2. Jaarstukken Opsterland 2021.pdf



Regelmatige communicatie naar ondernemers, bijvoorbeeld via periodieke nieuwsbrieven of voorlichtingscampagnes. Zo is de website van de gemeente geactualiseerd en verbeterd.



Daarnaast adviseert EZ de ondernemers en ondernemersorganisaties.

Doelstellingen Wij hebben een goed functionerende arbeidsmarkt

Doelstellingen Wij stimuleren duurzame (circulaire) economie

Maatregelen Transformatie bedrijventerreinen Wat wilden we bereiken In het overleg met de respectievelijke ondernemersverenigingen is de toekomstbestendigheid en duurzaamheid van bedrijventerreinen een vast agendapunt. Expertise en knowhow worden uitgewisseld.

Wat hebben we er voor gedaan We houden voor de locaties Overtoom en Drachten-A7 rekening met de vraag naar bedrijfskavels op regionaal niveau en met de strategische ligging in de nabijheid van de A7. Ondanks de coronaperiode is de belangstelling voor kavels nog groot. We brengen daarbij de mogelijkheden in beeld die ondernemers en wij als gemeente hebben om de kwaliteit te verhogen. Initiatieven van ondernemers, die bijdragen aan kwaliteitsverbetering op de bedrijventerreinen, zoals het beheer van glasvezel, ondersteunen we. In juni 2021 heeft een informatiebijeenkomst plaatsgevonden voor de raadsleden van Opsterland.

26

Wij steunen, waar mogelijk binnen bestaande kaders, slimme initiatieven om te komen tot een circulaire economie Wat wilden we bereiken We streven naar een circulaire economie. Hiervoor moeten we met het bedrijfsleven structureel stappen zetten. Als gemeente zijn we hierin niet leidend maar we geven wel het goede voorbeeld en stimuleren waar mogelijk.

Wat hebben we er voor gedaan Het Energietransitieteam en Economische Zaken bieden voor bedrijven een duurzaamheidsscan aan. Verbonden partijen Voor het ontwikkelen en exploiteren van het bedrijvenpark Azeven werken we samen met de gemeente Smallingerland in de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten.

Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen Thema Grondexploitatie - bedrijventerreinen De doelstelling van het grondbeleid is om op verantwoorde wijze het grondgebruik te beheren en op actieve of passieve (faciliterende) wijze gebruik te maken van grond voor ruimtelijke ontwikkelingen zoals de aanleg en verkoop van bedrijventerreinen. Dit gebeurt binnen de daarvoor gestelde termijnen, tegen maatschappelijk aanvaardbare offers en passend binnen de door de raad geformuleerde doelstellingen op het gebied van ruimtelijk en maatschappelijk beleid. Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2018

2019

2020 2021

2018

2019

2020 2021

Functiemenging

%

46,5%

46,8%

47,3%

*

52,9%

53,3%

53,2%

*

Vestigingen (van bedrijven) Aantal per 1.000 inwoners (tussen

155,1

158,2

160,7

*

145,3

151,3

158,4

*

15 t/m 64 jaar) De functievermengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 8 maart 2022

27

Wat heeft het gekost? ->Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2021

Begroting 2021 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2020

(primair)

wijzigingen)

2021

realisatie 2021

Lasten

1.001

904

874

1.223

349

Baten

875

617

583

1.407

824

Saldo voor

-126

-287

-291

184

475

Lasten

205

125

155

180

25

Baten

40

-

34

34

-

-292

-412

-412

38

450

bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

realisatie 2021

Saldo per taakveld 3.1 Economische ontwikkeling

-151

-116

35

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-159

219

377

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-72

-32

40

3.4 Economische promotie

90

113

23

Saldo voor bestemming

-291

184

475

Recreatie en toerisme

-155

-180

-25

Totaal stortingen reserves

-155

-180

-25

Onttrekking AR Transformatiebedrijventerrein

27

27

-

Onttrekking AR Samenwerking onderwijs bedrijfsleven

7

7

-

Totaal onttrekkingen reserves

34

34

-

-412

38

450

Stortingen reserves

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo na bestemming van dit programma is in 2021 € 450.000 voordeliger dan geraamd. Dit saldo kan als volgt worden gespecificeerd: Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling geeft in 2021 een voordeel van €35.000 ten opzichte van de raming. Als gevolg van personele knelpunten zijn niet alle activiteiten uitgevoerd (€17.000) daarnaast was er een niet geraamde inkomst van €18.000. Taakveld 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur geeft in 2021 een voordeel van €377.000 ten opzichte van de raming. In de paragraaf Grondbeleid wordt dit taakveld toegelicht. 28

Taakveld 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen geeft in 2021 een voordeel van € 40.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel op dit taakveld bestaat uit niet uitgevoerde resultaatbestemmingen voor de Transformatiebedrijventerreinen € 27.000 en de Samenwerking onderwijs bedrijfsleven € 7.000. Als gevolg van personele knelpunten is dit niet afgerond. Voorgesteld wordt om voor de Transformatiebedrijventerreinen € 27.000 en de Samenwerking onderwijs bedrijfsleven € 7.000 een resultaatsbestemming aan te vragen. De bijdrage aan het ondernemersfonds is €5.000 lager dan geraamd doordat ook de inkomsten van de reclamebelasting € 5.000 lager waren. Taakveld 3.4 Economische promotie geeft in 2021 een voordeel van €23.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel bestaat hoofdzakelijk uit € 23.000 minder uitgaven in het kader van recreatie en toerisme. De opbrengst van de toeristenbelasting (€180.000) is €2.000 hoger dan geraamd. De lagere uitgave en de opbrengst is gestort in de reserve Recreatie en Toerisme. Daarnaast bevat dit taakveld een overig nadeel van €2.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 3.3 en 3.4.

29

Programma 4 | Onderwijs Programma 4 | Onderwijs Doelstelling Elk kind ontwikkelt zich optimaal. Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Het is belangrijk dat vanuit elk dorp goed onderwijs bereikbaar is. Kwalitatief goed onderwijs is onontbeerlijk, want het is de basis voor een maatschappij waarin burgers verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen voor zichzelf en hun omgeving. De kwaliteit van het onderwijs heeft daarom een hogere prioriteit dan de nabijheid van een school. We bieden basisonderwijs aan in doelmatige schoolgebouwen. Wij zijn er voorstander van om, daar waar mogelijk, van onderop te komen tot kind centra waarin zoveel mogelijk kindvoorzieningen (onderwijs en kinderopvang) zijn ondergebracht. Elk kind heeft recht op onderwijs. Door de preventieve inzet van de leerplichtambtenaar zal het thuiszitten worden voorkomen. We zetten de samenwerking met RMC Regio Friese Wouden voort, om kinderen die dreigen uit te vallen vroegtijdig te signaleren en zo nodig te ondersteunen vanuit het gebiedsteam. Wanneer een kind niet in staat is om het onderwijs in de eigen gemeente te volgen, bestaat de mogelijkheid van leerlingenvervoer. Onderwijs moet kansen bieden aan alle kinderen en daarbij is ook een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt van belang.

Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2015-2030

Thema Onderwijs Thema Onderwijs In Opsterland is een open, veilige en constante leeromgeving waarin ieder kind, van welk niveau dan ook, gestimuleerd wordt om zijn of haar individuele talenten volledig te ontwikkelen.

Doelstellingen We bieden kinderen een goede startpositie voor het primair onderwijs De gemeente Opsterland wil kinderen in onze gemeente ondersteunen en ze hiermee een betere start geven in het basisonderwijs en daarmee op een goede schoolloopbaan. We willen deze kinderen stimuleren in hun ontwikkelingsgebieden taal, rekenen, sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling. Kinderen krijgen hierdoor meer kans op succesvolle levensloop-, school en arbeidsloopbanen. We doen dit op verschillende manieren: 1. We ondersteunen ouders met behoefte aan opvoedingsondersteuning, zodat zij handvatten krijgen om hun kind in de thuisomgeving te stimuleren 2. We stimuleren ouders in onze gemeente om gebruik te maken van voorschoolse voorzieningen 3. We stimuleren ouders van geïndiceerde doelgroepkinderen om gebruik te maken van het VVE-aanbod 4. We voorzien samen met onze ketenpartners (JGZ, aanbieders van voorschoolse voorzieningen en educatie en het primair onderwijs) in passend aanbod voor jonge kinderen in onze gemeente.

Maatregelen Wij herijken het VVE-beleid om een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie te kunnen realiseren Wat wilden we bereiken De gemeente Opsterland heeft een wettelijke verplichting om te voorzien in een aanbod VVE (voor- en vroegschoolse educatie) voor geïndiceerde doelgroepkinderen in de gemeente. Uit onderzoek blijkt dat

30

deelname aan voorschoolse educatie in de voorschoolse fase een bewezen positief effect heeft op de ontwikkeling van jonge kinderen. Vooral kinderen uit achterstandssituaties profiteren van de positieve effecten op de cognitieve, taal en sociaal-emotionele ontwikkeling, de gezondheid en het welbevinden van kinderen. We willen daarom zoveel mogelijk kinderen laten deelnemen aan een intensief en kwalitatief hoogwaardig VVE-aanbod. We voorzien in een dekkend aanbod voor- en vroegschoolse educatie in zoveel mogelijk kernen en dorpen in onze gemeente.

Wat hebben we er voor gedaan In 2020 is een nieuw VVE beleidskader vastgesteld. Op basis van dit beleidskader is in 2021 gestart met het opstellen van een uitvoeringsplan, in samenwerking met gemeenten Ooststellingwerf en Weststellingwerf en betrokkenen uit het werkveld. Per thema uit het beleidskader is een werkgroep samengesteld die input levert voor het uitvoeringsplan. We hebben een groot aanbod van VVE-locaties zodat alle kinderen dicht bij huis VVE kunnen volgen. In 2022 wordt dit vervolgd.

Doelstellingen We zorgen dat onderwijs bereikbaar is

Maatregelen We organiseren leerlingenvervoer voor leerlingen in het speciaal (basis)onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Wat wilden we bereiken Leerlingenvervoer is beschikbaar voor leerlingen die het speciaal (basis)onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs bezoeken. Samen met ouders, de leerling en zo nodig andere betrokkenen of deskundigen wordt bekeken welke vorm van vervoer passend is. Dit is situatieafhankelijk en wordt mede bepaald door de mogelijkheden van de leerling, de verbinding met het openbaar vervoer en de afstand tot de school.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 was het doel om stijging van de kosten van het leerlingenvervoer ten opzichte van 2020 te voorkomen. Er heeft een kleine stijging plaatsgevonden. Jaarlijks kan uitgegaan worden van een stijging, omdat de kosten van het vervoer geïndexeerd worden op basis van de NEA-index. Het is lastig invloed uit te oefenen op deze kosten. Als een kind volgens de verordening recht heeft op leerlingenvervoer zijn gemeenten wettelijk verplicht om leerlingenvervoer te betalen. We hebben in 2021 voldaan aan onze wettelijke taken op het gebied van leerlingenvervoer. Wij organiseren het vervoer van leerlingen in het basisonderwijs naar gymzalen Wat wilden we bereiken De gemeente organiseert dit vervoer omdat wij het belangrijk vinden dat de leerlingen zich op een veilige manier verplaatsen tussen school en gymzaal.

Wat hebben we er voor gedaan Als gevolg van het gevoerde aanbestedingsbeleid zijn er voor 2020 - 2024 nieuwe afspraken gemaakt waarmee de gemeentelijke kosten met € 50.000 zijn verlaagd.

Doelstellingen Wij dringen laaggeletterdheid terug

31

Maatregelen We voeren het actieplan laaggeletterdheid uit Wat wilden we bereiken In het actieplan laaggeletterdheid staat beschreven hoe er binnen Opsterland aan de doelstelling uit het aanvalsplan laaggeletterdheid gewerkt wordt. Dit gebeurt enerzijds door het vergroten van het bewustzijn over laaggeletterdheid en het beter kunnen signaleren. Anderzijds door laaggeletterden te motiveren om mee te doen aan het taalaanbod onder het motto 'Wat wil jij leren?' Hiervoor worden intern en extern bijeenkomsten georganiseerd voor mogelijke vindplaatsen van laaggeletterden. Daarbij wordt de kennis van ervaringsdeskundigen gebruikt om een beter beeld te krijgen van de doelgroep. Tevens wordt ingezet op individuele vragen van laaggeletterden.

Wat hebben we er voor gedaan In verband met Corona heeft het aanbod laaggeletterdheid in 2021 stilgelegen. Ook andere acties uit het actieplan laaggeletterdheid zijn niet opgepakt. In 2021 is wel deelgenomen aan provinciale overleggen met betrekking tot laaggeletterdheid. Uitkomst daarvan is onder andere een subsidie die beschikbaar komt voor gemeenten, waarmee een eigen invulling gericht op de aanpak van laaggeletterdheid gerealiseerd kan worden. In 2022 evalueren we het actieplan laaggeletterdheid.

Doelstellingen Wij voorkomen verzuim en voortijdig schoolverlaten

Doelstellingen Wij zorgen ervoor dat elk kind toegang heeft tot een veilige speelplaats

Doelstellingen Wij zorgen voor een dekkend aanbod van toegankelijke onderwijsgebouwen

Maatregelen Kindcentrum De Finne - Beetsterzwaag Wat wilden we bereiken In Beetsterzwaag wordt Kindcentrum De Finne gerealiseerd. In dit gebouw krijgen samenwerkingsschool De Finne en kinderopvang onderdak. Ook werken we met VV De Sweach samen met als doel in het gebouw kantine en kleedruimtes te realiseren. Wij richten het openbaar gebied in.

Wat hebben we er voor gedaan De gemeente heeft een krediet beschikbaar gesteld waardoor de accommodatie van vv De Sweach onderdeel uit gaat maken van MFC De Finne. Het uitwerken van de financiële dekking van het plan van VV De Sweach heeft veel tijd gekost. Daarom wordt het uitvoeringskrediet voor de bouw van het kindcentrum en de inrichting van het openbaar gebied niet in 2021 maar in 2022 aangevraagd. De basis voor berekening van dit krediet is het ontwerp van het gebouw en de bouwkosten. De gemeente heeft samen met Comprix, vv de Sweach en Kinderwoud inmiddels wel een intentieverklaring ondertekend als opstap naar uitwerking van overeenkomsten over eigendom, exploitatie en gebruik van het gebouw. Voor meer informatie, zie paragraaf projecten. Kindcentrum De Treffer - Gorredijk Wat wilden we bereiken

32

We bouwen een nieuw kindcentrum in Gorredijk. Hierin worden obs de Treffer en kinderopvang gehuisvest.

Wat hebben we er voor gedaan De realisatie van kindcentrum De Treffer is in volle gang en verloopt voorspoedig. De oplevering is gepland in het derde kwartaal 2022. Multifunctionele accommodatie de Tynje Wat wilden we bereiken In de MFA De Tynje worden verschillende (basis)voorzieningen gecombineerd, waaronder onderwijs, ontmoeting en sport

Wat hebben we er voor gedaan De projectpartners hadden de bedoeling om in 2021 het definitieve ontwerp van het MFA af te ronden en de raad te vragen om het deel van het benodigde uitvoeringskrediet voor de daadwerkelijke bouw vrij te geven. Het project heeft echter vertraging opgelopen. Hierover is de raad in december 2021 door de stuurgroep MFA De Tynje per brief geïnformeerd. Verkenning huisvestingsscenario’s Ureterp Wat wilden we bereiken Ureterp telt drie basisscholen, namelijk de protestants-christelijke basisschool De Opdracht, de gereformeerde basisschool Eben Haëzer en de openbare basisschool De Twirre. Er zijn drie afzonderlijke huisvestingsaanvragen ingediend bij de gemeente.

Wat hebben we er voor gedaan De gemeente bekijkt deze aanvragen in samenhang met elkaar, om hiermee tot een toekomstbestendige situatie te komen voor het onderwijs en aanverwante voorzieningen in Ureterp. Wij voeren het integraal huisvestingsplan uit Wat wilden we bereiken Het doel van dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) is om een zo compleet mogelijk beeld te geven van de stand van zaken en ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting van het basis- en voortgezet onderwijs in Opsterland.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is gestart met het opstellen van het nieuwe IHP. De schoolbesturen zijn nauw betrokken bij dit proces met als doel om tot een breed gedragen plan te komen. Hierover zijn individuele en collectieve gesprekken gevoerd met de schoolbesturen. Het nieuwe IHP wordt in 2022 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd.

33

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2018 2019 2020 2021 2018 2019 2020 2021

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

0

0

0

*

2

2

3

*

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

8

28

*

*

23

26

*

*

Voortijdige schoolverlaters

% deelnemers aan het VO en MBO-onderwijs

* 1,9% 2,0% 1,7%

*

1,4% 1,3% 1,2%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 8 maart 2022

34

Wat heeft het gekost? ->Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2021

Begroting 2021 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2020

(primair)

wijzigingen)

2021

realisatie 2021

Lasten

2.960

3.307

3.476

2.921

-555

Baten

350

464

614

346

-268

-2.609

-2.843

-2.862

-2.575

287

Lasten

9

61

61

28

-33

Baten

5

188

188

-

-188

-2.614

-2.716

-2.735

-2.603

132

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

realisatie 2021

Saldo per taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs

-224

-236

-12

4.2 Onderwijshuisvesting

-1.560

-1.352

208

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-1.078

-987

91

Saldo voor bestemming

-2.862

-2.575

287

-

-26

-26

Huisvesting speciaal onderwijs

-61

-2

59

Totaal stortingen reserves

-61

-28

33

188

-

-188

Huisvesting speciaal onderwijs

-

-

-

Totaal onttrekkingen reserves

188

-

-188

-2.735

-2.603

132

Stortingen reserves Huisvesting basisonderwijs

Onttrekkingen reserves Huisvesting basisonderwijs

Saldo na bestemming

Toelichting op de financiën Het saldo van dit programma is in 2021 € 132.000 voordeliger dan geraamd. Dit saldo kan als volgt worden gespecificeerd: Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs geeft in 2021 een nadeel van € 11.000 ten opzichte van de raming. In 2021 is er € 8.000 uitgegeven aan coronakosten. Voor een totaaloverzicht van de coronakosten kan worden verwezen naar de paragraaf Corona. De overige kosten binnen dit taakveld waren € 3.000 nadeliger. Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting geeft in 2021 een voordeel van € 208.000 ten opzichte van de raming. Er is een voordeel op de kosten onderwijshuisvesting van € 166.000. Dit betreft met name lagere

35

onderhoudskosten. Hier staat ook een lagere onttrekking uit de reserve onderwijshuisvesting tegenover. Daarnaast was er nog een incidentele ontvangst van € 37.000 (rijksdienst voor ondernemend Nederland). De overige posten gaven per saldo een voordeel van € 5.000. Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken geeft in 2021 een voordeel van € 90.000 ten opzichte van de raming. Voor de kosten van het leerlingenvervoer was in 2021 € 505.000 geraamd. De werkelijke uitgaven waren € 591.000. Dit budget is dus met € 86.000 overschreden. De reden hiervoor is dat de tarieven fors gestegen zijn en dat het aantal kinderen wat gebruikt maakt van het leerlingenvervoer ook een stijging laat zien. De kosten van onderwijsbeleid waren in 2021 € 176.000 voordeliger dan geraamd. Zo zijn de rijksinkomsten voor verbreding VVE (vroeg- en voorschoolse educatie) in 2021 verder gestegen, maar de intensivering van het beleid treedt pas in de loop van 2022 in werking (voordeel € 134.000). Op het gebied van LOAB (lokaal onderwijs en achterstandenbeleid) waren de uitgaven € 48.000 lager dan begroot. De overige posten binnen onderwijsbeleid waren per saldo € 6.000 nadeliger. Mutatie in reserves De mutaties in de reserves geven een nadeel van € 155.000 ten opzichte van de raming. 2021. Door de lagere kosten voor onderwijshuisvesting was ook de onttrekking uit de reserves huisvesting onderwijs lager.

36

Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie Dit programma gaat over vrijetijdsbesteding, zowel door inwoners als recreanten. Er is een goede culturele infrastructuur met verschillende musea en bibliotheken en evenementen. Voor de leefbaarheid van de dorpen is het bestaan van verenigingen essentieel. Sportbeoefening en vrijetijdsbesteding in verenigingsverband zijn daarom wezenlijke onderdelen van gemeentelijk beleid. Het accent ligt op gezondheid, sociale cohesie en participatie. Kaderstellende documenten Puur Cultuur – Kadernota cultuurbeleid 2012-2022 Notitie Beleidskeuzes Cultuurnota 2012-2022 Aktualisaasje Frysk Taalbelied – Frysk en Fierder 2014-2018 Subsidieregeling Cultuurpromotie Opsterland 2016 Kadernota sport en bewegen in Zuidoost Friesland 2017-2021 Nota Kansen Benutten 2016-2020 Ontwikkelagenda Leefbaarheid en inclusieve samenleving

Thema Cultuur Thema Cultuur Cultuur draagt bij aan de verbetering van de leefbaarheid van Opsterland, en aan de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Dit is uitgevoerd door de verlening van subsidies in het kader van de regelingen Cultuur Promotie en Cultuur Educatie.

Doelstellingen Het cultureel klimaat draagt bij aan de leefbaarheid van Opsterland

Maatregelen Openbare bibliotheken dragen bij aan de participatie van onze inwoners aan de samenleving Wat wilden we bereiken Wij nodigen de bibliotheek uit om bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van onze inwoners van jong tot oud. De focus van bibliotheken wordt steeds meer verlegd van het uitlenen van boeken naar het vergroten van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen en het ondersteunen van en bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Met activiteiten als het Digitaal-huis en de Bibliotheek op School draagt de bibliotheek bij aan het bevorderen van taalvaardigheid van kinderen en volwassenen.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 zijn procesafspraken gemaakt met de Bibliotheken Zuid-Oost Fryslân over hoe te komen tot een nieuwe subsidieovereenkomst. Samen met de bibliotheek werken we de beleidsuitgangspunten voor de komende jaren uit. In de nieuwe subsidieovereenkomst maken we vervolgens afspraken over de activiteiten van de bibliotheek die daaruit voortvloeien. Samen met de museum-besturen willen we onderzoeken op welke wijze we de musea toekomstbestendig kunnen maken. Wat wilden we bereiken Voor inwoners en bezoekers van Opsterland is cultuur-toerisme een belangrijke invulling van het toeristisch product dat we aan willen bieden. De musea in de gemeente dragen in belangrijke mate bij aan het verhaal over Opsterland, dat we willen vertellen.

37

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 zijn verkennende gesprekken gevoerd met de museumbesturen over de toekomst van de musea in Opsterland. Dit zal in 2022 een vervolg krijgen, waarbij ook de samenwerking in de regio aandacht zal krijgen. We onderzoeken op welke wijze de organisaties van de musea versterkt kunnen worden en welke rol de musea daarbij zelf hebben en wat verwacht mag worden van de gemeente. We gaan met de toeristische organisaties in de gemeente en de musea het verhaal van Opsterland als cultuur-toeristisch product verder uitwerken. Wij stimuleren en faciliteren culturele initiatieven Wat wilden we bereiken Wij evalueren en herzien de subsidieregeling Cultuurpromotie.

Wat hebben we er voor gedaan De regeling Cultuur Promotie 2016 is in 2021 geëvalueerd. Er komt in 2022 een nieuwe subsidieregeling Cultuur Evenementen Opsterland, waarin de aanbevelingen van de Rekenkamer Opsterland zijn verwerkt.

Doelstellingen Wy wolle de Fryske taal werkenber en tagonklik hâlde

Maatregelen Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke Wat wilden we bereiken Wy stimulearje dat ús ynwenners en de meiwurkers fan de gemeente Opsterlân it Frysk sprekke en brûke.

Wat hebben we er voor gedaan Ynwenners wurde útnoege om by kontakten mei de gemeente Opsterlân as se dat wolle safolle mooglik it Frysk te brûken. De beliedsnota “Frysk en fierder” is yn 2021 aktualisearre. Wy meitsje op basis dêrfan in nij útfieringsplan, wêryn ûnder oare yn gearwurking meit it primair ûnderwiis it fergrutsjen fan de oandacht foar it Frysk in plak krije moat. De gemeenteried hat yn novimber 2021 it nije Frysk taalbelied "Romte foar taal" fêststeld. De útfiering dêrfan sil yn 2022 oppakt wurde.

Thema Toerisme en recreatie Thema Toerisme en recreatie Opsterland is een aantrekkelijke groene gemeente waar het goed toeven is. Toerisme en Recreatie vormen een belangrijke economische factor voor Opsterland. We willen het economisch recreatief potentieel van ons landschap optimaal en duurzaam benutten door toeristen te verleiden tot een meerdaags verblijf in Opsterland. Daartoe moeten we ruimte bieden voor de ontwikkeling van de toeristische sector. In de voorwaardenscheppende sfeer dragen we actief bij aan het optimaliseren van de toeristische mogelijkheden binnen Opsterland.

38

Doelstellingen We optimaliseren de toeristische mogelijkheden ter versterking van de lokale economie

Maatregelen Impuls openluchtzwembad Dundelle in Bakkeveen Wat wilden we bereiken Wij investeren extra in dit zwembad om het aantrekkelijker te maken. Deze eenmalige extra investering wordt bekostigd uit het budget (incl. reserve) voor recreatie en toerisme, Kansen Benutten.

Wat hebben we er voor gedaan De investeringsimpuls voor het inrichten van een toeristisch informatiepunt (TIP) bij Dúndelle is gerealiseerd. Toeristen worden uitgenodigd om naar Opsterland te komen en om langer te verblijven in onze gemeente Wat wilden we bereiken De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland participeren in de Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland (TRZF) om zo de toeristische mogelijkheden binnen de regio Zuidoost-Friesland, en dus ook Opsterland, te versterken. Het plan van aanpak van de TRZF geeft een nieuwe positionering aan van Zuidoost Friesland als Het Andere Friesland. De toeristische ondernemers, bewoners, gemeenten en organisaties van Zuidoost-Friesland dragen de regio uit als een fantastische en aantrekkelijke bestemming. Toerisme en recreatie is in de Regiodeal Zuidoost Friesland een belangrijk verbindend thema.

Wat hebben we er voor gedaan De Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland heeft zich, ondanks de aanwezigheid van corona, volop ingezet op marketing van de regio Zuidoost Friesland. Zo werd er een regionale persreis voor 6 outdoor bloggers georganiseerd, werden er diverse printmaterialen ontwikkeld (inspiratiekaart Zuidoost Friesland, beleefposter en –flyers, Turfroutekaart) en vonden er verschillende onlinecampagnes plaats (Google & Social Ads). Daarnaast werd een grote reviewcampagne gestart, waarin ondernemers hebben geleerd hun reviews te managen en verbeteren en waarin bezoekers en toeristen actief zijn benaderd om een review achter te laten. Verder zijn er binnen de regio tien Beleefroutes ontwikkeld en gelanceerd. Het betreft wandel- en fietsroutes en één autoroute waarin via een digitale audiobeleving de verhalen van Zuidoost Friesland tot hun recht komen. Ook hiervoor is printmateriaal ontwikkeld. Varen in de Friese wouden: we gaan de faciliteiten aan de wal verbeteren in regionaal verband Wat wilden we bereiken In samenwerking met de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland verbeteren we het gastheerschap rond de Turfroute.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 werd in het kader van verbetering van de faciliteiten aan de wal, het Toeristisch Overstappunt in Nij Beets geopend. Dit werd gedaan in samenwerking met Museum It Damshûs en Recreatieschap de Marrekrite. Ook werd er een pilot gestart voor de verruiming van brug- en sluistijden in het Polderhoofdkanaal. Deze pilot loopt tot eind 2022.

39

Ook de Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland zette in op de Turfroute. Zij vernieuwden o.a. de Turfroute kaart en er werden Turfroute tasjes met informatiemateriaal ontwikkeld om uit te delen bij sluizen langs de turfroute. Daarnaast werd met Museum Opsterlân de planvorming van een toeristisch informatiepunt in Gorredijk voorbereid. De realisatie daarvan staat gepland in 2022. We stimuleren de samenwerking in de toeristische regio De Friese Wouden Wat wilden we bereiken De vijf gemeenten in Zuidoost-Friesland dragen bij aan de Stichting Toerisme Regiomarketing ZuidoostFriesland met als doel de bestemming Zuidoost-Friesland, Het Andere Friesland, met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap).

Wat hebben we er voor gedaan De stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF, voorheen stichting Toeristisch Netwerk Friese Wouden) heeft volop ingezet op gastheerschap en informatievoorziening. Zo werden er webinars en bijeenkomsten (online en fysiek) voor ondernemers georganiseerd, ondersteunden de ondernemers elkaar tijdens de reviewcampagne en zijn er gesprekken gestart om te kijken hoe de samenwerking tussen TRZF en de Toeristische Informatiepunten (TIPs) geoptimaliseerd kan worden. Ook wordt er gekeken naar verdere professionalisering van de TIPs. In 2022 wordt hier verdere actie op ondernomen. Daarnaast is ingezet op een nog betere samenwerking tussen de gemeenten in Zuidoost Friesland binnen recreatie en toerisme. Vanuit de regiodeal werd en wordt gewerkt aan een toeristische regionale ontwikkelstrategie. Het rapport rondom de ontwikkelstrategie wordt in 2022 afgerond. We verbeteren de fiets-, ruiter- en MTB-netwerken in regionaal verband Wat wilden we bereiken Voor inwoners en toeristen van de toeristische regio Zuidoost-Friesland moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van onze routenetwerken. In regionaal verband gaan we verder met het ontwikkelen en realiseren van een ATB-routenetwerk en een men- en ruiterroutenetwerk in Het Andere Friesland.

Wat hebben we er voor gedaan In regionaal verband vonden er gesprekken plaats met terreinbeheerorganisaties (TBO's). Samen met hen onderzoeken we op welke manier er een ATB-routenetwerk en een men- en ruiterroutenetwerk in "Het Andere Friesland" ontwikkeld en gerealiseerd kan worden. Dit wordt naar verwachting in 2022 afgerond. We zetten ons in voor het verbeteren van de staat van de fietspaden. Wat wilden we bereiken Voor inwoners en toeristen moet het aantrekkelijk zijn om gebruik te maken van de fietspaden in Opsterland.

Wat hebben we er voor gedaan De gemeente heeft samen met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, de Provincie Fryslân en de Verenigingen van Plaatselijk Belang gewerkt aan een plan van aanpak voor de fietspaden in de omgeving Bakkeveen/Wijnjewoude. Samen willen we daar de staat van de fietspaden duurzaam verbeteren. In 2022 wordt met de realisatie begonnen. 40

Verbonden partijen De gemeenschappelijke regeling Recreatieschap De Marrekrite voert taken uit op het gebied van waterrecreatie en landrecreatie.

Thema Openbaar groen Thema Openbaar groen In de ruimtelijke omgeving zijn gezichtsbepalende kenmerken en de landschappelijke en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat en worden deze behouden voor toekomstige generaties. De openbare ruimte is netjes en uitnodigend. Er wordt ingezet op de bescherming en de verrijking van de biodiversiteit.

Doelstellingen De openbare ruimte is schoon, netjes, heel en uitnodigend

Maatregelen De openbare ruimte wordt onderhouden conform het beeldkwaliteitsplan Wat wilden we bereiken In 2021 wordt een nieuw Beeldkwaliteitsplan (2021-2026) vastgesteld.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is het nieuwe Beeldkwaliteitsplan vastgesteld. Uit de kwaliteitsmeting van 2021 blijkt dat het kwaliteitsniveau voor het groenonderhoud is gehaald.

Wateroverlast wordt zoveel mogelijk voorkomen Wat wilden we bereiken De waterberging en afvoer van overtollig water moet op orde zijn conform de vereisten in het Beeldkwaliteitsplan en reguliere afspraken met het Wetterskip.

Wat hebben we er voor gedaan De reguliere afspraken met het Wetterskip zijn nagekomen en de eisen uit het Beeldkwaliteitsplan zijn gehaald. We faciliteren himmelploegen die vrijwillig zwerfafval opruimen Wat wilden we bereiken De gemeente krijgt €1,16 per inwoner per jaar (ruim €34.000) om aan het verwijderen van zwerfafval te besteden, volgens vastgestelde doelstellingen. Het budget wordt voor een deel besteed aan het faciliteren van de himmelploegen en andere vrijwilligers en aan educatie bij de (basis)scholen.

Wat hebben we er voor gedaan Het doel is om in alle dorpen actieve himmelploegen te hebben en te faciliteren. Sinds 2021 wordt er ook in Terwispel en Langezwaag actief zwerfafval opgeruimd door een himmelploeg. In Terwispel en in Langezwaag ook door de basisschool. Ook in 2022 benaderen we actief de dorpen, via de plaatselijk belangen, waar nog geen himmelploeg aanwezig is.

41

Doelstellingen In Opsterland worden de landschappelijke en cultuurhistorische elementen op juiste waarde geschat

Maatregelen We inventariseren en beschermen gebiedsdekkend de groene en cultuurhistorische structuren Wat wilden we bereiken We gebruiken ter bescherming van landschappelijke en groene elementen/structuren de in 2020 opgestelde overzichtskaart.

Wat hebben we er voor gedaan De overzichtskaart is beschikbaar en wordt betrokken bij het opstellen van de Omgevingsvisie en - na invoering van de Omgevingswet - bij Omgevingsplannen.

Doelstellingen We zetten ons in voor de bescherming en de verrijking van de biodiversiteit

Maatregelen Bij noodzakelijke bomenkap planten wij waar mogelijk en wenselijk nieuwe bomen terug Wat wilden we bereiken Wanneer de boven- en ondergrondse ruimte voor het planten van nieuwe bomen in voldoende mate aanwezig is, worden bij noodzakelijke kap een of meer nieuwe bomen terug geplant. Dit betekent niet dat er altijd 1-op-1 wordt terug geplant, het kan ook minder of meer zijn. Daarbij wordt gekeken naar ziekteresistente soorten en soorten die de biodiversiteit bevorderen.

Wat hebben we er voor gedaan Dit uitgangspunt is geborgd in het in 2020 vastgestelde Bomenbeleidsplan. Bij projecten en beheerwerkzaamheden is het behoud van de aanwezige bomen het uitgangspunt. Bij noodzakelijke kap is herplant van nieuwe bomen aan de orde. We beheren ons openbaar groen zodanig dat de biodiversiteit toeneemt Wat wilden we bereiken In de openbare ruimte worden potentierijke (groen)gebieden in kaart gebracht. Hierbij kan het gaan om bermen, watergangen, groengebieden en kleine, mogelijk geïsoleerde groengebieden die als ‘steppingstone’ kunnen dienen. Dit wordt in overleg met de dorpen uitgewerkt.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is het beeldkwaliteitsplan beheer openbare ruimte 2021-2025 vastgesteld. Hierin is specifiek aandacht gevraagd voor het stimuleren van de biodiversiteit. De kwaliteitsniveaus van de groene arealen (bomen, natuurlijke beplanting, grasvelden, bermen, watergangen en watervlakte) hebben een ‘bio-label’ gekregen. Dit houdt in dat deze arealen voor het overgrote deel (ambitie >75%) op een dusdanige manier worden beheerd en onderhouden dat de biodiversiteit wordt gestimuleerd (extensief beheer). Het klepelen wordt uitgefaseerd. In verschillende dorpen zijn op basis van de insektenkansenkaart van de provincie de eerste stappen gezet om ook de biodiversiteit locatiegericht te stimuleren. De ervaringen zijn positief.

42

Verbonden partijen Een deel van het onderhoud van het openbaar groen wordt uitgevoerd door medewerkers van de verbonden partij NV Caparis.

Thema Sport Thema Sport Sportief bewegen draagt bij aan een vitale samenleving.

Doelstellingen Wij zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties die bereikbaar zijn voor iedereen

Maatregelen Wij ontwikkelen een nieuwe sportaccommodatie in Gorredijk/Kortezwaag met ruimte voor topsport Wat wilden we bereiken De raad heeft positief besloten over de renovatie en uitbreiding van het sportcomplex Kortezwaag. Het raadsbesluit van 3 juni 2019 tot het stopzetten van de bouw van de MFA Gorredijk en het initiatief hiervoor terug te leggen in het dorp, maakt dat het besluit over het sportcomplex ook in een ander daglicht komt te staan. Omdat er een relatie is tussen de ontwikkelingen voor De Skâns en SOC Kortezwaag wordt met het Mienskipsinitiatief nu ook gekeken naar nieuwe mogelijkheden van het sportcomplex. Eerst moet er meer duidelijkheid komen over de plannen van de initiatiefnemers voordat er verder kan worden gewerkt aan de eventuele uitbreiding en upgrading van het gebouw.

Wat hebben we er voor gedaan Op 18 mei 2021 heeft De Skâns aangegeven uit het mienskips initiatief te stappen en separaat verder te gaan met hun plannen. Het mienskips initiatief heeft op 14 september 2021 hun voorstel voor de toekomst van SOC Kortezwaag ingediend bij de gemeenteraad. Hierover is gesproken in de raadsbijeenkomst van 29 november 2021. Er is een motie vreemd aan de orde van de dag aangenomen waarin het college is opgedragen een externe deskundige het voorgestelde stichtingsmodel nader in beeld te brengen. Deze heeft hiervoor een memo met analyse op het stichtingsmodel opgeleverd. Mede op basis van dat memo heeft het college een raadsvoorstel opgesteld. Planning eind 2021 was om dit voorstel te behandelen in de oriënterende raadsvergadering van 31 januari 2022 en besluitvormend 14 februari 2022. Wij verduurzamen sportaccommodaties in samenwerking met Sport Fryslân en Provincie Fryslân Wat wilden we bereiken Voor een groot aantal sportaccommodaties in Opsterland zijn samen met Sport Fryslân een aantal energierapporten opgesteld.

Wat hebben we er voor gedaan In dit kader zijn in 2021 energiescans uitgevoerd en is besparingsadvies gegeven bij MFC De Wier en zwembad De Delte.

43

Beleidsindicatoren Opsterland

Nederland

Beleidsindicatoren

Eenheid

2016

2020

2016

2020

Niet sporters

% Niet sporters

50,9%

53,3%

48,7%

49,3%

* voor deze periode zijn (nog) geen cijfers bekend (gemaakt). Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Deze tabel wordt elke vier jaar geactualiseerd.

Wat heeft het gekost? ->Resultaat programma x € 1.000 Exploitatie

Realisatie

Begroting 2021

Begroting 2021 (incl

Realisatie

Mutatie begroting/

2020

(primair)

wijzigingen)

2021

realisatie 2021

Lasten

6.321

5.707

6.110

6.269

159

Baten

436

197

544

749

205

-5.885

-5.510

-5.566

-5.521

46

Lasten

-

-

-

-

-

Baten

55

125

146

154

8

-5.830

-5.385

-5.420

-5.367

54

Saldo voor bestemming Mutaties reserves

Saldo na bestemming

Specificatie per taakveld x € 1.000 Specificatie

Begroting 2021

Realisatie

Mutatie begroting/

2021

realisatie 2021

Saldo per taakveld 5.1 Sportbeleid en activering

-100

-141

-41

-1.034

-1.080

-45

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

-345

-381

-36

5.4 Musea

-68

-66

2

5.5 Cultureel erfgoed

-4

1

5

-599

-599

-0

5.2 Sportaccommodaties

5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.416

-3.255

161

Saldo voor bestemming

-5.566

-5.521

46

Stortingen reserves

-

-

-

Totaal stortingen reserves

-

-

-

Recreatie en toerisme

125

133

8

Onttrekking AR Essentaksterfte

21

21

-

Totaal onttrekkingen reserves

146

154

8

-5.420

-5.367

54

Onttrekkingen reserves

Saldo na bestemming

44

Toelichting op de financiën Het saldo op dit programma is € 54.000 voordeliger. Dit saldo kan als volgt worden gespecificeerd: Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering geeft in 2021 een nadeel van € 41.000 ten opzichte van de raming. In 2021 is een bezuiniging verwerkt van € 100.000. Deze bezuiniging wordt gerealiseerd door het onderwijs jaarlijks € 100.000 meer te laten betalen voor de inzet van buurtsportcoaches. De afspraken voor het meebetalen lopen echter pas vanaf schooljaar 2021/2022. Daarom wordt in 2021 niet de volledige bezuiniging gerealiseerd. Taakveld 5.2 Sportaccommodaties geeft in 2021 een nadeel van € 45.000 ten opzichte van de raming. Het nadeel bestaat voor € 39.000 uit Coronakosten. De rest van het nadeel €6.000 bestaat uit overige kosten. Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie geeft in 2021 een nadeel van € 36.000 ten opzichte van de raming. Het nadeel bestaat voor €38.000 uit Coronasteunverzoeken. De overige posten geven een voordeel van €2.000. Taakveld 5.4 Musea geeft in 2021 een voordeel van €2.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel bestaat uit overige posten van totaal €2.000 Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed geeft in 2021 een voordeel van € 5.000 ten opzichte van de raming. Het voordeel bestaat uit overige posten van totaal €5.000 Taakveld 5.6 Media (Bibliotheken) is in 2021 budgetneutraal ten opzichte van de raming.

Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie geeft in 2021 een voordeel van € 161.000 ten opzichte van de raming. In 2021 zijn kosten voor de kap en herplant van zieke essen geraamd op € 91.000, bestaande uit een incidenteel budget uit de begroting 2019 € 70.000 en een resultaatsbestemming van € 21.000. De essenkap, als gevolg van de essentaksterfte, is getemporiseerd. Elk jaar wordt bepaald welke essen, volgens het essenkapprotocol, gekapt worden en waar een jaar later herplant nodig is. Het ziektebeeld van de essentaksterfte varieert per jaar. Op dit moment is nog niet duidelijk wanneer de essenkap is afgerond. Theoretisch kan dit door het essenkapprotocol nog wel enkele jaren doorlopen. Per saldo geven de lagere kosten in 2021 een voordeel van € 77.000. Het hekkelen van watergangen geeft een voordeel van € 79.000. Het hekkelen is voor een groter deel dan voorgaande jaren uitgevoerd door eigen personeel met eigen materieel. Dit geef lagere kosten in dit taakveld. De kosten voor recreatie en toerisme binnen dit taakveld zijn € 8.000 hoger dan geraamd. Dit is verwerkt in de reserve Recreatie en Toerisme. De Coronakosten van dit taakveld geven een nadeel van €14.000. De overige posten geven een voordeel van €27.000. De mutatie in de reserves wordt toegelicht in taakveld 5.7.

45

Programma 6 | Sociaal domein Programma 6 | Sociaal domein Introductie op het programma en relevante trends en ontwikkelingen Opsterland staat, net als veel andere gemeenten, voor grote uitdagingen in het sociaal domein. In de afgelopen jaren is er daarom gewerkt een omvangrijk pakket van bezuinigingsvoorstellen door te voeren, om zo de zorg voor de inwoners van Opsterland ook in de toekomst bereikbaar en betaalbaar te houden. Om de bezuinigingen te realiseren is ingezet op een transformatie van het sociaal domein. Daarbij ligt het accent op preventie, het voorkomen en verminderen van zwaardere zorg, het versterken van zelfredzaamheid en eigen kracht van de inwoners en ruimte voor eigen initiatieven van inwoners. Die inzet laat nu zijn eerste resultaten zien. Wij zetten in op: • lichte en algemene zorg waar mogelijk, complexe en gespecialiseerde zorg waar nodig; • ondersteuning zo veel mogelijk dichtbij, op maat en passend bij de behoefte; • vraag- en resultaatgericht; • gericht op mogelijkheden, niet op onmogelijkheden Ook wordt ingezet op het beter gebruikmaken van de voorliggende voorzieningen: hoe kan de zorg samen met de inzet van de dorpen en professionals dichter bij de mens worden gebracht, waardoor zwaardere zorg mogelijkerwijs voorkomen kan worden.

Landelijk gezien heeft tussen de 60% en 70% van de inwoners, die zich melden bij wijk- of gebiedsteams, financiële problemen. Werk kan helpen om het inkomen te verhogen, maar ook om meer structuur te ervaren, en kan bijdragen aan verbetering van de gezondheid. Om de transformatie verder vorm te geven moeten vervolgstappen gezet worden om de integrale dienstverlening aan inwoners op het gebied van werk, inkomen, (jeugd)zorg en ondersteuning verder te verbeteren, zodat de inwoners (nog) beter worden ondersteund. Jeugd Binnen de jeugdzorg wordt om de kosten te beheersen door de gemeente ingezet op: 1. vergroten van de grip op instroom; 2. vergroten van de invloed op intensiteit en duur van behandeltrajecten; 3. vergroten van het kostenbewustzijn; 4. toetsen van de ingezette zorg aan de financiële vergoeding; 5. verbeteren van de inzet van de eigen hulpverlening door het gebiedsteam. Het gebiedsteam ondersteunt kinderen en ouders bij lichte vragen over opvoeden en opgroeien tot het bieden van samenhangende zorg in de breedte. Kinderen zijn het meest geholpen wanneer de inzet in verbinding staat met het brede veld (integrale hulp, inzetten eigen mogelijkheden van ouders, en jongeren). Het gebiedsteam is slechts verantwoordelijk voor ongeveer 40% van de verwijzingen. 60% wordt verwezen via de huisarts, medisch specialist of GI (gecertificeerde instelling).

Binnen het SDF zijn maatregelen ontwikkeld die meer grip bieden op het verlagen van de kosten, het beperken van directe verwijzingen en het vergroten van het aantal intensiteiten van zorg. Deze maatregelen worden meegenomen in de (voorbereiding op) het nieuwe inkoopmodel 2022 en de daarmee samenhangende brede evaluatie over SDF. Dit moet leiden tot beheersing van de kosten. Daarnaast werkt het gebiedsteam van Opsterland aan een verdere versterking van de samenwerking met de huisartsen en de GI’s. Op dit moment loopt in opdracht van het ministerie een onderzoek naar de noodzaak om structureel extra middelen beschikbaar te stellen voor de jeugdzorg. Zowel in VNG- als in P10-verband wordt gelobbyd voor die extra middelen.

46

WMO Bij alle gebruikers van huishoudelijke hulp wordt een herindicatie uitgevoerd. Dit betekent dat er met 720 inwoners gesproken moet worden over de benodigde huishoudelijke hulp. Daarbij wordt gewerkt met het vastgestelde normenkader waarbij we uitgaan van een gemiddelde van 2,1 uur per week. Het door het Rijk ingevoerde abonnementstarief in de WMO heeft een aanzuigende werking en leidt tot meer aanvragen en uiteindelijk tot hogere kosten. Er wordt op dit moment door het ministerie onderzoek gedaan naar de consequenties van de invoering van het abonnementstarief. Door alle partijen (VNG, steden en P10) wordt een lobby gevoerd voor compensatie van de extra kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief. Kaderstellende documenten Ontwikkelagenda Inclusieve samenleving

Thema Uitvoering sociale wetgeving Thema Uitvoering sociale wetgeving Iedereen doet mee.

Doelstellingen We willen een afname van 10% van het aantal doorverwijzingen naar de Kredietbank en 20% toename van de inzet van vrijwilligers binnen de schuldhulpverlening Door het inzetten op goede en slimme preventie en vroeg signalering kan voorkomen worden dat mensen doorverwezen moeten worden naar de financiële schuldhulpverlening door de Kredietbank. Enerzijds zorgt dit voor de gemeente voor minder uitgaven aan de Kredietbank. Anderzijds is het vanuit maatschappelijk oogpunt belangrijk om met mensen in contact te komen voordat de betalingsproblemen tot problematische schulden leiden.

Maatregelen Op basis van de armoedemonitor en de behoeftepeiling actualiseren wij het armoedebeleid, met een focus op kinderen Wat wilden we bereiken Wij willen het bestaande armoedebeleid herijken en (nog) beter laten aansluiten bij de uitgangspunten die in het sociaal domein gehanteerd worden. Idealiter draagt ons armoedebeleid bij aan het in beweging komen en blijven. Hierbij passen we nieuwe inzichten toe. Het sociaal domein kent een grote bezuinigingsopgave en er moeten op diverse terreinen keuzes gemaakt worden die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. Dit is medebepalend voor de herijking van het armoedebeleid.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 hebben wij, in samenwerking met Sport Fryslân, een pilot Volwassenenfonds opgezet. Dit draagt ertoe bij dat mensen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan sportieve en culturele activiteiten. De pilot is mede gefinancierd met behulp van externe partijen. Afhankelijk van de uitkomsten van de pilot zal besluitvorming moeten plaatsvinden over het vervolg. We zetten een pilot op voor een Geldloket, waar mensen terecht kunnen met vragen over financiën Wat wilden we bereiken

47

Wij zorgen dat inwoners met vragen het Geldloket weten te vinden. Dit doen we door bij die gesprekken met mensen waarbij een financieel aandachtspunt naar boven komt te wijzen op het bestaan van het Geldloket voor specifieke ondersteuning.

Wat hebben we er voor gedaan De essentie van het Geldloket is laagdrempelig persoonlijk contact met onze inwoners (in de bibliotheek). Door de lange coronalockdown van 2021 is dit lange tijd niet mogelijk geweest en hebben we het Geldloket dus niet uit kunnen voeren zoals beoogd. Eind 2021 is de dienstverlening van het Geldloket zoals we die als gemeente beogen wel weer opgestart. Wij zetten een netwerkoverleg op met (vrijwilligers)organisaties die betrokken zij bij mensen met financiële problemen Wat wilden we bereiken Door gewijzigde wetgeving hebben we meer mogelijkheden gekregen voor het organiseren van vroeg signalering. In goede afstemming met onze netwerkpartners maken we actief gebruik van deze mogelijkheden.

Wat hebben we er voor gedaan Door corona heeft het beoogde fysieke halfjaarlijkse overleg in 2021 niet plaats kunnen vinden. Wel zijn er met alle netwerkpartners gesprekken geweest en zijn er goede afspraken gemaakt over het organiseren van vroeg signalering. In 2022 streven we weer naar een halfjaarlijks overleg met de betrokken netwerkorganisaties.

Doelstellingen We willen het aantal personen dat onder bewind staat laten afnemen met 20%

Maatregelen We ontwikkelen andere (meer integrale en informele) vormen van ondersteuning op maat Wat wilden we bereiken Door de vroeg signalering van schuldensituaties te verbeteren kan de inzet van externe bewindvoering verlaagd worden en kan de budgetcoach worden ingezet. Blijvend aandachtspunt is de inzet van vrijwilligers bij ondersteuning van financiële problemen; niet elke situatie leent zich voor inzet van een vrijwilliger.

Wat hebben we er voor gedaan Er is een systeem van vroeg signalering van schulden opgezet in samenwerking met het Bureau Kredietregistratie. Ook is er met betrokken vrijwilligersorganisaties overleg geweest. Er zijn afspraken gemaakt over de inzet van vrijwilligers en wanneer er tot inzet van een professional overgegaan moet worden.

Doelstellingen Wij verhogen de uitstroom uit de bijstandsuitkering en verminderen de instroom ten opzichte van de benchmarkgemiddelden

Maatregelen Met de andere gemeenten in Zuidoost-Fryslân stellen we een marktbewerkingsplan op

48

Wat wilden we bereiken In dit marktbewerkingsplan staan concrete acties met als centrale doel om in samenwerking met werkgevers uitkeringsgerechtigden te plaatsen op een betaalde baan. Dit gaat onder andere over regionale opleidingstrajecten, matching events, social return on investment (SROI) en het regionaal inzichtelijk maken van het klantenbestand.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is er uiteindelijk geen nieuw marktbewerkingsplan geschreven, maar is wel gewerkt aan gezamenlijke acties op het gebied van bijvoorbeeld matching events. Deze hebben hoofdzakelijk online plaatsgevonden, omdat fysieke bijeenkomsten vanwege Covid niet plaats konden vinden. Daarnaast is er eind 2021 een nauwere samenwerking opgestart met de gemeenten in Zuid-Oost Fryslan, die zich gaat richten op kwetsbare jongeren en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In het verlengde daarvan wordt in 2022 een jaarplan 'van Mismatch naar Match' opgesteld.

We brengen voor de werkgeversbenadering in samenwerking met de afdeling Economische Zaken de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart Wat wilden we bereiken We brengen de kansrijke sectoren en bedrijven opnieuw in kaart. Hierdoor kunnen we gerichter met werkgevers in gesprek gaan over mogelijkheden voor het plaatsen van uitkeringsgerechtigden op betaalde banen en/of werkervaringsplaatsen. Ook krijgen we dan inzichtelijk waar een kloof zit tussen vraag en aanbod, en kunnen we hierop anticiperen.

Wat hebben we er voor gedaan Vanuit team Werk en Inkomen is een goed inzicht op kansrijke sectoren en liggen korte lijnen met bedrijven, waar we meerdere kandidaten hebben kunnen plaatsen. Met de afdeling Economische Zaken is informatie gedeeld over leads bij bedrijven, bijvoorbeeld op het gebied van personeelsvraagstukken. Contacten met ondernemers vinden gezamenlijk plaats wanneer dit relevant is.

We meten onze prestaties op het gebied van werk en inkomen Wat wilden we bereiken De gemeente Opsterland is deelnemer aan de landelijke Divosa Benchmark, een instrument waarmee gemeenten hun prestaties op het gebied van werk & inkomen kunnen meten en vergelijken met andere gemeenten.

Wat hebben we er voor gedaan Ook in 2021 hebben wij deelgenomen aan de Divosa Benchmark en is er een managementgesprek geweest. In dit managementgesprek zijn conclusies en aanbevelingen gedeeld. Een van de aanbevelingen is om een nadere analyse te doen van de doelgroep jongeren. Wij analyseren wat werkt bij de groep mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en ontwikkelen op basis daarvan een gerichte aanpak Wat wilden we bereiken Deze groep uitkeringsgerechtigden wordt in verhouding groter, doordat uitkeringsgerechtigden die aan het werk kunnen ook daadwerkelijk aan het werk zijn. Bij de aanpak voor mensen met een grote afstand tot 49

de arbeidsmarkt denken wij aan een combinatie van sociale activering, welzijnsbevordering en sport en bewegen.

Wat hebben we er voor gedaan Door de coronamaatregelen zijn in 2021 geen nieuwe projecten opgestart. Een aantal medewerkers hebben een aanvullende scholing voor gerichte aanpak van deze doelgroep gehad. Wij continueren onze inzet 'aan de voorkant' met de aanpak " Meteen in Beweging" en poortwachter Wat wilden we bereiken Het is belangrijk de re-integratie vanaf dag één te starten. Hier beginnen wij al mee bij het eerste contact via de poortwachter en met de aanpak 'Meteen in Beweging'. Het doel is de uitkeringsgerechtigde zo snel mogelijk op te roepen, het recht op uitkering zo snel mogelijk vast te stellen en zo snel mogelijk een reintegratieplan te maken.

Wat hebben we er voor gedaan De werkwijze 'Meteen in Beweging' is gecontinueerd. In 2021 is, om de aanpak te verstevigen, een inkooptraject re-integratiedienstverlening afgerond. Met dit traject hebben wij diverse re-integratiepartijen gecontracteerd, die dienstverlening bieden voor een brede doelgroep. Daarnaast hebben wij onze samenwerking met Caparis geïntensiveerd op het gebied van baanafspraakbanen, Nieuw Beschut Werk plekken en het gezamenlijke diagnosetraject.

Wij zetten voor uitkeringsgerechtigden leer-werktrajecten op in kansrijke branches als zorg, groen en techniek Wat wilden we bereiken Leer-werktrajecten zijn een belangrijk voorschakeltraject voor mensen die in een kansrijke branche willen werken, maar niet de juiste achtergrond hebben. Door in samenwerking met scholen en werkgevers leerwerktrajecten op te zetten dichten wij dit gat zoveel mogelijk.

Wat hebben we er voor gedaan Leer-werktrajecten zijn een onderdeel van ons instrumentarium. Vanwege Covid hebben deze in 2021 niet altijd plaats kunnen vinden. Daar waar dit mogelijk was, is het gecontinueerd. Zo werken wij samen met Caparis NV in de Caparis Academy, waar uitkeringsgerechtigden worden opgeleid richting techniek. Daarnaast is eind 2021 gewerkt aan een pilot 'Taal op de werkvloer' in samenwerking met Caparis, gericht op nieuwkomers. Deze gaat in januari 2022 van start.

Doelstellingen Wij willen dat in 2022 30% van de nieuwkomers met een bijstandsuitkering is uitgestroomd naar werk en 60% participeert

Maatregelen Wij verhogen de inzet op een activerend weekvullend programma om te voorkomen dat nieuwkomers langer dan nodig gebruik maken van een uitkering Wat wilden we bereiken

50

In de uitgevoerde evaluatie van het activeringsplan nieuwkomers is geconcludeerd dat het leren spreken van het Nederlands de belangrijkste sleutel is voor participatie (meedoen). Naast de inzet op het vinden van taal- en werkstages, werken wij aan het samenstellen van een week vullend programma waar taalonderwijs een belangrijke rol gaat spelen. We zoeken hierbij ook de aansluiting bij de verdere vormgeving van het Taalplein. Dit sluit goed aan bij de rol die wij als gemeente krijgen als per 1 juli 2021 de nieuwe wet Inburgering wordt ingevoerd.

Wat hebben we er voor gedaan Wij hebben verdere uitwerking van het weekvullend programma gekoppeld aan de taken die we op grond van de nieuwe Wet Inburgering krijgen. Dit betekent dat dit programma in grote lijnen is samengesteld en door de uitvoering nader uitgewerkt en uitgevoerd kan worden. De wet zelf is uiteindelijk een half jaar later dan verwacht op 1 januari 2022 ingevoerd. Wij zetten in op het vinden van taal-werkstages Wat wilden we bereiken Taal-werkstages zijn een goed instrument om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. We willen onze inzet hierop verhogen. Tegelijkertijd zien wij op dit moment dat het door de coronacrisis lastig is dergelijke plekken te vinden.

Wat hebben we er voor gedaan De samenwerking met de jobhunter van team Werk en Inkomen is geïntensiveerd. Dit heeft geleid tot een eerste groep nieuwkomers die is gestart met taal op de werkvloer. Het vinden van taalwerkstages is in 2021 bemoeilijkt door de Coronamaatregelen.

Doelstellingen Wij willen dat meer kinderen meedoen door het bereik van het Kindpakket te vergroten naar 80% De kosten binnen het sociaal domein staan onder druk. Het vergroten van het bereik van het Kindpakket naar 80% van de kinderen willen we binnen het bestaande budget voor het Kindpakket realiseren.

Maatregelen Wij stellen een plan van aanpak op voor het vergroten van de bekendheid en het gebruik van het Kindpakket Wat wilden we bereiken Het vergroten van het bereik maakt onderdeel uit van de herijking van het minimabeleid. Bij de herijking van het minimabeleid speelt dat er momenteel in het sociaal domein een forse bezuinigingsopgave ligt. Er worden op diverse terreinen keuzes gemaakt die van invloed zijn op de ondersteuning die mensen van de gemeente mogen/kunnen verwachten. De noodzakelijke bezuinigingen in het sociaal domein zijn ook bepalend voor het plan van aanpak om het bereik van het Kindpakket te vergroten.

Wat hebben we er voor gedaan Mede vanwege de bezuinigsopgave in het sociaal domein is er nog niet gewerkt aan een plan van aanpak om het bereik van het Kindpakket te vergroten.

Doelstellingen Wij willen het aantal personen dat niet meedoet aan de samenleving (trede 1 en 2 van de Participatieladder) terugbrengen tot maximaal 20% van de bijstandspopulatie

51

Maatregelen De methodiek Mobility Mentoring wordt onderdeel van ons ondersteuningspakket Wat wilden we bereiken Mobility Mentoring is een relatief nieuwe aanpak om mensen blijvend uit de armoede te helpen. De aanpak richt zich op duurzame economische zelfredzaamheid en daarmee het wegnemen van bronnen van stress, bijvoorbeeld op het gebied van schuldenproblematiek of re-integratie.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 zijn er opfriscursussen georganiseerd en zijn aanvullende randvoorwaarden gecreëerd. Op kleine schaal is gestart met gesprekken met inwoners volgens deze aanpak. We voeren de Omgekeerde Toets in binnen de uitvoering; eerst bepalen wat de hulpvrager nodig heeft, dan hoe dit in regelgeving in te passen Wat wilden we bereiken De Omgekeerde Toets is een werkwijze die kan helpen bij het integraal oppakken van een hulpvraag. De medewerkers van het gebiedsteam zijn inmiddels getraind in het toepassen van de werkwijze.

Wat hebben we er voor gedaan Nadere analyse en het voortschrijdende inzicht heeft duidelijk gemaakt dat het vooral gaat om houding en gedrag en minder om het werken volgens een vaste methodiek. De omgekeerde toets is vooral gericht op de methodiek, terwijl wij in de praktijk al werken in de geest van. Of we nog over gaan tot invoering van de vastgestelde werkwijze gaan we nader overwegen. Wij onderzoeken hoe wij de tegenprestatie kunnen uitbreiden naar 4 uur per week Wat wilden we bereiken In 2020 is een Plan van Aanpak opgesteld over de tegenprestatie. Daarin is de doelgroep geanalyseerd en is gekeken wie al een tegenprestatie verricht.

Wat hebben we er voor gedaan In 2021 is een nadere analyse uitgevoerd. Dit heeft inzicht opgeleverd in de achtergronden van de doelgroep en welke interventies er plaats kunnen vinden. In een nog op te stellen actieplan zal ook een kosten-batenanalyse worden opgenomen.

Doelstellingen Wij willen leven in armoede tegengaan door de verzekeringspositie van mensen met een laag inkomen te verbeteren

Maatregelen Wij voeren een onderzoek uit naar de effectiviteit van de bestaande regeling AV Frieso Wat wilden we bereiken De collectieve ziektekostenverzekering maakt deel uit van het gemeentelijk armoedebeleid. Het onderzoek is nog niet uitgevoerd, omdat er een aantal ontwikkelingen zijn die te maken hebben met de gemeentelijke collectieve ziektekostenverzekering. In de eerste plaats is dit de landelijke discussie over het al dan niet kunnen handhaven van een collectieve verzekering voor minima. In de tweede plaats moet er ingrijpend bezuinigd worden in het sociaal domein.