2. Jaarstukken Opsterland 2021.pdf

52

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is een onderzoek uitgevoerd naar het effect van de AV Frieso. Het onderzoek heeft ook een weergave van andere mogelijkheden opgeleverd. De verdere uitwerking zal, indien mogelijk, in OWOverband worden opgepakt. Hiervoor zijn in 2021 de eerste gesprekken gevoerd. Verbonden partijen In het kader van de herstructurering Sociale Werkvoorziening is in 2019 ervoor gekozen de GR SW Fryslan te wijzigen in een bedrijfsvoeringsregeling. Dit betekent dat de gemeenten een directe relatie krijgen met de uitvoeringsorganisatie Caparis NV en daar niet een gemeenschappelijke regeling tussen zit. Hiermee kunnen wij als één van de eigenaren directer sturing geven.

Thema Maatschappelijke ondersteuning Thema Maatschappelijke ondersteuning Inwoners zijn zo veel en zo lang mogelijk zelfstandig.

Doelstellingen We gaan meer algemene, lokale en toegankelijke voorzieningen realiseren

Maatregelen Wij gaan met dorpen en professionele zorgpartijen in gesprek om te kijken welke voorzieningen (dagbesteding, respijtzorg) lokaal kunnen worden opgezet Wat wilden we bereiken Er worden lokaal door vrijwilligers activiteiten georganiseerd, die een positief effect hebben op de leefbaarheid van het dorp. Niet iedereen is in staat om aan die activiteiten mee doen. Samen met de vrijwilligers en professionele zorgpartijen gaan we kijken of er lokaal activiteiten kunnen worden opgezet, die ook bezocht kunnen worden door dorpsgenoten die nu nog in een ander dorp naar dagbesteding gaan.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 zijn wij, in samenwerking met de Odensehuizen, twee pilots gestart voor inwoners met beginnende dementie en hun mantelzorgers. Daarnaast hebben we, in samenwerking met Stjoer, voorbereidingen getroffen voor een laagdrempelige inloop voor mensen met een psychische en sociale kwetsbaarheid.

Doelstellingen Wij faciliteren het langer thuis blijven wonen Landelijk beleid is erop gericht dat mensen lang zelfstandig wonen. Dat is niet altijd zo vanzelfsprekend. Met het verstrekken van algemene en maatwerkvoorzieningen en het ondersteunen van de mantelzorgers (respijtzorg) proberen we zo lang mogelijk zelfstandig wonen te ondersteunen.

Maatregelen We bieden blijversleningen en verzilverleningen aan om gebruik van de Wmo te voorkomen Wat wilden we bereiken De blijvers- of verzilverlening kan onder andere worden ingezet om aanpassingen aan de woning te realiseren, waardoor de bewoner langer zelfstandig kan wonen. Het beroep op Wmowoningaanpassingen kan daardoor afnemen.

53

Wat hebben we er voor gedaan De evaluatie van de blijvers- en verzilverlening is uitgevoerd. De bevindingen worden meegenomen in de actualisatie van de Woonvisie. We informeren inwoners over technische hulpmiddelen Wat wilden we bereiken De ontwikkeling van technische hulpmiddelen gaat snel. De markt informeert de inwoner uitgebreid dat deze hulpmiddelen bijdragen aan zelfstandigheid. De gemeente informeert inwoners ook en stimuleert hen om vooral zelf te investeren in technologie. Waar dat niet lukt kan de blijvers lening worden ingezet.

Wat hebben we er voor gedaan Er zijn verkennende gesprekken geweest voor het opzetten van een Slimotheek. In een Slimotheek kunnen elektronische hulpmiddelen geleend worden. Het gaat onder andere om hulpmiddelen die het langer thuis blijven wonen mogelijk maken. De middelen kunnen geleend worden om uit te proberen of ze geschikt zijn. Als het lenen een succes is kunnen de middelen worden aangeschaft. We organiseren individuele voorzieningen op maat voor inwoners die dat nodig hebben Wat wilden we bereiken Bij het verstrekken van voorzieningen wordt ingezet op de meest efficiënte voorzieningen die passen bij de hulpvrager. Voorzieningen zijn gericht op het zo zelfstandig mogelijk functioneren van mensen. Bij het verstrekken van individuele voorzieningen gaan wij maatregelen nemen die de instroom in de Wmo verlagen. Daarnaast verlagen we de gemiddelde intensiteit en de duur van inzet van de individuele voorzieningen. Door het verhogen van de prijs per gereden kilometer en de introductie van een opstaptarief voor het gebruik van het Wmo-taxivervoer zien we dat het gebruik is afgenomen. Bij de beoordeling van aanvragen voor hulp bij het huishouden maken we gebruik van een normenkader Hulp bij het huishouden. Toepassing van het normenkader moet ertoe bijdragen dat het gemiddeld aantal uren voor hulp bij het huishouden afneemt.

Bij het toepassen van het normenkader bij nieuwe aanvragen zien we dat er gemiddeld minder uren ingezet worden. Tegelijkertijd zien we een toename van het aantal personen dat gebruikmaakt van een Wmo-voorziening, mede door de invoering van het abonnementstarief.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is het normenkader toegepast bij de nieuwe aanvragen en de herindicaties voor Hulp bij het huishouden. Het gebruik van het normenkader heeft tot een gemiddelde toekenning van 2,3 uur per week geleid. Hiermee is de gemiddelde toekenning aanzienlijk verlaagd. Door de beperkingen in verband met de Coronamaatregelen zijn nog niet alle herindicaties afgerond. Dit krijgt een vervolg in 2022. We stimuleren met verschillende voorzieningen/projecten ondersteuning van inwoners door het eigen netwerk Wat wilden we bereiken We zetten blijvend in op het stimuleren van activiteiten die ertoe bijdragen dat inwoners meer vanuit het eigen netwerk worden ondersteund met als doel dat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen.

Wat hebben we er voor gedaan

54

Het gebiedsteam heeft in 2021 op verschillende thema’s het voorliggende veld versterkt. Ter voorbereiding op het actieplan preventie is met name ingezet op gesprekken met dorpssteunpunten en andere actieve bewoners. In het najaar zou een dag georganiseerd worden voor de mantelzorgers. Deze kon vanwege de beperkingen als gevolg van de Coronamaatregelen niet doorgaan. We hebben volstaan met het uitdelen van een mantelzorgcompliment. Wij stellen een uitvoeringsprogramma op voor de Visie preventie en welzijn Wat wilden we bereiken Wij hebben een Visie op preventie en welzijn opgesteld, omdat wij willen dat inwoners zo lang mogelijk gezond, veilig en zelfstandig kunnen zijn. Preventie kan hierin een belangrijke rol spelen. Naast een visie hebben we een uitvoeringsprogramma samengesteld. Dit programma moet bijdragen aan de discussie waar we qua preventie mee door willen gaan, wat we anders willen doen en met welke activiteiten we willen stoppen. Het aantoonbare effect van activiteiten speelt hierin een belangrijke rol.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is de preventie-agenda opgesteld. Omdat dit een agenda is voor de komende 10 jaar is eind 2021 nog een aanvullend uitvoeringsplan opgesteld en voor 2021-2022 is een actieplan uitgewerkt. Voor de uitvoering van dit actieplan is eind 2021 een kernteam welzijn en preventie ingesteld met vertegenwoordigers van beleid, het gebiedsteam en Code Hans. Dit kernteam is begonnen met acties uit het actieplan die zijn gericht op het ondersteunen en stimuleren van welzijn in de dorpen.

Doelstellingen Wij willen dat minder mensen zich eenzaam voelen De medewerkers van het gebiedsteam hebben aandacht voor mensen met eenzaamheidsgevoelens en proberen hen te stimuleren om iets aan dat gevoel te doen. Zelf actie ondernemen of meedoen aan lokaal georganiseerde activiteiten zijn dan de opties. Als daar begeleiding bij nodig is, dan kan een maatwerkvoorziening worden ingezet.

Maatregelen We zetten met diverse partijen in op het signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid, zodat meer zicht ontstaat op oorzaken en effectieve preventieve maatregelen ontwikkeld kunnen worden Wat wilden we bereiken Innovatieve bestrijding van eenzaamheid wordt een speerpunt van ons beleid. We zetten in op het normaliseren van eenzaamheid en zingeving. Hierbij wordt binnen het gebiedsteam ingezet op het herkennen, het bespreekbaar maken en het achterhalen van de oorzaak van de eenzaamheid.

Wat hebben we er voor gedaan Het gebiedsteam heeft de aanpak rondom eenzaamheid uitgewerkt. Dit is inclusief het overleg met de mienskip en de dorpssteunpunten. De aanpak van 'welzijn in de dorpen' is één van de belangrijkste acties van het actieplan preventie 2021-2022. De uitvoering van het actieplan is eind 2021 ondergebracht bij het kernteam welzijn en preventie, waar het gebiedsteam is vertegenwoordigd met twee consulenten welzijn en preventie (opbouwwerkers) en een jongerenwerker.

Doelstellingen Wij willen de '0-lijn' versterken door vrijwilligers zo goed mogelijk te ondersteunen

55

De lokale infrastructuur van vrijwilligers en vrijwilligerswerk is groot, maar divers. Als vrijwilligers ondersteuning nodig hebben om hun werk te kunnen doen of om met nieuwe doelgroepen om te gaan, dan is ondersteuning mogelijk. We gaan stimuleren dat mensen, die nu vaak op voorzieningen van de gemeente zijn aangewezen, weer zoveel mogelijk gaan meedoen aan de activiteiten in het dorp.

Maatregelen We zetten in op vrijwilligersbemiddeling en ondersteuning van vrijwilligers, met een focus op het ondersteunen van besturen Wat wilden we bereiken Het gebiedsteam en de samenwerkingspartners ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. Op dit moment kunnen vrijwilligers gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning zoals bijvoorbeeld vrijwilligersverzekering, vrijwilligersbemiddeling. (Overbelaste) Mantelzorgers kunnen lotgenoten treffen bij het mantelzorgcafé, maar ook gebruik maken van respijtzorg en huishoudelijk hulp (op indicatiebasis).

Wat hebben we er voor gedaan Vrijwilligers binnen de gemeente Opsterland konden in 2021 bij Timpaan terecht voor algemene vrijwilligersondersteuning vooral aan besturen van verenigingen en dergelijke. Vrijwilligersbemiddeling is in 2021 uitgevoerd door Code Hans. Daarnaast heeft het gebiedsteam ingezet op de ondersteuning van (overbelaste) mantelzorgers. Vanaf eind 2021 is dit ondergebracht bij het kernteam welzijn en preventie, waar het gebiedsteam vertegenwoordigd is. Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt. Bij de inkoop en de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding van Jeugdhulp en delen van de Wmo werken we samen in de centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Formeel is dit geen verbonden partij.

Thema Jeugdhulp Thema Jeugdhulp Elk kind kan zich optimaal ontwikkelen.

Doelstellingen We verbeteren de vroegsignalering van kwetsbare kinderen

Maatregelen We ontwikkelen een integrale aanpak voor het tegengaan van schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaten Wat wilden we bereiken Door met verschillende partijen samen te werken, willen we schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaten tegengaan.

Wat hebben we er voor gedaan Voor het tegengaan van schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaters hebben we op beleidsniveau en met het gebiedsteam een integrale aanpak ontwikkeld met alle betrokkenen.

56

We voeren diverse maatregelen uit die de samenwerking met huisartsen, scholen, jeugdgezondheidszorg en jeugdbescherming verbeteren Wat wilden we bereiken De functie van POH (praktijkondersteuner huisarts) Jeugd wordt verder doorontwikkeld. Samenwerking met scholen wordt geïntensiveerd door o.a. preventieteams op scholen in te richten bestaande uit Gebiedsteam, school, GGD en jongerenwerk. We stimuleren intern en extern het gebruik van de Verwijsindex risicojongeren Friesland. Maandelijks overleg van vertegenwoordigers van (passend) onderwijs, voorschoolse voorzieningen en de gemeente stimuleert partijen om problemen in een vroeg stadium te signaleren, te delen en op te pakken. Er is op casusniveau overleg tussen het onderwijs, de voorschoolse voorzieningen en het Gebiedsteam.

Wat hebben we er voor gedaan De functie van praktijkondersteuner is doorontwikkeld om meer grip te krijgen op de doorverwijzingen. De samenwerking met de VO-school is geïntensiveerd, onder andere door inzet van het preventieteam dat in 2020 is opgericht. We stimuleren intern en extern het gebruik van de verwijsindex, door onder andere het aanbieden van introductiecursussen aan professionals in de jeugdhulp en het onderwijs. We hebben de samenwerking van (passend) onderwijs, voorschoolse voorzieningen en de gemeente op beleids- en uitvoeringsniveau verbeterd. We willen dat de bekendheid van het loket voor jeugdhulp is gestegen ten opzichte van 2018 Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat de bekendheid van het loket jeugdhulp (gebiedsteam) wordt vergroot. Hierdoor kan er meer controle komen op de omvang van de aanvragen en toewijzingen.

Wat hebben we er voor gedaan De bekendheid van het loket jeugdhulp lijkt meer dan voldoende te zijn. Aanmeldingen komen binnen via de gezinnen zelf en via verschillende samenwerkingspartners. Van deze partijen horen wij dat het loket jeugdhulp goed vindbaar is. We zijn in 2021 gestart met het versterken van de toegang om beter zicht te krijgen op de aanvragen en de toewijzingen waardoor de controle verbetert. We zetten voorlichting op voor jongeren in het voortgezet onderwijs over risicogedrag rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting alcohol en drugs Wat wilden we bereiken Door voorlichting aan jongeren te verstrekken kan het risicogedrag rondom gamen en mediagebruik, roken, sexting , alcohol en drugs verminderen.

Wat hebben we er voor gedaan De voorlichting is integraal opgenomen in het preventieplan en binnen de programma's die de algemene gezondheid van inwoners bevorderen, zoals Jongeren op gezond gewicht (JOGG) en het tegengaan van middelengebruik. Qua sexting en grooming is provinciaal een voorlichtingsaanbod ontwikkeld en uitgevoerd op Opsterlandse scholen.

57

Doelstellingen Wij willen een efficiëntere toegang tot zorg

Maatregelen De inzet van de praktijkondersteuners voor huisartsen (jeugd Poh-ers) wordt doorontwikkeld Wat wilden we bereiken Door goede samenwerking tussen gebiedsteams en huisartsen krijgen kinderen tijdig de juiste jeugdhulp, wordt niet onnodig doorverwezen of krijgen kinderen snel specialistische hulp als dat nodig is. De praktijkondersteuners bij de huisarts vervullen hierin een spilfunctie, blijkt uit een recent onderzoek van de NVO (de Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen). De praktijkondersteuner jeugd (POH-Jeugd) is de positieve schakel door zijn ervaring, inzicht in jeugdproblematiek en samenwerking met de gebiedsteams

Wat hebben we er voor gedaan We hebben de werkwijze van de praktijkondersteuners doorontwikkeld, zij worden beter betrokken bij de verwijzingen van de huisartsen. Hierdoor is er een betere verwijzing naar jeugdhulp en een effectiever gebruik van de jeugdhulp ontstaan. In de gemeentelijke organisatie borgen we de gemaakte afspraken ten aanzien van inkoop en contractmanagement Wat wilden we bereiken De procedures en afspraken rondom inkoop van zorg en ondersteuning voor jeugd zijn helder en bij iedereen in het gebiedsteam bekend.

Wat hebben we er voor gedaan Het nieuwe inkoop en het contractmanagement is geborgd wat betreft EED (ernstige enkelvoudige dyslexie) en pleegzorg. De inkoop van de andere onderdelen waaronder wonen en specialistische jeugdhulp zijn uitgesteld tot 1 januari 2023. We gaan in de uitvoering onze werkprocessen aanpassen Wat wilden we bereiken Door onze werkprocessen aan te passen beogen we de volgende doelen: • vergroten van de grip op de instroom van cliënten in jeugdzorg; • vergroten van onze invloed op de zorgintensiteit en de duur van de zorg; • verhogen van het kostenbewustzijn van de consulenten van het gebiedsteam en die van de directe verwijzers zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen; • toetsen van de ingezette zorg aan de financiële vergoeding; • verbeteren eigen inzet hulpverlening binnen het gebiedsteam. Deze aanpassingen moeten leiden tot lagere kosten voor jeugdzorg.

Wat hebben we er voor gedaan Er zijn verschillende aanpassingen in de beleidsmatige aanpak van de werkprocessen geweest. De werkprocessen zijn in het huidige inkoopsysteem goed ingebed, maar gezien de aankomende wijzigingen in het nieuwe inkoopstelsel moeten er nog aanpassingen plaatsvinden.

58

We maken gerichter resultaatafspraken met zorgaanbieders over tarieven, intensiteiten en wat Jeugd-, Wmo en WLZ zorg is Wat wilden we bereiken De gemeente borgt dat er met regelmaat evaluatiegesprekken plaatsvinden met aanbieders over de wijze van inkoop via Sociaal Domein Fryslân (SDF) en vertaalt dat naar verbeterpunten. Naar aanleiding van de stijgende kosten van jeugdzorg in Friesland is er een provincie breed onderzoek naar deze stijging geweest. Op basis van de bevindingen van dit onderzoek is er door SDF een taskforce Jeugd in het leven geroepen. Deze taskforce heeft als doel de adviezen uit het onderzoek te implementeren. De opdracht is: • maak nadere afspraken over kostenstijging; • organiseer (alsnog) randvoorwaarden en verbeter de uitvoering; • vergroot en ondersteun de sturing vanuit de toegang; • realiseer (strategisch) contractmanagement; • werk (alsnog) een gedeelde visie, ambitie en pragmatische doelen uit; • versterk de samenwerking en borg de uitvoering van de adviezen; • behoud de huidige contracten. Wij verwachten dat de invoering van deze adviezen gaat leiden tot lagere kosten voor jeugdzorg. Via Sociaal Domein Fryslân maken we afspraken over de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.

We gebruiken de conclusies van lopende onderzoeken waar Opsterland in meedoet via SDF en de P10 naar het grootste zorggebruik om een grotere effectiviteit te realiseren. We voeren het Fries Actieprogramma “Foar Fryske Bêrn” uit.

Wat hebben we er voor gedaan We hebben de adviezen van de taskforce Jeugd verder geïmplementeerd. We zijn vertegenwoordigd in de werkgroepen in het actieplan Foar Fryske Bêrn en implementeren de adviezen die hieruit voortkomen. De inkoopstrategie heeft mede vorm gekregen door de adviezen vanuit de taskforce Jeugd. We hebben door middel van werkgroepen van het projectteam inkoop jeugdhulp 2022 van het SDF meegewerkt aan het tot stand komen van de aanbesteding jeugdhulp Friesland.

Doelstellingen Wij zorgen voor een goede begeleiding van kwetsbare kinderen Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt. Bij de inkoop en de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding van Jeugdhulp en delen van de Wmo werken we samen in de centrumregeling Samenwerking Sociaal domein Fryslân. Formeel is dit geen verbonden partij.

Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Thema Dorpenbeleid en dorpshuizen Elk dorp beschikt over een openbare accommodatie voor sociale en culturele activiteiten. Zo’n accommodatie speelt een belangrijke rol bij de sociale condities die het dorp vitaal en leefbaar houden. Zeker nu de overheid zich verder terugtrekt is het belangrijk dat mensen in een dorp elkaar weten te vinden om problemen op te lossen en doelen te bereiken (collectieve zelfredzaamheid). De kracht van de dorpshuisbesturen is hun grote zelf organiserend vermogen. De inwoners en hun ideeën

59

staan centraal. Dit past bij de ontwikkelingen in de samenleving. De gemeente heeft vooral een ondersteunende en faciliterende rol en zorgt voor de juiste randvoorwaarden waardoor de dorpshuisbesturen in staat zijn een duurzame exploitatie te realiseren.

Doelstellingen In elk dorp is een dorpshuisfunctie aanwezig

Maatregelen Wij ondersteunen het in stand houden van dorpshuizen/mfa's Wat wilden we bereiken Er wordt een nieuwe kadernotitie dorpshuizen opgesteld en ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Er komt ook een uitvoeringsnotitie.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is een nieuwe kadernota dorpshuizen vastgesteld door de raad. In 2022 wordt deze vertaald in een koersplan voor elk dorpshuis.

Doelstellingen Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven vanuit de dorpen

Maatregelen We maken afspraken met plaatselijke belangen over uitvoering van de dorpsvisies Wat wilden we bereiken Een dorpsvisie dient onder meer gebaseerd te zijn op zo actueel mogelijk objectieve gegevens. Dat zijn de dorpsspiegels.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 zijn de plaatselijk belangen bij gesproken over het proces rondom de totstandkoming van de dorpsvisies en de uitvoering daarvan. In 2022 worden de dorpsspiegels geactualiseerd. We zetten een dorpsregisseur in Wat wilden we bereiken De dorpsregisseur fungeert als spin in het web tussen de verschillende partijen en de gemeente. De inwoners, plaatselijk belangen en dorpssteunpunten kunnen bij deze dorpsregisseur terecht voor contact met de gemeente en de coördinatie van processen. Overigens wordt de term dorpsregisseur vervangen door dorpencoördinator. Dit doet recht aan het feit dat deze in meerdere dorpen werkzaam is en aan het idee van gekanteld werken.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is een dorpencoördinator gestart. Het gaat hier om een pilotperiode voor 2 jaar, waarbij we aan het eind van deze periode beoordelen of de gewenste effecten zijn bereikt. Wij werken samen met de dorpen en plaatselijke belangen Wat wilden we bereiken

60

Wij zien de leefbaarheid als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven, woon- en energiecoöperaties, overige maatschappelijke organisaties en de gemeente. Deze samenwerking willen we versterken door de volgende uitgangspunten te hanteren: 

De basis, dat zijn de inwoners zelf. De eigen kracht en verantwoordelijkheid van mensen en hun omgeving staan daarom centraal. Waar nodig ondersteunen wij mensen om mee te doen. Daarbij bieden wij maatwerk.



We verlangen van mensen en stimuleren dat ze hun talenten en capaciteiten benutten. Iedereen kan (betaald of onbetaald) iets bijdragen aan de samenleving. Mensen hebben soms beperkingen, maar altijd talenten en mogelijkheden.



We hebben in Opsterland een goed ontwikkelde basisinfrastructuur van vrijwilligersorganisaties in de dorpen. We benutten zoveel mogelijk de kracht van deze structuur. We ondersteunen en faciliteren deze organisaties optimaal, zodat zij activiteiten kunnen ontwikkelen of beschikbaar kunnen stellen. Daarbij kan in verschillende samenstellingen (projectgroepen) of netwerken worden gewerkt.



De werkwijze en het contact organiseren we dichtbij mensen. Hierbij kijken we welke werkwijze het beste past bij de opgaven. Ook hiervoor geldt maatwerk.

We bespreken daarnaast met plaatselijk belangen hoe zij vinden dat de samenwerking versterkt kan worden.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is met verschillende plaatselijk belangen zowel bestuurlijk als ambtelijk overleg gevoerd.

61

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2018

2019

2020 2021

2018

2019

2020

2021

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd

604

614

633

*

777

794

796

*

1%

1%

1%

*

1%

1%

1%

*

5%

5%

4%

*

7%

6%

6%

*

% Werkloze jongeren

2%

2%

3%

*

2%

2%

2%

*

% Van de werkzame beroepsbevolking

68%

70%

68%

*

68%

69%

68%

*

Aantal per 10.000 inwoners

310

287

379 ^

292

401

382

460^

431

Lopende re-

Aantal per 10.000 inwoners van 15-64

246

193

173

*

305

207

202

*

integratievoorzieningen

jaar

Jongeren met jeugdhulp

% Van alle jongeren tot 18 jaar

10,6% 11,0% 10,2% 9,6% 11,8% 12,3% 11,9% 10,5%

Jongeren met jeugdbescherming

% Van alle jongeren tot 18 jaar

1,8%

1,7%

1,9% 1,5%

1,2%

1,2%

1,2%

1,1%

Jongeren met jeugdreclassering

% Van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

0,2%

0,2%

0,2% 0,3%

0,4%

0,4%

0,4%

0,3%

WMO Clienten met een

Aantal per 10.000 inwoners

570

600

610

640

680

700

649

15-64 jaar Jongeren met een delict voor de

% 12 tot en met 21 jarigen

rechter Achterstand onder jeugd - Kinderen % Kinderen in uitkeringsgezin in uitkeringsgezin Achterstand onder de jeugd Werkloze jongeren Netto arbeidsparticipatie

ten opzichte van de beroepsbevolking Personen met een bijstandsuitkering

550

maatwerkarrangement

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 8 maart 2022 ^ De stijging van het aantal personen met een bijstandsuitkering t.o.v. 2019 wordt veroorzaakt door het beroep dat is gedaan op de (tijdelijke) TOZO regeling. Zonder deze regeling zien we geen significante wijziging in dit aantal bij de gemeente Opsterland

62

Wat heeft het gekost? ->Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2021

Begroting 2021 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2020

(primair)

wijzigingen)

2021

realisatie 2021

Lasten

40.126

36.171

38.144

37.947

-197

Baten

12.254

9.410

9.752

11.783

2.031

Saldo voor

-27.872

-26.761

-28.392

-26.164

2.228

Lasten

30

30

30

30

-

Baten

37

-

74

74

-

-27.864

-26.791

-28.348

-26.120

2.228

bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

realisatie 2021

Saldo per taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams

-1.840

-1.745

96

-587

-630

-43

6.3 Inkomensregelingen

-2.051

-1.267

784

6.4 Begeleide participatie

-3.559

-3.560

-1

6.5 Arbeidsparticipatie

-1.382

-1.375

7

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)

-1.116

-1.080

36

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

-6.293

-5.701

592

6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

-9.469

-9.060

408

-514

-315

199

6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18-

-1.580

-1.430

150

Saldo voor bestemming

-28.392

-26.164

2.228

Verbouw dorpshuizen

-30

-30

-

Totaal stortingen reserves

-30

-30

-

Onttrekking AR Inburgering

54

54

-

Onttrekking AR Welzijnswerk

20

20

-

Totaal onttrekkingen reserves

74

74

-

-28.348

-26.120

2.228

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2021 € 2.228.000 voordeliger dan de raming. Dit saldo kan als volgt worden gespecificeerd:

63

Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie geeft in 2021 een voordeel van € 96.000 ten opzichte van de raming. De coronakosten op dit taakveld bedragen € 29.000. Voor een totaaloverzicht van de uitgaven en inkomsten op het gebied van corona kan verwezen worden naar de paragraaf Corona. Verder was er in 2021 binnen dit taakveld sprake van een incidenteel voordeel op het onderdeel inburgering (€ 34.000). Bij de resultaatbestemming 2021 zal worden voorgesteld dit voordeel in 2022 weer beschikbaar te stellen. Ook was er op dit taakveld in 2021 al incidenteel € 25.000 budget beschikbaar gesteld voor het project Geweldig Gorredijk. Hiervoor zijn in 2021 nog geen kosten geweest. Daarom zal ook hier bij de resultaatbestemming 2021 worden voorgesteld dit voordeel in 2022 weer beschikbaar te stellen. Ditzelfde geldt voor het voordeel op jeugd- en jongerenwerk ad € 19.000. Door de coronapandemie is hier in 2021 minder invulling aan gegeven, terwijl we in 2022 juist een intensivering van het jeugd- en jongerenwerk verwachten. De exploitatiekosten van de diverse MFC's en dorpshuizen gaven in 2021 per saldo een voordeel van € 60.000 ten opzichte van de raming. De overige posten binnen dit taakveld waren per saldo € 13.000 nadeliger. Taakveld 6.2 Wijkteams geeft in 2021 een nadeel van € 43.000 ten opzichte van de raming. De coronakosten op dit taakveld bedragen € 1.000.

Verder waren de ondersteunende kosten voor het gebiedsteam € 22.000 hoger dan geraamd. Voor de afrekening met SDF over 2021 is € 25.000 opgenomen. De overige posten binnen dit taakveld gaven een voordeel van € 5.000 Taakveld 6.3 Inkomensregelingen geeft in 2021 een voordeel van € 784.000 ten opzichte van de raming. Bij de begroting 2021 is rekening gehouden met een tekort van € 26.000 voor de Inkomensregelingen. Op basis van de werkelijke cijfers blijkt echter dat er sprake is van een voordeel van € 492.000. Per saldo een voordeel van € 518.000 ten opzichte van de raming. In 2022 is de rijksuitkering aanzienlijk lager en verwachten we een lichte stijging van de kosten van de uitkeringen. Over 2022 verwachten we geen voordeel. Verder is er een voordeel op de uitvoeringskosten van de TOZO van € 188.000. Dit is incidenteel te noemen omdat de TOZO is gestopt. Het voordeel is tot stand gekomen omdat de standaardvergoeding per toekenning (uitkering en lening) hoger is dan de kosten die BZF aan ons heeft doorgerekend. Ook was er een voordeel op de diverse minimaregelingen van € 75.000. De overige posten op dit taakveld gaven per saldo een voordeel van € 3.000. Taakveld 6.4 Begeleide participatie geeft in 2021 een nadeel van € 1.000 ten opzichte van de raming. De jaarlijkse bijdrage aan Caparis was € 81.000 lager dan geraamd.

Daar staat tegenover dat voor de vergoeding van coronaschade WSW 2021 aan Caparis een bedrag van € 82.000 is opgenomen. Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie geeft in 2021 een voordeel van € 7.000 ten opzichte van de raming. De werkelijke kosten waren in 2021 nagenoeg in overeenstemming met de raming. De kosten voor uitvoering van de WMO (taakveld 6.6, 6.71 en 6.81) geven een voordeel van € 827.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel op de WMO-voorzieningen (ZIN +PGB) bedraagt € 340.000. De stijging van het aantal nieuwe cliënten was lager dan ingeschat en we hebben per cliënt gemiddeld minder zorg en gemiddeld minder zware zorg ingezet. Ook zijn er meer eigen bijdragen ontvangen dan geraamd (€ 120.000) en was er een voordelig afwikkelingsverschil over 2020 bij Beschermd Wonen (€ 50.000). Daarnaast is er ook in 2021 een voordeel op Beschermd Wonen (BW) van € 350.000. In 2021 zijn veel cliënten overgegaan van WMO financiering naar de WLZ. De daling van de kosten voor BW was aanzienlijk hoger dan de uitname uit het provinciale budget. De uitvoering en financiering van BW vindt provincie breed plaats. Dit voordeel op BW is te benoemen als incidenteel omdat het voordeel waarschijnlijk grotendeels samenhangt met de overgang van cliënten naar de WLZ. Het is niet waarschijnlijk dat we in 2022 weer zo’n voordeel op BW hebben. De coronakosten op dit taakveld bedragen € 23.000.

De overige posten bij dit taakveld gaven per saldo een nadeel van € 10.000.

64

De kosten voor de uitvoering van Jeugd (taakveld 6.72 en 6.82) geven een voordeel van € 558.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel op de Jeugd voorzieningen (ZIN+PGB) bedraagt € 161.000. We hebben per cliënt gemiddeld minder zorg en gemiddeld minder zware zorg ingezet dan verwacht. Een ander voordeel op Jeugd is de afrekening van Hoog Specialistische hulp (HS) over 2020. Deze bedraagt € 450.000. Dit is een incidenteel voordeel. Het is nu nog onduidelijk hoe hoog de afrekening HS over 2021 gaat zijn. De coronakosten op dit taakveld bedragen € 53.000.

65

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Doelstelling Opsterland behoudt en beheert haar hoogwaardig leefmilieu in samenwerking met inwoners en bedrijven. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en beperking van gebruik van energie en grondstoffen zijn essentiële opdrachten voor de gemeenschap. De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld door te streven naar vermindering van CO2-uitstoot, het zijn van een ‘Fairtrade Gemeente’ en het op waarde schatten van gezichtsbepalende of cultuurhistorische elementen. Fysieke en mentale gezondheid zijn het fundament van persoonlijk welbevinden en van de kwaliteit van onze samenleving. Een goede gezondheid is voor de gemeente een middel om haar doelen te bereiken. Denk hierbij aan: regie op het eigen leven, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en gebruikmaken van sociale netwerken. De gemeente wil haar inwoners bewegen tot gezond gedrag door de gezonde keuzes de gemakkelijkste keuze te maken.

Kaderstellende documenten Notitie klimaatneutraal Opsterland (2009) Milieubeleidsplan 2005-2015 (2005) Tussenbalans Milieubeleidsplan 2005-2015 (2011) Milieuprogramma 2011-2015 (2011) Beleidsnota Licht in de Duisternis (2009) Verbreed gemeentelijk rioleringsplan 2015-2019 (GRP) Handhavingsbeleidsplan 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland 2014 Ontwikkelagenda's Duurzaam, Leefbaar en Inclusief Opsterland Omgevingsvisie 2015-2030 Uitvoeringsplan Energietransitie Zonneplan Opsterland

Thema Milieu Thema Milieu Er is een duurzaam leefmilieu.

Doelstellingen Het rioolstelsel is klimaat- en toekomstbestendig

Maatregelen Uitvoeren van het gemeentelijk rioleringsplan Wat wilden we bereiken Wanneer riolering aan het einde komt van de theoretische levensduur, dan wordt deze tijdig geïnspecteerd. Voor geconstateerde problemen zijn dan maatregelen nodig. Door klimaatverandering ontstaan er mogelijk capaciteitsproblemen. Klimaat-adaptieve aanpassingen in het openbaar gebied dragen bij aan verbeterde opvang en retentie van water, waardoor er minder piekbelasting is van het rioolstelsel.

Wat hebben we er voor gedaan

66

In 2021 is 20 km vrijvervalriool in Gorredijk geïnspecteerd en gereinigd. Er zijn geen schades geconstateerd die direct actie vereisen. De gegevens van de inspecties worden verwerkt en de situaties waar onderhoud wordt geadviseerd worden in de komende jaren opgepakt of in de gaten gehouden. De geplande vervanging is doorgeschoven naar 2022. Deze wordt dan in een groter bestek meegenomen, zodat het in een keer opgepakt wordt. Daarbij wordt ook een gescheiden systeem aangelegd. Er is gestart met het opstellen van plannen per dorp met het oog op verbeteringen gericht op klimaatadaptatie. Overall zijn er geen grote problemen gesignaleerd.

Doelstellingen Wij willen de kwaliteit van onze leefomgeving (bodem, lucht en water) verbeteren voor de toekomst

Maatregelen We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat wilden we bereiken De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, volgens vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen.

Wat hebben we er voor gedaan Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te hebben en te faciliteren. Sinds 2021 wordt er ook in Terwispel en Langezwaag actief zwerfafval opgeruimd door een himmelploeg. In Terwispel en in Langezwaag ook door de basisschool. Ook in 2022 benaderen we actief de dorpen, via de plaatselijk belangen, waar nog geen himmelploeg aanwezig is.

Doelstellingen We streven naar het behoud van de duisternis ‘s nachts voor de natuur en de dieren

Maatregelen Wij wijzen zones in het buitengebied aan om de duisternis te vergroten Wat wilden we bereiken We gaan op basis van de Omgevingsvisie onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen om als duisternisgebied aangewezen te worden. In deze gebieden zullen beperkingen gaan gelden voor lichtgebruik.

Wat hebben we er voor gedaan Het lichtgebruik wordt meegenomen in de omgevingsvisie. Verbonden partijen  Het inzamelen en verwerken van afval is uitbesteed aan de NV Fryslân Miljeu (inzameling) en de NV Afvalsturing Fryslân (verwerking) – OMRIN. 

Voor onder andere advies over vergunningen en toezicht op de ‘zwaardere’ bedrijven wordt samengewerkt met de FUMO.



Het beheren en onderhouden van de openbare verlichting en de inkoop van (groene) energie wordt in samenwerking met andere Friese gemeenten en de provincie opgepakt en gecoördineerd vanuit de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân UA. Formeel is dit geen verbonden partij.

67

Thema Gezonde samenleving Thema Gezonde samenleving Inwoners zijn zo lang mogelijk zelfredzaam, wonen waar het kan zelfstandig en kunnen meedoen in de maatschappij.

Doelstellingen De ervaren gezondheid van onze inwoners blijft minimaal gelijk ten opzichte van 2016

Maatregelen We dringen gericht de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug Wat wilden we bereiken Voor het dorp Gorredijk ontvangt gemeente Opsterland jaarlijks een bijdrage vanuit het landelijke programma Gezond in de Stad (GIDS-gelden). Deze decentrale uitkering wordt ingezet om in Gorredijk initiatieven en programma's te ontwikkelen die tot doel hebben de gezondheidsachterstanden in Gorredijk terug te dringen. We kiezen voor een compacte aanpak, waarbij we focussen op het terugdringen van inactiviteit en overgewicht.

Wat hebben we er voor gedaan In Gorredijk vinden activiteiten in het kader van Sûn Opsterlan (Jongeren Op Gezond Gewicht) plaats. Hier wordt samengewerkt met onder andere kinderopvang, onderwijs en sportverenigingen om een gezonde omgeving voor kinderen te realiseren. In de zomer 2021 is Sûn Opsterlân geëvalueerd en besloten de aanpak voor een periode van drie jaar te verlengen. Verder werken we in Gorredijk aan het project Vitale Regio, een samenwerking tussen de GGD, De Friesland Zorgverzekeraar en Friese gemeenten. De methodiek Mobility Mentoring is geïmplementeerd, waarbij een relatie tussen financiële problematiek en gezondheid wordt gemaakt. Uit de GGD-monitor 2020 blijkt dat de ervaren gezondheid van de inwoners uit Opsterland is gestegen. Voor de groep 18-64 jaar is het percentage inwoners met een (zeer) goed ervaren gezondheid gestegen naar 87% (ten opzichte van 86% in 2016). Van de 65+ers geeft 71% in 2020 aan een (zeer) goede gezondheid te ervaren, dit is een stijging van 2% ten opzichte van 2016. Wij dringen verkoop van alcohol aan jongeren onder de 18 jaar terug, door uitvoering van maatregelen uit het Preventie- en handhavingsplan Drank en Horecawet 2019-2022 Wat wilden we bereiken In juli 2019 is het Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019-2022 vastgesteld door de gemeenteraad.

De komende periode voeren we de activiteiten uit het uitvoeringsplan uit. Hierin nemen we de resultaten van het nalevingsonderzoek 2019 mee.

Wat hebben we er voor gedaan We hebben in 2021 de activiteiten uit het uitvoeringsplan integraal uitgevoerd. Zo zijn verschillende locaties waar alcohol wordt verkocht in 2021 bezocht in het kader van de campagne Nix18. Wel heeft Corona gezorgd voor vertraging op een aantal doelstellingen. Wij ontwikkelen een actieplan om schoolpleinen, sportverenigingen, speeltuinen en andere openbare plaatsen waar veel kinderen komen rookvrij te maken en voeren deze uit Wat wilden we bereiken

68

We sluiten ons aan bij de maatschappelijke ontwikkeling van de Rookvrije Generatie. We onderzoeken wat er op dit moment allemaal al gebeurt in Opsterland aan initiatieven op het gebied van de Rookvrije Generatie. Dit vormt de basis voor het op te stellen actieplan om schoolpleinen, sportverenigingen, speeltuinen en andere openbare plaatsen waar veel kinderen komen rookvrij te maken.

Wat hebben we er voor gedaan De ontwikkelingen op het gebied van een rookvrije generatie zijn opgenomen in het uitvoeringsplan van de preventieagenda. Er is in 2021 ingezet op het stimuleren van sportverenigingen om aan de slag te gaan met een rookvrij sportterrein door middel van de 'Gezonde Sportkantine'. We ondersteunen sportverenigingen hierbij door advies vanuit Team Fit en de JOGG-regisseur. Wij voeren preventieve programma's uit die de algemene gezondheid van inwoners bevorderen, zoals Jongeren op gewicht en het tegengaan van middelengebruik Wat wilden we bereiken Wij voeren het 'Plan van Aanpak JOGG Opsterland september 2018 - september 2021' uit. Voor het tegengaan van middelengebruik voeren we daarnaast het 'Preventie- en Handhavingsplan Drank- en Horecawet 2019 - 2022' uit. Verder ondersteunen we projecten die tot doel hebben gezondheidsachterstanden te verminderen. Dit doen we onder andere door de pilot Mobility Mentoring te implementeren. Hierin wordt een koppeling tussen gezondheidsbeleid en armoedebeleid gemaakt.

Wat hebben we er voor gedaan Binnen het programma Sûn Opsterlân (JOGG) hebben we ook in 2021 ingezet op bewustwording van gezonde voeding in de omgeving van het kind. Daarnaast stimuleren we 'Gezonde Sportkantines' door middel van Team-Fit en de JOGG-regisseur. Sûn Opsterlân is in 2021 geëvalueerd en op basis van de evaluatie is besloten Sûn Opsterlân met een periode van drie jaar te verlengen. In 2022 wordt gewerkt aan een nieuw Plan van Aanpak. Uit de evaluatie bleek dat meer dan 70 partijen in de gemeente zich willen verbinden aan het realiseren van een gezonde leefomgeving voor kinderen en jongeren in Opsterland. Samen met deze partijen wordt gekeken naar passende activiteiten en samenwerking. Het regionale programma Vitale Regio Fryslân is afgerond in 2021. Vanuit Opsterland gaan we verder met de implementatie van de aanpak Mobility Mentoring binnen team Werk & Inkomen. We werken op provinciaal en op lokaal niveau aan het programma 'Kansrijke Start'. Dit is ook opgenomen in de preventieagenda.

Doelstellingen Wij willen via sport en beweging de gezondheid van onze inwoners bevorderen

Maatregelen Wij zetten buurtsportcoaches in om preventieve programma's voor sport, bewegen en gezondheidsbevordering voor jongeren en ouderen te ontwikkelen en uit te voeren Wat wilden we bereiken We doen mee aan de Brede Impuls Combinatiefunctionaris van de ministeries van VWS en OCW in samenwerking met lokale partners. We bepalen samen met Sport Fryslân en andere betrokken partijen de inzet van de buurtsportcoaches voor het komende jaar en voeren het uitvoeringsplan Sport in Opsterland uit. Hierin is zowel aandacht voor kinderen en jongeren binnen het primair en voortgezet onderwijs als voor de koppeling met het sociaal domein waarin we 'sport als middel' zien.

69

Wat hebben we er voor gedaan We hebben in 2021 het activiteitenplan van het beweegteam uitgevoerd. Samen met de onderwijspartijen zijn we tot overeenstemming gekomen over de financiering van de buurtsportcoaches in het onderwijs in het schooljaar 2021/2022. Over verdere afspraken blijven we in gesprek met het onderwijs. We werken samen met sportverenigingen en andere betrokken partijen aan de uitvoering van het lokaal sportakkoord. Vanuit dit lokaal sportakkoord zijn in 2021 zo'n acht sport- en beweeg initiatieven gerealiseerd. Waaronder het volwassenfonds. Wij zetten ons in in voor een beter en groter sportaanbod voor mensen met een handicap, door aansluiting bij het programma Uniek Sporten Wat wilden we bereiken Wij sluiten ons aan bij het programma Uniek Sporten.

Wat hebben we er voor gedaan We blijven via Sport Fryslân aangesloten bij het programma Uniek Sporten. We zetten ons vanuit het ambassadeurschap gehandicaptensport in voor de gehandicaptensport in Friesland. Alyda Norbruis is in 2021 ambassadeur Sûn Opsterlân aangepast sporten geworden. De buurtsportcoaches ondersteunen verenigingen met een g-team. Verbonden partijen Op het gebied van publieke gezondheidszorg werken we samen in de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân, waar de GGD Fryslân deel van uitmaakt.

Thema Duurzaamheid Thema Duurzaamheid

Doelstellingen De gemeente geeft het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid

Maatregelen We vergroenen ons gemeentelijk wagenpark en gereedschap Wat wilden we bereiken Een aantal wagens in ons wagenpark en een deel van ons gereedschap is aan vervanging toe. Hierbij kijken we welke duurzame alternatieven beschikbaar zijn en kiezen hiervoor als het financieel inpasbaar is.

Wat hebben we er voor gedaan Ons wagenpark bestaat deels uit voertuigen die rijden op aardgas. Voor de zware tractie voertuigen is er nog geen geschikt alternatief voor diesel. Daarentegen hebben wij de Goupil, een kleine bedrijfswagen, die volledig elektrisch is. Een groot deel van onze handgereedschappen zijn elektrisch, te weten: heggenscharen, bladblazers, motorkettingzagen en bosmaaiers. Voor de handgereedschappen die niet elektrisch zijn, gebruiken wij speciale brandstof die zuiniger is, minder uitstoot geeft en de levensduur van de machines verlengt. Deze verduurzaming willen wij de komende jaren uiteraard doorzetten. Hierbij houden wij de ontwikkelingen op de markt scherp in de gaten en passen wij dit toe waar mogelijk. Wij kopen 100% duurzaam in 70

Wat wilden we bereiken Samen met Ooststellingwerf en Weststellingwerf hebben we een aantal jaren geleden in het beleid vastgelegd dat we zo mogelijk 100% duurzaam inkopen. In de praktijk blijkt dat nog niet alles duurzaam kan worden ingekocht. Door intern meer aandacht te geven aan duurzaam inkopen komen we wel steeds dichter bij ons beleid om ook daadwerkelijk 100% duurzaam in te kopen.

Wat hebben we er voor gedaan We zijn aangesloten bij Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). Doel van het MVI programma is dat alle 3 elementen, people (mensen) planet (planeet/milieu) en profit (opbrengst/winst) worden gecombineerd in het inkoop proces van alle decentrale overheden in Nederland. MVI is een samenwerking van de Rijksoverheid met de decentrale overheden. Daarnaast is de gemeente aangesloten bij de vereniging Circulair Friesland. Deze vereniging zet zich, samen met bedrijven, overheden, kennisinstellingen en (maatschappelijke) organisaties, in voor de circulaire economie in Friesland. Wij verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen Wat wilden we bereiken Onze bedrijfsgebouwen voldoen al aan de huidige wettelijke duurzaamheidseisen. Om verder te verduurzamen gaan we meer zonnepanelen plaatsen.

Wat hebben we er voor gedaan Er zijn zonnepanelen op MFC De Wier geplaatst en extra zonnepanelen op ons bedrijfsgebouw in Gorredijk. Wij hebben de mogelijkheden om zonnepanelen te plaatsen op en/of bij het gemeentehuis in Beetsterzwaag onderzocht. Dit stuit op enkele constructieve obstakels die verder moeten worden onderzocht. Wij hebben meegedaan aan de provinciale aanbesteding van laadpalen in de openbare ruimte. Het plaatsen van laadpalen bij het gemeentehuis is daar onderdeel van. Bij ons bedrijfsgebouw in Gorredijk zijn al laadpalen geplaatst.

Doelstellingen Eind 2021 is er een warmtetransitievisie voor onze gemeente

Maatregelen Samen met de dorpen inventariseren we de beste alternatieven voor aardgas als warmtebron en stellen de warmtetransitievisie op Wat wilden we bereiken In 2021 stellen we, samen met de dorpen en andere stakeholders een Transitievisie Warmte op.

Wat hebben we er voor gedaan Samen met de dorpen en andere stakeholders, zoals ondernemers, woningbouwcorporaties en de netwerkbeheerder Liander hebben we de beste alternatieven voor aardgas als warmtebron geïnventariseerd. In OWO-samenwerking hebben wij een Transitievisie Warmte opgesteld. Deze is op 13 december 2021 in de gemeenteraad vastgesteld. We werken op basis van een startnotitie een plan van aanpak uit Wat wilden we bereiken In 2021 is het plan van aanpak gereed en gedeeld met de stakeholders.

71

Wat hebben we er voor gedaan Wij hebben in OWO-samenwerking een plan van aanpak opgesteld en met de raad gedeeld. Op basis daarvan is in 2021 een Transitievisie Warmte opgesteld en vastgesteld. Wijnjewoude heeft al een plan van aanpak uitgewerkt met twee pijlers: energie/aardgas besparen en opwek van energie middels groen gas uit mest en de aanleg van een zonneweide. De aanvraag voor de Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) die wij samen met het dorp hebben ingediend is door het Rijk gehonoreerd.

Doelstellingen Wij zetten in op 100.000 MWh duurzaam opgewekte energie in 2022

Maatregelen We hebben een actieve inbreng in de regionale energiestrategie Wat wilden we bereiken Om ervoor te zorgen dat de Regionale Energiestrategie (RES) zoveel mogelijk aansluit bij onze ambities, hebben wij een actieve inbreng in de provinciale werkgroep. Wij stemmen af in OWO- en regionaal verband.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 heeft de gemeenteraad de RES 1.0 en het bijbehorend Uitvoeringsprogramma vastgesteld. Wij zijn deelnemer in diverse werkgroepen van het Uitvoeringsprogramma. Wij stemmen onze inbreng in de werkgroepen af in OWO-verband. We richten een eigen energiebedrijf op Wat wilden we bereiken Er is een voorstel voor een energiebedrijf uitgewerkt. Dit voorstel gaan wij bestuurlijk en met de energiecoöperaties bespreken. Op basis van de uitkomsten gaan wij het energiebedrijf oprichten en uitbouwen. Inzet is energieopwekking en het ondersteunen van lokale energiecoöperaties.

Wat hebben we er voor gedaan Door de netwerkproblematiek is een eerder opgesteld voorstel achterhaald. Het uitgewerkte voorstel, in combinatie met een haalbaarheidsstudie voor de aanleg van een zonneveld op grond die wij zelf in eigendom hebben, hebben wij aangepast. Wij faciliteren initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen Wat wilden we bereiken We gaan actief met initiatiefnemers (ondernemers, energiecoöperaties en/of groepen van inwoners) in gesprek over kansen en belemmeringen. Waar nodig faciliteren wij initiatieven, bijvoorbeeld door informatie, advies, toegang tot financiën, bemiddeling en/of het doorverwijzen naar netwerkpartijen. We zorgen voor heldere kaders en nemen waar mogelijk belemmeringen weg.

Wat hebben we er voor gedaan We hebben met een tiental initiatiefnemers (zowel lokaal als extern) de mogelijkheden voor zonnevelden onderzocht en besproken. Liander heeft nog maar zeer beperkt aansluitmogelijkheden op hun netwerk Hierdoor krijgt slechts een klein deel wellicht een vervolg. Met Liander hebben wij bijna maandelijks

72

contact gehad over aansluitmogelijkheden. Voor het vereenvoudigen van de procedures voor kleine windmolens zijn de mogelijkheden verkend.

Doelstellingen Wij zetten in op een energiebesparing van 50.000 MWh in 2022

Maatregelen We monitoren het energiegedrag van onze inwoners Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat inwoners energiebewuster worden, hun energiegedrag aanpassen en maatregelen nemen om energie te besparen. Met activiteiten als het opstellen van warmtetransitieplannen, het verder uitwerken van het energieloket (met o.a. energiecoaches) en een communicatiecampagne willen wij inwoners daartoe stimuleren. Door monitoring kunnen wij de invloed meten en evalueren en zo nodig onze aanpak bijstellen.

Wat hebben we er voor gedaan Jaarlijks maken we een overzicht van het energieverbruik op basis van gegevens van Liander (zoveel mogelijk op wijk- of dorpsniveau). We hebben meegewerkt aan een aanpassing van de landelijke klimaatmonitor. Daarmee krijgen we een beter inzicht in de verbruiksgegevens van onze gemeente. Met de resultaten over meerdere jaren ontstaat meer inzicht in de ontwikkelingen in het lokale energiegebruik en het effect van onze (beleids)interventies. We organiseren een aanjaagcampagne voor ondernemers Wat wilden we bereiken Om ondernemers te enthousiasmeren om duurzaamheidsmaatregelen te nemen, organiseren we -samen met vooruitstrevende ondernemers- een aanjaagcampagne voor ondernemers. Dit betreft ook de agrarische sector. Het economische rendement (kosten, imago, toekomstbestendigheid) zetten we daarbij centraal.

Wat hebben we er voor gedaan We hebben alle grootverbruikers aangeschreven en telefonisch benaderd met het aanbod om tegen gereduceerd tarief een energiescan te doen. Hiervoor was weinig animo. Van de ongeveer 35 bedrijven hebben slechts twee gebruik gemaakt van het aanbod. We voeren een communicatiecampagne uit Wat wilden we bereiken De energietransitie vraagt (maximale) betrokkenheid van inwoners, ondernemers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, de raad en de collega's in onze gemeente. We gaan daarom via verschillende communicatie-uitingen zoveel mogelijk mensen inspireren en enthousiasmeren. Met gesprekken en (dorpen)netwerkbijeenkomsten houden wij de vinger aan de pols, halen we op wat er leeft en stemmen daar de communicatie op af.

Wat hebben we er voor gedaan In diverse communicatiecampagnes, o.a. De groene Tour, de RES 1.0 en de Transitievisie Warmte en de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE) en de Regeling Reductie Energieverbruik Woningen (RREW) is aandacht besteed aan de energietransitie. Er is een webpagina ingericht. Er waren diverse publicaties in de SA!. We hebben een netwerkbijeenkomst voor de energiewerkgroepen en energiecoöperaties 73

georganiseerd. Ook hebben wij een zestal webinars over verduurzamen van woningen en gebouwen georganiseerd. Vijfhonderd huishoudens hebben gebruik gemaakt van de subsidie voor energiebesparende maatregelen onder de RRE. In het laatste kwartaal zijn 2000 vouchers beschikbaar gesteld voor energiebesparende maatregelen onder de RREW. Aan het eind van dat jaar waren deze grotendeels al vergeven.

Wij bieden energie-scans aan voor mienskips-gebouwen Wat wilden we bereiken Ongeacht de eigendomssituatie bieden wij alle besturen van dorpshuizen, scholen, etc. aan om op onze kosten een energiescan uit te laten voeren. Daarbij wordt ook geadviseerd over de meest renderende duurzaamheidsmaatregelen. Bij gebouwen in gemeentelijk eigendom gaan wij periodiek controleren of de warmte- en koude systemen optimaal zijn afgesteld.

Wat hebben we er voor gedaan Dorpshuizen, MFA's , scholen en verenigingsgebouwen hebben ook al in de voorgaande jaren een aanbod gekregen voor een energiescan. Dit jaar hebben zwembad De Delte en MFC De Wier daar gebruik van gemaakt. Onderdeel van de scan is een advies om de kosten voor energie te beperken. Wij bouwen het energieloket met energiecoaches verder uit Wat wilden we bereiken Het is belangrijk dat informatie en advies over energiebesparing laagdrempelig toegankelijk is. We gaan daarvoor het energieloket verder uitbouwen, met name door energiecoaches op te leiden. Het energieloket bestaat dan uit een netwerk van lokale energiecoaches, energie-adviseurs, het digitale (telefonische) duurzaamheidsloket en ondersteunende professionals. We gebruiken daarbij de ervaringen uit de pilot-dorpen.

Wat hebben we er voor gedaan Op provinciaal - en gemeentelijk niveau zijn diverse netwerkbijeenkomsten voor de energiecoaches georganiseerd. Ter ondersteuning hebben wij hen een aantal warmtecamera's en CO2 meters ter beschikking gesteld. Onze coaches zijn actief betrokken bij de voorbereiding van de uitvoering van de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen. Door de Corona-pandemie konden geplande inloopbijeenkomsten echter niet doorgaan. Ook konden thuisbezoeken van de energiecoaches door de corona-pandemie maar beperkt doorgaan. Wij onderzoeken een ' revolving fund' voor de mienskips-gebouwen Wat wilden we bereiken Met de besturen van scholen, sportclubs, dorpshuizen en MFA's bespreken wij de financieringsmogelijkheden voor investeringen in duurzaamheidsmaatregelen. Waar onvoldoende toegang is tot goedkope leningen gaan wij de toegevoegde waarde van een revolving fund onderzoeken.

Wat hebben we er voor gedaan Er is voldoende toegang tot aantrekkelijke leningen en/of subsidies. Er is geen noodzaak voor een revolving fund.

74

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2018

2019

2020

2021

2018

2019

2020

2021

Fijn huishoudelijk restafval

Aantal kg per inwoner

152

148

*

*

171

161

*

*

Hernieuwbare elektriciteit (1)

%

8,5%

11,6%

*

*

17,5%

20,0%

*

*

Bij een verdieping van de cijfers blijkt dat met name gemeenten met veel windmolens en / of biomassacentrales hoog scoren. Dit verklaart de relatief lage realisatie van Opsterland

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 8 maart 2022

75

Wat heeft het gekost? ->Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2021

Begroting 2021 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2020

(primair)

wijzigingen)

2021

realisatie 2021

Lasten

7.572

7.417

12.518

10.471

-2.047

Baten

6.792

6.567

11.335

9.865

-1.470

Saldo voor

-781

-850

-1.183

-606

576

Lasten

-

-

152

467

315

Baten

262

-

409

409

-

Saldo na

-518

-850

-926

-664

261

bestemming Mutaties reserves

bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

realisatie 2021

Saldo per taakveld 7.1 Volksgezondheid

-1.427

-1.521

-94

7.2 Riolering

770

863

93

7.3 Afval

743

823

80

-1.127

-670

457

-142

-101

41

-1.183

-606

576

Energietransitie

-152

-467

-315

Totaal stortingen reserves

-152

-467

-315

Onttrekking AR Gidsgelden

34

34

-

Onttrekking AR Duurzaamheidsagenda

43

43

Onttrekking AR Energietransitie

332

332

-

Totaal onttrekkingen reserves

409

409

-

Saldo na bestemming

-926

-664

261

7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Saldo voor bestemming Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma geeft een voordeel van € 261.000. Dit voordeliger saldo kan als volgt worden gespecificeerd: Taakveld 7.1 Volksgezondheid geeft in 2021 een nadeel van € 94.000 ten opzichte van de raming. De coronakosten in dit taakveld geven een nadeel van € 109.000. Gezond in de stad (Gids-gelden) geeft een voordeel van €40.000. Als gevolg van Corona is dit budget niet besteed aan onder andere Sun Opsterland. Hiervoor wordt een resultaatsbestemming aangevraagd. Het overige nadeel van € 25.000 wordt veroorzaakt door taken op het gebied van gezondheid.

76

Taakveld 7.2 Riolering geeft in 2021 een voordeel van € 93.000 ten opzichte van de raming. In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.3 Afval geeft in 2021 een voordeel van €80.000 ten opzichte van de raming. In de paragraaf Lokale heffingen wordt dit taakveld toegelicht. Taakveld 7.4 Milieubeheer geeft in 2021 een voordeel van € 457.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel op dit taakveld bestaat hoofdzakelijk uit het Uitvoeringsprogramma Energietransitie € 315.000. Door onder andere de Coronacrisis en de netwerkproblematiek is het programma niet uitgevoerd zoals voorzien. In 2022 wordt een inhaalslag gemaakt. Het resterende budget is toegevoegd aan de egalisatiereserve Energietransitie. De lokale duurzaamheidsagenda en milieu, lokale agenda geven een voordeel van respectievelijk €75.000 en €25.000. Voor beiden betreft dit middelen bedoeld voor het ondersteunen/faciliteren van energiewerkgroepen, energiecoöperaties en lokale duurzame energie-initiatieven. Door de coronacrisis en de netwerkproblematiek waren er het afgelopen jaar weinig activiteiten in de dorpen. De verwachting is dat dit de komende jaren veranderd. Hiervoor wordt een resultaatsbestemming aangevraagd. Natuurbescherming geeft een voordeel van € 20.000. Bij de perspectiefbrief 2021 is een budget voor de implementatie van de gedragscode soortbescherming beschikbaar gesteld.

Als gevolg van personele knelpunten vindt dit plaats in 2022. Hiervoor wordt een resultaatbestemming aangevraagd. De overige verschillen binnen dit taakveld geven een voordeel van €22.000. Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria geeft in 2021 een voordeel €41.000 ten opzichte van de raming. De begraafrechten waren € 14.000 hoger dan geraamd. De per saldo lagere storting aan de voorziening begraafrechten geeft een voordeel van €11.000. De overige verschillen op dit taakveld geven een voordeel van € 16.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 7.1 en 7.4.

77

Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden Programma doelstelling Opsterland is een aantrekkelijke en vitale leefomgeving Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen We beperken ons als gemeente steeds meer tot de gemeentelijke kerntaken. En we spelen actief in op initiatieven vanuit de samenleving. De nieuwe Omgevingswet, die per 2023 fasegewijs zal worden ingevoerd, vraagt anders denken en handelen. Wij zien hierbij goede mogelijkheden in het "gekanteld" werken. In de Omgevingsvisie 2015 2030 zijn daartoe al belangrijke beleidsaanzetten gegeven. In het kader van de Omgevingswet gaan we deze actualiseren. In de Omgevingsvisie 2015 - 2030 is al beschreven op welke wijze de inbreng van inwoners, maatschappelijke organisaties, ontwikkelaars en ondernemers kan worden benut bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het onderdeel "wonen" is nader uitgewerkt in de Woonvisie (2017). Deze dient onder meer voor het maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en afspraken met andere maatschappelijke partners en dorpen. Ook biedt het kader voor dorpsvisies, voor het gemeentelijk grondbeleid en voor de keuze voor locaties voor woningbouw. Onze planologische producten (bestemmingsplannen) zijn actueel. Waar nodig is achterstallig onderhoud uitgevoerd bij ons ruimtelijk instrumentarium.

Daardoor kan de overgang naar de Omgevingswet goed worden gerealiseerd. De bestemmingsplannen voor het buitengebied, de kommen en de bedrijventerreinen en de nog van kracht zijnde beheerverordeningen zijn (afzonderlijk) te raadplegen op www.ruimtelijkeplannen.nl (landelijke website). Om gewenste ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren moet ruimte aan marktpartijen worden geboden. Het wettelijk instrumentarium biedt daarvoor voldoende mogelijkheden. Kaderstellende documenten Omgevingsvisie 2015-2030 Woonvisie 2017-2021 Welstandsnota Opsterland (laatste wijziging 2009) Digitale agenda Opsterland (2015) Vitaal Opsterland, visie op basisvoorzieningen en accommodaties (2010) Criteria- en Uitgangspuntennotitie Vitaal Opsterland 2 (2012) Scenario-notitie Vitaal Opsterland 2 (2012) Einddocument Vitaal Opsterland 2 (2013) Herwaardering nog niet in exploitatie genomen grond (2012) Regionale woningbouwafspraken Zuidoost Fryslân 2016-2026 Nota grondbeleid (2018-2021) Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020-2024 OWO-gemeenten.