de ketenpartners vorm krijgen. We ontwikkelen een integrale aanpak tussen onderwijs en de zorg voor jeugd Door middel van goede afspraken en een versterkte samenwerking met de scholen in Opsterland en het project EED, zal in 2022 de aanpak zorg en onderwijs verder ontwikkeld worden.

56

Wat gaan we er voor doen De bestaande afspraken zullen worden gemonitord en geëvalueerd en indien nodig aangepast worden. We spannen ons in voor een aanbod ten aanzien van vrije tijd, sport en specifieke thema’s rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting, alcohol en drugs onder andere door middel van voorlichting in het onderwijs. We hebben een brede scope op het welzijn van jeugdigen en proberen indien nodig hierbij aanbod te creëren. Zo is er in 2022 aandacht voor het jeugdsozenbeleid, voorlichting ten aanzien van verschillende problematieken en ander preventief aanbod om zo vroeg mogelijk te kunnen bijst uren bij problemen. We hebben een goede samenwerking met netwerkpartners. Wat gaan we er voor doen - Er is jeugdbeleid opgesteld. - Er is een aanbod voor voorlichting ontwikkeld en uitgevoerd op de scholen. - Er is een breed preventief aanbod voor jeugd.

Doelstellingen Wij willen een efficiëntere toegang tot zorg We blijven onderzoeken in hoeverre gezinnen de toegang tot de zorg het meest efficiënt kunnen vinden bij verschillende vraagstukken.

Maatregelen In de gemeentelijke organisatie borgen we de gema akte afspraken ten aanzien van inkoop 2022 en contractmanagement Wat gaan we er voor doen De bestaande inkoop en contractmanagement is geborgd in de gemeentelijke organisatie en wordt regelmatig beoordeeld en aangepast. We gaan in de uitvoering onze werkprocessen evalueren en aanpassen aan nieuwe afspraken Wat gaan we er voor doen In 2022 evalueren we de bestaande werkprocessen naar tevredenheid, werkbaarheid en toepasbaarheid op het nieuwe inkoopsysteem. We passen nieuw verworven kennis over (aangepaste) wet- en regelgeving toe en onderzoeken of er nieuwe werkprocessen zijn ontstaan die moeten worden beschreven. We maken gerichter samenwerkings- en resultaatafspraken met zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, Wmo- en Wlz zorg is Om ervoor te zorgen dat de zorg vanuit de juiste wet vergoed wordt, is het nodig gerichter samenwerkings- en resultaatsafspraken te maken. Hierbij moeten wij ervoor zorgen dat iedereen over voldoende informatie en kennis beschikt. Wat gaan we er voor doen Er zijn gerichte afspraken gemaakt zowel intern als met betrokken samenwerkingspartners ten aanzien van de verschillende financieringsvormen. We onderzoeken en evalueren de effectiviteit van de toegang

57

Wat gaan we er voor doen We monitoren volgens een cliënttevredenheidsonderz oek de effectiviteit van de toegang. We ontwikkelen een werkwijze voor de samenwerking bij externe verwijzing op hoge intensiteiten We dragen zorg voor een goede samenwerking en gerichte afspraken met externe verwijzers en monitoren en controleren hoge intensiteiten op kostenefficiëntie en uitvoerbaarheid. Wat gaan we er voor doen We hebben in 2022 een werkwijze ontwikkeld voor externe verwijzingen van hoge intensiteiten.

Doelstellingen Wij zorgen voor een goede begeleiding van kwetsbare kinderen We investeren in de kwaliteit van het gebiedsteam, gericht op kortdurende, snelle en efficiënte hulp waaronder het doorverwijzen naar passende hulp.

Maatregelen We ontwikkelen en monitoren een eenduidige werkwijze voor de indicaties van de jeugd wet Door het nieuwe Friese ondersteuningsplan kunnen we in 2022 een eenduidige werkwijze vormgeven. Wat gaan we er voor doen We implementeren in 2022 het Friese ondersteuningsplan, waardoor we een eenduidige werkwijze ontwikkelen. We volgen en begeleiden de jeugdigen die geïndiceerd zijn voor de jeugdwet Wanneer jeugdigen na zorgvuldige indicatiestelling een beschikking voor jeugdhulp krijgen, dragen wij zorg voor een goede begeleiding naar de jeugdhulp en volgen we het verloop van het traject. We sturen bij indien nodig. Wat gaan we er voor doen In 2022 is er een goede werkwijze voor het volgen en ondersteunen van jeugdigen die geïndiceerd zijn voor de jeugdwet. Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt. Bij de inkoop en de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding van Jeugdhulp en delen van de Wmo werken we samen in de centrumregeling Samenwerking Sociaal Domein Fryslân. Formeel is dit geen verbonden partij.

Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Doelstellingen In elk dorp is een dorpshuisfunctie aanwezig De leefbaarheid en ruimte om elkaar te ontmoeten in de dorpen vinden wij belangrijk. Met de dorpshuizen en multifunctionele centra wordt hieraan een bijdrage geleverd.

Maatregelen Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen/mfa's

58

In 2021 is een nieuwe kadernotitie dorpshuizen opgesteld en ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Wat gaan we er voor doen De kadernota dorpshuizenbeleid is eind 2021 vastgesteld door de raad. In 2022 geven we uitvoering aan deze kadernota.

Doelstellingen Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven vanuit de dorpen Als bij een initiatief vanuit een van de dorpen hulp wordt gevraagd van de gemeente, dan gaan wij graag met de initiatiefnemers in gesprek. In dat gesprek bespreken we hoe de gemeente kan faciliteren of ondersteunen. Dit geldt ook voor plannen van inwoners om een taak van de gemeente over te nemen (right to challenge).

Maatregelen We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies Een dorpsvisie dient onder meer gebaseerd te zijn op zo actueel mogelijk objectieve gegevens. Dat zijn de dorpsspiegels. Wat gaan we er voor doen De dorpsspiegels worden in 2022 geactualiseerd. In 2021 is een start gemaakt met de gesprekken met de verschillende plaatselijk belangen en mogelijk ook besturen van dorpshuizen over hoe uitvoering gegeven kan worden aan het opstellen van de dorpsvisies en de uitvoering daarvan. We zetten een dorpsregisseur in De dorpsregisseur fungeert als spin in het web tussen de verschillende partijen en de gemeente. De inwoners, plaatselijk belangen en dorpssteunpunten kunnen bij deze dorpsregisseur terecht voor contact met de gemeente en de coördinatie van processen. Overigens wordt de term dorpsregisseur vervangen door dorpencoördinator. Dit doet recht aan het feit dat deze in meerdere dorpen werkzaam is en aan het idee van gekanteld werken. Wat gaan we er voor doen In 2020 is de dorpencoördinator benoemd. Het gaat hier om een pilotperiode voor 2 jaar, waarbij we aan het eind beoordelen of de gewenste effecten zijn bereikt. Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente.

Deze samenwerking versterken we door de volgende uitgangspunten te hanteren: - De basis, dat zijn de inwoners zelf. De eigen kracht en verantwoord elijkheid van mensen en hun omgeving staan daarom centraal. Waar nodig ondersteunen wij mensen om mee te doen. Daarbij bieden wij maatwerk. - We verlangen van mensen en stimuleren ze dat ze hun talenten en capaciteiten benutten. Iedereen kan (betaald of onbetaald) iets bijdragen aan de samenleving. Mensen hebben soms beperkingen, maar altijd talenten en mogelijkheden. - We hebben in Opsterland een goed ontwikkelde basisinfrastructuur van vrijwilligersorganisaties in de dorpen. We benutten zoveel mogelijk de kracht van deze structuur. We ondersteunen en faciliteren deze organisaties optimaal, zodat zij activiteiten kunnen ontwikkelen of beschikbaar kunnen stellen. Daarbij kan in verschillende samenstellingen (projectgroepen) of netwerken worden gewerkt. - De werkwijze en het contact organiseren we dichtbij mensen. Hierbij kijken we welke werkwijze het beste past bij de opgaven. Ook hiervoor geldt maatwerk.

59

We bespreken daarnaast met plaatselijk belangen hoe zij vinden dat de samenwerking versterkt kan worden. Wat gaan we er voor doen Met alle plaatselijk belangen wordt zowel bestuurlijk als ambtelijk overleg gevoerd. Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2017

2018

2019

2020

2017

2018

2019

2020

Banen

Aantal per 1.000 inw oners in de leeftijd 15-64 jaar

579

594

602

633

761

776

792

796

Jongeren met een delict voor de % 12 tot en met 21 jarigen rechter

1%

1%

1%

*

1%

1%

1%

*

Achterstand onder jeugd Kinderen in uitkeringsgezin

% Kinderen in uitkeringsgezin

5%

5%

5%

*

7%

7%

6%

*

Achterstand onder de jeugd Werkloze jongeren

% Werkloze jongeren

3%

2%

2%

*

2%

2%

2%

*

Netto arbeidsparticipatie

% Van de w erkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

67%

68%

70%

68%

67%

68%

69%

68%

Personen met een bijstandsuitkering

Aantal per 10.000 inw oners

333

310

287

378,5 ^

419

401

382

459,7 ^

Lopende reintegratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inw oners van 15-64 jaar

343

246

193

173

271

305

207

202

Jongeren met jeugdhulp

% Van alle jongeren tot 18 jaar

10,6% 10,6% 11,0% 10,2% 11,4% 11,8% 12,3% 11,9%

Jongeren met jeugdbescherming

% Van alle jongeren tot 18 jaar

1,7%

1,8%

1,7%

1,9%

1,2%

1,2%

1,2%

1,2%

Jongeren met jeugdreclassering % Van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

0,4%

0,2%

0,2%

*

0,4

0,4%

0,4%

0,4%

WMO Clienten met een maatw erkarrangement

560

570

600

610

620

640

680

700

Aantal per 10.000 inw oners

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: w ww.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 augustus 2021 ^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 w ordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de (tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien w e geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opster land

60

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 6 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2020 Begroting 2021 (incl w ijzigingen) Begroting 2022 MJB 2023 MJB 2024 MJB 2025

Lasten

40.090

38.107

37.578

36.394

35.695

35.654

Baten

12.254

9.625

10.343

9.438

9.388

9.388

Saldo voor bestemming

-27.836

-28.481

-27.235

-26.957

-26.308

-26.266

Lasten

30

30

30

30

30

30

Baten

37

117

-

-

-

-

-27.829

-28.394

-27.265

-26.987

-26.338

-26.296

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

61

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021 Begroting 2022

Mutatie begroting 2021/2022

Saldo per taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

-1.900

-1.764

136

-587

-645

-58

6.3 Inkomensregelingen

-2.051

-1.995

56

6.4 Begeleide participatie

-3.559

-3.418

142

6.5 Arbeidsparticipatie

-1.382

-1.181

200

6.6 Maatw erkvoorziening (WMO)

-1.116

-1.155

-39

6.71 Maatw erkdienstverlening 18+

-6.323

-6.216

107

6.72 Maatw erkdienstverlening 18-

-9.469

-8.722

747

6.81 Geëscaleerde zorg 18+

-514

-523

-9

6.82 Geëscaleerde zorg 18-

-1.580

-1.616

-35

Saldo voor bestemming

-28.481

-27.235

1.246

Verbouw dorpshuizen

-30

-30

-

Totaal stortingen reserves

-30

-30

-

6.2 Wijkteams

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves Onttrekking AR vrije deel tbv Inburgering

54

-54

Onttrekking AR vrije deel tbv Duurzaamheidsagenda

43

-43

Onttrekking AR vrije deel tbv Welzijsw erk

20

-20

Totaal onttrekkingen reserves

117

-

-117

-28.394

-27.265

1.129

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2022 € 1.129.000 voordeliger dan in 2021. Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2022 een voordeel van € 136.000 ten opzichte van 2021. In 2021 was sprake van enkele incidentele budgetten, voor Inburgering € 54.000 (budgetoverheveling), voor Statushouders € 21.000 en voor welzijnswerk Gebiedsteams € 20.000 (budgetoverheveling). Deze budgetten zijn er in 2022 niet, dus een voordeel in 2022 van € 95.000. Vanaf 2022 is er wel een structureel hoger budget beschikbaar van € 60.000 voor Inburgering. Dit geeft ten opzichte van 2021 een nadelig effect van € 60.000. Daarnaast is een budget van € 92.000 voor MFC Bakkeveen overgeheveld naar programma 5, taakveld 5.2 Sportaccommodaties. Zie ook de toelichting bij programma 5. Dit is dus budgettair neutraal, maar in dit programma een voordeel van € 92.000. Daarnaast is het budget voor welzijnswerk Gebiedsteams structureel met € 69.000 verlaagd omdat de taken gericht op preventie vanaf 2022 in de formatie zijn opgenomen en dus vanuit het personeelsbudget worden gedekt. Zie ook de toelichting bij programma 0. Dit is dus budgettair neutraal maar voor dit programma een voordeel van € 69.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 59.000, terwijl de doorberekening van de rentekosten zorgt voor een nadelig effect van € 2.000.

62

Overige posten € 1.000 voordeliger. Taakveld 6.2 Wijkteams geeft in 2022 een nadeel van € 58.000 ten opzichte van 2021. Het nadelig saldo op dit taakveld wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.3 Inkomensregelingen geeft in 2022 een voordeel van € 56.000 ten opzichte van 2021. De raming voor de kosten van de bijstandsuitkeringen is € 44.000 hoger dan in 2021. Ook was er tot en met 2021 een tijdelijk budget van € 144.000 voor extra heronderzoeken (uitbreiden tegenprestatie).Dit geeft dus nu in 2022 een voordeel van € 144.000. Daarnaast geeft de doorberekening van de personeelslasten een nadeel van € 44.000. Taakveld 6.4 Begeleide participatie geeft in 2022 een voordeel van € 142.000 ten opzichte van 2021. In 2022 is de raming voor de structurele gemeentelijke bijdrage aan SW Fryslân conform het meerjarenperspectief uit de begroting 2021 met € 138.000 naar beneden bijgesteld. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van € 4.000. Naast de hogere personeelskosten zijn er minder fte's toegerekend aan dit taakveld. Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2022 een voordeel van € 200.000 ten opzichte van 2021. Tot en met 2021 werden de salariskosten voor het taakveld Werk rechtstreeks aan dit taakveld doorberekend. Vanaf 2022 gaat dit via de doorberekening van personeelslasten, conform de andere taakvelden.

Daardoor kan het budget hier met € 378.000 worden verlaagd. Dat geeft bij dit programma een voordeel. In programma 0 geeft dit een zelfde nadeel (minder doorberekende salariskosten). Dit is dus budgettair neutraal, zie ook de toelichting bij programma 0. Daarnaast is er incidenteel voor de jaren 2022 en 2023 een extra budget beschikbaar voor inhuur met betrekking tot de Wet Inburgering van € 60.000. In 2022 dus een nadeel van 60.000 ten opzichte van 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 118.000. Taakveld 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) geeft in 2022 een nadeel van € 39.000 ten opzichte van 2021. Het nadelig saldo op dit taakveld wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ geeft in 2022 een voordeel van € 107.000 ten opzichte van 2021. Het budget voor maatwerkdienstverlening WMO is in 2022 € 100.000 lager dan in 2021. Dit is nog het gevolg van het meerjareneffect van de bij de begroting 2020 afgesproken bezuinigingen. Dit zelfde geldt voor de kosten van schuldhulpverlening voor een bedrag van € 25.000. Dit is dus in 2022 een voordeel van € 125.000 ten opzichte van 2021. Daarnaast gaf de doorberekening van de personeelsl asten een nadeel van € 18.000. Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- geeft in 2022 een voordeel van € 747.000 ten opzichte van 2021.

Het budget voor maatwerkdienstverlening Jeugd is in 2022 € 644.000 lager dan in 2021. Dit heeft als oorzaak de invoering van het woonplaatsbeginsel. Het rijk heeft op basis van deze maatregel de gemeente gekort voor € 644.000. Zie ook de toelichting bij programma 0. Verder is dit budget in 2022 nog verlaagd met € 213.000 als gevolg van het meerjareneffect van de bij de begroting 2020 afgesproken bezuinigingen. Samen geeft dit in de begroting 2022 dus een voordeel van € 857.000 t en opzichte van de begroting 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 112.000. Overige posten een voordeel van € 2.000.

63

Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ geeft in 2022 een nadeel van € 9.000 ten opzichte van 2021. Het nadelig saldo op dit taakveld wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 6.82 Geëscaleerde zorg 18- geeft in 2022 een nadeel van € 35.000 ten opzichte van 2021. Het nadelig saldo op dit taakveld wordt geheel veroorzaakt door de doorberekening van de personeelslasten. Taakveld 0.10 Reserves geeft in 2022 een nadeel van € 117.00 ten opzichte van 2021. In 2021 zijn 3 budgetten incidenteel verhoogd door een budgetoverheveling vanuit 2020. Dit betreft € 54.000 voor Inburgering (zie taakveld 6.1), € 20.000 voor welzijnswerk gebiedsteams (zie ook taakveld 6.1) en € 43.000 voor de duurzaamheidsagenda. Deze laatste uitgave is geboekt in programma 7, taakveld 7.4 milieubeheer. Deze budgetoverhevelingen zijn in 2021 bij dit programma aan de algemene reserve onttrokken, hier dus een bate. Deze bate is er niet in 2022 . Daarom hier nu een nadelig effect van € 117.000.

64

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar verbetering van de biodiversiteit, vermindering van CO2-uitstoot en het zijn van een ‘Fairtrade Gemeente’. Hierbij schatten we gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen op waarde. Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.

Kaderstellende documenten Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009) Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) & Evaluatie Milieubeleidsplan 2005 - 2015 Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011) Milieuprogramma 2011-2015 (2011) Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Watertakenprogramma 2020 – 2025 Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020 - 2024 OWO-gemeenten Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Ontwikkelagenda's Duurzaam, Leefbaar en Inclusief Opsterland Omgevingsvisie 2015-2030 Uitvoeringsplan Energietransitie Zonneplan Opsterland

Thema Milieu Doelstellingen Het rioolstelsel is klimaat- en toekomstbestendig Wanneer riolering aan vervanging toe is vervangen we deze door een klimaatbestendig gescheiden stelsel. Nieuw aan te leggen riolering bij uitbreidingsplannen leggen we zodanig aan dat deze klimaatadaptief en toekomstbestendig is. Alleen daar waar gescheiden riool niet doelmatig kan worden aangelegd vervangen we het riool door een gemengd riool. Naast het aanpassen van de riolering op het moment van vervanging kijken we naar maatregelen die we aan het riool kunnen koppelen om te zorgen voor opvang van de klimaatveranderingen. Te denken valt hierbij aan het aanleggen van wadi's of aanpassingen aan de weg om tijdelijk opvang van wateroverlast op en naast de weg mogelijk te maken.

Maatregelen Uitvoeren van het gemeentelijk rioleringsplan Wanneer riolering aan het einde komt van de theoretische levensduur, dan wordt deze tijdig geïnspecteerd. Voor geconstateerde problemen zijn dan maatregelen nodig. Door klimaatverandering ontstaan er mogelijk capaciteitsproblemen. Klimaat-adaptieve aanpassingen in het openbaar gebied

65

dragen bij aan verbeterde opvang en retentie van water, waardoor er minder piekbelasting is van het rioolstelsel. Wat gaan we er voor doen We zorgen dat onze rioolinspectiegegevens niet ouder zijn dan 10 jaar. Per dorp zijn er plannen opgesteld waarin mogelijke oplossingen staan om de problemen door klimaatverandering aan te pakken.

Doelstellingen Wij willen de kwaliteit van onze leefomgeving (bodem, lucht en water) verbeteren voor de toekomst De kwaliteit van onze leefomgeving (bodem, lucht en water) verbeteren voor de toekomst.

Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen De gemeente krijgt circa €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, conform vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een groot deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen. Wat gaan we er voor doen Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te faciliteren.

Doelstellingen We streven naar het behoud van de duisternis ‘s nachts voor de natuur en de dieren Een gezonde flora en fauna is nog steeds een belangrijke kwaliteit van de gemeente Opsterland. In het kader van de Omgevingswet zal het voorkomen van lichthinder verder geïmplementeerd worden.

Maatregelen Wij wijzen zones in het buitengebied aan om de duisternis te vergroten In 2022 gaan we op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik. Wat gaan we er voor doen Dit onderwerp wordt meegenomen in de omgevingsvisie. Na vaststelling wordt er verder onderzoek gedaan. Verbonden partijen Het inzamelen en verwerken van afval is uitbesteed aan de NV Fryslân Miljeu (inzameling) en de NV Afvalsturing Fryslân (verwerking) – OMRIN. Voor onder andere advies over vergunningen en toezicht op de ‘zwaardere’ bedrijven wordt samengewerkt met de FUMO. Het beheren en onderhouden van de openbare verlichting en de inkoop van (groene) energie wordt in samenwerking met andere Friese gemeenten en de provincie opgepakt en gecoördineerd vanuit de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân UA. Formeel is dit geen verbonden partij.

Thema Gezonde samenleving Doelstellingen De ervaren gezondheid van onze inwoners blijft minimaal gelijk ten opzichte van 2016

66

De ervaren gezondheid in gemeente Opsterland is relatief hoog. Om ervoor te zorgen dat deze ervaren gezondheid minimaal gelijk blijft ten opzichte van 2016, voeren we verschillende maatregelen uit.

Maatregelen Het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (Sûn Opsterlân) is met drie jaar verlengd en borgen we de uitvoering in actielijn 3 van de preventieagenda Wij voeren het 'Plan van Aanpak JOGG Opsterland september 2021 - september 2024' uit. Wat gaan we er voor doen Samen met de buurtsportcoaches, Code Hans en andere partijen zoals het onderwijs en sportverenigingen werken we aan een gezonde leefomgeving voor kinderen en jongeren in Opsterland. Daarnaast zetten we een ambassadeur uit de topsport in om kinderen en jongeren te motiveren tot gezond gedrag. We dringen gericht de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug met de verdere implementatie van Mobility Mentoring in Gorredijk, de inzet van Sûn Opsterlân en de pilot gebiedsgerichte aanpak Gorredijk Wat gaan we er voor doen We gaan gezinnen in Gorredijk begeleiden met Mobility Mentoring. Een ideeënmakelaar is aan het werk in Gorredijk, een aantal bijeenkomsten wordt georganiseerd om organisaties beter samen te laten werken op het gebied van leefbaarheid. In Gorredijk organiseren we activiteiten in het kader van Sûn Opsterlân.

We werken in de dorpen op de thema’s van het nationaal preventieakkoord (roken, alcohol en overgewicht) samen met de partijen die de ‘intentieverklaring Sûn Opsterlân’ hebben ondertekend aan een gezonde leefomgeving voor jongeren in Opsterland Wat gaan we er voor doen We hebben een intentieverklaring Sûn Opsterlân ondertekend om samen met een aantal partijen te werken aan gezond Opsterland. De jaarplannen van Sûn Opsterlân, Code Hans en het Beweegteam zijn zichtbaar meer geïntegreerd op het thema gezondheid. We zetten in op gezonde sportverenigingen (roken, alcohol en gezonde kantines). In 2023 zijn alle sportverenigingen in elk geval rookvrij Wat gaan we er voor doen Een aantal sportverenigingen geeft aan dat ze in ieder geval gedeeltelijk rookvrij willen zijn. We organiseren een aantal clinics over gezonde kantine / alcoholgebruik in sportkantines.

Doelstellingen Wij willen via sport en beweging de gezondheid van onze inwoners bevorderen

Maatregelen Wij zetten buurtsportcoaches in om preventieve programma's voor sport, bewegen en gezondheidsbevordering voor jongeren en ouderen te ontwikkelen en uit te voeren We doen mee aan de Brede Regeling Combinatiefuncties van de ministeries van VWS en OCW in samenwerking met lokale partners. We bepalen samen met Sport Fryslân en andere betrokken partijen de inzet van de buurtsportcoaches voor het komende jaar en voeren het uitvoeringsplan van het Beweegteam Opsterland uit. Hierin is zowel aandacht voor kinderen en jongeren binnen het primair en voortgezet onderwijs als voor de koppeling met het sociaal domein waarin we 'sport als middel' zien. Jaarlijks monitoren we de activiteiten van de buurtsportcoaches door middel van een stoplichtrapportage.

67

Wat gaan we er voor doen In 2022 zetten we voornamelijk in op 'Bewegen in de Openbare Ruimte', gezonde sportverenigingen, vergroting samenwerking buurtsportcoaches en gebiedsteam en de verdere uitwerking van het lokaal sportakkoord. Wij zetten ons in voor een beter en groter sportaanbod voor mensen met een handicap, door inzet van de buurtsportcoaches en het ondersteunen van Friese campagnes Wat gaan we er voor doen We zijn in 2022 aangesloten bij het programma Uniek Sporten en de Uniek Sporten Uitleenservice. We zetten buurtsportcoaches in op het thema 'aangepast sporten'. Binnen het lokaal sportakkoord organiseren we activiteiten op het thema 'Inclusief sporten en bewegen'. Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt.

Thema Duurzaamheid Doelstellingen De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid Wij willen als gemeente het goede voorbeeld geven en daarmee anderen inspireren. Daartoe benutten we kansen om onze gebouwen, wagenpark en gereedschap te verduurzamen en duurzaam in te kopen. Goede voorbeelden maken wij zichtbaar.

Maatregelen We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap Een aantal wagens in ons wagenpark en een deel van ons gereedschap is aan vervanging toe. Hierbij kijken we welke duurzame alternatieven beschikbaar zijn en kiezen hiervoor indien het financieel inpasbaar is. Wat gaan we er voor doen Elk voertuig dat wordt vervangen zal worden vervangen door een duurzaam alternatief. Wij kopen 100% duurzaam in Samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf hebben we een aantal jaren geleden in het beleid vastgelegd dat we 100% duurzaam inkopen. In de praktijk blijkt het lastig om hier volledig aan te voldoen. Door intern meer aandacht te geven aan duurzaam inkopen komen we steeds dichter bij het behalen van de doelstelling om ook daadwerkelijk 100% duurzaam in te kopen. In 2022 onderzoeken we of we kunnen aansluiten bij een nieuw provinciaal initiatief met betrekking tot circulair inkopen. Wat gaan we er voor doen In het inkoopformulier is een duurzaamheidsparagraaf opgenomen. Bij de vernieuwde inkooptrajecten is duurzaamheid een belangrijke vereiste. In de samenwerking OWO werken we een en andere verder uit zodat we weer een stap maken om tot de doelstelling te behalen. De OWO gemeenten onderzoeken of zij kunnen aansluiten bij een nieuw provinciaal initiatief circulair inkopen.

Wij verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen Onze bedrijfsgebouwen voldoen met de aanpassingen van de laatste jaren aan de wettelijke duurzaamheidseisen. Grootschalige investeringen zijn nu niet aan de orde.

68

Wat gaan we er voor doen Bij het (groot) onderhoud benutten wij kansen om verder te verduurzamen.

Doelstellingen Wij geven invulling aan de transitievisie wa rmte voor onze gemeente Eind 2021 is er voor de gehele gemeente een transitievisie warmte opgesteld. In 2022 wordt invulling aan deze visie gegeven met de hieronder benoemde maatregelen.

Maatregelen Samen met een aantal dorpen werken we plannen uit om aardgas te besparen. Op basis van de transitievisie warmte gaan we met deze dorpen in overleg over de uitvoering van het plan van aanpak. Wat gaan we er voor doen Met minimaal twee dorpen, maken we een plan van aanpak. We doen onderzoek naar de potentie van groen gas. Voortbouwend op het provinciale onderzoek "Groen gas en haar bijdrage aan de Friese energietransitie" en de ervaringen in Wijnjewoude, kijken we of de productie van groen gas uit (mono-)mestvergisting voor onze gemeente een realistisch alternatief is voor aardgas. Wat gaan we er voor doen Wij volgen de ontwikkelingen bij WEN en elders in het land en koppelen de resultaten terug aan college, raad en Mienskip. We faciliteren Wijnjewoude bij de uitvoering van het project aardgasvrije wijken. De gemeente heeft voor Wijnjewoude voor de periode 2021 tot en met 2028 een financiële bijdrage vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) gekregen. WEN is verantwoordelijk voor de uitvoering. De gemeente faciliteert WEN daarbij. Wat gaan we er voor doen Wij adviseren WEN bij het opstellen van de uitvoeringsplannen en toetsen deze aan de PAW -regeling. We ondersteunen WEN bij de uitvoering. We monitoren de voortgang.

Doelstellingen Wij zetten in op 100.000 MWh duurzaam opgewekte energie in 2022 Opsterland wil in 2035 energieneutraal zijn. Daarvoor is naast energiebesparing een duurzame opwek van 450.000 MWh energie nodig. Dit moet in vier collegeperiodes worden bereikt.

Maatregelen We hebben een actieve inbreng in de regionale energiestrategie Om ervoor te zorgen dat de Regionale Energiestrategie (RES) zoveel mogelijk aansluit bij onze ambities, hebben wij een actieve inbreng in de provinciale werkgroep. Wij stemmen af in OWO- en regionaal verband.

69

Wat gaan we er voor doen Opsterland neemt deel aan het provinciale overleg, waarbij we onze inbreng afstemmen met de buurgemeenten. We richten een eigen energiebedrijf op Er is een voorstel voor een energiebedrijf uitgewerkt. Dit voorstel gaan wij bestuurlijk en met de energiecoöperaties bespreken. Op basis van de uitkomsten daarvan en de mogelijkheden binnen het elektriciteitsnetwerk gaan wij het energiebedrijf oprichten en uitbouwen. Inzet is energieopwekking en het ondersteunen van lokale energiecoöperaties. Wat gaan we er voor doen Het in 2021 uitgewerkte voorstel krijgt in 2022 een vervolg. Wij faciliteren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen We gaan actief met initiatiefnemers (ondernemers, energiecoöperaties en/of groepen van inwoners) in gesprek over kansen en belemmeringen (met name ook de aansluitmogelijkheden van de netwerken van Liander en TenneT). Waar nodig faciliteren wij initiatieven, bijvoorbeeld door informatie, advies, bemiddeling en/of het doorverwijzen naar netwerkpartijen. We zorgen voor heldere kaders en nemen waar mogelijk belemmeringen weg. Wat gaan we er voor doen We faciliteren de initiatieven voor zonnevelden. Daarnaast hebben we minimaal twee keer per jaar overleg met Liander over de aansluitmogelijkheden van initiatieven op hun netwerk.

Doelstellingen Wij zetten in op een energiebesparing van 50.000 MWh in 2022 Om in 2035 energieneutraal te zijn wordt ingezet op een energiebesparing van 150.000 MWh. Eind 2022 moet daarvan 50.000 MWh zijn gerealiseerd.

Maatregelen We geven uitvoering aan de Regeling Reductie Energiegebruik Woning en (RREW) Gemeente Opsterland heeft een aanvraag gedaan in het kader van de RREW -regeling om 2000 huishoudens te bewegen energiebesparende maatregelen te nemen. Deze aanvraag is gehonoreerd en de gemeente heeft een uitkering van MinBZK ontvangen. Uitvoering van de regeling vindt plaats vanaf de tweede helft van 2021. Wat gaan we er voor doen We geven subsidie aan maximaal 1200 huurders en 800 huiseigenaren voor het nemen van (kleine) energiebesparende maatregelen. We monitoren het energiegedrag van onze inwoners Het is belangrijk dat inwoners energiebewuster worden, hun energiegedrag aanpassen en maatregelen nemen om energie te besparen. Met diverse activiteiten willen wij inwoners daartoe stimuleren. Door monitoring kunnen wij de invloed meten en evalueren en zo nodig onze aanpak bijstellen. Wat gaan we er voor doen Jaarlijks maken we een overzicht van het energieverbruik in de gemeente. Dit doen we zoveel mogelijk op wijk- of dorpsniveau, op basis van gegevens van Liander. We voeren een communicatiecampagne uit

70

De energietransitie vraagt (maximale) betrokkenheid van inwoners, ondernemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, de raad en de collega's in onze gemeente. We gaan daarom via verschillende communicatie-uitingen zoveel mogelijk mensen inspireren en enthousiasmeren. Met gesprekken en (dorpen)netwerkbijeenkomsten houden wij de vinger aan de pols, halen we op wat er leeft en stemmen daar de communicatie op af. Wat gaan we er voor doen Er is een webpagina ingericht. Daarnaast publiceren we regelmatig in de Sa! en op social media over de energietransitie. We houden in ieder geval één netwerkbijeenkomst. Wij bieden energie-scans aan voor mienskips-gebouwen Ongeacht de eigendomssituatie bieden wij alle besturen van dorpshuizen, scholen, etc. aan om op onze kosten een energiescan uit te laten voeren. Daarbij wordt ook geadviseerd over de meest renderende duurzaamheidsmaatregelen. Wat gaan we er voor doen Besturen van dorpshuizen, MFA's en scholen worden gewezen op de mogelijkheden voor een energiescan. Wij bouwen het energieloket met energiecoaches verder uit Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is. We gaan daarvoor het energieloket verder uitbouwen, met name door nieuwe energiecoaches op te leiden en de huidige bij te scholen.

Het energieloket bestaat dan uit een netwerk van lokale energiecoaches, energie adviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. Wat gaan we er voor doen In 2022 zijn minimaal 25 energiecoaches opgeleid en actief in minimaal 6 verschillende dorpen. Wij organiseren daarvoor trainingen en netwerkbijeenkomsten. Ook nemen we deel aan het provinciale netwerk van energiecoaches. Daarnaast updaten we de lijst van beschikbare energieadviseurs in de regio en maken deze bekend bij de energiecoaches en -coöperaties. Beleidsindicatoren

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2017

2018

2019

2020

2017

2018

2019

2020

Fijn huishoudelijk restafval

Aantal kg per inw oner

158

152

148

*

178

171

161

*

Hernieuw bare elektriciteit (1)

%

5,2%

8,6%

11,6%

*

16,3%

17,6%

20,1%

*

Bij een verdieping van de cijfers blijkt dat met name gemeenten met veel w indmolens en / of biomassacentrales hoog scoren. Dit verklaart de relatief lage realisatie van Opsterland

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: w ww.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 augustus 2021

71

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 7 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2020 Begroting 2021 (incl w ijzigingen) Begroting 2022 MJB 2023 MJB 2024 MJB 2025

Lasten

7.608

12.650

7.757

7.650

7.710

7.690

Baten

6.792

11.315

6.932

6.927

6.927

6.927

Saldo voor bestemming

-817

-1.335

-825

-723

-783

-763

Lasten

-

-

-

-

-

-

Baten

262

366

-

-

-

-

Saldo na bestemming

-555

-969

-825

-723

-783

-763

Mutaties reserves

72

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Begroting 2022

Mutatie begroting 2021/2022

-1.427

-1.389

37

7.2 Riolering

770

813

43

7.3 Afval

743

743

-0

-1.279

-849

429

-142

-142

-0

-1.335

-825

510

Saldo per taakveld 7.1 Volksgezondheid

7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Saldo voor bestemming Stortingen reserves Totaal stortingen reserves

-

-

-

Onttrekking AR vrije deel tbv Gidsgelden

34

-

-34

Onttrekking AR vrije deel tbv Energietransitie

332

-

-332

Totaal onttrekkingen reserves

366

-

-366

Saldo na bestemming

-969

-825

144

Onttrekkingen reserves

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2022 € 144.000 voordeliger dan in 2021. Taakveld 7.1 Volksgezondheid geeft in 2022 een voordeel van € 37.000 ten opzichte van 2021. In 2021 is € 69.000 opgenomen voor gids-gelden. Vanaf 2022 zijn geen deze gelden niet opgenomen. Dit geeft een voordeel € 69.000. Het budget bestond uit een tijdelijk budget tot en met 2021 van € 35.000 en een resultaatsbestemming van € 34.000. De resultaatsbestemming wordt geneutraliseerd in de reserve mutatie. De verhoogde bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel gezondheid, € 21.000 was noodzakelijk om aan te sluiten op de begroting van de VRF 2022. Dit geeft een nadeel. Daarnaast is de bijdrage aan het aanvullend pakket van de GGD gedaald met € 8.000. Dit geeft een voordeel. De hoogwerker voor de bestrijding van de eikenprocessierups, vastgesteld in de begroting 2021, wordt vanaf 2022 jaarlijks afgeschreven. Dit geeft een nadeel van € 14.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 4.000. De overige posten zijn € 1.000 nadelig. Taakveld 7.2 Riolering geeft in 2022 een voordeel van € 43.000 ten opzichte van 2021. In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.3 Afval geeft in 2022 geen mutatie ten opzichte van 2021. In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht.

Taakveld 7.4 Milieubeheer geeft in 2022 een voordeel van € 429.000 ten opzichte van 2021. Het voordeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een resultaatbestemming in 2021 voor de energietransitie € 332.000. De resultaatsbestemming wordt geneutraliseerd in de reservemutatie. Daarnaast is voor de energietransitie in 2022 € 28.000 minder beschikbaar gesteld dan in 2021. Dit geeft in 2022 een voordeel. De lokale duurzaamheidsagenda geeft een voordeel van € 83.000. In 2021 is nog € 40.000 geraamd voor de lokale duurzaamheidsagenda, vanaf 2022 is er geen budget meer geraamd. Dit geeft een voordeel van € 40.000. Daarnaast geeft de resultaatsbestemming een voordeel van € 43.000. Het effect van deze resultaatsbestemming is per abuis opgenomen in programma 6. Voor de

73

implementatie van de gedragscode soortbescherming is in de perspectiefbrief 2021 eenmalig € 20.000 beschikbaar gesteld voor 2021. Dit geeft in 2022 een voordeel. Daarnaast was een verhoging van de bijdrage aan de FUMO van € 8.000 noodzakelijk om aan te sluiten bij de conceptbegroting 2022 van de FUMO. Deze verhoging was al opgenomen in de begroting 2021. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 26.000. Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria geeft in 2022 geen mutatie ten opzichte van 2021. De lagere storting in de voorziening Begraafrechten geeft een voordeel van €10.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een nadeel van € 10.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 7.1 en 7.4.

74

Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma doelstelling Opsterland is een aantrekkelijke en vitale leefomgeving. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen We beperken ons als gemeente steeds meer tot de gemeentelijke kerntaken. En we spelen actief in op initiatieven vanuit de samenleving. De nieuwe Omgevingswet, die vanaf medio 2022 fasegewijs zal worden ingevoerd, vraagt anders denken en handelen. Wij zien hierbij goede mogelijkheden in het "gekanteld" werken. In de Omgevingsvisie 2015 - 2030 zijn daartoe al belangrijke beleidsaanzetten gegeven en in het kader van de Omgevingswet gaan we de visie actualiseren. In de Omgevings visie 2015 - 2030 is al beschreven op welke wijze de inbreng van inwoners, maatschappelijke organisaties, ontwikkelaars en ondernemers kan worden benut bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het onderdeel "wonen" is nader uitgewerkt in de Woonvisie Opsterland. Deze dient onder meer voor het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en voor afspraken met andere maatschappelijke partners en de dorpen. Ook biedt het kader voor dorpsvisies, voor het gemeentelijk grondbeleid en voor de keuze voor locaties voor woningbouw . Onze planologische producten (bestemmingsplannen) zijn actueel. Waar nodig is achterstallig onderhoud uitgevoerd bij ons ruimtelijk instrumentarium.

Daardoor kan de overgang naar de Omgevingswet goed worden gerealiseerd. De bestemmingsplannen voor het buitengebied, de kommen en de bedrijventerreinen en de nog van kracht zijnde beheerverordeningen zijn (afzonderlijk) te raadplegen op www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website). Om gewenste ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren moet ruimte aan marktpartijen worden geboden. Het wettelijk instrumentarium biedt daarvoor voldoende mogelijkheden. Kaderstellende documenten Omgevingsvisie 2015-2030 Woonvisie 2017-2021 Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009) Digitale agenda Opsterland (2015) Vitaal Opsterland, visie op basisvoorzieningen en accommodaties (2010) Criteria- en Uitgangspuntennotitie Vitaal Opsterland 2 (2012) Scenario-notitie Vitaal Opsterland 2 (2012) Einddocument Vitaal Opsterland 2 (2013) Jaarverslag 2020 & Programma ruimtelijke plannen 2021 Herwaardering nog niet in exploitatie genomen grond (2012) Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2016-2026 Nota grondbeleid (2018-2021) Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020-2024 OWO-gemeenten

Thema Ruimtelijke ordening Doelstellingen Wij kennen functies toe aan de gronden in Opsterland op zodanige wijze dat ze het meest ten opzichte van elkaar tot hun recht kunnen komen.

Maatregelen 75

Borgen erfgoed 2020-2022 Als bouwsteen voor de Omgevingsvisie herijken we ons erfgoedbeleid. Wat gaan we er voor doen - We organiseren een kennisbijeenkomst om samen met de Miens kip in beeld te brengen hoe we om willen gaan met het landschap. - We ronden een inventarisatie af van cultuurhistorische landschapselementen. We gebruiken dit om het cultuurhistorisch beleid vorm te geven. - We brengen de archeologische waarden in beeld en stellen advieskaarten op om deze waarden te beschermen. - We borgen de archeologische waarden in ruimtelijke plannen. - We actualiseren de welstandsnota. - We brengen in beeld hoe we om willen gaan met de advisering over ruimtelijke kwaliteit als de Omgevingswet in werking treedt. Invoering omgevingswet Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 juli 2022 in werking. Met deze wet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Het uitgangspunt bij de Omgevingswet is ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’. Bij onze planologische producten, zoals Omgevingsvisie en Omgevingsplan, krijgen we meer ruimte voor eigen afwegingen en maatwerk. De voorbereiding op de nieuwe wetgeving betekent een bijzondere veranderopgave. Niet alleen op inhoud maar ook voor werkwijzen van personeel en inzet van middelen. De OWO-gemeenten werken hierin volgens een gezamenlijke aanpak. Uitgangspunt is ‘samenwerken waar dat kan’.

De fysieke leefomgeving wordt met de nieuwe wet breed en samenhangend benaderd. Een sterk en steeds sneller veranderende wereld met andere opgaven in de fysieke leefomgeving dan voorheen vraagt om meer ruimte voor initiatieven. Thema’s als duurzaamheid, gezondheid en veiligheid komen samen in nieuwe instrumenten als de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en programma’s. Wat gaan we er voor doen - Tijdig aansluiten op het (landelijke) Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) voor de nieuwe Omgevingswet en de implementatie van de daarvoor benodigde systemen. - Opstellen van een Omgevings visie. - Voorbereiden op en leren werken met de nieuwe kerninstrumenten (Omgevings visie, Omgevingsplan, programma's, omgevingsvergunning). - Implementeren van nieuwe werkwijzen, zowel binnen de gemeente met OWO-VTH als met de ketenpartners Provincie, Wetterskip, FUMO en Veiligheidsregio. Opstellen ruimtelijk kwaliteitsbeleid 2022 In samenhang met het opstellen van erfgoedbeleid is het van belang cultuurhistorische waarden van de fysieke omgeving te beschermen in het gemeentelijk welstandsbeleid. Op basis van de Omgevingswet actualiseren we het gemeentelijk welstandsbeleid. Wat gaan we er voor doen - Wij brengen in beeld hoe wij op basis van de vereisten in de Omgevingswet om willen gaan met de ruimtelijke kwaliteit en welstand.

- Wij brengen samen met de andere Friese gemeenten in beeld hoe we het adviesstelsel rond de ruimtelijke kwaliteit gaan vormgeven. Wij bevorderen natuurinclusieve landbouw

76

De provincie streeft naar duurzame, natuurinclusieve landbouw in 2025. Wij sluiten ons hierbij aan en ondersteunen daarvoor de provinciale landbouwdeals. Wat gaan we er voor doen 

Bij het jaarlijkse overleg tussen gemeente en landbouw (Kritecommissie) is dit een vast agendapunt.



Er is een aantal provinciale samenwerkingsprojecten die ook in Opsterland plaatsvinden. Wij ondersteunen ze actief. Het gaat om: - gebiedsontwikkeling Beekdal Koningsdiep; - pilot Aldeboarn de Deelen; - Dulf / de Mersken.



In het Provinciale Veenweideprogramma dragen we – samen met andere gemeenten – bij aan professionele inbreng en advisering.



Opsterland is binnen de P10 lid van de werkgroep agrarische sector. In het AB P10 is een werkdocument vastgesteld dat voor verschillende gemeenten behulpzaam kan zijn bij het bevorderen van natuurinclusieve landbouw. In 2022 worden de aanbevelingen en conclusies verder uitgewerkt onder de paraplu van de Agenda van het Platteland (P10).

Wij stellen een omgevingsvisie op in 2021 De Omgevingsvisie Opsterland 2015 – 2030 is in 2015 vastgesteld. In 2021 zijn we gestart met de actualisatie van de Omgevingsvisie ( conform vereisten Omgevingswet). De nieuwe Omgevingsvisie wordt in 2022 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Wat gaan we er voor doen Begin 2022 is er een conceptvisie gereed voor formele inspraak. De vaststelling is voorzien in de tweede helft van 2022, na de invoeringsdatum van de Omgevingswet.

Thema Wonen Doelstellingen Wij hebben een toekomstgericht woonklimaat Wij willen voldoende woningen in Opsterland. De woningvoorraad sluit zowel kwantitatief als kwalitatief aan op de aanwezige behoefte van de verschillende doelgroepen.

Maatregelen Wij faciliteren goed onderbouwde woonplannen in de dorpen Bij het faciliteren van goed onderbouwde woonplannen kan het gaan om plannen voor nieuwbouwwoningen, maar ook om plannen voor de kwaliteitsverbetering van bestaande woningen (herstructurering).

77

Wat gaan we er voor doen - Wij ondersteunen initiatieven van ontwikkelaars en dorpen op basis van de werkelijke woonbehoefte van de dorpen en we onderzoeken de daadwerkelijke realisatie. Indien een actuele vraag vanuit een dorp realistisch is wordt al dan niet in samenspraak met marktpartijen bekeken op welke wijze hieraan invulling kan worden gegeven. - We maken jaarlijks prestatieafspraken met de woningcorporaties Elkien en WoonFriesland en de huurdersvereniging De Bewonersraad. - Wij geven bouwkavels uit waarbij we uitgaan van een gedifferentieerd woningaanbod in de gemeente en er ook rekening wordt gehouden met de vraag vanuit verschillende doelgroepen.

Wij ondersteunen initiatieven van ontwikkela ars en dorpen op basis van de werkelijke woonbehoefte van de dorpen en we onderzoeken de daadwerkelijke realisatie Voor woningbouw vormt de daadwerkelijke woningbehoefte de basis. Wat gaan we er voor doen Er is regelmatig overleg met dorpen en ontwikkelaars over initiatieven en plannen. Verbonden partijen Taken op het gebied van welstandsadvisering worden uitgevoerd door de gemeenschappelijke regeling Hûs en Hiem.

Thema Grondexploitatie - niet bedrijventerreinen Doelstellingen Wij voeren een passend (actief – passief) grondbeleid. Afhankelijk van de situatie en de (financiële) risico's past de gemeente een actief of passief grondbeleid toe en zoekt zo veel mogelijk samenwerking met marktpartijen.

Maatregelen Passend grondbeleid Wat gaan we er voor doen Per ruimtelijke activiteit beoordelen of een actief of passief grondbeleid gevoerd dient te worden. Beleidsindicatoren

78

Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2017 2018 2019 2020 2021 2017 2018 2019 2020 2021

Gemiddelde WOZ-w aarde

per € 1.000

201 212 216 236

Nieuw gebouw de woningen

Aantal per 1.000 w oningen

Demografische druk 15-64 jaar

%

59% 59% 59% 60%

Gemeentelijke w oonlasten eenpersoons huishouden

In euro's

570 599 610 622 650

644 649 669 700 733

Gemeentelijke w oonlasten meerpersoons huishouden

In euro's

681 706 712 722 754

723 721 739 773 810

5

6

8

10

* *

217 230 248 270 8

9

9

*

9

*

* 53% 54% 54% 54%

*

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: w ww.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 12 augustus 2021

79

Wat mag het kosten Mutaties in de reserves worden verwerkt in programma 0 maar niet alle reserves hebben betrekking op programma 0. Om een juiste financiële analyse per programma te kunnen maken zijn in onderstaande tabel de mutaties van programma 8 reserves meegenomen. x € 1.000 Exploitatie

Realisatie 2020 Begroting 2021 (incl w ijzigingen) Begroting 2022 MJB 2023 MJB 2024 MJB 2025

Lasten

4.784

3.414

2.658

2.485

1.648

1.636

Baten

5.792

3.301

2.709

2.473

1.268

1.268

Saldo voor bestemming

1.008

-113

51

-12

-380

-368

Lasten

5

-

-

-

-

-

Baten

200

169

-

-

-

-

1.203

56

51

-12

-380

-368

Mutaties reserves

Saldo na bestemming

80

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021 Begroting 2022 Mutatie begroting 2021/2022

Saldo per taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening

-512

-265

248

8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

1.138

711

-427

8.3 Wonen en bouw en

-738

-395

343

Saldo voor bestemming

-113

51

164

Komplannen

-

-

-

Totaal stortingen reserves

-

-

-

Komplannen

144

-

-144

Onttrekking AR vrije deel tbv Woonplannen-ontw ikkelagenda

25

Totaal onttrekkingen reserves

169

-

-169

Saldo na bestemming

56

51

-5

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

-25

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is in 2022 € 5.000 nadeliger dan in 2021. Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening geeft in 2022 een voordeel van € 248.000 ten opzichte van 2021. Het voordeel wordt voornamelijk veroorzaakt door onttrekking van de reserve Komplannen zoals aangevraagd bij de perspectiefbrief 2020 en 2021. Deze aanvraag betreft extra capaciteit voor ruimtelijke ordening, erfgoed en welstand. In de reservemutatie wordt het effect geneutraliseerd € 144.000. Bij de perspectiefbrief 2021 is ook € 50.000 incidenteel beschikbaar gesteld voor de Kerkenvisie. In 2022 geeft dit een voordeel. Bij de begroting 2021 is voor Geweldig Gorredijk voor 2021 € 38.000 en 2022 € 17.000 beschikbaar gesteld voor proceskosten. De lagere proceskosten in 2022 geven een voordeel van € 21.000. De kredieten Bakkeveen (25 jaar) uit de perspectiefbrief 2021 geven in 2022 geen kapitaalslasten. Dit geeft een voordeel van € 14.000. De doorberekening van de personeelslasten geeft een voordeel van € 18.000. Naast de hogere personeelskosten z ijn er minder fte's toegerekend aan dit taakveld. De doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 2.000. De overige posten zijn € 3.000 voordelig. Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) geeft in 2022 een nadeel van €427.000 ten opzichte van 2021. In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht.

Taakveld 8.3 Wonen en bouwen geeft in 2022 een voordeel van €343.000 ten opzichte van 2021. Bij de perspectiefbrief 2021 is voor 2022 € 270.000 beschikbaar gesteld voor de invoering van de Omgevingswet. Voor 2021 was € 487.000 beschikbaar gesteld vanuit de begroting 2021 en perspectiefbrief 2021. Dit geeft voor 2022 een voordeel van € 217.000. Door de in 2021 vastgestelde tariefsverhoging van de omgevings vergunningen activiteit bouw stijgen de opbrengsten met € 40.000. Dit is een voordeel. De ontwikkelagenda leefbaarheid geeft een voordeel van € 45.000 door lagere kosten in 2022. De lagere kosten worden veroorzaakt door een lagere raming van het basisbudget vanuit de perspectiefbrief 2019 € 20.000 en een resultaatsbestemming in 2021 € 25.000. Het effect van de resultaatsbestemming wordt geneutraliseerd in de reservemutatie. De doorberekening van de

81

personeelslasten geeft een voordeel van € 47.000. Naast de hogere personeelskosten zijn er minder fte's toegerekend aan dit taakveld. De doorberekening van de rentekosten geeft een nadeel van € 5.000. Overige posten zijn € 1.000 nadelig. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 8.1 en 8.3.

82

Paragrafen Lokale heffingen Lokale heffingen Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen De diverse verordeningen belastingen en heffingen worden jaarlijks in december voorafgaand aan het betreffende jaar vastgesteld. In de begroting is al uitgegaan van het nieuwe niveau van de tarieven. Waar dat mogelijk is en wettelijk is toegestaan worden de tarieven verhoogd met de indexering "prijs bruto binnenlands product" van 1,6% (begroting 2021 1,8%). Een uitzondering hierop vormen de tarieven voor afval en riolering. Deze tarieven zijn gebaseerd op kostendekkendheid. Kaderstellende documenten De jaarlijks vastgestelde verordeningen belastingen en heffingen. Overzicht geraamde inkomsten In onderstaand overzicht staan de in onze gemeente geldende belastingen en heffingen. De verwachte opbrengst aan belastingen en heffingen bedraagt in 2021 € 12,5 miljoen, ongeveer 15% van de totale gemeentelijke baten. Toeristenbelasting Het tarief voor de toeristenbelasting bedraagt 5% van de logiesomzet in onderkomens niet toebehorende of ter beschikking gesteld door de belastingplichtige en 2,5% van de logiesomzet in onderkomens van of ter beschikking gesteld door belastingplichtige. Deze percentages zijn niet gewijzigd. Afvalstoffenheffing De tarieven voor 2022 worden vastgesteld in de betreffende verordenin g. In principe zijn de tarieven kostendekkend.

Rioolheffing De tarieven voor 2022 worden vastgesteld in de betreffende verordening. In principe zijn de tarieven kostendekkend. Onroerendezaakbelasting De tarieven voor 2022 worden vastgesteld in de betreffende verordening. Precariorechten 2021 was het laatste jaar waarin we precariorechten op konden leggen. Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen Bestemmingsheffingen (afvalstoffenheffing en rioolrecht) en retributies (bijvoorbeeld leges, marktgelden en standplaatsgelden) zijn bedoeld om met de inkomsten uit die belastingheffing de gemeentelijke lasten van die activiteiten te bekostigen. Om te voorkomen dat een gemeente met deze specifieke belastingen ook andere activiteiten financiert, is in de Gemeentewet het verbod opgenomen dat de geraamde baten de geraamde lasten overschrijden. (De wetsbepalingen die de kostendekkende tarieven voorschrijven, spreken steeds over geraamde bedragen. Dit komt doordat de rechtsbescherming vereist dat de verordening voor aanvang van de belastingheffing moet zijn vastgesteld. Op dat moment zijn alleen de verwachtingen bekend. De mate van kostendekkendheid moet derhalve op begrotingsbasis worden vastgesteld.) Door dit vereiste mogen de opbrengsten hooguit kostendekkend z ijn. In de praktijk spreekt men dan ook wel van kostendekkende tarieven.

Als de opbrengsten minder dan kostendekkend zijn, zullen de lasten uit andere inkomsten worden betaald. Bijvoorbeeld uit de algemene belastingen (met name ozb) of uit de algemene middelen. Als de gemeente niet voor kostendekkende tarieven kiest, betekent dit dat niet alleen de kostenveroorzakers, maar alle belastingplichtigen meebetalen. Het uitgangspunt dat de veroorzaker betaalt, wordt dan losgelaten. Kruissubsidiëring Zeker bij leges waarbij de tarieven voor verschillende activiteiten in één belastingverordening worden 83

geregeld, kan zich de vraag voordoen op welk niveau de kostendekkendheid moet worden getoetst. Het uitgangspunt daarbij is toetsing op verordeningenniveau, waarbij de geraamde lasten van alle benoemde activiteiten worden gedekt door de gezamenlijke baten uit de te heffen belastingen/leges. Hierdoor is zogenoemde kruissubsidiëring mogelijk: een verwacht overschot bij de ene activiteit wordt gebruikt voor de dekking van een verwacht tekort bij een andere activiteit en omgekeerd. x € 1.000 Programma Lokale belastingen en heffingen 0