2024-06-13 - Bijlage 1 - Overzicht begrotingsmutaties 2024 e.v.

Het subsidieplafond van de regeling is € 250.000,-, waarvan in 2023 € 30.502,88 daadwerkelijk is besteed. Hierdoor is na het boekjaar 2023 nog een bedrag van € 219.497,12 beschikbaar. Op basis van de aanvragen is de verwachting dat hiervan nog ongeveer € 125.000 beschikbaar zal zijn voor toekomstige aanvragen. De uitgaven staan in programma 7. WW002 - Reservemutatie - Kerkenvisie (Lasten 2024: € 0, per saldo) Het opstellen van de visie religieus erfgoed is in 2021 gefinancierd door het Ministerie van OCW. Het resterende bedrag à € 24.880 is toegevoegd aan de egalisatiereserve komplannen. De raad wordt gevraagd dit bedrag aan de reserve te onttrekken en beschikbaar te stellen. Met dit budget kan een nieuwe waardenstelling van de kerkinterieurs worden bekostigd. De uitgaven staan in programma 8 FBU16 - uitgesteld onderhoud wegen (Per saldo: € 0) Het najaar van 2023 was lang erg nat. Hierdoor konden niet alle geplande onderhoudswerkzaamheden aan asfalt- en betonwegen worden uitgevoerd. Deze werkzaamheden worden in het begin van 2024 – zodra het weer het toelaat – alsnog uitgevoerd. Het niet uitvoeren van deze werkzaamheden heeft een voordeel opgeleverd van € 920.000 in 2023. Dit is toegevoegd aan de egalisatiereserve Onderhoud Wegen. De benodigde middelen voor het uitgestelde onderhoud worden onttrokken aan deze reserve waardoor het effect per saldo budgetneutraal is.

De uitgaven staan in programma 2 OSD25 - Res.bestem. - Welzijnswerk algemeen (Lasten 2024: € 0, per saldo) In 2023 is er op budget “Welzijnswerk algemeen” een onderuitputting gerealiseerd van € 55.000. Omdat er in 2023 middelen voor het Gezond Actief Leven Akkoord zijn gebruikt voor interventies op het gebied van welzijn is er in 2023 een onderbesteding van de middelen geweest. We stellen een Res.bestem. voor van € 55.000 om deze middelen te gebruiken in 2024, mede ter ondersteuning van de uitvoering van de welzijnsnota die in 2024 wordt opgesteld. Deze middelen worden onttrokken aan de algemene reserve. De uitgaven staan in programma 6. FBU13 - Vervangen twee recreatieve steigers - Siegerswoude (Lasten: € 46.000) Twee gemeentelijke recreatieve steigers, bij het shared-spaceplein in Siegerswoude, zijn voorbij het einde van de levensduur. Daardoor is het in stand houden van deze steigers niet langer rendabel en is vervanging noodzakelijk. Vervanging van beide steigers kost € 46.000. Hiervan wordt 50% gedekt uit de reserve R&T. De uitgaven staan in programma 5.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 13

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 WW – Extra middelen invoering omgevingswet In de meicirculaire is apart extra middelen beschikbaar gesteld voor de invoeringseffecten Omgevingswet. Dit bedrag, € 233.000,- wordt toegevoegd aan de egalisatiereserve Omgevingswet. Aan het einde van het jaar worden vervolgens de meerkosten verrekend met deze reserve.

Programma 0 - Algemene dekkingsmiddelen Voorjaarsrapportage Perspectiefbrief 2024 2025 2026 2027 2028 Algemene dekkingsmiddelen Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Heffing en invordering -30 -30 -30 -30 -30 Vrijval neutraliseren meerjarig lasten effect septembercirculaire 2023 -653 -524 -434 -1.397 -1.397 Effect Meicirculaire 1.666 2.780 4.070 4.016 4.078 Extra middelen uitvoering omgevingswet 223 Stelpost Jeugd -367 -1.756 -750 -613 Totaal -653 1.492 -524 995 -434 3.290 -1.397 3.373 -1.397 4.048 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

WW006 ALG07 WW Alg13

WW006 - Heffing en invordering (Baten: € -30.000) De afgelopen jaren zijn de inkomsten voor heffing en invordering structureel lager uitgevallen dan begroot. Deze inkomsten betreffen hoofdzakelijk invorderingskosten en dwangsommen. Om de begrote baten en de feitelijke baten uit te lijnen worden de baten met € 30.000 verlaagd. ALG07 - Vrijval neutraliseren meerjareneffect septembercirculaire 2023 (Div. voordelen). Bij de verwerking van de septembercirculaire 2023 zijn naast inkomsten ook bijbehorende lasten geboekt. Dit is gedaan om het meerjareneffect van de circulaire te neutraliseren. Nu de aanvragen binnen zijn, worden de neutraliserende lasten weggehaald. Dit geeft een voordelig effect in alle jaarschijven. Voor 2024 is dat € 653.000, oplopend naar € 1.397.000 voor 2027 en 2028. Effect meicirculaire De meicirculaire is onder te verdelen in een aantal onderdelen: Circulaires 1) Uitkeringsfactor 2) Ontwikkeling uitkeringsfactor 3) Taakmutaties 4) IU/DU/SU 5) WOZ 6) Participatie (IU) 7) Overige posten Subtotaal Meicirculaire 2024

2024 184.000 401.000 48.000 232.000 171.000 585.000 44.791 1.665.791

2025 983.000 550.000 996.000 -3.000 -191.000 439.000 6.275 2.780.275

2026 3.129.000 550.000 156.000 -3.000 -193.000 415.000 15.710 4.069.710

2027 3.094.000 532.000 159.000 -3.000 -195.000 413.000 15.779 4.015.779

2028 3.063.000 535.000 172.000 -3.000 -198.000 403.000 106.395 4.078.395

WW – Extra middelen invoering omgevingswet In de meicirculaire is apart extra middelen beschikbaar gesteld voor de invoeringseffecten Omgevingswet. Dit bedrag, € 233.000,- wordt toegevoegd aan de egalisatiereserve Omgevingswet. Aan het einde van het jaar worden vervolgens de meerkosten verrekend met deze reserve. ALG13 – Stelpost Jeugd Bij de begroting 2024 was een aparte stelpost opgenomen voor de mogelijke inkomsten in het kader van de arbitrage jeugd. Die stelpost moet vervallen nu er aanvullende afspraken zijn gemaakt.

Programma 1 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

ALG12 ALG12

Programma 1 VRF Brandweer VRF Crisisbeheersing Mutatie van programma 1 naar programma 6 Totaal

Voorjaarsrapportage 2024 2025 Lasten Baten Lasten Baten 141 55 -4.100 -4.100 -4.100 -4.100 197

-

Perspectiefbrief 2026 2027 Lasten Baten Lasten Baten 99 99 113 113 213 213

-

2028 Lasten Baten 99 113 213

-

ALG12 - GR Veiligheidsregio Fryslân (Lasten 2025: € 403.916, 2026 e.v.: € 390.369) (Hier brandweer en crisisbeheersing, zie ook programma 7 m.b.t. GGD)

Datum: 13 juni 2024

Pagina 14

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 De hier voorgesteld mutaties voor de bijdrage aan de GR Veiligheidsregio Fryslân (VRF) zijn gelijk aan de mutaties die zijn benoemd bij de behandeling van de jaarstukken 2023 en begroting 2025 van de GR Veiligheidsregio Fryslân in de raadsvergadering van 27 mei 2024 j.l. Als voor de nu voorliggende mutaties, geldt de nieuwe financiële verordening van de GR VRF. Met deze nieuwe verordening sluit de GR VFR voor de indexatie van de materiële kosten aan bij de indexatie zoals gemeenten deze ontvangen via het gemeentefonds. De loonkosten worden nog op dezelfde manier verrekend: op basis van de geldende cao. Er wordt nog een correctie door gevoerd op de indexatie van de materiële kosten in het financiële kader van 2025. De daadwerkelijke afrekening van deze indexatie zal plaatsvinden zodra de meicirculaire bekend is. Dit is in lijn met de afspraken die ook bekend staan als ‘scenario 3’. Daarmee geeft de GR VRF invulling aan de middels de zienswijzen kenbaar gemaakte wens. De andere wijziging betreft de rentelasten, daarvoor heeft een herrekening plaatsgevonden. Conform de financiële verordening zal de GR VRF het werkelijk financieringsresultaat achteraf met de gemeente verrekenen.

Mutatie van programma 1 naar programma 6 Het gaat hier om de reeds begrote baten en lasten (€ 4,1 mln.) voor de opvang van ontheemden. Deze worden administratief verschoven van programma 1 naar programma 6. De inkomsten en uitgaven passen beter in programma 6 omdat de middelen bedoeld zijn voor opvang van ontheemden en niet voor een veiligheidskwestie ontheemden opvang is.

Programma 2 Voorjaarsrapportage Perspectiefbrief 2024 2025 2026 2027 2028 Programma 2 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten FBU10 Ombouwen 580 armaturen naar LED-verlichting 260 FBU04 Onkruidbestrijding 20 20 20 20 20 ALG10/11 Openbare verlichting 80 80 80 80 80 KL006 Prullenbakkenvergoeding Afvalfonds Verpakkingen 23 23 23 23 23 23 23 23 23 23 FBU07 Straatvegen 35 35 35 35 35 35 35 35 35 35 FBU16 Verharding 920 FBU17 Vervangen beton Leppedyk Nijbeets 200 FBU17 Vervangen fietspad Boerestreek Ln, Binnenwei Hk, Weinterp We 500 FBU17 Vervangen rijbaan (Deel van) De Van Harinxmaweg Bg 125 FBU17 Vervangen rijbaan Binnenwei Lippenhuizen / Hemrik 300 FBU17 Vervangen rijbaan Hegedyk Langezwaag / Gorredijk 200 FBU17 Vervanging bermverharding Slûsleane Lippenhuizen 100 Totaal 1.078 58 943 58 658 58 558 58 158 58 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

FBU10 - Vervangen armaturen naar LED (Krediet: € 260.000, Last 2025: € 260.000) In de begroting 2024 is de doelstelling opgenomen om in 2025 95% van de openbare verlichting uitgerust te hebben met duurzame LED-technologie. Om dit te realiseren moeten nog 580 armaturen worden vervangen. Het ombouwen gebeurt in 2024 en 2025. Het levert een energiebesparing op en zorgt voor minder onderhoud. FBU04 - Indexeren kosten onkruidbestrijding Omrin (Lasten: € 20.000) Om aan de vastgestelde beeldkwaliteit op de verharding te voldoen worden periodiek onkruidbestrijdingsrondes gereden. Deze worden grotendeels door Omrin uitgevoerd. Door de sterke stijging van personeel-, brandstof- en materiaalkosten stijgen de kosten die Omrin aan de gemeente doorrekent. KL006 - Prullenbakkenvergoeding Afvalfonds Verpakkingen (Per saldo: € 0) Vanaf 2023 krijgt de gemeente € 0,76 per inwoner als vergoeding voor het verpakkingsafval in openbare afvalbakken. Met een totaalbedrag van € 22.641,16. Dit bedrag is pas in Q3 2023 definitief geworden, uitgekeerd maar niet besteed in 2023. Voor de komende jaren gaan we deze nieuwe structurele inkomsten ook structureel besteden. De vergoeding is gericht op het beheren, het legen van de afvalbakken en het verwerken van het afval.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 15

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 FBU07 - Indexatie straatvegen Omrin (Per saldo: € 0) Om aan de vastgestelde beeldkwaliteit op de verharding te voldoen worden periodiek veegrondes gereden. Deze worden grotendeels door Omrin uitgevoerd. Door de sterke stijging van personeel-, brandstof- en materiaalkosten zijn de kosten die Omrin aan de gemeente doorrekent sterk gestegen. De verhoging van het budget straatvegen met € 35.000 wordt volledig doorbelast aan het tarief van afval (50%) en riolering (50%) en is daarmee budget neutraal. FBU16 - Uitgesteld onderhoud wegen (Per saldo: € 0) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. FBU17 - vervangen wegen (Zes kredieten: € 1.425.000) Verschillende wegen hebben het einde van hun levensduur bereikt. Omdat de onderhoudslasten daarmee snel oplopen is het wenselijk om deze te vervangen. Voor de komende jaren gaat het om de volgende wegen: Jaar Locatie 2024 Binnenwei Lippenhuizen / Hemrik 2024 Slûsleane Lippenhuizen (Deel van) De Van Harinxmaweg 2024 Beetsterzwaag Boerestreek Lippenhuizen, Binnenwei 2025 Hemrik, Weinterp Wijnjewoude 2026 Leppedyk Nijbeets 2026 Hegedyk Langezwaag / Gorredijk

Maatregel Kosten Vervanging rijbaan € 300.000,Vervanging bermverharding € 100.000,Vervangen rijbaan

€ 125.000,-

Vervangen fietspad Vervangen beton Vervangen rijbaan

€ 500.000,€ 200.000,€ 200.000.-

Na goedkeuring wordt per weg een apart krediet aangemaakt zodat elke weg correct kan worden afgeschreven.

Programma 3 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

WW005

Programma 3 Centrummanager Gorredijk Totaal

Voorjaarsrapportage 2024 Lasten Baten 10 10

2025 Lasten Baten 10 10

Lasten -

Perspectiefbrief 2026 2027 2028 Baten Lasten Baten Lasten Baten -

WW005 - Centrummanager Gorredijk (€ 10.000) De detailhandelsvisie is in concept klaar en wordt nu intern besproken en wordt voorgelegd aan de ondernemersverenigingen. Op het moment dat de laatste aanpassingen zijn verwerkt leggen we het voor aan het college en de gemeenteraad. Naar verwachting is dat het tweede kwartaal van dit jaar. In de detailhandelsvisie staan een aantal activiteiten, waar we dit jaar nog mee aan de slag willen gaan. Deze activiteiten zijn: - Het managen van leegstaande panden - Inventariseren toekomstplannen retailers en in het vervolg daarvan het ondersteunen van startende en stoppende ondernemers De activiteiten worden door de afdeling EZ uitgevoerd met hulp van onze centrummanager Gorredijk. Tot en met 2023 is aan de WHI voor de centrummanager € 7.000 per jaar ter beschikking gesteld. Graag willen we deze opzet continueren en uitbouwen. We willen de taken van de centrummanager uitbreiden door hem ook in te zetten op de bovenstaande activiteiten. Daarvoor willen het bedrag naast continueren ook verhogen van € 7.000 naar € 10.000 voor de jaren 2024 en 2025.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 16

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025

Programma 4 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

KL0016 KL005 OSD28 OSD24

Programma 4 Huisvesting IKC De Doarpsskoalle Nij Beets Verduurzaming kindcentrum De Treffer Verbreding VVE Vliegwielbijdrage laaggeletterdheid (incidenteel) Totaal

Voorjaarsrapportage Perspectiefbrief 2024 2025 2026 2027 2028 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten 33 33 33 33 33 33 33 33 15 15 15 15 15 84 84 84 84 84 84 84 84 84 84 10 10 94 109 117 132 117 132 117 132 117 132

KL016 - Huisvesting IKC De Doarpsskoalle Nij Beets (Krediet: € 390.000, Baten 2025 e.v.: € 32.500 (12 jaar)) De twee basisscholen De Arke en De Jasker in Nij Beets zijn vanaf schooljaar 2023-2024 gefuseerd onder het bestuur van VCSO. De school is verder gegaan in het gebouw van De Arke, onder de naam ‘Doarpskoalle’. Het gebouw van De Jasker wordt op dit moment gebruikt voor leegstandsbeheer en kinderopvang. Het schoolbestuur VCSO heeft de wens uitgesproken voor de vorming van integrale kindcentra (IKC). Daarbij is aangeven om de kinderopvang Tiko te willen behouden voor de toekomstige nieuwbouw. Hiervoor zal dan een tijdelijke situatie gerealiseerd worden, omdat de nieuwbouw nog 12 jaar op zich laat wachten. De gemeente en schoolbesturen onderschrijven het belang van de ontwikkeling van scholen tot brede kindvoorzieningen. Het schoolbestuur heeft daarom medewerking gevraagd om een integraal kindcentrum (IKC) te realiseren. Om de huidige situatie te handhaven moet er een tijdelijke voorziening worden getroffen. Deze wordt voorgefinancierd en middels een kostendekkende huur over de afschrijvingstermijn terugbetaald. De definitieve nieuwbouwplannen voor een IKC worden door het schoolbestuur aankomende jaren uitgewerkt en later aan u voorgelegd.

Om ervoor te zorgen dat de noodlokalen betaalbaar blijven, hebben het schoolbestuur (VCSO) en kinderopvang (TIKO) ons verzocht te sturen op een afschrijvingstermijn van 12 jaar. De in het IHP voor 2029-2030 geplande nieuwbouw zal daarmee ook verschuiven naar 2035-2036. KL005 - Verduurzaming kindcentrum de Treffer (Baten: € 15.000, 9 jaar) Bijdrage van Comprix aan de gemeente voor verduurzaming kindcentrum De Treffer. Comprix en de gemeente hebben samen besloten het kindcentrum als energieneutraal (ENG) gebouw te realiseren. Dit heeft in 2022 hogere stichtingskosten (€ 150.000) met zich meegebracht. Met Comprix is afgesproken dat zij de extra kosten voor haar rekening neemt. Deze kosten zullen zich door een lagere exploitatielast van het gebouw terugbetalen. Comprix betaalt het bedrag in 10 jaarlijkse termijnen van € 15.000,- aan de gemeente terug. Er resteren nog negen termijnen.

OSD28 - Technische begrotingswijzigingen 2024 (Lasten 2024: € 0, per saldo) Bedragen dienen te worden aangepast op basis van:  beschikkingen 2024 die inmiddels zijn afgegeven (SPUK, Verbreding VVE)  aanpassing van verdeelsleutel (Hoofdlijnenakkoord GGZ)  BUIG  Toegekende subsidie WIJK-GGD  Vooruit ontvangen doeluitkeringen OSD24 - Vliegwielbijdrage laaggeletterdheid (Lasten 2024: € 0, per saldo) Voor de aanpak laaggeletterdheid heeft de gemeente aanvraag gedaan voor een bijdrage uit het regionaal budget. Er is door de penvoerende gemeente (Leeuwarden) € 10.000 toegekend. Zowel de inkomsten als de uitgaven worden met dit bedrag verhoogd waardoor het effect per saldo budget neutraal is.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 17

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 KL010 - Indexatie VNG normbedragen onderwijshuisvesting (Krediet 2024: € 3.447.638) In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022 - 2035 (IHP) is een investeringsplan opgenomen om te komen tot een meerjarenplanning voor schoolgebouwen over de periode 2022 - 2035. De financiële consequenties (afschrijvingslasten) zijn vertaald in de meerjarenbegroting. Hierbij baseren wij ons op de VNG-normbedragen en deze worden jaarlijks geïndexeerd. De index (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding voor het jaar 2024 is 12,72%. Dit geeft een bijstelling van € 3,45 mln. voor alle IHP kredieten te samen. Het uiteindelijk effect op de afschrijvingslasten van de verhoging van de kredieten is € 69.000 (gebaseerd op een afschrijvingstermijn van 50 jaar). Dit effect zal niet direct in 2024 of 2025 zichtbaar zijn maar verdeeld over de diverse jaarschijven zichtbaar worden.

Programma 5 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

KL007 ALG04 ALG04 OSD29 KL013 WW009 OSD15 WW001 OSD23 FBU01 KL009 FBU13 FBU11 FBU14 FBU15 FBU02

Programma 5 Compensatiekosten exploitatie Kortezwaag 2024 en 2025 Regiodealgelden baten in 2024 (specificatie) Regiodealgelden besteding in 2024 (specificatie) Duurzaamheidsreserve (verduurz Dundelle) Regeling energielasten maatschappelijke organisaties budget kan vrijvallen, wordt niet gebruikt Cultuureducatie Subsidie gemeentelijke monumenten Bibliotheek Zuid Oost Friesland Bediening kunstwerken Biodiversiteitsplan opstellen Vervangen 2 recreatieve steigers Vervangen 5 fiets-voetgangersbruggen Vervanging verkeersbrug Langpaed Friesepalen Vervanging verkeersbrug Poostweg Olterterp Voorziening kunstwerken (bruggen ed) Loonkosten Caparis Totaal

Voorjaarsrapportage 2024 0 2025 0 Lasten Baten Lasten Baten 49 49 624 624 34 219 -0 -0 10 10 40 36 36 20 20 -30 45 476 476 200 200 1.684 624 831

Perspectiefbrief 0 2027 0 Baten Lasten Baten -0 -0 10 10 40 40 36 36 20 20 6 6 12 12 14 14 476 476 200 200 814 814

2026 Lasten -

2028 Lasten -

0 Baten

-0 10 40 36 20 6 12 14 476 200 814

-

KL007 - Compensatie exploitatiekosten Sport- en recreatiecentrum Kortezwaag (Lasten 2024, 2025: € 49.000) De exploitant van Sportcentrum Kortezwaag heeft aangegeven dat bij de exploitatie van het sportcentrum verliezen worden geleden. Het college heeft daarom besloten aan de exploitant een exploitatievergoeding van € 49.000,- ter compensatie daarvan toe te kennen. De dekking hiervoor was geregeld t/m 2023 uitgaande van de realisatie en oplevering van de vernieuwbouw van het complex in 2024. Inmiddels wordt uitgegaan van de oplevering van het vernieuwbouwde complex in de tweede helft van 2025. Dit betekent dat de exploitant ook voor 2024 en 2025 (volledig of deels) aanspraak kan maken op deze vergoeding. OSD29 - Reservemutaties Duurzaamheid en Dundelle (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. KL013 - Res.bestem. - Regeling energielasten maatschappelijke organisatie (2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. OSD15 - Indexatie cultuureducatie (Lasten 2024: € 9.000, 2025 e.v.: € 17.500) Gemeente Opsterland is de koploper in Fryslân betreft de structurele inzet van cultuureducatie en muziekonderwijs voor alle kinderen in het basisonderwijs. Dit onderwijs draagt o.a. bij aan kansengelijkheid en betere emotionele en sociale vaardigheden bij kinderen.

In 2022 is de huidige beleidsnotitie Cultuureducatie 2023-2026 vastgesteld. Hierin is het jaarlijkse budget voor 2023-2026 begroot op € 290.000 met als kanttekening dat ‘de genoemde subsidieplafonds jaarlijks worden geïndexeerd met de indexatie prijsontwikkeling bruto binnenlands product (BBP), zoals opgenomen in de meicirculaire voor het voorliggende jaar’.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 18

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 Voor 2024 wordt voorgesteld om het budget met 3,1 % geïndexeerd en voor de begroting 2025 met 2,8 %. Dat betekent voor 2024 een bijstelling met € 9.000 naar € 299.000 en voor 2025 aanvullend een bijstelling met € 8.500 naar € 307.500 WW001 - Subsidie gemeentelijke monumenten (Lasten 2025 e.v.: € 40.000) In april 2023 heeft de gemeenteraad de beleidsnotitie Fokus op it Ferline vastgesteld, waarin het proces rond de aanwijzing van gemeentelijke monumenten uiteengezet is. Belangrijk aspect is dat het principe van vrijwilligheid bij de aanwijzing voorop staat. Indien eigenaren akkoord gaan met een benoeming tot gemeentelijke monument van hun object, betekent dit een verzwaring in de lasten vanwege het ontstaan van een zekere onderhoudsplicht, het nodig hebben van een omgevingsvergunning in gevallen waar deze voorheen niet nodig was en een verhoging van de instandhoudingskosten, omdat gemeentelijke monumenten in bepaalde situaties bijzonder onderhoud en restauratie nodig hebben. Met het beschikbaar stellen van een subsidie voor monumenteneigenaren wordt het draagvlak vergroot, het laat zien dat de gemeente wil investeren in het behoud van haar erfgoed en wil bijdragen aan de instandhouding ervan, wat een positieve invloed heeft op de fysieke leefomgeving en de binding van inwoners met de gemeente.

OSD23 - Indexatie Bibliotheek Zuid Oost Friesland (Lasten: € 36.211) De afgelopen jaren is het budget wel geïndexeerd maar desondanks heeft de bibliotheek al een aantal jaren achter elkaar met tekorten te maken. Naast de reguliere indexatie met 3,1 % (€ 17.738), wordt een extra verhoging van € 18.473 gevraagd in relatie tot de inflatie en een nieuwe verdeelsleutel in de financiering in OWO-verband. Met de aanvullende middelen kunnen zij werken aan een maatschappelijke waardevolle bibliotheekvoorziening, met oog op de zorgplicht Wet stelsel openbare bibliotheekvoorziening (Wsob) die er in 2025 aan komt. FBU01 - Indexatie loonkosten brugbediening (Lasten: € 20.000) De gemeente beheert 17 beweegbare bruggen die worden bediend door brugwachters die in dienst zijn van de provincie. De provincie heeft aangegeven dat de loonkosten van deze brugwachters worden geïndexeerd met per saldo € 20.000. KL009 - Biodiversiteitsplan (Lasten 2024: € 30.000) De raad is toegezegd om in 2024 te starten met het opstellen van het Biodiversiteitsplan en een maatregelen-/actieplan en dit in 2025 af te ronden. Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld. Die is op 4 maart 2024 aan de raad gepresenteerd. Hierbij zijn ook de ingeschatte kosten benoemd. Die bedragen in totaliteit € 60.000,-. De helft wordt gedekt door een bijdrage uit het budget onderhoud openbaar groen.

De andere helft is een incidentele uitgave van € 30.000 voor 2024. FBU13 - Vervangen twee recreatieve steigers - Siegerswoude (Lasten: € 46.000) Twee gemeentelijke recreatieve steigers, bij het shared-spaceplein in Siegerswoude, zijn voorbij het einde van de levensduur. Daardoor is het in stand houden van deze steigers niet langer rendabel en is vervanging noodzakelijk. Vervanging van beide steigers kost € 46.000. Hiervan wordt 50% gedekt door een onttrekking uit de reserve R&T. FBU11 - Vervangen diverse fiets-voetgangersbruggen (€ 172.000) Vijf gemeentelijke fiets- en voetgangersbruggen zijn voorbij het einde van hun levensduur. Daardoor is reparatiewerkzaamheden aan deze bruggen niet langer rendabel en is vervanging noodzakelijk. Het gaat om vijf houten bruggen in Bakkeveen, Beetsterzwaag, Tijnje en Ureterp. Als alle bruggen worden vervangen zijn de kosten € 172.000.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 19

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 FBU14 - Vervangen vaste brug Langpaed - Friesche Palen (Krediet: € 950.000) De vaste brug over Fryskepeallenfeart in Langpaed is voorbij het einde van de levensduur. Daardoor is het in stand houden van deze brug d.m.v. onderhoud niet langer rendabel en is vervanging noodzakelijk. Het vervangen van de brug vraagt om een investering van € 950.000. Na toekenning van het krediet zal de opdracht in de markt worden gezet. Afhankelijk van de beschikbare capaciteit in de markt is de planning om de brug in 2025 of 2026 vervangen. FBU15 - Vervangen vaste brug Poostweg - Hemrik (Krediet: € 850.000) De vaste brug over het Koningsdiep in de Poostweg / Poasen is voorbij het einde van de levensduur. Daardoor is het in stand houden van deze brug d.m.v. onderhoud niet langer rendabel en is vervanging noodzakelijk. Het vervangen van de brug vraagt om een investering van € 850.000. Na toekenning van het krediet zal de opdracht in de markt worden gezet. Afhankelijk van de beschikbare capaciteit in de markt is de planning om de brug in 2025 of 2026 vervangen. FBU06 - voorziening civiele kunstwerken (Lasten: € 476.035) De voorziening voor het verwachte (grote) onderhoud aan de civiele kunstwerken is voor de komende jaren (tot 2032) niet toereikend.

Dit is het gevolg van de algemene kostenstijging (brandstof, materialen, lonen e.a.) die we de afgelopen jaren hebben gehad. Een andere belangrijke factor is dat de komende jaren meer onderhoud op ons af komt als gevolg van de leeftijdsopbouw van de bestaande civiele kunstwerken. FBU02 - Indexatie loonkosten Caparis (Lasten: € 200.000) In de buitendienst werken wisselend tussen de 25 en 30 medewerkers van Caparis. De loonkosten voor deze medewerkers sluiten niet langer aan bij de beschikbaar gestelde middelen. Dit is het gevolg van het sterk stijgen van de loonkosten (> 50% in vijf jaar). Deze stijging komt door het jaarrond inzetten van de medewerkers en het dalen van de loonwaarde indicatie vanuit het UWV (de waarde van de arbeid die iemand nog kan uitvoeren). Daarom moet het budget worden verhoogd met € 200.000 zodat deze weer aansluit bij de feitelijke uitgaven.

Programma 6 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

OSD27 OSD28 OSD10 OSD14 ALG04 ALG04 ALG08 OSD25 OSD28 OSD13 OSD12 OSD28 OSD28 OSD01 OSD06 OSD06 OSD30 OSD03 OSD02 OSD02 OSD05 OSD02

Programma 6 Hoofdlijnenakkoord GGZ Inburgering (SPUK) Jeugdraad Opstellen woonzorgvisie Regiodealgelden baten in 2024 (specificatie) Regiodealgelden besteding in 2024 (specificatie) Opvang ontheemden Uitvoering welzijnsnota Welzijnswerk Vooruit ontvangen doeluitkeringen (NPO, SPUK, GALA) Code Hans weerbaarheidsgroepen Dorpsbudgetten Mutatie van programma 1 naar programma 6 Wijk GGD BUIG WWB Levensonderhoud cao effecten SW-Fryslân WMO Huishoudelijke hulp WMO Begeleiding Inverdieneffect intensivering Jeugd individuele maatwerkvoorziening Jeugd PGB Specialistische Jeugdhulp (SJH) Opstart Opgroeien in Kansrijke Omgeving (OKO) Jeugdbescherming Totaal

Voorjaarsrapportage Perspectiefbrief 2024 2025 2026 2027 2028 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten 23 -30 -30 -30 -30 -30 -30 -30 -30 -30 617 617 10 10 41 53 53 -900 -900 55 851 851 30 30 7 7 7 7 4.100 4.100 50 50 222 111 300 300 300 300 300 250 250 250 250 250 100 200 300 300 900 900 900 900 900 150 150 150 150 150 375 375 375 375 375 50 100 100 100 100 100 7.277 4.741 2.203 70 2.052 170 2.052 270 2.052 270

OSD27 - Res.bestem. - Hoofdlijnenakkoord GGZ (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. OSD28 - Technische begrotingswijzigingen 2024 (Lasten 2024: € 0, per saldo) Bedragen dienen te worden aangepast op basis van:

Datum: 13 juni 2024

Pagina 20

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025     

beschikkingen 2024 die inmiddels zijn afgegeven (SPUK, Verbreding VVE) aanpassing van verdeelsleutel (Hoofdlijnenakkoord GGZ) BUIG Toegekende subsidie WIJK-GGD Vooruit ontvangen doeluitkeringen

OSD10 - Aanvullend budget Jeugdraad (Lasten 2024, 2025, 2026: € 10.000) U heeft als gemeenteraad op diverse momenten aangegeven verder te willen professionaliseren, onder leiding van uw voorzitter en uw griffier. Voor de voorbereiding van dit ontwikkeltraject wordt afstemming gezocht met zowel het presidium als drie door het presidium voorgedragen raadsleden. Het ontwikkeltraject zal extern begeleid worden. Voor de invulling van het ontwikkeltraject, inclusief de externe begeleiding, is eerder nog geen budget aangevraagd. Nu de contouren van het traject helder zijn kan dat wel. Voor de jaren 2024, 2025 en 2026 wordt 10.000 euro per jaar gevraagd. OSD14 - Ontwikkelen regionale woonzorgvisie (Lasten 2024: € 41.000) In regionaal verband is in Zuidoost Fryslân afgesproken de (wettelijk verplichte) Woonzorgvisie gezamenlijk op te stellen, met een verdere uitwerking op gemeentelijk niveau. Er is een externe partij ingehuurd om dit proces te begeleiden en de visie op te stellen. Een belangrijk onderdeel bij het opstellen van de Woonzorgvisie is het betrekken van onze inwoners en andere partners. Eind 2023 is er een ’24 uurssessie’ gehouden met alle gemeenten in Zuidoost Fryslân, zorgpartijen, woningcorporaties en welzijnsinstellingen. De totale kosten van dit traject worden verdeeld onder de deelnemende gemeenten. Voor Opsterland bedragen de kosten € 41.000.

Deze kosten zijn nog niet opgenomen in de begroting 2024. ALG08 - Opvang ontheemden (2024: per saldo € 0) Voor de opvang ontheemden (Oekraïne) ontvangen we voor € 0,9 miljoen minder middelen van het rijk. Voor de kosten wordt voorlopig ook € 0,9 miljoen lager geraamd zodat deze mutatie per saldo kostenneutraal wordt verwerkt. OSD25 - Res.bestem. - Welzijnswerk algemeen (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. OSD13 - Weerbaarheidsgroepen Code Hans (Lasten 2024, 2025: € 30.000) Vanuit de Preventieagenda stimuleren we meer groepsactiviteiten in het voorliggende veld. Om hiermee hogere kosten in individuele voorzieningen te voorkomen. Kinderen die sociaal minder vaardig zijn, weinig zelfvertrouwen hebben en niet assertief zijn, krijgen trainingen in de weerbaarheidsgroepen georganiseerd door Code Hans. Er zijn 7 groepen voor diverse leeftijdscategorieën vanaf 9 tot en met 13 jaar. In 8 tot 10 bijeenkomsten krijgen in totaal 56 kinderen weerbaarheidstrainingen. Deze trainingen worden georganiseerd en uitgevoerd door Code Hans in samenwerking met het team van buurtsportcoaches en beginnen vanaf schooljaar 2024-2025. OSD12 - Indexatie dorpsbudgetten (Lasten: € 6.750) Dit jaar wordt er nieuw dorpenbeleid opgesteld. De Plaatselijke Belangen participeren in het beleidsproces.

Tijdens een gezamenlijke bijeenkomst in november hebben de Plaatselijke Belangen aangegeven dat ze vaak meer aanvragen krijgen dan het huidige budget toelaat. Voorstel is om de dorpsbudgetten te verhogen naar € 3.000 per dorp + € 1 per inwoner. Dit leidt tot een verhoging van het budget met € 6.575. In 2014 heeft de Raad de verordening Dorpsbudgetten vastgesteld. Ieder dorp krijgt jaarlijks een subsidie van €2.500 + € 0,80 per inwoner. Plaatselijke Belangen beheren het dorpsbudget. Het

Datum: 13 juni 2024

Pagina 21

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 dorpsbudget is bedoeld voor initiatieven in het dorp die de leefbaarheid of sociale samenhang bevorderen. Sinds 2014 is dit bedrag nooit geïndexeerd. Dit terwijl de kosten voor activiteiten in de loop der jaren hoger zijn geworden. Mutatie van programma 1 naar programma 6 Het gaat hier om de reeds begrote baten en lasten (€ 4,1 mln.) voor de opvang van ontheemden. Deze worden administratief verschoven van programma 1 naar programma 6. De inkomsten en uitgaven passen beter in programma 6 omdat de middelen bedoeld zijn voor opvang van ontheemden en niet voor een veiligheidskwestie ontheemden opvang is. OSD01 - CAO ontwikkelingen- Sociale werkvoorziening (GR SW-Fryslân) (Lasten 2024: € 222.340, 2025: € 111.150) Op basis van nieuwe landelijke cao-afspraken (cao Aan de Slag en Cao SW) zijn de cao-afspraken voor werknemers SW in dienst bij de GR SW-Fryslân per 1 oktober 2023 aangepast. Deze aanpassing heeft geleid tot hogere lonen en vergoedingen voor de werknemers. Deze stijging vertaalt zich door in hogere tarieven die Caparis, waar deze medewerkers werken, bij ons in rekening brengt. Daarnaast is de uitstroom lager dan verwacht waardoor er in 2024 meer inwoners werken bij Caparis dan geraamd.

OSD06 - Indexatie tarieven WMO (Lasten: € 550.000) Voor 2024 zijn nieuwe tarieven afgesproken met de aanbieders van WMO diensten voor onze inwoners. Deze aanpassing van de tarieven en de effecten daarvan op de kosten is al per brief met u gedeeld. Wij schatten in dat er voor Huishoudelijk Hulp door de indexatie € 300.000 aanvullend budget nodig is en voor begeleiding een aanvullende budget van € 250.000. De overige stijgingen van kosten die veroorzaakt worden door indexaties kunnen worden opgevangen binnen de bestaande budgetten. OSD03 - Jeugd van incidenteel naar structureel (Lasten: € 900.000) In de najaarsrapportage 2023 is € 900.000 extra incidenteel budget 2023 toegekend voor het bekostigen van individuele maatwerkvoorzieningen Jeugd. Dit heeft drie oorzaken. De eerste is dat de tarieven in 2023 gestegen zijn met 5%. De tweede oorzaak was een stijging van het aantal kinderen dat jeugdzorg ontving in 2023. De derde oorzaak lag in het feit dat de gemiddelde intensiteit van de ingezette Jeugdzorg steeg. Dit effect werkt door in de komende jaren en heeft daardoor structureel karakter. OSD02 - Indexatie Jeugd (Lasten: € 625.000) De tarieven van de reguliere Jeugdzorg (Specialistische Jeugdhulp (SJH)) voor 2024 zijn met 5% gestegen ten opzichte van 2023. De indexatie bedraagt € 375.000.

De tarieven voor het pgb jeugd voor ‘formele hulp’ zijn gebaseerd op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) pgb-tarieven, dit is 90% van de ZIN (Zorg In Natura) tarieven Wmo. Deze worden jaarlijks vastgesteld door het college. Omdat de tarieven voor de ZIN tarieven Wmo stijgen, gaan de tarieven voor het PGB ook omhoog. Tevens is het ‘informele tarief’ voor PGB in 2024 sterk gestegen ten opzichte van 2023. Reden hiervoor is een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep die oordeelt dat de hoogte van het PGBuurtarief voor informele hulp minimaal de hoogte moet hebben van het uurloon van de hoogste periodiek behorende bij FWG 30 van de voor de betreffende periode geldende cao van Verpleeg-, Verzorgingshuizen, Thuiszorg en Jeugdgezondheidszorg (VVT), te vermeerderen met vakantietoeslag en de tegenwaarde van de verlofuren. Voor PGB is de indexatie € 150.000. Daarnaast zijn de tarieven 2024 voor jeugdbescherming met 15% gestegen t.o.v. 2023. De extra kosten van deze indexatie bedragen € 100.000.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 22

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 OSD05 - Opstart van “Opgroeien in Kansrijke Omgeving” (OKO) (Lasten 2024: € 50.000) OKO helpt Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en is gebaseerd op de Fryske Mienskip Oanpak. OKO helpt gemeenten op basis van cijfers over de lokale jeugd te werken aan gezonde en gelukkige jongeren. De aanpak is gericht op het creëren van een positieve leefomgeving waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien zonder middelengebruik en met aandacht voor welbevinden. De OKO-aanpak is gebaseerd op het IJslandse preventiemodel. Dit is als maatregel in de begroting 2024 opgenomen. Om deze aanpak goed op te starten is de inzet van een projectleider na de zomervakantie cruciaal. Deze persoon is de aanjager van de aanpak en vormt de samenwerking met de benodigde ketenpartners als onderwijs, jongerenwerk, sportverenigingen en ouders. Met deze samenwerking ontstaat er een gemeenschap rond de opgroeiende jongeren. Na de opstartfase in 2024 waarvoor nu de middelen worden aangevraagd, zullen er jaarlijks kosten voor projectleiding benodigd zijn. Na 3 jaar wordt deze inzet geëvalueerd om eventuele vervolginzet af te wegen. Dit wordt apart in de raad geagendeerd.

Programma 7 Voorjaarsrapportage Perspectiefbrief 2024 2025 2026 2027 2028 Programma 7 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten OSD26 Gezond in de Stad Sûn Opsterlân 30 ALG12 VRF GGD 207 178 178 178 FBU03 Bestrijding eikenprocessierups 65 65 65 65 65 ALG10/11 Riolering -197 -197 -197 -197 -197 ALG10/11 Riolering -80 -80 -80 -80 -80 KL009 Biodiversiteitsplan opstellen 60 WW008 FUMO -15 60 60 60 60 KL008 Implementatie gedragscode soortenbescherming 18 OSD29 Reserve Impuls zwembad Bakkeveen (verduurz Dundelle) 8 OSD29 Duurzaamheidsreserve Duurz.heidsprogr maatsch vastgoed 350 KL012 SpUk Lokale aanpak isolatie 477 477 FBU12 Informatiekasten gemeentelijke begraafplaatsen 13 Totaal 926 280 253 -197 223 -197 223 -197 223 -197 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

OSD26 - Res.bestem. - GIDS gelden (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. ALG12 - GR Veiligheidsregio Fryslân (Lasten 2025: € 403.916, 2026 e.v.: € 390.369) (Hier de GGD , zie ook programma 1 m.b.t. brandweer en crisisbeheersing) De hier voorgesteld mutaties voor de bijdrage aan de GR Veiligheidsregio Fryslân (VRF) zijn gelijk aan de mutaties die zijn benoemd bij de behandeling van de jaarstukken 2023 en begroting 2025 van de GR Veiligheidsregio Fryslân in de raadsvergadering van 27 mei 2024 j.l. Als voor de nu voorliggende mutaties, geldt de nieuwe financiële verordening van de GR VRF. Met deze nieuwe verordening sluit de GR VFR voor de indexatie van de materiële kosten aan bij de indexatie zoals gemeenten deze ontvangen via het gemeentefonds. De loonkosten worden nog op dezelfde manier verrekend: op basis van de geldende cao. Er wordt nog een correctie door gevoerd op de indexatie van de materiële kosten in het financiële kader van 2025. De daadwerkelijke afrekening van deze indexatie zal plaatsvinden zodra de meicirculaire bekend is. Dit is in lijn met de afspraken die ook bekend staan als ‘scenario 3’. Daarmee geeft de GR VRF invulling aan de middels de zienswijzen kenbaar gemaakte wens. De andere wijziging betreft de rentelasten, daarvoor heeft een herrekening plaatsgevonden.

Conform de financiële verordening zal de GR VRF het werkelijk financieringsresultaat achteraf met de gemeente verrekenen. FBU03 - Bestrijding eikenprocessierups (Lasten: € 65.000) In de zomerperiode nestelen eikenprocessierupsen zich in een deel van onze eikenbomen. Dit brengt overlast met zich mee voor mensen die dichtbij de bomen komen. De rups wordt daarom bestreden op de plekken waar het risico op overlast het grootst is (schoolroutes, rondom seniorencomplexen,

Datum: 13 juni 2024

Pagina 23

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 klachtlocaties e.a.). De acceptatie van overlast is de afgelopen jaren sterk afgenomen terwijl de populaties jaarlijks zijn toegenomen. Daarom is er meer inzet nodig om de populaties te bestrijden. ALG10 - Correctie begrote baten riolering (Baten: € -197.000) Bij het opstellen van de berekening voor de grondslag voor de rioolheffing voor de begroting 2024 is bij het overnemen van het aantal bedrijven categorie 0-100 m3 abusievelijk gerekend met 1607 bedrijven terwijl er 607 bedrijven in deze categorie zitten. De feitelijke aanslag is opgelegd aan 607 bedrijven, gebaseerd de gegevens uit de BAG. Omdat de feitelijke aanslag lager is dan de begrote bate moet de begrote baat voor de heffing met € 197.000 worden verlaagd. ALG11 - Correctie begrote kosten elektriciteit (Lasten: € 0) In de begroting 2024 is rekening gehouden met een last voor elektriciteit van € 320.000,-. Uit het jaarwerk 2023 is naar voren gekomen dat de feitelijke kosten voor elektriciteit over 2023 lager zijn uitgevallen. Aangezien er prijstechnisch geen grote wijzigingen zijn in 2024 kan de begrote last voor elektriciteit met € 80.000 worden verlaagd. Aan de andere kant is er bij openbare verlichting juist sprake van een overschrijding in 2023 van ongeveer € 80.000.

Daarom wordt daar de begrote last voor elektriciteit met € 80.000 verhoogd. Per saldo is de mutatie daarmee budgetneutraal. KL009 - Biodiversiteitsplan (Lasten 2024: € 30.000) De raad is toegezegd om in 2024 te starten met het opstellen van het Biodiversiteitsplan en een maatregelen-/actieplan en dit in 2025 af te ronden. Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld. Die is op 4 maart 2024 aan de raad gepresenteerd. Hierbij zijn ook de ingeschatte kosten benoemd. Die bedragen in totaliteit € 60.000,-. De helft wordt gedekt door een bijdrage uit het budget onderhoud openbaar groen. De andere helft is een incidentele uitgave van € 30.000 voor 2024. WW008 - GR - FUMO perspectief 24 en meerjarenraming (2024: € - 15.081, 2025 e.v.: € 60.348) De lasten van de overdrachten in het kader van de omgevingswet aan de FUMO zijn in 2024 te hoog geraamd. Daarom kan de begroting 2024 neerwaarts worden bijgesteld met €15.081. Voor 2025 e.v. heeft de FUMO aangegeven dat er per saldo een uitzetting € 59.772 nodig is. KL008 - Res.bestem. - Implementatie gedragscode soortenbescherming (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. OSD29 - Reservemutaties Duurzaamheid en Dundelle (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting.

KL012 - SPUK Lokale Aanpak Isolatie (2024: € 0, per saldo) Afgelopen jaar heeft de gemeente Opsterland een Specifieke Uitkering (SpUk) Lokale Aanpak Isolatie (LAI) vanuit het Nationaal Isolatie Programma ontvangen. In 2023 en 2024 hebben wij een bedrag van € 2.177,- per huishouden ontvangen om 717 koopwoningen met een lage WOZ-waarde en een laag energielabel te isoleren. Om de vastgestelde subsidieregeling rechtmatig te kunnen uitvoeren is het noodzakelijk dat de SPUK-middelen LAI, € 1.579.925,-, zowel als baten en als lasten worden verwerkt in de begroting. Het effect van deze aanpassing is per saldo € 0,-. FBU12 - Vervangen informatiekasten begraafplaatsen (2024: € 12.500) De gemeente Opsterland beheert vijf gemeentelijke begraafplaatsen die actief in gebruik zijn. Op deze begraafplaatsen staan informatiekasten waarin mededelingen gedaan worden over de graven en de grafadministratie. De huidige informatiekasten zijn gemaakt van hout en raken in verval. Dit geeft niet de uitstraling die passend is bij het gewenste onderhoudsniveau van de begraafplaatsen.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 24

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 Met de eenmalige aanschaf van duurzame onderhoudsarme informatiekasten worden de vervallen kasten vervangen. Hiermee wordt bijgedragen aan een nette en representatieve uitstraling van de gemeentelijke begraafplaatsen en wordt toekomstig onderhoud beperkt tot een minimum.

Programma 8 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

WW002 WW007 KL002 KL002 WW003

Programma 8 Kerkenvisie Omgevingsvergunningen bouwen Overige inkomsten Pilot Tiny Houses Pachten Pilot Tiny Houses Uitvoering Fryske Urgentieverordening Totaal

Voorjaarsrapportage 2024 2025 Lasten Baten Lasten Baten 25 250 -17 -10 30 25 223 30

-

Perspectiefbrief 2026 2027 Lasten Baten Lasten Baten 30 30 30 30

2028 Baten 30 30

Lasten -

-

WW002 - Reservemutatie - Kerkenvisie (Lasten 2024: € 0, per saldo) Zie pagina 16 - Programma 0 – reserve mutaties voor de toelichting. WW007 - Omgevingsvergunning bouw (Baten 2024: € 250.000) De verwachting voor 2024 is dat de omgevingsvergunningen activiteit bouw voor 2024 €250.000 hoger uitvalt dan geraamd. Vooral de aanvragen gedaan in 2023 waarvoor in 2024 de leges worden opgelegd geven dit effect. De impact van de omgevingswet op de baten is nog onvoldoende bekend. Daarom wordt deze verhoging alleen voor 2024 opgenomen. KL002 - Correctie raming inkomsten Pilot tiny houses (2024: Baten € - 26.988) Dit project loopt vertraging op door procedures. Omwonenden hebben bezwaar gemaakt tegen de vergunningverlening en de ontheffing Wet natuurbescherming (Wnb). De bezwaren zijn inmiddels ongegrond verklaard en ontheffing is verleend. Ondanks dat het terrein dit jaar bouwrijp wordt gemaakt en de eerste huisjes geplaatst zijn worden de volledige jaarlijkse inkomsten pas in 2025 verwacht. Voor 2024 betekent dit dat de geraamde inkomsten van € 9.685,- aan pachten en € 17.303,- aan overige inkomsten in 2024 vervalt. WW003 - Uitvoering Fryske Urgentieverordening (Lasten 2025 e.v.: € 30.000) Vanuit de Wet versterking regie volkshuisvesting (verwachting medio/eind 2024) moet elke gemeente de wettelijk verplichte ‘aandacht groepen met voorrang’ huisvesten.

Uitvoering van deze wettelijke plicht wordt gezamenlijk met alle gemeenten in Fryslân opgepakt. Hiervoor wordt eind 2024 de Fryske urgentieverordening aan de raad voorgelegd. Ook uitvoering wordt vanuit één centraal punt in Fryslân opgepakt. De kosten worden naar rato van aantal inwoners over de provincie verdeeld. Ingeschat wordt dat de jaarlijkse kosten voor Opsterland uitkomen op circa € 30.000.

Investeringen Overzicht van de lasten van alle investeringen die in de diverse programma’s staan. Een aantal investeringen (FBU17) worden na oplevering gelijk afgeschreven conform de financiële verordening. Voorjaarsrapportage 2024 0 Investeringskredieten *) Uitgave Inkomst. Ombouwen 580 armaturen naar LED-verlichting Vervangen beton Leppedyk Nijbeets Vervangen fietspad Boerestreek Ln, Binnenwei Hk, Weinterp We Vervangen rijbaan (Deel van) De Van Harinxmaweg Bg Vervangen rijbaan Binnenwei Lippenhuizen / Hemrik Vervangen rijbaan Hegedyk Langezwaag / Gorredijk Vervanging bermverharding Slûsleane Lippenhuizen Vervangen 2 recreatieve steigers 45 Vervangen 5 fiets-voetgangersbruggen Vervanging verkeersbrug Langpaed Friesepalen Vervanging verkeersbrug Poostweg Olterterp Totaal 45 *) ook in de programmma's opgenomen Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

FBU10 FBU17 FBU17 FBU17 FBU17 FBU17 FBU17 FBU13 FBU11 FBU14 FBU15

Datum: 13 juni 2024

-

Perspectiefbrief 2025 0 2026 0 2027 0 2028 0 Uitgaven Inkomst. Uitgaven Inkomsten Uitgaven InkomstenUitgaven Inkomst. 260 200 500 125 300 200 100 6 6 6 12 12 12 14 14 14 785 532 432 32 -

Pagina 25

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025

Niet opgenomen aanvragen De volgende aanvragen zijn nog niet opgenomen in mutaties voor de begroting 2024 en/of de meerjarenraming. Dit omdat er eerst meer duidelijkheid moet zijn over de toekomstige ontwikkeling van het financieel perspectief. Deze aanvragen worden opnieuw meegenomen bij de opstelling van de begroting 2025. Voorjaarsrapportage 2024 Lasten Baten 50.000 16.500 7.400 22.800 450.000

NR.

Niet toegekende aanvragen

AC01 CZ001 CZ002 CZ006 DV012 OSD04 OSD05 OSD07 OSD09 OSD11 OSD16 WW005 WW004

AC - 1 fte - Formatie FG/VIC Eigen risico WW / arbeidsbemiddeling ANP nieuwsbrief HR teambudget opleiding DV - 0,33 fte secretariaat (12 uur) Jeugd toename aantal kinderen in jeugdzorg Opstart Opgroeien in Kansrijke Omgeving (OKO) Huishoudelijke hulp toename aantal aanvragen SD - 1 fte - Kwartiermaker Jeugd Onderhoudsregeling 4 private dorpshuizen Cultuurevenementen Centrummanager Gorredijk Ondersteunen MKB- en Ind. bedrijven o.g.h.v. duurzaamheid Totaal

150.000 47.500 1.600 50.000 795.800

-

2025 Lasten Baten 50.000 16.500 7.400 22.800 450.000 100.000 150.000 95.000 53.000 1.600 946.300

-

Perspectiefbrief 2026 2027 Lasten Baten Lasten Baten 90.000 90.000 50.000 50.000 16.500 16.500 7.400 7.400 22.800 22.800 100.000 100.000 150.000 150.000 95.000 95.000 53.000 53.000 1.600 1.600 10.000 596.300 586.300

-

2028 Lasten Baten 90.000 50.000 16.500 7.400 22.800 100.000 150.000 95.000 53.000 1.600 586.300

-

AC001 - Formatie FG/VIC (Lasten 2026 e.v.: € 90.000) In de perspectiefbrief 2023 is 1 fte tijdelijke formatie toegekend voor de functie van functionaris gegevensbescherming (FG) en de verbijzonderde interne controle (VIC). Deze zo ingezet dat we nu 0,6 fte FG en 1,4 fte VIC hebben. Voorheen hadden we geen formatie voor de FG taak en was er 1 fte VIC. Hiermee is het team op sterkte en kunnen alle wettelijke taken en noodzakelijke taken in het kader van interne control en rechtmatigheid uitgevoerd worden. Omdat deze taken een wettelijke karakter hebben is het noodzakelijk dat de tijdelijke uitbreiding wordt omgezet in een structurele uitbreiding. Vanaf 2026 wordt dan aanvullend € 90.000 toegevoegd aan de personele begroting. CZ001 - Eigen risico WW / arbeidsbemiddeling (Lasten: € 50.000) Wettelijk is bepaald dat de overheid het risico op WW-uitkeringen van voormalige medewerkers zelf draagt. Dit betekent dat de kosten van een WW-uitkering van een voormalige medewerker voor rekening komen van de gemeente Opsterland. Ook is de gemeente verantwoordelijk voor het arbeidsmarkt re-integratietraject van de voormalige medewerker, wanneer deze een WW-uitkering ontvangt.

Als er sprake is van arbeidsbemiddeling van voormalige medewerkers, waarvoor wij het eigen risico van de WW dragen, dan is de kennis voor begeleiding niet afdoende aanwezig en huren we daarvoor externe re-integratiebedrijven in. CZ002 - Nieuwsbrief Algemeen Nederlands Persbureau (Lasten: € 16.500) Raadsleden, griffie, college en het managementteam ontvangen op werkdagen de ANP-nieuwsbrief. Hierin worden nieuwsfeiten die enigszins te maken hebben met de gemeente Opsterland gebundeld aangeboden. De ANP nieuwsbrief voorziet in een behoefte zo heeft overleg tussen griffie en het presidium duidelijk gemaakt. Ook binnen de organisatie is er een blijvende behoefte aan het ontvangen van de nieuwsbrief. In overleg met de griffie is besloten het beheer en de financiering van de nieuwsbrief binnen Concernzaken (cluster Communicatie) te beleggen. De jaarlijkse kosten hiervan bedragen € 16.500. Met dit bedrag moet het communicatiebudget structureel worden verhoogd om de nieuwsbrief te kunnen blijven afnemen. CZ006 - Opleidingskosten en teambuilding (Lasten: € 7.500) Op basis van het personeelsbestand op maart 2024 zijn de opleidings- en teambuildingskosten opnieuw berekend en verdeeld over de teams. Per dienstverband is het budget voor cursussen en opleidingen € 550 en voor teambuilding € 100. Het aantal dienstverbanden plus de vacatureruimte

Datum: 13 juni 2024

Pagina 26

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 bedraagt 235 per maart 2024. Het te ramen budget moet zijn: € 152.750. Er is al begroot: € 145.250. Aanvullend budget: € 7.500. DV012 - formatie (bestuur)secretariaat (Lasten 2024 e.v.: 0,33 fte, € 22.800) Wij vragen een aanvullende 12 uur voor het secretariaat in zijn geheel om de volgende reden: vorig jaar is er extra budget aangevraagd voor het bestuurssecretariaat. Er is op dat moment helaas blijkbaar niet gekeken naar de totale bezetting van het secretariaat t.o.v. formatieruimte - en het feit dat de huidige bezetting reeds boven formatie was. Hoewel er voor 2024 dus extra formatie beschikbaar werd gesteld – ook bedoeld voor het bestuurssecretariaat en ook ingezet op het bestuurssecretariaat per januari 2024 – is er op de huidige bezetting nog steeds een tekort van 12 uur. Om die reden vragen we nu voor die 12 uur aan extra capaciteit voor het (bestuurs)secretariaat aan. De kosten hiervan bedragen € 22.800 op jaarbasis. OSD04 - Toename aantal kinderen in Jeugdzorg (Lasten 2024, 2025: € 450.000) In de cijfers van 2023 zien we een stijging van het aantal kinderen met een voorziening in de Jeugdzorg van 5%. Redenen hiervoor zijn divers. De aard van de hulpvragen die jeugdigen en gezinnen is de afgelopen jaren complexer geworden.

Deze problemen vergen vaak langdurige en gespecialiseerde ondersteuning, wat kan leiden tot hogere kosten voor behandeling en interventie. Daarnaast kan het zijn dat verwijzers meer zijn gaan verwijzen naar jeugdhulp door een gebrek aan een voorliggend alternatief of al snel doorverwijzen als er alleen hobbels zijn bij het opgroeien die eigenlijk bij de normale ontwikkeling horen. We nemen maatregelen die nodig zijn om de kosten voor de jeugdhulp te kunnen beperken zoals;  maatregelen om op korte termijn kosten te besparen zoals de inzet van extra inkoopondersteuning en de regisseur Zorg en onderwijs;  de beweging om minder jeugdigen te laten doorstromen naar zwaardere hulp/zorg door de inzet van preventie zoals Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Om deze maatregelen te laten renderen is tijd nodig. We verwachten dat wij twee jaar nodig hebben om deze omslag te kunnen maken. In de tussentijd verwachten wij dat het aantal zorgvragen nog blijft stijgen. Daarom vragen wij voor twee jaar € 450.000,- extra budget aan, zodat we in de tussentijd ook kunnen voorzien in de extra zorgbehoefte. OSD05 - Opstart van “Opgroeien in Kansrijke Omgeving” (OKO) (€ 2025 e.v.: € 100.000) OKO helpt Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en is gebaseerd op de Fryske Mienskip Oanpak. OKO helpt gemeenten op basis van cijfers over de lokale jeugd te werken aan gezonde en gelukkige jongeren.

De aanpak is gericht op het creëren van een positieve leefomgeving waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien zonder middelengebruik en met aandacht voor welbevinden. De OKO-aanpak is gebaseerd op het IJslandse preventiemodel. Dit is als maatregel in de begroting 2024 opgenomen. Om deze aanpak goed op te starten is de inzet van een projectleider na de zomervakantie cruciaal. Deze persoon is de aanjager van de aanpak en vormt de samenwerking met de benodigde ketenpartners als onderwijs, jongerenwerk, sportverenigingen en ouders. Met deze samenwerking ontstaat er een gemeenschap rond de opgroeiende jongeren. Na de opstartfase in 2024 waarvoor nu de middelen worden aangevraagd, zullen er jaarlijks kosten voor projectleiding benodigd zijn. Na 3 jaar wordt deze inzet geëvalueerd om eventuele vervolginzet af te wegen. Dit wordt apart in de raad geagendeerd. OSD07 - Toename vergrijzing inwoners met een voorziening Huishoudelijke Hulp (Lasten: € 150.000) Elk jaar zien we het aantal inwoners wat een beroep op de gemeente doet voor ondersteuning in het huishouden toenemen. Voor 2024 verwachten wij een toename van 5% van het aantal voorzieningen huishoudelijke hulp. Mocht deze toename daadwerkelijk zo ontwikkelen dan leidt tot extra kosten van € 150.000.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 27

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 OSD09 - 1 fte - kwartiermaker Jeugd (Lasten 2024: € 47.500, 2025 e.v.: € 95.000.) Op beleidsterrein Jeugd zijn veel ontwikkelingen gaande. Daarnaast is een belangrijke opgave om de vertaling van beleid naar uitvoering te verbeteren. Afgelopen jaar heeft de kwartiermaker Jeugd tot beter samenspel tussen beleid en uitvoering geleid, zodat de implementatie van ontwikkelingen beter verloopt. Continueren van deze rol is nodig om de verschillende opgaven op het domein Jeugd succesvol te vertalen naar uitvoering. Voor de 2e helft van 2024 is € 47.500 nodig. Vanaf 2025 € 95.000 per jaar voor 1 fte. OSD11 - Onderhoudsregeling vier geprivatiseerde dorpshuizen Om de toekomstbestendigheid van de vier geprivatiseerde dorpshuizen in de dorpen Beetsterzwaag, Luxwoude, Jonkerslân en Nij Beets te waarborgen is het voorstel om jaarlijks 75% bij te dragen in de kosten van het groot onderhoud. De jaarlijkse bijdrage van € 53.000 is gebaseerd op de, in het Meer Jaren Onderhoudsplan (MJOP), berekende gemiddelde onderhoudskosten per jaar. In 2021 stelde de gemeenteraad de kadernota ‘Samen voor toekomstbestendige dorpshuizen’ vast. Dit voorstel maakt onderdeel uit van de uitvoeringsagenda van de kadernota.

De gemeente Opsterland telt 15 dorpshuizen waarvan er elf in eigendom zijn van de gemeente en vier zijn in het verleden geprivatiseerd. in eigendom zijn van de stichtingen zelf. De kosten voor het groot onderhoud van de elf dorpshuizen zijn volledig voor rekening van de gemeente. We dragen niet financieel bij aan het onderhoud van de vier geprivatiseerde dorpshuizen. De besturen van de zelfstandige dorpshuizen geven aan de exploitatie voor het dorpshuis maar net rond te kunnen krijgen. Dagelijks onderhoud kan nog wel bekostigd worden, maar het lukt niet om te reserveren voor groot onderhoud of verbouwingen. Dit voorstel zorgt voor een eerlijker verdeling van de bekostiging van het groot onderhoud van de dorpshuizen. OSD16 - Indexatie cultuurevenementen (Lasten: € 1.600) Cultuur zorgt en verbetert de leefbaarheid in de dorpen. Om dit te stimuleren is de huidige subsidieregeling Cultuurevenementen Opsterland 2021 vastgesteld. Dit bedrag is tot dusver niet geïndexeerd, terwijl de kosten voor het organiseren van activiteiten wel substantieel hoger zijn geworden. Het voorstel is om de subsidieplafond voor cultuurevenementen te indexeren met de indexatie die de gemeente Opsterland toepast op de jaarlijkse subsidies (3,1%).

WW005 - Centrummanager Gorredijk (2026: € 10.000) De detailhandelsvisie is in concept klaar en wordt nu intern besproken en wordt voorgelegd aan de ondernemersverenigingen. Op het moment dat de laatste aanpassingen zijn verwerkt leggen we het voor aan het college en de gemeenteraad. Naar verwachting is dat het tweede kwartaal van dit jaar. In de detailhandelsvisie staan een aantal activiteiten, waar we dit jaar nog mee aan de slag willen gaan. Deze activiteiten zijn: - Het managen van leegstaande panden - Inventariseren toekomstplannen retailers en in het vervolg daarvan het ondersteunen van startende en stoppende ondernemers De activiteiten worden door de afdeling EZ uitgevoerd met hulp van onze centrummanager Gorredijk. Tot en met 2023 is aan de WHI voor de centrummanager € 7.000 bedrag per jaar ter beschikking gesteld. Graag willen we deze opzet continueren en uitbouwen. We willen de taken van de centrummanager uitbreiden door hem ook in te zetten op de bovenstaande activiteiten. Daarvoor willen het bedrag naast continueren ook verhogen van € 7.000 naar €10.000 per jaar.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 28

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025 WW004 - Ondersteuning energie en duurzaamheid t.b.v. MKB- en Industriële bedrijven (Lasten 2024: € 50.000) Van onze bedrijven wordt steeds meer kennis en kunde verlangd om op een juiste manier met energie om te gaan, om afvalstromen beter te beheersen en om te voldoen aan alle (milieu) verplichtingen. De overheid stelt eisen aan de elektrificatie van voertuigen en aan investeringen t.b.v. duurzaamheidsmaatregelen. In onze Gemeente is er een situatie ontstaan dat het gebruik van stroom niet meer vanzelfsprekend is. In het gebruik van en het terug leveren van stroom doen zich steeds meer problemen voor, de zgn. netcongestie. Diverse ondernemers zitten met de handen in het haar, ze krijgen geen extra stroomcapaciteit voor hun investeringen. Bedrijven die hun wagenpark willen elektrificeren krijgen geen stroomcapaciteit om dat te doen. Bedrijven hebben zonnepanelen maar kunnen hun capaciteit niet efficiënt gebruiken vanwege beperkende (Liander) regels. Opsterland is blij met z’n bedrijven. Daarom willen we hen ondersteunen in het zoeken en vinden van oplossingen, individueel en vooral collectief. Zonder deze ondersteuning zullen de gezamenlijke oplossingen moeilijk gevonden worden en dus worden de bedrijven beperkt in hun ondernemen.

Dit heeft direct consequenties aan alle onderdelen van het economisch klimaat. In de beperkte beschikbare stroom wordt het steeds belangrijker om de stroom efficiënt te gebruiken. Hoe efficiënter dit gebeurt hoe minder groot de problemen zullen worden. De problemen, die nu vooral bedrijven ervaren, zullen gaan uitbreiden naar andere groepen stroomgebruikers.

Datum: 13 juni 2024

Pagina 29

Toelichting mutaties voorjaarsrapportage & perspectiefbrief 2024 en begroting 2025

Overzicht mutaties 2024 Hieronder staan alle mutaties voor de begroting 2024. De mutaties zijn per programma ingedeeld en komen overeen met tabel 1 zoals opgenomen in het raadsvoorstel.

Programma 0 Voorstel begrotingswijziging in € 1.000,-.

DV001 CZ009 GR001 GR002 ALG06 DV002 DV003 KL004 KL015 KL014 KL001 KL001 KL011

programma 0 Algemeen Budget B&W dotatie voorz wethouderspensioenen Rekenkamer Ontwikkeltraject Raad Schatkistbankieren Rijbewijzen/reisdocumenten Secretarieleges/dienstverlening Huren KDO De Treffer Huren Klaverbled Vlaslaan 11 Beetsterzwaag Huren Kubus Fockema Andrealaan 92 Beetsterzwaag Huren Landerijen Pachten Landerijen Verbouwing De Tsjerne Totaal