Document · PDF

Programmabegroting 2024-2027

Raadsvergadering 7 november 2023, gemeente OoststellingwerfBij agendapunt: Programmabegroting 2024-202741.432 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

We ontvangen hiervoor in 2024 totaal € 473.778, voor 2025 € 473.778 en in 2026 een bedrag van € 375.593. Beleidskaders • Sport- en beweegnota zuidoost Friesland 2017-2021 • Lokaal Sport- en beweegakkoord (2020) • Lokaal Sport Akkoord 2023-2026 (herijking) 24

•

Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025

Thema 5.2 Recreatie en openbaar groen Wat willen we bereiken Recreatie Recreatie en toerisme zijn belangrijke pijlers in ons economisch beleid. De natuurgebieden Drents Friese Wold en Fochteloërveen liggen in onze gemeente, waarbij Appelscha (en omgeving) een belangrijke toeristische locatie is voor de recreatieve ontwikkeling van deze regio. Ons doel is: • Slimme groei van het (duurzame) toerisme in deze regio, een optimale balans tussen een toenemende toeristische druk en de draagkracht van onze leefomgeving. Hiermee willen wij bereiken dat de toeristisch-recreatieve sector tools krijgt aangereikt om toekomstbestendig en kwalitatief verder te professionaliseren, toekomstbestendig te ondernemen en op deze wijze de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het gebied verder te vergroten. • Vitaal, dus duurzaam en toekomstbestendig aanbod van toeristische logies accommodaties. • Vakantieparken ondersteunen met het toekomstbestendig maken van hun recreatieve functie. • Gebiedsgerichte ontwikkelingen waar recreatie en toerisme een prominente plek inneemt. • Dat Ooststellingwerf een aantrekkelijke verblijfslocatie is voor toeristen die de Koloniën van Weldadigheid bezoeken. • Een goed en uitgebreid voorzieningenniveau op het gebied van routenetwerken voor fietsers, wandelaars, ATB-ers, ruiters en menners. • Het op orde houden van de voorzieningen aan de Turfroute.

• De Bosbergtoren als toeristische trekpleister voor de hele regio in stand houden. Openbare ruimte (Groen) Een veilige en goed onderhouden openbare ruimte die toekomstbestendig is ingericht. Wat gaan we ervoor doen Recreatie • In Zuidoost Friesland verband werken wij intensief samen, onder andere met de doorloop in 2024 van het Regio Deal project Recreatie en Toerisme, waar wij trekker van zijn. Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) doet de uitvoering van de regionale marketing en (verdere) professionalisering van de sector. We bestendigen de extra inzet van TRZF gezamenlijk met de andere vier gemeenten door het bedrag van de jaarlijkse subsidie te verhogen. • Coöperatie Appelscha Regio (CAR) 3.0 is verantwoordelijk voor de lokale marketing, promotie en ondernemerssamenwerking in onze gemeente en een partner bij de promotie - en marketingcampagnes van TRZF. Daarnaast doet CAR 3.0 de exploitatie van de Bosbergtoren. • We werken samen op het gebied van marketing en promotie, productontwikkeling en gastheerschap bij de Koloniën van Weldadigheid, Unesco Werelderfgoed. • We gaan verder met het uitvoeren van de pilot Vitale Vakantieparken. • We zetten in op zowel kwaliteit als kwantiteit van de recreatieve routenetwerken, samen met Recreatieschap Drenthe en het Friese recreatieschap Marrekrite met middelen uit de Regio Deal Recreatie en Toerisme.

Daarnaast optimaliseren wij de functionaliteit van de toeristisch-recreatieve bebording en de fysieke informatievoorziening zoals infopanelen. • Met het project Vitale Logies uit de Regio Deal, stellen wij ontwikkelkaders op voor nieuwe initiatieven en uitbreiding van bestaande accommodaties. • We brengen de pilot vitaal vakantiepark De Hildenberg verder in uitvoering. Per vakantiepark passen we een maatwerk aanpak toe en eigenaren en managers worden actief geïnformeerd. • We koppelen plannen rond landschapsontwikkeling aan biodiversiteit en duurzaamheid aan toeristisch-recreatieve doelen uit de Regionale Ontwikkelstrategie en we hebben aandacht voor de randen in het Drents-Friese Wold (de Drents Friese grensstreek). • Voor meer beleefbaarheid en toegankelijkheid van het Nationaal Park Drents-Friese Wold, investeren wij in natuurontwikkeling, recreatie en ondernemerschap door betrokken partijen te verbinden en nemen we actief deel aan overlegstructuren en projectgroepen.

•

• •

Voor het Fochteloërveen werkt Natuurmonumenten aan een update van de Recreatievisie, waarin ook de entree een belangrijk aandachtspunt is. Daarnaast werken we aan het in goede banen leiden van verkeersstromen rond dit natuurgebied. Samen met provincies en betrokken gemeenten wordt een plan van aanpak voor de Gebiedsontwikkeling Fochteloërveen opgesteld. Het bezoeken van bedrijven op initiatief van de gemeente is een doorlopend proces. Daarnaast bezoeken we bedrijven naar aanleiding van vragen vanuit ondernemers. Bij eventuele bestuurlijke wisselingen vindt er een kennismakingsronde plaats. Het Recreatieschap Drenthe is een gemeenschappelijke regeling op het gebied van recreatie en toerisme van alle Drentse gemeenten en de gemeente Ooststellingwerf. We ondernemen gezamenlijke acties op het gebied van recreatie en toerisme, we stemmen beleidszaken af, pakken gemeentegrens overschrijdende zaken op en we nemen deel aan gezamenlijke projecten. We willen nog beter gebruik maken van de mogelijkheden van het fonds van het Recreatieschap. Dit fonds is bedoeld voor cofinanciering. We streven naar kwalitatief goede vaarverbinding. Samen met de provincie en de gemeente Opsterland wordt een nieuwe overeenkomst opgesteld. In 2022 is de exploitatie overgenomen door Appelscha 3.0.

Door onvermijdelijke invloeden (warmte, zand en insecten) is gebleken dat hierdoor met enige regelmaat uiteenlopende storingen zich voordoen. Het deels onvoorziene onderhoud van de Bosbergtoren wordt gecontinueerd.

Openbare ruimte (Groen) • We zorgen voor veilige en goed onderhouden openbare ruimte. Hierbij houden we rekening met zaken zoals gebruiksfunctie, klimaatverandering, inclusie, verharding, groen, riolering, afwatering en de zorg voor de natuur en het milieu. • Bij initiatieven (o.a. woningbouw) zorgen we ervoor dat de openbare ruimte integraal onderdeel uitmaakt van het totaalplan. • We bevorderen de biodiversiteit. We passen onze werkwijzen hierop aan en richten indien nodig de openbare ruimte hierop in. • We vinden het belangrijk dat iedereen gebruik kan maken van de openbare ruimte en dat die ook voor iedereen toegankelijk is. Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we hier rekening mee. • We kappen zo min mogelijk bomen. Voor elke gekapte boom planten we een of meer bomen terug. • De problemen met de eikenprocessierups komen jaarlijks terug. We houden dit in de gaten en blijven bestrijden om de overlast te beperken. Dit doen we met een brede integrale aanpak door preventieve en curatieve acties. We gaan door met het bestrijden van de eikenprocessierups door het verhogen van de biodiversiteit, o.a. door bermen in te zaaien met een kruidenrijk bloemenmengsel. • We zetten bij speelvoorzieningen in op duurzaamheid en bevorderen ‘natuurlijk spelen’. We betrekken hierbij de jeugd en omwonenden.

Wat merkt de inwoner ervan Inwoners worden uitgenodigd om mee te denken over toeristische en recreatieve ontwikkelingen. Met de uitvoering van bovenstaande doelen en activiteiten: • Neemt het aantal dagrecreanten en toeristische overnachtingen toe. • Komen er meer banen in de horeca-, toerisme- en recreatiesector. • Profiteren inwoners van de recreatieve voorzieningen. • Stijgt het aantal overnachtingen buiten het hoogseizoen. Voor de openbare ruimte geldt: • De gebruikers merken dat de kwaliteit en veiligheid behouden blijft of vergroot wordt door het uitvoeren van klein en grootschalig onderhoud aan bomen en groen. • De gebruikers van de openbare ruimte meer bloem-/kruidenrijke bermen zien. Wat mag het kosten • De doelstellingen op het gebied van recreatie & toerisme betalen we grotendeels uit reguliere budgetten. Het uitvoeringsprogramma recreatie & toerisme wordt betaald uit de Rijksbijdrage in de Regio Deal.

•

• •

U heeft besloten om de toeristenbelasting voor de periode 2024-2026 vast te stellen op € 1,65 en € 1,20 per persoon per nacht. Het tarief van € 1,20 per persoon per nacht is voor overnachtingen in kampeermiddelen op kampeerterreinen en in kampeerboerderijen. Het tarief van € 1,65 per persoon per nacht is voor verblijf in andere verblijfsaccommodaties. Ook heeft u besloten om de leeftijd voor vrijstelling van toeristenbelasting voor kinderen te verhogen van 4 naar 12 jaar. Per saldo verwachten wij dat de baten toeristenbelasting hierdoor dalen met € 10.000 per jaar. Afgelopen jaren zijn de kosten voor de bediening van bruggen op de Turfroute flink gestegen door met name cao-verhogingen en aanpaste eisen voor brugwachters. In de begroting zijn wij uitgegaan van de gerealiseerde kosten 2022 plus een beperkte indexatie. Wij zijn nog in onderhandeling met de provincie en de gemeente Opsterland over een nieuwe overeenkomst. Op basis daarvan moet de begroting mogelijk worden bijgesteld. TRZF heeft de afgelopen jaren naast de structurele subsidie vanuit de gemeenten Zuidoost Friesland extra bijdragen uit de Regio Deal ontvangen voor marketing, promotie en productontwikkeling. Na afloop van de Regio Deal willen de gemeenten in ZuidOost Friesland de structurele subsidie graag verhogen. Hiervoor is het budget bij de kaderbrief 2024 structureel met € 20.000 verhoogd naar € 40.000.

Voor het uitvoeren van bomenonderhoud is jaarlijks € 163.000 beschikbaar conform de notitie 'Het behoud van veilig bomen 2020'. Bij de besluitvorming Kaderbrief 2022-2025 heeft u een motie risico's en onzekerheden eikenprocessierups ingediend. Op dit moment zijn er vele onderzoeken gaande naar een juiste en efficiënte bestrijdingsmethode. Daarom is het invoeren van een egalisatiereserve op dit moment niet effectief en is het budget voor het bestrijden van de eikenprocessierups voor de periode 2022 tot en met 2024 incidenteel verhoogd met € 86.000 naar € 120.000.

Beleidskaders • Masterplan Regio Appelscha (2017-2021) • Structuurvisie Ooststellingwerf 2010-2020-2030 (2009) • Regionale ontwikkelstrategie Recreatie en Toerisme Zuidoost Friesland • Notitie Groenbeleid 2011 (Raad januari 2012) • Beleidsnotitie biodiversiteit gemeente Ooststellingwerf Versie 10 maart 2021, vastgesteld 20 april 2021 • Notitie 'Het behoud van veilige bomen' 2020

Begroting Programma 5 • •

Thema Sport en cultuur bestaat uit de volgende taakvelden: 5.1, 5.2, 5.3, 5.5, 5.6 Thema recreatie en openbaar groen bestaat uit de volgende taakvelden: 5.7 x € 1.000

5. Sport, cultuur en recreatie

Rekening

Begroting

MJB

2022

2023

2024

2025

2026

2027

-315

-245

-235

-1.374

-1.723

-1.796

-1.985

-2.084

-2.154

5.3 Cultuurpres. cultuurprod. en cultuurpart

-422

-545

-553

-541

-521

5.5 Cultureel erfgoed

-100

-190

-140

-143

5.6 Media

-587

-612

-619

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.038

-3.259

-3.334

-3.272

-3.318

-3.359

Totaal Lasten

-5.836

-6.573

-6.678

-6.793

-6.941

-7.031

5.1 Sportbeleid en activering

180

164

5.2 Sportaccommodaties

221

218

211

Resultaat voor bestemming Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties

Baten

5.3 Cultuurpres. cultuurprod. en cultuurpart

5.5 Cultureel erfgoed

5.6 Media

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

110

101

Totaal Baten

389

566

510

-5.447

-6.008

-6.169

-6.283

-6.431

-6.522

Toevoegingen

-51

Onttrekkingen

135

Mutatie reserves

135

-5.436

-5.872

-6.137

-6.263

-6.411

-6.522

Resultaat voor bestemming Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

Programma 6 | Sociaal Domein Dit programma ‘Samenleven’ gaat over de Visie op Samenleven 2020-2024 (vastgesteld in oktober 2019). Het is een integraal programma over het gehele sociaal domein. Het bestaat uit vier opgaven namelijk Meedoen, Samenleven (programma 7), Gezondheid en Goed Opgroeien. In een doelenboom staat samengevat wat we per opgave willen bereiken (maatschappelijke effecten). De doelenboom vindt u hieronder en in groter formaat op https://www.ooststellingwerf.nl/visie-samenleven. Zie ook paragraaf 10. Er is een aantal gemeenschappelijke regelingen dat bijdraagt aan de vier opgaven: • Sociaal Domein Fryslân (SDF): Binnen de Centrumregeling SDF werken Friese gemeenten samen aan beleidsvoorbereiding en de inkoop van specialistische jeugdhulp en het bijbehorende contractbeheer. Het algemene doel is, om waar nodig, specialistische jeugdhulp en ondersteuning te leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. • Veiligheidsregio Fryslân (VRF): Binnen de VRF werken Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De VRF werkt op het gebied van gezondheidszorg aan het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de Friese inwoner.

• GR SW Fryslân: GR SW Fryslân en Caparis NV dragen bij aan het aanbieden van arbeidsplaatsen voor onze inwoners in het kader van de voormalige wet sociale werkvoorziening. Per 1 januari 2020 is de herstructurering van Caparis afgerond. De GR is aangepast. Alle SW-medewerkers zijn daarin administratief ondergebracht. Wij zijn geen aandeelhouder meer van Caparis en hebben een Dienstverleningsovereenkomst gesloten met Caparis voor de begeleiding en ontwikkeling van onze inwoners met een SW-indicatie.

Thema 6.1 Samenleven Inleiding Inwoners helpen elkaar, voelen zich thuis en zijn actief voor een sociale en vitale gemeenschap Samenleven is een onderwerp dat erg leeft in de gemeente. Inwoners vinden ‘elkaar ontmoeten’, ‘elkaar ondersteunen’ en activiteiten en verenigingen in de dorpen en in de buurten belangrijk. Voor de Opgave Samenleven zijn in de Visie op Samenleven drie maatschappelijke effecten benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan werken. Wat willen we bereiken • Zie collegeakkoord: We willen een samenleving met een sterke sociale basis waarin inwoners verantwoordelijkheid nemen en voelen naar elkaar, voor elkaar klaar staan en elkaar helpen. • Maatschappelijk effect E. Mensen voelen zich verbonden (zie doe-agenda E) • Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect E: Mensen voelen zich verbonden We blijven investeren in sport, ontmoeting, zingeving en culturele activiteiten, omdat dit mensen samenbrengt en verbindt. We voeren de Lokale Inclusieagenda uit, wat betrokkenheid bij elkaar versterkt. Laagdrempelige en informele dagactiviteiten in dorpen en buurten dragen eraan bij dat inwoners actief blijven, anderen ontmoeten en betekenis ervaren. We zetten een aantal projecten vanuit het programma Aandachtsgebieden 2020-2023 voort.

We werken aan het voorkomen, doorbreken en duurzaam aanpakken van eenzaamheid onder andere door inzet van VraagElkaar, door huisbezoek aan alle 75-plussers door vrijwilligers en door meer aandacht voor eenzaamheidsproblematiek door het Gebiedsteam (zie doe-agenda E). Maatschappelijk effect F: Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar We nodigen inwoners uit en faciliteren hen om in te spelen op ontwikkelingen en te werken aan maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld door middel van opbouwwerk en subsidies, de wijk- en dorpsbudgetten en het Fonds, dat we in de periode 2022-2026 doorzetten. De inzet van vrijwilligers is van cruciaal belang in een samenredzame en vitale samenleving. Er is een denktank gestart van actieve vrijwilligers, gemeente en Scala om de ondersteuning van vrijwilligersorganisaties (door bijvoorbeeld opbouwwerk en bestuurscoaching) goed te laten aansluiten bij de behoeften. Dit vertalen we in de nieuwe resultaatafspraken met Scala voor 2024. Daarnaast stimuleren en waarderen we maatschappelijke initiatieven en vrijwilligerswerk door hier publiciteit aan te geven en door de uitreiking van de vrijwilligersawards aan vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. Wat we doen op het terrein van mantelzorg (F4) staat bij thema 7.1 Gezondheid. Wat merkt de inwoner ervan E. Mensen voelen zich verbonden F.

Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar Wat mag het kosten • Er is jaarlijks € 65.000 beschikbaar voor Wijk- en dorpsbudgetten. Ieder dorp krijgt € 2.500 en € 1 per inwoner. • Binnen Aandachtsgebieden Ooststellingwerf 2020-2023 is € 180.400 beschikbaar o.a. voor een professionele coördinator voor de Buurthuiskamer Haerenkwartier tot oktober 2024. • Via de specifieke rijksuitkering SPUK GALA (Gezond en Actief leven Akkoord) is geld beschikbaar voor versterken van de sociale basis, tegengaan van eenzaamheid en mantelzorgondersteuning. Daarnaast biedt het SPUK GALA gelden om te investeren in verschillende doelen op het beleidsterrein Gezondheid. We komen in 2023 met een plan voor de besteding van de SPUK GALA gelden. • Voor tegengaan van eenzaamheid is structureel € 45.000 beschikbaar. • Vanuit het rijk zijn voor de bibliotheken twee specifieke uitkeringen (SPUK) via de gemeente beschikbaar. SPUK IDO voor het verder inrichten van een informatiepunt digitale overheid (IDO) in de bibliotheek en SPUK Herstel bibliothekennetwerk om het bibliotheekwerk te versterken. • Er is structureel € 35.000 per jaar beschikbaar voor de Bruisplek. 30

•

De subsidie voor VraagElkaar was tot nu toe incidenteel. Voorgesteld wordt dit vanaf 2024 voor een bedrag van € 43.000 structureel te dekken uit het bestaande budget van Aanpak Eenzaamheid.

SPUK voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten in werking gesteld om diverse afspraken uit te kunnen voeren. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De SPUK bestaat uit vijftien verschillende onderdelen, bijvoorbeeld het lokaal Sportakkoord, aanpak overgewicht en obesitas, verstreken van de sociale basis en valpreventie. We ontvangen hiervoor in 2024 totaal € 473.778, voor 2025 € 473.778 en in 2026 een bedrag van € 375.593. Nieuw beleid: Onderhoudsbudget dorpshuizen Sinds 2010 bedraagt het dorpshuizenbudget € 30.000. Per 2023 is dit aangepast naar € 35.000. Omdat mede door de oorlog in Oekraïne een enorme stijging van bouwmaterialen en loonkosten is ontstaan heeft de Stichting Overkoepeling Dorpshuizen Ooststellingwerf het verzoek gedaan het dorpshuizenbudget per 2024 te verhogen naar € 50.000. Het dorpshuizenbudget is bestemd als cofinanciering voor (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding, renovatie en groot onderhoud. We stellen voor het budget met € 15.000 structureel te verhogen. Nieuw beleid: Buurthuiskamer Haerenkwartier Een belangrijk doel van de wijkvernieuwing Haerenkwartier is het verbeteren van de sociale cohesie en het activeren van bewoners.

Het creëren van een sociale basis draagt bij aan welbevinden en gezondheid. Een belangrijk middel om dit te organiseren is het faciliteren van ontmoeting en een plek waar inwoners trots op zijn en waar nieuw initiatief kan ontstaan. De Buurthuiskamer in het Haerenkwartier is hierin een belangrijke schakel. Om dit te faciliteren is sinds oktober 2021 het beheer in handen van het Leger des Heils. De inzet van een professionele beheerder (20uur per week) heeft ervoor gezorgd dat de locatie de centrale plek in de wijk is geworden. Jong en oud bezoeken de locatie en oude en nieuwe bewoners ontmoeten elkaar. Steeds meer bewoners weten de weg te vinden en er is een mooi programma ontstaan waar al vele vrijwilligers aan bijdragen. Tot oktober 2024 zijn er vanuit Aandachtsgebieden Stellingwerven provinciale middelen beschikbaar om de Buurthuiskamer uit te voeren. Hierna stopt het programma Aandachtsgebieden en daarmee ook de bijdrage van de provincie. We willen de ingeslagen weg voortzetten en de wijk niet loslaten. Mede op verzoek van de bewonersvertegenwoordiging van het Haerenkwartier willen we de uitvoering van de Buurthuiskamer en de inzet van het Leger des Heils voortzetten tot in ieder geval 2026 (einde huurperiode Actium). We stellen voor hiervoor in totaal € 145.000 beschikbaar te stellen.

Daarnaast willen we de mogelijkheden verkennen om een verbouwing te realiseren voor verdere optimalisatie van de Buurthuiskamer. We komen hier bij de Kaderbrief 2025 bij u op terug. Beleidskaders • Visie op samenleven 2020 -2024 • Sport- en beweegnota zuidoost Friesland 2017-2021 • Lokaal Sport- en beweegakkoord (2020) • Lokaal Sport Akkoord 2023-2026 (herijking) • Ontwikkelrichting wijkvernieuwing Haerenkwartier • Doe-agenda E Mensen voelen zich verbonden 2022-2026 • Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025 • Doe-agenda I Gelukkig en gezond ouder worden en mantelzorg 2021-2025

Thema 6.2 Meedoen Inleiding Alle inwoners doen volwaardig mee Inwoners vinden ‘Meedoen’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein. Het gaat om de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening. Voor de Opgave Meedoen zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (A t/m D) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken.

Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect A. Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie). • Maatschappelijk effect B. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt (zie doe-agenda B). • Maatschappelijk effect C. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven (zie doe-agenda C en doeagenda Inburgering). • Maatschappelijk effect D. Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen We maken prestatieafspraken met corporaties over het realiseren van geclusterde woningen voor senioren en woonvormen met zorg en voorzieningen nabij. We maken met zorgaanbieder en corporatie plannen voor (zorg)woningen op de locatie Rikkingahof. In Oosterwolde Noord werken we samen met o.a. zorgverzekeraar, zorgkantoor, zorgaanbieders en woningbouwcorporaties aan domein overstijgende samenwerking (DOS) waarbij we zorgen dat thuiswonende, kwetsbare ouderen hulp of zorg krijgen die nodig is, of dat nu uit de buurt, de Wmo, de Wet Langdurige Zorg of de Zorgverzekeringswet komt. Ons Gebiedsteam adviseert inwoners doorlopend over levensloopbestendig wonen en regelt zo nodig financiële ondersteuning bij verhuizing of woningaanpassing. We faciliteren inwoners hierbij nog meer door de inzet van een seniorenmakelaar.

Ook blijven we de Verzilver- en Blijversleningen aanbieden en zetten we in op informatiecampagnes en het gebruik van domotica. We werken beleid uit waarmee we het splitsen van grotere woningen naar levensloopbestendige woningen, meergeneratiewoningen of twee aparte wooneenheden op één erf mogelijk maken. Zie ook thema 8.1 Bouwen, wonen en gronden. Om mantelzorg beter mogelijk te maken stellen we beleidsregels op voor het realiseren van (pre)mantelzorgwoningen. Voor mantelzorg zie ook thema 7.1 Gezondheid. Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt We willen dat iedere bijstandsgerechtigde naar vermogen en duurzaam meedoet in de samenleving. Soms lukt dat door hen (blijvend) te bemiddelen naar betaald werk waardoor ze geen uitkering meer nodig hebben. Indien nodig bieden we werkgevers (financiële) ondersteuning bij de plaatsing van een werkzoekende en bieden we ook nazorg zodat het goed blijft gaan. Met de huidige arbeidsmarkt zien we echter dat mensen die nu in de bijstand zitten vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben en kampen met problemen op meerdere levensgebieden. We begeleiden hen om deze situatie te doorbreken door casemanagement. Dit is intensieve, integrale en waar mogelijk ontschotte begeleiding bij het wegnemen van drempels die meedoen in de weg staan.

Soms is fulltime betaald werk niet haalbaar, maar lukt meedoen wel in de vorm van vrijwilligerswerk of parttime betaald werk. Zij behouden dan (deels) hun uitkering, maar hebben we een zinvolle invulling van hun dag en doen mee. Daarnaast bieden we ook nazorg aan klanten die succesvol uitgestroomd zijn en de werkgevers die ze in dienst hebben genomen. Dit met als doel de uitstroom duurzaam te laten zijn zodat ze werk behouden en niet terug hoeven in de bijstand. We monitoren het resultaat van de inspanningen met de Participatieladder. Ook meten we de klanttevredenheid over onze dienstverlening van inwoners die aanspraak maken op een voorziening uit de Participatiewet. Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven • We zetten in op zelfredzaamheid van inwoners (alle leeftijden) door hen in staat te stellen vaardigheden aan te leren (denk aan digitale vaardigheden, omgaan met geld, taalvaardigheid), onder andere via de bibliotheek. Zie ook 6.3 Goed Opgroeien maatschappelijk effect L. • We zetten meer capaciteit in op preventie en vroegsignalering van schulden. Daarbij zetten we naast budgetadviseurs ook ervaringsdeskundigen in. We plegen extra inzet om te voorkomen dat jongeren als volwassene schulden krijgen.

•

• • • • •

We zorgen dat inwoners en verwijzers weten waar ze met vragen over geld terecht kunnen en stimuleren dat partijen die hierin actief zijn samenwerken en hun diensten op elkaar afstemmen. Daarbij onderzoeken we ook de mogelijkheden om te komen tot een fysieke 'papierwinkel' (geldloket) waarbij inwoners laagdrempelig binnen kunnen lopen met allerlei vragen over geldzaken. We maken en verspreiden jaarlijks een Regelingenwijzer waarin alle hulp op het gebied van geld op een rij staat. We zetten de Voorzieningenwijzer (digitale applicatie in combinatie met persoonlijk advies aan huis) in die inwoners helpt om optimaal gebruik te maken van bestaande landelijke en gemeentelijke (kind)regelingen en voorzieningen (bereik vergroten). We verkennen de mogelijkheden van een 'meedoenpas' waarin alle regelingen samenkomen en inwoners meer keuzevrijheid krijgen waardoor het beter aansluit op de behoeften van de inwoner. We zetten concreet op papier wat onze wettelijke schuldhulpverleningstaken zijn en hoe we die uitvoeren. We monitoren de inzet van bewindvoering bij schulden. Ook kiezen we gebieden (wijken) waarin we samen met woningcorporaties en Scala Welzijn willen komen tot een integrale aanpak gericht op het versterken van de bestaanszekerheid van inwoners die dit het meest nodig hebben.

We starten een pilot waarin we ouders met een bijstandsuitkering een intensief traject aanbieden van hulp in combinatie met een baan in kansrijke sectoren. Zo doorbreken we voor de betreffende inwoners de generatie-op-generatie-armoede. Wij gaan in gesprek met de samenleving, met relevante partijen en de gemeenteraad om tot voorstellen te komen om armoede en schulden nog beter dan nu te voorkomen of te vroegtijdig te signaleren zodat problemen niet (verder) uit de hand lopen. In het kader van de inburgeringswet ontzorgen we statushouders in de eerste zes maanden van hun verblijf in onze gemeente door hun vaste lasten te betalen vanuit hun bijstandsuitkering (wettelijke verplichting) en begeleiden we hen naar maatschappelijke en financiële zelfredzaamheid.

Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet Soms hebben inwoners ondersteuning nodig. Wij bieden hen een vangnet. Zij kunnen terecht bij het Gebiedsteam om ondersteuning te krijgen of te regelen. We faciliteren vrijwilligers om proactief inwoners van 75+ te bezoeken om hen te informeren, de weg te wijzen en eventuele behoeften te signaleren (preventief huisbezoek). De medewerkers van het Gebiedsteam zijn zichtbaar op vindplaatsen (scholen en bij de huisartsen bijv.) en welzijnswerkers zijn actief in de wijken. De bibliotheek biedt ondersteuning aan inwoners bij het omgaan met de digitale overheid (informatiepunt digitale overheid). We brengen jaarlijks de Regelingenwijzer uit met alle (financiële) regelingen voor inwoners (zie ook Meedoen C). We zetten extra in om inwoners te laten weten wat het Gebiedsteam is en hoe men daar gebruik van kan maken. We positioneren de onafhankelijke cliëntondersteuner breed in het sociaal domein. We blijven werken aan de verdere doorontwikkeling van het Gebiedsteam, onder meer gericht op een goede en laagdrempelige toegang en ontschot werken. We blijven investeren in preventie, werken intensief samen met welzijn- en zorgorganisaties om een stevig vangnet te houden en ondersteunen diverse initiatieven vanuit de samenleving voor indicatievrije dagbesteding.

Zie ook paragraaf 10 'visie op Samenleven' over Gebiedsteam, grip op uitgaven Wmo en jeugd en voorliggende voorzieningen. Wat merkt de inwoner ervan A. Mensen wonen op de door hun gewenste plek B. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt of doen naar vermogen mee in onze samenleving C. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven D. Mensen maken indien nodig gebruik van het aanwezige vangnet Wat mag het kosten Eigen bijdrage Wmo De eigen bijdrage die inwoners moeten betalen voor gebruik van voorzieningen uit de Wmo is voor iedereen gelijk (abonnementstarief). Dit heeft geleid tot een aanzuigende werking o.a. bij de huishoudelijke hulp. Er is wetgeving in voorbereiding om vanaf 2026 weer een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren voor de Wmo.

Wet inburgering 2021 We ontvangen van het Rijk uitvoeringsmiddelen en een specifieke uitkering. De uitvoeringsmiddelen gebruiken we voornamelijk voor de inzet van gespecialiseerde casemanagers. De specifieke uitkering is voor de bekostiging van inburgeringsvoorzieningen die we vanuit deze wet moeten bieden. Via de SiSa leggen we hier verantwoording over af. Participatie werkdeel Bij de heroverweging 2022 is besloten het budget voor participatie werkdeel te verlagen. Dit op basis van het uitkeringsbestand. Bij een toename van 15 bijstandsgerechtigden kan alsnog aanspraak worden gemaakt op deze middelen. Dit omdat er dan tekort aan middelen ontstaat waardoor de beoogde dienstverlening niet meer geboden kan worden. De verwachting is niet dat het bijstandsbestand zal toenemen, maar wel vragen de inwoners met een uitkering intensievere dienstverlening. We onderzoeken hoe te kunnen blijven werken aan de doelen en komen in de tussenevaluatie Visie op Samenleven met een voorstel. Kindregelingen Bij de begroting 2023 is structureel € 45.000 beschikbaar gesteld voor het verhogen van de norm voor onze gemeentelijke kindregelingen naar 130% van het wettelijk sociaal minimum. Inkomensconsulent U heeft bij de Kaderbrief 2023-2026 besloten structureel € 80.000 beschikbaar te stellen om daarmee de formatie inkomensconsulent met 1 fte uit te breiden.

Beleidskaders • Visie op samenleven 2020-2024 • Woon(zorg)visie 2022-2026 • Doe-agenda B Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt 2021-2025 • Doe-agenda C Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven 2021-2025 • Doe-agenda Nieuwe Wet Inburgering 2022-2026 • Re-integratieverordening Participatiewet 2017 • Verordening Tegenpresentatie 2015 • Maatregelenverordening 2018 • Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2015 • Verordening Individuele Studietoeslag 2015 • Handhavingsverordening 2015 • Verordening Verrekening Bestuurlijke Boete bij Recifice 2015 • Verordening adviesraad sociaal domein gemeente Ooststellingwerf 2015 • Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2022

Thema 6.3 Goed Opgroeien Inleiding Jeugdigen (-9 maand tot 23 jaar) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen Inwoners vinden ‘Goed Opgroeien’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we veel wettelijke taken op dit terrein. Voor de Opgave Goed Opgroeien zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (L t/m O) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O) • Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar • Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien (zie doe-agenda O)

Wat gaan we ervoor doen Goed opgroeien vraagt een integrale aanpak (eenzaamheid, weerbaarheid, armoede, onderwijs). Maatschappelijk effect M: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders We investeren in allerlei vormen van preventie en indicatie-vrije voorzieningen. Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen is er een sluitend palet van zorg en ondersteuning voor de eerste 1.000 dagen van het kind. Waar nodig ondersteunen we ouders ook later in de opvoeding, bijvoorbeeld met laagdrempelige opvoedondersteuning door de GGD, het programma Stevig Ouderschap, informatie over preventie van alcohol / drugsgebruik door kinderen. Zie verder onder O. Maatschappelijk effect N: Jonge inwoners zijn weerbaar Maatschappelijke diensttijd trajecten (MDT) zijn ingezet met als uitgangspunten talentontwikkeling van jongeren, van betekenis zijn voor anderen, nieuwe ontmoetingen en keuzes maken voor de toekomst. Het activeringsprogramma Young leaders is een van de MDT trajecten. In dit programma worden jongeren gestimuleerd in hun ontwikkeling en begeleid tot zelfbewuste personen die verantwoordelijkheid willen nemen in hun buurt. Daarnaast loopt ook het MDT Divers programma waarin jongeren op ontdekkingsreis gaan naar de beste versie van zichzelf. Zij worden tijdens deze reis ondersteund door een jongerencoach en samen stellen zij een routekaart op voor hun MDT-reis.

We voeren in samenwerking met anderen preventieve activiteiten uit, bijvoorbeeld 'Nuchter over gewicht', Nuchtere Fries (alcohol) en de gezonde sportkantine. We sluiten aan bij de uitgangspunten van positieve gezondheid. Ook zijn er preventieprogramma’s gericht op weerbaarheid. Op de scholen krijgen kinderen en jongeren preventielessen over gamen, alcohol, roken en drugs. Scholen, Gebiedsteam en jongerenwerk werken samen met Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) om een (beginnende) verslaving bij jongeren te signaleren, te bespreken en aan te pakken. Zie ook thema 7.1 Gezondheid (extra inspanningen Notitie Preventie en Handhaving middelengebruik). Maatschappelijk effect O: Kwetsbare jonge inwoners en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien We hebben aandacht voor preventie van jeugdproblematiek, zodat het aantal jongeren dat een beroep moet doen op jeugdzorg en de intensiteit van problemen afneemt. Er zijn veel laagdrempelige mogelijkheden voor opvoedondersteuning en ons Gebiedsteam is aanwezig op vindplekken, zoals scholen, VVE locaties en huisartsen, waardoor we inwoners kunnen helpen als de problemen nog niet zo groot zijn (dure zorg voorkomen). We bieden hulp aan ouders met relatieproblemen, om de schade voor kinderen te beperken. Verder zetten we in op normaliseren.

We gaan het gesprek aan over realistische verwachtingen die de samenleving heeft van kinderen en jongeren, van tegenslagen in het leven, van weerbaarheid en zelfredzaamheid en van de rol die de gemeente kan spelen. Daar waar het nodig is, biedt het Gebiedsteam zelf kortdurende ondersteuning, zet jongerenwerk in of regelt hulp bij een jeugdhulpaanbieder. Ook werken we samen met jongeren om begrip en openheid te creëren rondom LHBTI+. Lokaal wordt er invulling gegeven aan de, voorheen door SDF regionaal ingekochte, complementaire ondersteuning voor jeugdigen. De gemeente is vanaf 2024 verantwoordelijk voor de organisatie van deze vorm van ondersteuning. Het komende jaar zal als pilot dienen om de implementatie en borging van complementaire ondersteuning in het lokale sociaal domein vorm te geven voor de komende jaren. Dit zal in samenwerking met Scala en de GGD worden opgepakt. Wat merkt de inwoner ervan M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders. N. Jeugdigen zijn weerbaar. O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien. Wat mag het kosten We gebruiken ook voor 2024 de monitor Sociaal Domein om een berekening te maken van de te verwachten lasten Jeugdhulp. De berekening is bij de diverse onderdelen gebaseerd op o.a.

de verwachte instroom in aantallen trajecten (op basis van voorgaande jaren), de gemiddelde looptijd van een traject en de gerealiseerde aantallen en lasten van voorgaande jaren.

De inzet van jeugdhulp laten al enige jaren een forse stijging zien, zowel in duur als in complexiteit en intensiteit. Daardoor nemen de kosten ook fors toe. De coronaperiode heeft een enigszins dempend effect gehad, daar is nu geen sprake meer van. Daarom is bij de voorjaarsrapportage 2023 het budget met € 550.000 bijgesteld. Een nieuwe prognose laat een aanvullend tekort van bijna € 1 miljoen zien. In de begroting hebben we het budget met € 750.000 bijgesteld. De komende tijd gebruiken we om de prognose te laten toetsen, oorzaken te achterhalen en opties te vinden om de stijging in de lasten te verminderen dan wel om te buigen. Wij komen hier voor de volgende kaderbrief bij u op terug. Beleidskaders • Doe agenda O Kwetsbare jonge inwoners 2021-2025 • Doe agenda HK Positieve Gezondheid 2022-2026 • Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024 • Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd en Beleidsregels Hart voor de Jeugd • Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân • Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf en Aanvullende beleidsregels Verordening Leerlingenvervoer • Toezicht en handhaving kinderopvang en peuterspeelzalen • Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) • Subsidieregeling peuterspeelgroepen • Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân

Begroting Programma 6 • • •

Thema Samenleven bestaat uit de volgende taakvelden: 6.1 en 6.2 Thema Meedoen bestaat uit de volgende taakvelden: 6.3, 6.4, 6.5, 6.6, 6.71a, 6.71, 6.71c, 6.71d. Thema Goed Opgroeien bestaat uit de volgende taakvelden: 6.72a, 6.72b, 6.72c, 6.72d, 6.72a, 6.73b, 6.73c, 6.74a, 6.74b, 6.74c, 6.81a, 6.81b, 6.82a, 6.82b

x € 1.000 6. Sociaal Domein

Rekening

Begroting

MJB

2022

2023

2024

2025

2026

2027

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

-3.069

-5.434

-2.516

-2.457

-2.428

-2.170

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

-2.488

-2.402

-3.126

6.3 Inkomensregelingen

-12.776

-12.548

-11.313

-11.452

-11.592

-11.655

6.4 WSW en beschut werk

-3.755

-3.643

-2.886

-2.579

-2.339

-2.091

6.5 Arbeidsparticipatie

-754

-609

-978

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

-563

-1.694

-1.752

6.71A Hulp bij het huishouden (WMO)

-2.439

-2.789

-2.932

6.71B Begeleiding (WMO)

-2.382

-1.602

-1.487

6.71C Dagbesteding (WMO)

-37

-1.202

-1.484

-1.583

-79

-91

6.72A Jeugdhulp begeleiding

-323

-784

-894

6.72B Jeugdhulp behandeling

-8.015

-32

-81

6.72C Jeugdhulp dagbesteding

-784

-862

-175

-1.535

-2.395

6.73A - Pleegzorg

-784

-787

6.73B - Gezinsgericht

-784

-787

6.73C - Jeugdhulp met verblijf overig

-784

-787

6.74A - Jeugdhulp beh. GGZ zonder verblijf

-784

-787

6.74B - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf

-784

-787

6.74C - Gesloten plaatsing

-784

-787

6.81A - Beschermd wonen (WMO)

-14

-7

-3

6.81B - Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-646

-7

6.82A - Jeugdbescherming

-45

-469

-487

6.82B - Jeugdreclassering

-751

-469

-487

-39.815

-40.796

-38.501

-38.275

-38.146

-37.703

2.409

3.589

489

486

457

400

8.748

8.305

8.748

8.887

9.027

9.120

Resultaat voor bestemming Lasten

6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO)

6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig

Totaal Lasten Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

200

330

332

6.71A Hulp bij het huishouden (WMO)

629

6.71B Begeleiding (WMO) 6.71C Dagbesteding (WMO)

335

6.72A Jeugdhulp begeleiding

6.72B Jeugdhulp behandeling

6.72C Jeugdhulp dagbesteding

6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig

6.73A - Pleegzorg

6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO)

6.73B - Gezinsgericht

6.73C - Jeugdhulp met verblijf overig

6.74A - Jeugdhulp beh. GGZ zonder verblijf

6.74B - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf

6.74C - Gesloten plaatsing

6.81A - Beschermd wonen (WMO)

140

6.81B - Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

6.82A - Jeugdbescherming

6.82B - Jeugdreclassering

Totaal Baten

12.171

12.236

9.579

9.845

9.958

9.994

Resultaat voor bestemming

-27.644

-28.560

-28.922

-28.429

-28.188

-27.709

Toevoegingen

-30

Onttrekkingen

228

1.385

Mutatie reserves

198

1.385

-27.446

-27.175

-28.922

-28.429

-28.188

-27.709

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Thema 7.1 Gezondheid Inleiding Inwoners ervaren een positieve gezondheid Inwoners vinden ‘Gezondheid’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein en moeten we lokaal invulling geven aan de landelijke gezondheidsnota. Voor de Opgave Gezondheid zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (H t/m K) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Zie collegeakkoord: We willen gezondheid integreren in alle beleidsdomeinen. • Zie collegeakkoord: We zetten in op positieve gezondheid, het zo vroeg mogelijk verkleinen van motorische en gezondheidsverschillen en/of -achterstanden, een gezonde fysieke leefomgeving en vitaal ouder worden. Daarmee verlagen we ook de druk op de gezondheidszorg. • Zie collegeakkoord: We weten dat inwoners met een ongunstige sociaaleconomische positie extra kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen. Deze ongelijkheid werkt vaak generaties lang door. We willen deze doorbreken. • Maatschappelijk effect H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen (zie doe-agenda HK). • Maatschappelijk effect I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden (zie doe-agenda I). • Maatschappelijk effect J. Mensen voelen zich veilig. • Maatschappelijk effect K.

Mensen leven in een gezonde leefomgeving (zie doe-agenda HK). Wat gaan we ervoor doen Algemeen Wij kijken bij nieuw beleid altijd wat het effect is op de gezondheid van onze inwoners. Dat kan gaan om de inrichting van de openbare ruimte, maar ook om economisch beleid, wonen of veiligheid. Maatschappelijk effect H: Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen We investeren in de bestaanszekerheid van mensen (zie thema 6.1 Meedoen). We zijn JOGG-gemeente (Jongeren op Gezond Gewicht), waarmee we specifiek inzetten op de gezondheid van jongeren. Gezonde leefstijl is de norm, we zetten in op elke dag fruit, een gezonde lunch en elke dag voldoende bewegen op scholen, kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en welzijnsactiviteiten. We zetten breder en intensiever in op preventie van verslaving. Zowel in preventie als in vroegsignalering, handhaving en hulp bieden. Daarom besteden we bij de uitvoering van de Notitie Preventie en Handhaving middelengebruik extra aandacht aan verslaving (bijvoorbeeld aan roken, gokken of drugs). We doen dit door middel van het preventieprogramma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (zie thema 6.3 Goed Opgroeien). We ondersteunen sportverenigingen om het alcoholgebruik in sportkantines te beperken en de leeftijdsgrens van 18 jaar te handhaven. We stimuleren en faciliteren positieve gezondheid in onze gemeente, o.a.

door initiatieven voor bloeizones in de dorpen te ondersteunen, door buurtsportcoaches met bewegingsaanbod in de dorpen, inzet op gezonde scholen, door het project gezonde kantines, door te investeren in ontmoetingsplekken. We zetten in op een ketenaanpak overgewicht en obesitas voor jongeren en volwassenen.

Maatschappelijk effect I: Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden Het uitgangspunt is een leeftijdsvriendelijke gemeente, een inclusieve en toegankelijke omgeving die actief ouder worden promoot. Gericht op de fysieke omgeving (een groene buurt waar een ommetje mogelijk is, wonen op maat, toegankelijke openbare gebouwen, (openbaar) vervoer, hoge nood app) en de sociale omgeving (meedoen, ontmoeten, maatschappelijke betrokken zijn). Daarnaast voeren we onze wettelijke taken uit op het gebied van langer zelfstandig thuis wonen voor ouderen in hun vertrouwde omgeving, met een goede kwaliteit van leven (zie 6.1 meedoen). In het kader van de Friese samenwerkingsagenda werken we samen met zorgverzekeraars, zorgkantoor, zorgaanbieders en woningbouwverenigingen aan domein overstijgende samenwerking (DOS) waarbij we zorgen dat thuiswonende, kwetsbare ouderen hulp of zorg krijgen die nodig is, of dat nu uit de buurt, de Wmo, de Wet Langdurige Zorg of de Zorgverzekeringswet komt. We werken aan een website over dementie in Ooststellingwerf om inwoners zowel ‘de weg te wijzen’ als voor te lichten over de omgang met dementie. We zetten in op het actief betrekken van mensen met dementie binnen de samenleving met DemenTalent. Er is speciale aandacht voor bewegen door ouderen en voor maatschappelijk meedoen, ook voor mensen met de aandoening dementie.

Vrijwilligers bezoeken proactief inwoners van 75+ om hen te informeren en eventuele behoeften te signaleren. Waar nodig bieden we als gemeente geïndiceerde dagbesteding en waar gewenst en mogelijk helpen we mensen om een zinvolle daginvulling te vinden in het informele circuit (denk aan Welzijn op Dorpse Schaal, dagcentrum Oosterwolde en de Buurthaven). We bieden mantelzorgondersteuning en -waardering. De mantelzorgconsulent van het Gebiedsteam biedt informatie aan mantelzorgers en is aanspreekpunt voor mantelzorgers met ondersteuningsvragen. De mantelzorgconsulent houdt zich bezig met lotgenotencontact en het voorkomen van overbelasting. Er is ook aparte aandacht voor mantelzorgers van mensen met dementie. We subsidiëren het Alzheimercafé om inwoners die te maken hebben met dementie (waaronder veel mantelzorgers) te ondersteunen. In steeds meer dorpen is laagdrempelige dagbesteding, dit helpt mede om mantelzorgers te ontlasten. Al het ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers staat in de sociale kaart Ooststellingwerf. We gaan meer samenwerken met huisartsenpraktijken, fysiotherapeuten en andere zorgaanbieders om (overbelaste) mantelzorgers te vinden, bewustwording te creëren en overbelasting zoveel mogelijk te voorkomen. De uitkomsten van het onderzoek naar overbelaste mantelzorgers nemen we mee in het ontwikkelen van aanvullend instrumentarium.

Naast de doelgroep ouderen richten we ons ook op andere doelgroepen, zoals jonge mantelzorgers en mantelzorgers van zorgvragers met psychische problematiek. Bij de ondersteuning van mantelzorgers kijken we wat professioneel opgepakt wordt en wat met vrijwilligers gedaan kan worden. We gaan zo ruimhartiger mogelijk om met aanvragen van inwoners voor mantelzorgwoningen en prémantelzorgwoningen (uit 3.6 collegeakkoord). We zetten in op een ketenaanpak valpreventie waarbij we als leidraad nemen dat ouderen zo lang mogelijk vitaal thuis kunnen wonen. Met verschillende interventies stimuleren we bewegen en gezonde voeding voor ouderen. Maatschappelijk effect J: Mensen voelen zich veilig We bekostigen Veilig Thuis, het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. We betalen mee aan de Kindertelefoon. We dragen bij aan de aanpak voor mensen met verward gedrag. Verder zetten we ons in om bepaalde thema's bespreekbaar te maken, bijvoorbeeld paarse vrijdag (seksuele en genderdiversiteit) et cetera. Maatschappelijk effect K: Mensen leven in een gezonde leefomgeving We zetten in op een gezonde, beweegvriendelijke en leeftijdsvriendelijke omgeving en op het makkelijk maken van gezonde keuzes. In het programma Omgevingswet en -visie is gezondheid een vast onderdeel en opgenomen in de omgevingsvisie en omgevingsplan.

In de aandachtsgebieden investeren we onder meer in de verbetering van de fysieke leefomgeving. Via het accommodatiebeleid zetten we in op ontmoetingsplekken die uitnodigen tot bewegen en verbinding tussen generaties. We dragen bij aan de realisatie van een dekkend AED netwerk met burgerhulpverlening. Wat merkt de inwoner ervan H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden J. Mensen voelen zich veilig K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving 40

Wat mag het kosten • U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 een aantal structurele budgetten beschikbaar gesteld: € 45.000 voor eenzaamheidsbeleid, € 50.000 voor positieve gezondheid/bloeizones en € 7.500 voor dementievriendelijke gemeente. • Voor 2024 ontvangen we SPUK middelen voor uitvoering van het GALA beleid. Voor de aanpak van overgewicht en obesitas is dat € 27.983. Voor de ketenaanpak valpreventie is dat € 75.951. Voor de gezonde leefomgeving is dat € 15.990. • Voor het voortzetten van 'Jongeren op gezond gewicht' (JOGG) is in 2023 voor in 2023 en 2024 € 30.000 beschikbaar gesteld. • De subsidie voor VraagElkaar was tot nu toe incidenteel. Voorgesteld wordt dit vanaf 2024 voor een bedrag van € 43.000 structureel te dekken uit het bestaande budget van Aanpak Eenzaamheid. Beleidskaders • Visie op samenleven 2020 -2024 • Doe-agenda I 'Gelukkig en gezond ouder worden' 2021 • Doe-agenda HK 'Positieve gezondheid en gezonde leefomgeving' 2022 • Sport- en beweegnota zuidoost Friesland 2017-2021 • Lokaal sportakkoord (2020) • Preventie en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024 • Friese Preventieaanpak • Friese samenwerkingsagenda • Gemeenschappelijke regelingen GGD, binnen VRF. • GALA akkoord

Thema 7.2 Duurzaamheid, riolering en afval Wat willen we bereiken Duurzaamheid Het is onze ambitie om CO² neutraal te zijn in 2030 om opwarming van de aarde en daarmee verandering van het klimaat tegen te gaan. Hierdoor liggen er belangrijke opgaven in de energietransitie, het vergroten van de biodiversiteit en het stimuleren van een circulaire economie. We benutten het Biosintrum, en het daar gevestigde leer- en kenniscentrum Bodem, zo optimaal mogelijk voor onderzoek naar en ontwikkeling van mogelijkheden die ons bij deze opgaven helpen. Wij willen in 2030 CO² neutraal zijn. Om dit bereiken streven we naar: • Energieneutraal te zijn in 2030 door het gebruik van energie te verminderen en het lokaal opwekken van duurzame energie en duurzame mobiliteit te stimuleren. • Klimaatbestendig te zijn in 2030 door het vergroten van de biodiversiteit en de verbetering van de bodemgezondheid te stimuleren. • Circulair te zijn in 2030 door kringlopen meer sluitend te maken. Afval •

• • •

Voldoen aan de VANG-doelstelling van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). Met de invoering van Diftar+ en het verder optimaliseren van de nascheiding van restafval in 2021 is het doel om in 2023 te kunnen voldoen aan de landelijke richtlijn om 75% van het huishoudelijk afval te scheiden en maximaal 100 kg per inwoner per jaar aan te verbranden restafval te hebben. We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 van 30 kg restafval per inwoner per jaar. Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan. Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen. Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen.

Wat gaan we ervoor doen Duurzaamheid Energieneutraal zijn in 2030 • We zetten in op het verminderen van het gebruik van energie en gaan door met het stimuleren van energiebesparingsprojecten.

• • • • • • • •

Naast de landelijke subsidiemogelijkheden, faciliteren we woningeigenaren in de energietransitie door o.a. het verstrekken van duurzaamheidsleningen voor energiebesparende maatregelen. Voor inwoners in energiearmoede zorgen we bij verduurzaming voor extra ondersteuning. In samenwerking met woningcorporaties zorgen we voor extra aandacht voor verduurzaming en isolatie van huurwoningen. Naast verduurzaming thuis, gaan we ondernemers stimuleren in de verduurzamingsopgave, o.a. door het faciliteren in verduurzamingsadvies. Voor de duurzame opwekking van energie geven we prioriteit aan projecten voor zon op dak, bijvoorbeeld bij ondernemers met bedrijfspanden en bijgebouwen met groot dakoppervlak. De grote uitdaging bij nieuwe projecten voor duurzame energie is de beperkte capaciteit op het elektriciteitsnetwerk. We stimuleren pilotprojecten op het gebied van lokale opslag van energie en slimme energienetwerken om vraag en aanbod op lokaal niveau op elkaar af te stemmen. Een groot deel van de energievraag wordt gebruikt voor het verwarmen van woningen en gebouwen. De Transitievisie Warmte en de bijbehorende wijkuitvoeringsplannen voeren we uit. We stimuleren fietsgebruik en openbaar vervoer. Ook zetten we in op projecten voor deelmobiliteit en het vergroten van het aantal laadpalen voor elektrische auto’s.

Klimaatbestendig zijn in 2030 • We willen de klimaatbestendigheid van de openbare ruimte vergroten om wateroverlast bij piekbuien te voorkomen. • We zorgen bij initiatieven, zoals de ontwikkeling van binnenstedelijke woningbouwlocaties, voor een klimaatbestendige openbare ruimte, met voldoende (biodivers) groen. • We moedigen inwoners aan om aan de slag te gaan met het verbeteren van bodemgezondheid en het vergroten van de biodiversiteit in eigen tuin en buurt. • Wij geven zelf het goede voorbeeld en passen onze manier van maaien aan op het verbeteren van de biodiversiteit. • We gaan door met de uitvoering van de projecten uit het biodiversiteitsplan samen met de verschillende plaatselijk belangen in de dorpen. • We stimuleren en faciliteren het vergroenen van schoolpleinen, ook vanuit onze doelstellingen ten aanzien van positieve gezondheid. Circulair zijn in 2030 • Voor het hergebruik van grondstoffen stimuleren we een duurzame circulaire en biobased economie. Dit doen we o.a. door de samenwerking en kennisuitwisseling tussen ondernemers, onderwijs en kennisinstellingen te stimuleren. • We willen de komende periode ambitieus aan de slag met de verdere doorontwikkeling van Biobased Economy. • We willen ondernemers faciliteren om de kansen van een BioBased Economy te verzilveren. • We voeren projecten uit de uitvoeringsstrategie circulaire economie uit.

• We geven het goede voorbeeld door ons inkoop- en aanbestedingsbeleid zo duurzaam en circulair mogelijk te maken. • We willen kennisdeling en kennisontwikkeling over biobased materialen en producten tussen ondernemers, onderwijs, kennisinstellingen stimuleren. • We hebben met onze partners een leer- en kenniscentrum Bodem gerealiseerd als onderdeel van de Regio Deal. • We ondersteunen lokale initiatieven die de voedselketens verkleinen en kringlopen meer sluitend maken. Riolering & Water We geven doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. De wijze waarop we dat doen is omschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan 20202024 (GRP). In dit GRP is vastgesteld dat: • Alle kwaliteitsprofielen op 'basis' staan (met uitzondering van het profiel: transport van afvalwater, dat staat op 'hoog'). • Er nader onderzoek wordt gedaan naar de wijze waarop de gemeentelijke afvalwaterketen bij kan dragen aan het CO²-neutraal maken van de gemeente. • Er invulling wordt gegeven aan het onderwerp klimaatadaptatie op gebied van regenwateroverlast.

• Afval • • • • • • •

Er nader wordt gekeken waar besparing mogelijk is door te zoeken naar duurzame oplossingen.

Wij gaan samen met onze inwoners, vrijwilligers en Omrin volop aan de slag met het verder verbeteren van afvalscheiding, om in 2025 de VANG-doelstelling te kunnen realiseren. Voor afvalpreventie en het verbeteren van afval scheiden loopt de Friese communicatiecampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Deze provinciale campagne heeft geen einddatum. Onderzoeken welke instrumenten ingezet kunnen worden om preventie van afval en hergebruik verder te stimuleren. Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de hoeveelheid Grof Huishoudelijk Afval en Bouw&Sloopafval te verminderen en/of beter te scheiden. We gaan de bestaande projecten uit het beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak zwerfafval 20142022 continueren. Op het Stellingwerf College geven we invulling aan projecten rondom (zwerf)afval. Samen met ondernemers en Nederland Schoon monitoren we winkelgebieden op zwerfafval en houden we gezamenlijk opruimacties.

Zwerfafval Vanaf 2023 ontvangen gemeenten geen vergoeding meer voor de aanpak zwerfafval. We willen ons blijven inzetten op gedragsbeïnvloeding en participatie en het uitvoeren van zwerfafvalprojecten bij basis en voortgezet onderwijs. Daarnaast willen we onze vrijwilligers in de aanpak van zwerfafval blijven faciliteren met opruimspullen en het afhalen van het door hen gevonden zwerfafval. Verbonden partij: Omrin (Afvalsturing Friesland NV en NV Fryslân Miljeu) is het bedrijf van en voor gemeenten voor de reinigingstaken. Afvalsturing Friesland NV verwerkt het ingezamelde huishoudelijke afval en exploiteert de gemeentelijke milieustraat. De BV Fryslân Miljeu Zuidoost zamelt huishoudelijk afval in en voert voor ons de reinigingstaken uit, zoals straatvegen, onkruid borstelen en kolken reinigen. Wat merkt de inwoner ervan • Meer (financiële) mogelijkheden om aan de slag te gaan met duurzaamheid. • Steeds meer mensen treffen (zichtbaar) duurzame maatregelen. Zoals isolatie van de woning of de aanleg van zonnepanelen. • Steeds meer mensen worden geadviseerd over de maatregelen die ze kunnen treffen om hun woning te verduurzamen. • Inwoners worden betrokken bij het maken van het biodiversiteitsplan. • Basisschoolkinderen krijgen structureel les over duurzaamheid. • Alle basisschoolkinderen in de gemeente doen ieder jaar mee aan een project over duurzaamheid.

Familie en buren worden betrokken bij huiswerk of presentaties. • We dragen zichtbaar de BBE-ambities en -identiteit uit, onder andere via onze social media kanalen. • We continueren bestaande samenwerkingen en er ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden en netwerken. • De gebruikers merken dat de kwaliteit en veiligheid behouden blijft of vergroot wordt door het uitvoeren van klein en grootschalig onderhoud aan de riolering. • Bewustwording: Diftar+ -afrekensystematiek is ingevoerd. • Van Afval Naar Grondstof: de provinciale communicatiecampagne SHWAE (Samen Halen We Alles Eruit) en gemeentelijk communicatie moeten samen leiden tot minder afval en verbeterde afvalscheiding. • Milieustraat: service door ruime openingstijden blijft behouden. • Schone straten. • Afval scheiden: de milieustraat aan de Nanningaweg richten we optimaal in voor het scheiden van nog meer afvalstromen. • Zwerfafval: inwoners roepen we regelmatig op mee te doen aan opruimacties. Inmiddels zijn er in alle dorpen vrijwilligers (150) die zwerfafval opruimen. Met basisscholen houden we jaarlijks de Himmelwike en met het voorgezet onderwijs doen we op maat gemaakte zwerfafvalprojecten.

Wat mag het kosten • Jaarlijks is een bedrag van € 70.000 opgenomen voor de uitvoering van milieu/duurzaamheidsbeleid. Vanaf 2020 is aanvullend een uitvoeringsbudget van € 100.000 beschikbaar voor het Programma Duurzaamheid (conform uw besluit bij de begroting 2020). • Voor de periode 2021-2025 heeft u het resterende budget van € 253.000 uit het Programma BBE 2016–2020 beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de opgave Biobased produceren binnen het nieuwe Programma Duurzaam Ooststellingwerf. • Voor de periode 2023 t/m 2026 is € 250.000 per jaar extra uitvoeringsbudget beschikbaar voor het verder verbreden en versnellen van onze aanpak duurzaamheid. • Voor de periode 2023 t/m 2025 hebben wij klimaatmiddelen van het Rijk ontvangen (CDOKE), ca. € 525.000 per jaar. De CDOKE is een regeling ter vergroting van de capaciteit van decentrale overheden (o.a. loonkosten eigen personeel en inhuur) voor klimaat- en energiebeleid. Met deze klimaatmiddelen hebben wij een aantal projectleiders duurzaamheid aangenomen. De verwachting is dat deze middelen ook voor de periode 2026 - 2030 beschikbaar komen. • Waarschijnlijk komen er de komende jaren meer rijksmiddelen vrij voor de aanpak en projecten ten aanzien van duurzaamheid, isolatie van woningen, etc.

Van deze mogelijkheden gaan wij zo veel mogelijk benutten en wij houden de raad van deze ontwikkelingen op de hoogte via de reguliere P&C cyclus. • De bekostiging van de gemeentelijke watertaken is vastgelegd in het GRP. • De kosten van afvalinzameling verrekenen we met onze inwoners via de afvalstoffenheffing. • Vanaf 2023 ontvangen gemeenten geen vergoeding meer voor de aanpak van zwerfafval. De kosten van aanpak zwerfafval, zoals de zwerfafvalprojecten met het onderwijs en het faciliteren van vrijwilligers komen daardoor geheel ten laste van de begroting afvalinzameling 2023. • U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 besloten om extra lasten aan afval toe te rekenen en hiermee in 2022 € 37.500, in 2023 € 75.000, in 2024 € 112.500 en vanaf 2025 € 150.000 te besparen. De uitwerking hiervan komt bij het vaststellen van de tarieven bij u terug.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Ooststellingwerf&id=96107287-ac9d-43b1-9d66-f1b0369df90a