Bijlage 2 - Omgevingsvisie Ooststellingwerf
Tekst van het document
Donkerbroek groeit snel met allerlei ambachten en kleine bedrijvigheid. De ligging aan de Opsterlânske Kompanjonsfeart helpt daarbij. Nu is de aansluiting op de N381 de belangrijkste verbinding met de wijde omgeving. Haule blijft een landelijk dorp. Hier bepalen vooral landbouw en boerderijen het beeld. Gemeenschapszin Bijzonder is dat de coöperatiegedachte in de dorpen al vanaf het begin van de vorige eeuw belangrijk wordt. En nog steeds zien we deze samenredzaamheid terug. Veel voorzieningen worden door de dorpen zelf beheerd, zoals het zwembad Haulewelle. In Donkerbroek zorgt de oudejaarsploeg niet alleen met oud en nieuw voor vertier in het dorp, maar organiseert door het jaar heen activiteiten.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 42
5.2
Waar willen we aan werken?
5.2.1 Ons toekomstbeeld Het noordelijk deel van onze gemeente is een gebied met een goede mix van natuur en agrarische gronden. Er is voldoende ruimte voor een toekomstbestendige agrarische sector. De landbouw de grootste beheerder van het landelijk gebied. We zien de contrasten in het landschap: bebouwde en beplante linten met open gebieden en mooie vergezichten daartussen. De beekdalen vervullen hun functie in de waterhuishouding en er is ruimte voor natuurontwikkeling en passende landbouw. Met de fiets en te voet zijn alle landschappelijke verschillen goed te beleven. Het Blauwe Bos is het natuurlijke hart van het gebied. Hier gaan natuur en recreatie samen op. Verblijfsrecreatie is in dit gebied vaak kleinschalig en divers. In de dorpen is het goed wonen en leven. De woningvoorraad is op orde en de sociale samenhang hoog. Haulerwijk is het grootste dorp: hier zijn de bovenlokale sport- en zorgvoorzieningen in het gebied gebundeld.
5.2.2 Onze ambities
Ambitie 1 - Uniek Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Beschermen natuurwaarden;
-
Benutten en ontwikkelen van de beekdalen voor de waterhuishouding, natuur en landbouw;
-
Ontwikkelingen passen in het landschap en versterken de kwaliteiten van het landschap;
-
Blauwe Bos als belangrijk recreatie- en natuurgebied in dit gebied behouden;
-
Verder bouwen aan de bestaande lintstructuren;
-
Goede wandel- en fietsverbindingen tussen de dorpen;
-
Sterke (recreatieve) koppelingen met Veenhuizen.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 43
Hoe doen we dat? De ontwikkelingsgeschiedenis van het noordelijk deel van onze gemeente zien we nog steeds terug in het landschap en de dorpen. Deze geschiedenis is de basis van de kwaliteiten van het gebied. En op deze basis bouwen we verder.
Landschap We vergroten de landschappelijke kenmerken van het gebied en beschermen de natuurwaarden in het gebied. Dat doen we door ontwikkelingen in het landelijk gebied bijvoorbeeld te verbinden met het versterken van de (structuur van) houtsingels. Of we maken vaarten en wijken beter zichtbaar. Ook vragen we van alle ontwikkelingen dat ze worden ingepast in de landschappelijke opzet van het gebied. De beekdalen vragen extra aandacht. Door de klimaatverandering staat hun waterhuishoudkundige functie voorop. Die moet op orde zijn. Bij de inrichting van de beekdalen combineren we waterberging en het tegengaan van veenoxidatie waar dat kan met natuurontwikkeling en passende landbouw. Toegankelijkheid We gaan door met het recreatief toegankelijk maken van het landelijk gebied. Zo stimuleren we sport en beweging en verbinden we het noordelijk deel nog beter met het recreatieve netwerk in de rest van de gemeente en onze buurgemeenten. Daarbij richten we ons in het bijzonder op het nog beter verbinden van dit gebied met Veenhuizen, dat is voorgedragen als UNESCO Werelderfgoed. We maken goede wandel- en fietsverbindingen tussen de dorpen en rond de dorpen mogelijk. Omdat de dorpen in dit gebied lange linten zijn, is er juist hier veel behoefte aan een dorpsommetje. We dagen onze inwoners uit om missende verbindingen met ons te delen en samen te kijken wat we kunnen realiseren.
Linten De bebouwing in het gebied concentreert zich van oudsher in de dorpslinten. De meeste erven liggen aan de weg. Dat beeld houden we vast. Voor nieuwe (gebouwde) ontwikkelingen kiezen we daarom bij voorkeur voor locaties in de linten van de dorpen. Nieuwbouw kan zo ook een bijdrage leveren aan de versterking van het landschaps- of straatbeeld ter plekke. Daarbij mag de inbreiding in de linten niet ten koste gaan van doorzichten vanuit de linten. We willen dat vanuit het dorp het landschap zichtbaar en voelbaar blijft en voorkomen dat nieuwbouw leidt tot het aan elkaar groeien van dorpslinten. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 44
Ambitie 2 - Vitaal Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Bestaande bundeling van sportvoorzieningen in Haulerwijk houden;
-
Basisvoorzieningen in ieder geval in Haulerwijk en Donkerbroek houden;
-
Ruimte geven voor nieuwe woningen binnen de dorpen door inbreiding;
-
Toevoegen van nieuwe woningen ook als uitbreiding van Haulerwijk en Donkerbroek;
-
Stimuleren van lokale initiatieven voor woningbouw voor jongeren en ouderen.
Hoe doen we dat? Voorzieningen Haulerwijk en Donkerbroek zijn de grootste dorpen in dit gebied. In deze dorpen zijn de basisvoorzieningen op orde. Haulerwijk heeft op het gebied van zorg een aanvullende rol. Dat komt door de aanwezigheid van een verpleeghuis in het dorp. Het dorp onderscheidt zich daarnaast als sportdorp met een (gemeenschappelijk) zwembad, skeelerbaan, sporthal en meer. Dat houden we vast en daar zetten we blijvend op in. In de kleine dorpen is de gemeenschapszin veel belangrijker dan een veelheid aan voorzieningen. We ondersteunen als gemeente waar nodig de activiteiten in deze dorpen. Daarnaast blijven we inzetten op het bieden van zorg op maat en dicht bij de inwoner waar dat kan. Woningbouw In het gebied moet voldoende ruimte zijn om te wonen voor jong en oud. In de grote dorpen zoeken we naar mogelijkheden om nieuwe woningen toe te voegen. Onze insteek is te bouwen naar behoefte. Nieuwbouw kan in deze dorpen ook uitbreiding zijn van het bestaande dorp. Bij uitbreiding van dorpen verbinden we meerdere doelen aan elkaar: woningbouw combineren met bijvoorbeeld natuur, landschapsontwikkeling en verduurzaming. Haule en Waskemeer zijn vooral woondorpen. Goed wonen in een groene omgeving staat hier voorop. In deze dorpen zorgen we dat er passende woningen zijn voor jong en Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 45
oud. We ondersteunen lokale initiatieven voor woningbouw voor jongeren en ouderen van harte. Het liefst zelfs in combinatie zodat zorgen voor en ‘omtinke foar elkoar’ meer natuurlijk wordt. Daarbij zoeken we eerst de ruimte in het omvormen van bestaande panden en erven of het beperkt toevoegen van nieuwe woningen in de bestaande linten. Daarna kijken we naar uitbreiding op kleine schaal bij het dorp.
Ambitie 3 - Bruisend Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Een sterke, toekomstbestendige agrarische sector die de ruimte heeft en krijgt;
-
Verblijfsrecreatie die toegevoegde waarde heeft voor het gebied;
-
Behouden van Donkerbroek en Haulerwijk als lokale koopcentra;
-
Ruimte voor bedrijven bij Haulerwijk.
Hoe doen we dat? Landbouw De landbouw is belangrijk in het noordelijk deel van de gemeente. In dit deelgebied heeft de landbouw nu en in de toekomst de meeste ruimte, met boerenbedrijven die een duurzame toekomst tegemoet gaan. Schaalvergroting kan daarin een plek krijgen. Waar boeren stoppen, gaan we ruimhartig om met het toestaan van nieuwe functies in vrijkomende agrarische bebouwing als dat geen belemmeringen geeft voor omliggende woningen of bedrijven. Verblijfsrecreatie Ook verblijfsrecreatie verdient een plek in het landelijk gebied. De nadruk ligt op vormen van recreatie die kleinschalig zijn, die wat toevoegen aan het bestaande aanbod. Voor verblijfsrecreatie zien we vooral ruimte in de linten en op bestaande erven. We willen geen grote parken midden in de open gebieden. Koopcentra Haulerwijk en Donkerbroek blijven de lokale koopcentra. We geven daarbij de ruimte om winkelvoorzieningen en voorzieningen rond zorg en cultuur (zoals huisarts en bibliotheek) in deze dorpen te bundelen omdat clustering uiteindelijk de sterkste drager Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 46
is voor behoud. We ondersteunen het lokale initiatief en ondernemerschap in deze dorpen. We zien ook mogelijkheden voor meer hybride oplossingen waarbij een menging van functies mogelijk is; bijvoorbeeld een kapper die ook een cadeauwinkel heeft of een verpleeghuis met restaurant voor het hele dorp. Bedrijven De bedrijvigheid in dit gebied concentreert zich vooral in Haulerwijk. Dat blijft zo. We onderstrepen het belang van deze bedrijvigheid voor de werkgelegenheid in de regio en voor het dorp zelf. Het bedrijventerrein in Haulerwijk is bijna vol. Maar we blijven bedrijven ondersteunen die willen groeien of zich nieuw willen vestigen. Ook als we daarvoor nieuw bedrijventerrein moeten ontwikkelen.
Ambitie 4 - Bereikbaar Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Veilige dorpscentra met verblijfskwaliteit;
-
Goede verbindingen met Drachten, Groningen en Oosterwolde.
Hoe doen we dat? Dorpscentra De dorpen zijn allemaal lange linten. Het karakter van de lintdorpen betekent dat de belangrijkste verkeersverbindingen door het hart van het dorp lopen. Dat zorgt voor drukte en levendigheid, maar soms ook voor lastige verkeerssituaties. Voor ons staat een goede, veilige inrichting van die wegen voorop. Daarbij zorgen we ook dat de verblijfskwaliteit van het gebied op orde is. Zodat het openbaar gebied een aantrekkelijke aanblik is van het dorp. Want deze wegen zijn ook het visitekaartje! Openbaar vervoer Het noordelijke deel van de gemeente richt zich vooral op grote kernen als Drachten, Assen en Groningen en dorpen als Leek en Roden en natuurlijk Oosterwolde. Met de auto zijn al deze plaatsen goed bereikbaar. Goede verbindingen met het openbaar vervoer, vooral richting Drachten en dan verder naar Leeuwarden en Groningen, vinden we voor dit gebied van groot belang. Daar vragen we voortdurend aandacht voor. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 47
Ambitie 5 - Toekomstbestendig Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Meer biodiversiteit door versterking van de landschappelijke waarden van het gebied binnen en buiten de dorpen;
-
Ondersteunen van de plannen van Haule voor slimme energiesystemen in hun dorp als pilot voor de hele gemeente.
Hoe doen we dat? Biodiversiteit Een van onze doelen is het vergroten van de biodiversiteit. In het noordelijk deel van de gemeente koppelen we deze ambitie aan het versterken van de landschappelijke waarden van het gebied. Bijvoorbeeld door de aanleg van meer natuurvriendelijke oevers te stimuleren, houtsingels te herstellen en uit te breiden en natuurinclusieve landbouw te ondersteunen. Initiatiefnemers moeten bij plannen in het landelijk gebied aandacht hebben voor het vergroten van de biodiversiteit. Haule In Haule is het dorp bezig met het ontwikkelen van slimme energiesystemen (smart grid) die het dorp van duurzame energie kunnen voorzien. Dat idee stimuleren we van harte. We willen graag dat Haule een pilotfunctie kan vervullen als duurzaam dorp voor de andere dorpen in onze gemeente.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 48
6 Gebiedskompas Het westelijke Ooststellingwerf
6.
Gebiedskompas: Het westelijke Ooststellingwerf - Lommerrijke regio langs de Tsjonger en Linde -
6.1
Karakter
Waardenkaart gebied het westelijke Ooststellingwerf
Waarden van het gebied: -
Structuur van zandruggen met houtsingels en beekdalen daartussen;
-
Variatie in beslotenheid van de linten en open gebieden daartussen;
-
Grote afwisseling tussen natuur- en cultuurgronden;
-
Oldeberkoop met haar historische en beschermd dorpsgezicht;
-
Rijk verenigingsleven en sterke sociale samenhang;
-
Veel cultuurhistorische waarden zoals: •
Verschillende zuivelfabrieken;
•
Relatief veel rijksmonumenten;
•
States en buitenplaatsen;
•
Klokkenstoelen;
•
Molen (de Weyert met museum Oold Ark) en tjaskers. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 50
Beschrijving van het gebied In het westelijke Ooststellingwerf liggen de lange zandruggen van Oldeberkoop en Nijeberkoop tot aan Makkinga en Langedijke. Ook Elsloo rekenen we tot het westelijke Ooststellingwerf. Oude macht Het is een gebied met een lange historie. Het is gebied waar het Stellingwerfs nog veel te horen is. Het is ook het gebied waar vroeger ‘de macht’ was gevestigd: het oude gemeentehuis in Oldeberkoop, het gerechtsgebouw in Makkinga. States en klokkenstoelen zijn monumentale sporen van weleer. In Oldeberkoop is de rijke historie van het dorp goed zichtbaar. Niet voor niets is het gebied rond de kerk met allerlei monumentale panden aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Lintdorpen De dorpen zijn allemaal lintdorpen die op zandruggen liggen. Aan weerszijden van de zandruggen liggen de beekdalen van de Tsjonger en de Linde. De belangrijkste, doorgaande wegen volgen ook de zandruggen. Haaks erop liggen de kavels, van elkaar gescheiden door houtsingels en bosstroken. Doorzichten vanuit het dorp naar het landelijk gebied zorgen voor een sterke relatie tussen het dorp en de omgeving. In Elsloo is de nabijheid van het Drents-Friese Wold merkbaar en zichtbaar. Afwisseling We merken de grote afwisseling tussen bebouwde kavels, bosgebiedjes en open kavels en weides. Als een soort streepjescode markeren ze het landschap.
Sommige bosgebieden zoals de Dellebuursterheide, Diakonievene en de Schaopedobbe zijn waardevolle plekken voor de natuur en de recreatie en voor de naastgelegen dorpen. Cultuur Het gebied staat bekend om haar cultuur en cultuurtoerisme. We kennen Open Stal en de kunstroute door de parkbossen bij Oldeberkoop. In de dorpen is veel gemeenschapszin en samen wordt veel gedaan en opgepakt rond sport, spel en ontspanning.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 51
6.2
Waar willen we aan werken?
6.2.1 Ons toekomstbeeld Het westelijke Ooststellingwerf staat vooral op cultureel vlak op de kaart. Het is ook een gebied met veel cultuurhistorische waarden in een gevarieerd landschap. Natuur en landbouw, bosgebieden en dorpen wisselen elkaar af op de zandruggen. Het landschap is nog multifunctioneler dan hoe we het nu al kennen.
De weidse beekdalen vormen een mooi contrast met de beslotenheid van de zandruggen. In de beekdalen worden functies als waterberging en –afvoer, natuur en landbouw gecombineerd.
Het gebied is geliefd bij de inwoners en in trek bij de toeristen en recreanten. Het gebied vormt daarbij een aanvulling op het recreatieve aanbod dat we in Appelscha te bieden hebben. Niet alleen door andere, aanvullende vormen van verblijfsrecreatie, maar ook doordat het gebied optimaal is opgenomen in onze wandel- en fietsnetwerken.
De dorpen zijn de levendige centra in het gebied. Oldeberkoop is het grootste dorp met de meeste voorzieningen. Makkinga en Elsloo onderscheiden zich als lommerrijke woondorpen waar verschillende functies nog te vinden zijn. In Langedijke en Nijeberkoop staat het landelijk wonen voorop. De voorzieningen in deze dorpen zijn beperkt, maar de gemeenschapszin is er onverminderd groot.
6.2.2 Onze ambities
Ambitie 1 - Uniek Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Beschermen van de (cultuur)historische, natuurlijke en landschappelijke kwaliteiten en in het bijzonder het beschermd dorpsgezicht van Oldeberkoop;
-
Voor nieuwe functies waar mogelijk ruimte zoeken binnen bestaande structuren;
-
Een nog gevarieerder landschap waar landbouw en natuur samen doorgroeien;
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 52
-
Een optimaal ontsloten gebied voor recreanten en toeristen, als verlengde van het gebied rond Appelscha;
-
Versterken van de (recreatieve) koppelingen met de regio ZO-Fryslân en richting de Weeribben en Wieden.
Hoe doen we dat? Erfgoed en linten We beschermen ons erfgoed. In Oldeberkoop staat behouden en zichtbaar houden van de historische kwaliteiten van het beschermde dorpsgezicht voorop bij alle ontwikkelingen in het dorp. We bouwen bij nieuwe (gebouwde) ontwikkelingen waar dat kan verder aan de structuur van linten die de dorpen zo kenmerkt. Deze ontwikkelingen moeten wel een positieve bijdrage leveren aan het landschaps- of straatbeeld. En we willen niet dat nieuwbouw leidt tot het aan elkaar groeien van dorpslinten. De kenmerkende verweving van landschap en lint moet blijven. Landschap Het westelijke Ooststellingwerf kenmerkt zich door veel landschappelijke afwisseling. Deze afwisseling, samen met de rijke historie, maakt het gebied uniek. We willen de grote variatie in het landschap verder versterken. Dat doen we door natuur en landbouw nog meer samen op te ontwikkelen in dit gebied. We vergroten de afwisseling van kleine stukken natuur, bosstroken, houtsingels, weilanden en bouwlanden. Ook vragen we van alle ontwikkelingen dat ze worden ingepast in de landschappelijke opzet van het gebied.
De beekdalen vragen extra aandacht. In het licht van de klimaatverandering moet hun waterhuishoudkundige functie op orde zijn. Daar werken we nu al aan, en daar blijven we aan werken. De beekdalen van de Linde en de Tsjonger maken met naastgelegen natuurgebieden onderdeel uit van de ecologische hoofdstructuur. Bij de inrichting van de beekdalen combineren we waterberging en het tegengaan van veenoxidatie met natuurontwikkeling en passende landbouw. Recreatie Wij zien het als een gebied met veel recreatieve belevingswaarde. Zeker als we de variatie in het landschap nog verder vergroten, vergroten we ook de recreatieve aantrekkingskracht. Door de recreatie in dit gebied te versterken kunnen we mogelijk Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 53
een deel van de recreatieve druk rond Appelscha spreiden naar een bredere regio. Daarnaast liggen er ook kansen voor een sterkere koppeling met de Weerribben en Wieden. Binnen de regiodeal werken aan een versterking van het recreatieve netwerk in zuidoost Fryslân.
Ambitie 2 - Vitaal Ooststellingwerf
Waar zetten we op in? -
Ruimte geven voor nieuwe woningen binnen de dorpen of door functieverandering in de oude dorpslinten;
-
Stimuleren van lokale initiatieven voor woningbouw voor jongeren en ouderen;
-
Breder inzetten van bestaande buitensportfaciliteiten.
Hoe doen we dat? Voorzieningen Oldeberkoop is het grootste dorp in dit gebied. Het dorp is en blijft de plek waar veel voorzieningen voor en van het gebied zijn gebundeld. De nieuwe multifunctionele accommodatie vervult daarin een belangrijk rol. In Elsloo en Makkinga ligt de nadruk op het zo lang mogelijk kunnen wonen in het eigen dorp, waar samenredzaamheid voorop staat. Voor Langedijke en Nijeberkoop is het ‘vrij’ wonen in een prachtige omgeving met grote gemeenschapszin de grootste trekker. In alle dorpen is er een bruisend verenigingsleven en een echt dorpsgevoel. Dit is belangrijk voor de leefbaarheid in de dorpen. Dat blijven we ondersteunen. Ook zetten we in op het bieden van zorg op maat en dicht bij de inwoner waar dat kan.
Woningen We zien in het gebied vraag naar nieuwe woningen. Daar bieden we ruimte voor. Er moeten woningen zijn voor jong en oud, zodat een ieder die dat wil, in eigen dorp kan starten en oud kan worden. Maar we bouwen alleen naar behoefte, daarom voeren we nu een woningmarktonderzoek uit.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 54
In de linten is er ruimte voor het omzetten van andere functies naar wonen. In Oldeberkoop kan nieuwbouw ook uitbreiding zijn van het dorp. We denken daarbij vooral aan woningbouw voor jongeren, jonge gezinnen of ouderen. Daarbij koppelen we woningbouw ook aan kansen voor recreatieve versterking en landschapsontwikkeling.
In de andere dorpen bieden we maatwerk. We geven daar ruimte voor nieuwbouw, passend bij de maat en schaal van het dorp en als initiatief vanuit het dorp. We stimuleren plannen die een bijdrage leveren aan de gemeenschapszin die de dorpen zo kenmerkt. Bijvoorbeeld voor woningbouw waar jong en oud of verschillende doelgroepen worden gecombineerd. Beweging We vergroten de aantrekkelijkheid van het landelijk gebied. Voor recreanten en toeristen, maar ook voor de inwoners. We zien dat dit gebied bij uitstek geschikt is voor (individuele) buitensport en beweging. Daarom staan we open voor initiatieven waarbij de terreinen in het gebied breder inzetbaar worden voor buitensportactiviteiten.
Ambitie 3 - Bruisend Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Een goede balans tussen agrarische activiteiten en natuur in het landelijk gebied met ruimte voor experimenten;
-
Behoud van Oldeberkoop als lokaal koopcentrum;
-
Meer verblijfsrecreatie passend bij de aard van het gebied;
-
Ruimte voor de groei van bedrijven binnen de maat en schaal van hun omgeving.
Hoe doen we dat? Landbouw en natuur In het landelijk gebied wisselen natuur en landbouw elkaar af, steeds op korte afstand van elkaar. Dat maakt dit gebied zo gevarieerd. We zetten in op een goede en toekomstbestendige balans tussen agrarische activiteiten en natuur. Want beide zijn
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 55
essentieel voor de landschappelijke kwaliteiten van het gebied en de recreatieve aantrekkelijkheid daarvan. We zien zeker in dit gebied ruimte om te experimenteren met nieuwe, gecombineerde vormen van landbouw en natuur, zodat beide bestaansrecht hebben. Samen is misschien wel sterker! We zoeken naar kansen om natuur en landbouw te verbinden, bijvoorbeeld door nieuwe vormen van landbouw of natuurontwikkeling. We stellen ons daar als betrokken partner in op. Verblijfsrecreatie In dit gebied geven we meer ruimte aan verblijfsrecreatie. We denken vooral aan recreatieverblijven in het hogere segment, omdat daar de meeste behoefte aan is. Het gebied kan zo aanvullend worden op het gebied rond Appelscha, dat in toeristisch oogpunt al goed op de kaart staat. We willen geen grootschalige verblijfsrecreatie in de beekdalen. Dat past niet bij de weidsheid en de andere functies van het beekdal, vooral op het vlak van de waterhuishouding.
Winkels en voorzieningen Op dit moment is Oldeberkoop het lokale koopcentrum, en dat is in de toekomst ook zo. Om de dorpen in het gebied leefbaar te houden zien wij het belang van basisvoorzieningen in de dorpen. Dat vraagt om samenredzaamheid van de dorpen en ondernemers, maar dat vraagt ook creativiteit en ruimte om zo nodig winkels en voorzieningen als onderwijs, zorg en cultuur te combineren of samen te brengen. Wij bieden deze ruimte, zodat de voorzieningen als sterke drager blijven dienen voor de samenhang en levendigheid in de dorpen.
Bedrijven De bedrijvigheid in dit gebied is verspreid over de dorpen en in het buitengebied. Veel bedrijven hebben binding met de plek waar ze zijn gevestigd. In principe ondersteunen we de bedrijven en geven we ze de ruimte om te groeien ter plekke. Maar waar bedrijven zo groot worden dat ze ver boven de schaal van het dorp uitgroeien en de vervoersbewegingen zo veel worden dat er hinder ontstaat, gaan we in gesprek. Samen bekijken we of uitbreiding ter plekke of nieuwvestiging op een bedrijventerrein (in Oosterwolde) de beste oplossing is.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 56
Ambitie 4 - Bereikbaar Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Veilige fietsverbindingen naar de sportcomplexen en (middelbare) scholen in Oosterwolde;
-
Goede ontsluiting met het openbaar vervoer.
Hoe doen we dat? Fietsverbindingen Voor de dorpen is het van belang dat er goede verbindingen zijn met de dorpen waar voorzieningen zijn die in de eigen omgeving niet aanwezig zijn. Daarbij oriënteren de dorpen zich in eerste instantie op Oosterwolde als grootste dorp met alle voorzieningen. Voor een goede bereikbaarheid in en naar het gebied, zorgen we dat de veiligheid van de fietspaden op orde is. Ook onderzoeken we hoe we veilige routes vanuit de dorpen naar (de scholen en sportverenigingen in) Oosterwolde maken.
Openbaar vervoer Het openbaar vervoer maakt de verbindingen mogelijk met Wolvega en Drachten en van daar de grote steden. Veilige, aangename en goed bereikbare haltes bij deze belangrijke busverbinding maken het gebruik van het openbaar vervoer comfortabel. Bij Oldeberkoop en Makkinga past een dergelijke opstapplek. Daar gaan we verkennen.
Ambitie 5 - Toekomstbestendig Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Meer biodiversiteit en ruimte voor nieuwe teelten door gecombineerde vormen van natuur en landbouw.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 57
Hoe doen we dat? We werken samen aan een duurzame toekomst voor onze gemeente. Dit gebied leent zich bij uitstek om de biodiversiteit te vergroten door nieuwe gecombineerde vormen van natuurinclusieve landbouw of juist landbouwinclusieve natuur. Daarbij liggen er ook kansen voor het koppelen van nieuwe teelten aan onze biobased economy. We stimuleren en ondersteunen initiatiefnemers die innovatieve ideeën hebben om deze combinatie van natuur en landbouw die het gebied zo kenmerkt te versterken.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 58
7 Gebiedskompas Het Drentse Ooststellingwerf
7.
Gebiedskompas: Het Drentse Ooststellingwerf - Vertier en verblijf tussen grootse natuur -
7.1
Karakter
Waardenkaart gebied het Drentse Ooststellingwerf
Waarden van het gebied: -
De twee grote natuurgebieden: Fochteloërveen op het veen en Drents-Friese Wold op het zand;
-
Appelscha als belangrijke recreatieve trekpleister;
-
Relatief donker;
-
Ravenswoud als uniek beschermd dorpsgezicht waar de inrichting van het dorp en de omgeving nauw met elkaar samenhangen; Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 60
-
De voormalige werkkampen Ybenheer en Oranje als sporen van het verleden;
-
Grote recreatieve aantrekkingskracht en veel toeristisch-recreatieve mogelijkheden (routes, natuur, dagrecreatie, uitkijktorens).
Beschrijving van het gebied Het Drentse Ooststellingwerf is het zuidelijk deel van de gemeente. Het is het gebied rond Appelscha en twee unieke Natura2000-gebieden, die we delen met onze Drentse buren: het Fochteloërveen en het Drents-Friese Wold. De twee natuurgebieden zijn, behalve voor de natuur, ook belangrijk voor de toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht van het gebied. Zeker in Appelscha speelt het toerisme een belangrijke (economische) rol.
Appelscha Appelscha is een dorp met twee gezichten. Aan de rand van het Drents-Friese Wold ligt het dorp op het zand. Daar zijn ook de essen en oude boerderijen. Hier heeft Appelscha de onregelmatige opzet van een esdorp, zoals we die in Drenthe ook kennen. Langs de Opsterlânske Kompanjonsfeart is Appelscha een lintdorp. Hier ligt Appelscha op het veen. De rechtlijnige opzet van de ontginningen zie je in dit deel van het dorp terug. Fochteloo Fochteloo is ook een lintdorp op een zandrug tussen het veen. De bebouwing, met veel boerderijen, en de beplanting zorgen voor een besloten karakter van het lint in een verder open landschap. Doorzichten vanuit het dorp naar het landelijk gebied zorgen voor een sterke relatie tussen het dorp en de omgeving.
Ravenswoud Ravenswoud is het jongste dorp van de gemeente. De ontwikkeling van Ravenswoud hangt sterk samen met de veenontginningen ter plekke. De systematische ontginning van het gebied met een ritme van wijken haaks op de Lycklemavaort en Fochtelervaort is nog steeds goed herkenbaar. Het dorp en de Compagnonsbossen zijn nu samen een beschermd dorpsgezicht.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 61
Gemeenschapszin Zeker de kleine dorpen in het gebied hebben een sterke gemeenschapszin. In de dorpen wordt van alles ondernomen, maar er is ook een sterke samenwerking tussen de dorpen. Zo hebben de dorpen samen een historische fietsroute gemaakt en zijn er plannen om van de regio een gebied te maken dat is ingericht op gezond oud worden, een zogenaamde bloeizone. 7.2
Waar willen we aan werken?
7.2.1 Ons toekomstbeeld Het Drents-Friese Wold en het Fochteloërveen zijn de dragers van het gebied. Stuifzanden en levend hoogveen op steenworp afstand van elkaar. De natuurwaarden zijn er hoog. In de nacht zijn de gebieden een van de donkerste plekken van Fryslân.
Het landelijk gebied heeft een multifunctioneel karakter. Ecologische verbindingszones koppelen de verschillende natuurgebieden. Landbouw waar aandacht is voor de biodiversiteit vergroot de belevingswaarde van het gebied. De landschappelijke kwaliteiten zijn en blijven hoog.
We zien dat recreanten en toeristen het gebied goed weten te vinden. Appelscha vormt het hart van het gebied: aan vaarwater, tussen twee natuurgebieden en nabij het beschermde dorpsgezicht van Ravenswoud. Het dorp staat als centrum voor buitensport en -recreatie op de kaart en de watersport heeft er zijn plek gevonden. De Boerestreek en de Opsterlânske Kompanjonsfeart zijn de plekken waar alles samen komt. Het recreatieve aanbod in het gebied is breed. Er is een gevarieerd aanbod aan dagrecreatie en er zijn kwalitatief hoogwaardige verblijfsmogelijkheden.
Appelscha is een levendig dorp, het hele jaar door. Hier zijn alle voorzieningen te vinden op het gebied van sport, zorg en boodschappen. In Fochteloo en Ravenswoud is er ruimte voor jong en oud om te wonen. Het woningaanbod is daar op orde en de sociale samenhang groot als vanouds.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 62
7.2.2 Onze ambities
Ambitie 1 - Uniek Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
beschermen van de natuurlijke en landschappelijke kwaliteiten en in het bijzonder het beschermd dorpsgezicht van Ravenswoud;
-
uitbreiden van het netwerk van (recreatieve) verbindingen, ook over de gemeentegrenzen heen richting de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord en Veenhuizen;
-
ontwikkelen van nieuwe verbindingszones tussen de natuurgebieden;
-
voor nieuwe functies ruimte zoeken binnen de bestaande bebouwde structuren van de linten en de dorpen.
Hoe doen we dat? Verbindingen Het gebied is het hart tussen twee natuurparken en is meer dan de moeite waard. Het enorme zandgebied van de Kale Duinen en het unieke hoogveen bij Fochteloo zijn twee bijzondere werelden op fietsafstand. Natuur en landschap met hun bijbehorende trekpleisters geven het gebied een grote aantrekkingskracht. Om het bijzondere karakter van het gebied nog beter naar voren te brengen maken we onze verbindingen sterker: een stevig recreatief netwerk van Diever en Frederiksoord tot Veenhuizen. En van Elsloo tot Oldeberkoop en Makkinga, want dan kunnen we de recreatieve druk in onze gemeente over een groter gebied spreiden. Landschap We zetten in op het nog beter uitdragen, versterken van en bijdragen aan de landschappelijke kwaliteiten van het gebied. Nieuwe ontwikkelingen moeten aan de natuurlijke en landschappelijke kwaliteiten verder bouwen. We zoeken ruimte voor meer verbindingsgebieden en -zones tussen natuurgebieden om de biodiversiteit en de recreatieve beleving van het gebied nog verder te vergroten. Daarnaast werken we samen met de terreinbeheerders aan een toekomstbestendige
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 63
inrichting van het Drents – Friese Wold en het Fochteloërveen, waarbij natuurontwikkeling en recreatief gebruik zoveel mogelijk samen op gaan. Structuren Bij nieuwe ontwikkelingen in het gebied houden we in de basis vast aan bestaande structuren van dorpen en linten waar we functies een plek geven. Dat geldt in het bijzonder voor Ravenswoud met haar beschermd dorpsgezicht. Hier staat de samenhangende ontwikkeling van het dorp en haar Compagnonsbossen met de herkenbare structuur van vaarten en wijken voorop.
We kiezen eerst voor inbreiding en verder bouwen aan bestaande bebouwingslinten, voordat we kijken naar uitbreiding. Daarbij zijn we wel zorgvuldig. Nieuwbouw moet passen in de verkavelingsopzet en mag niet ten koste gaan van doorzichten vanuit de linten. Vanuit het dorp moet het landschap zichtbaar blijven. We zetten er op in dat nieuwbouw ook een kwalitatieve bijdrage levert aan het straat- en landschapsbeeld.
Ambitie 2 - Vitaal Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Appelscha als centrum van voorzieningen en evenementen;
-
Ruimte om te wonen voor jong en oud in alle dorpen, met de mogelijkheid tot uitbreiding bij Appelscha;
-
Stimuleren van lokale initiatieven voor woningbouw voor jongeren en ouderen.
Hoe doen we dat? Voorzieningen In dit gebied is Appelscha het centrale hart waar de voorzieningen zijn geclusterd, zowel op het gebied van sport, als zorg en detailhandel. Appelscha vervult een regionale functie voor omliggende sportverenigingen. Dat houden we zo. Net als de zorgfunctie, er zijn meerdere zorginstellingen in het dorp te vinden.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 64
In de kleine dorpen zijn niet de voorzieningen, maar de activiteiten de basis van een echt saamhorigheidsgevoel. De dorpen zijn ondernemend en werken veel samen. Dat ondersteunen we van harte en waar nodig. Evenementen Appelscha is een toeristisch dorp met veel evenementen. Dat vinden we belangrijk. Er moet, zeker rond de Boerestreek, voldoende ruimte zijn om deze evenementen te organiseren. Dat daar drukte en enig lawaai mee gepaard gaat begrijpen we, zo lang het niet tot grote overlast leidt. Woningbouw We vinden het van belang dat er in alle dorpen ruimte is om te wonen voor jong en oud. In het bijzonder in de kleine dorpen is er een dringende vraag naar passende, betaalbare woningen voor deze doelgroepen. We werken aan een woningmarktonderzoek dat meer inzicht moet geven in de precieze woningbehoefte.
We bieden in Fochteloo en Ravenswoud ruimte voor kleinschalige initiatieven van onderop. Initiatieven voor woningbouw voor jong en oud, zodat het gemakkelijker wordt om een leven lang te kunnen blijven wonen in je eigen dorp. Dat kan ook door het omzetten van andere functies naar wonen of bijvoorbeeld door het omvormen van boerderijen en boerenerven naar woonplekken voor meerdere huishoudens.
In Appelscha zoeken we in eerste plaats ruimte voor woningbouw binnen het dorp. Maar nieuwe woningen mogen de toeristische ontwikkeling van de Boerestreek en het centrum niet in de weg zitten. Daarom kijken we zo nodig ook naar uitbreiding.
Ambitie 3 - Bruisend Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Een multifunctioneel landelijk gebied met ruimte voor landbouw, recreatie en natuur;
-
Maken en uitvoeren van een aanpak voor (economische) versterking en verbreding van de Boerestreek; Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 65
-
Appelscha als lokaal en levendig centrum met ruimte voor de waterrecreatie;
-
Een verbreding en kwaliteitsslag van de verblijfsrecreatie.
Hoe doen we dat? Landelijk gebied We zien dit gebied als een multifunctioneel landelijk gebied, waarbij recreatie en toerisme een wezenlijk onderdeel vormen van het landelijk gebied. Daarom zetten we in op het optimaal combineren en waar mogelijk verweven van functies in het landelijk gebied.
Toeristisch hart Appelscha vormt het recreatieve en toeristische hart van het gebied. In Appelscha richten we ons in het bijzonder op twee plekken: de Boerestreek en het winkelhart met de Opsterlânske Kompanjonsfeart. Beide plekken zijn van groot belang voor de inwoners en de bezoekers. De al in gang gezette ontwikkelingen moeten helpen om het hart van Appelscha aan de vaart aantrekkelijk te maken en Appelscha als lokaal koopcentrum te behouden en te versterken. Daarbij bieden we de ruimte om winkelvoorzieningen toe te voegen. En waar dat gewenst is te bundelen met voorzieningen rond zorg en cultuur (zoals huisarts en bibliotheek), omdat clustering uiteindelijk de sterkste drager is voor behoud.
We verkennen daarnaast hoe we Appelscha ook als dorp voor de vaarrecreatie beter kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld door meer aanlegplekken, een insteekhaven of kanosteigers. Waar in de omgeving is het mogelijk om watersport en buitensport, varen en fietsen zo goed te combineren?
Boerestreek We zien dat het gebied rond de Boerestreek alle potentie heeft als recreatieve trekpleister. Daarbij kan buitensport in de breedste zin van het woord een onderscheidende en unieke trekker van Appelscha worden. Appelscha als het walhalla van de buitensport! We gaan een gebiedsgerichte aanpak opzetten voor de Boerestreek. Deze aanpak helpt ons om samen met ondernemers de Boerestreek verder te ontwikkelen. Het streven is om er een breed en divers aanbod aan horeca en passende
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 66
bedrijvigheid te realiseren met oog voor kwaliteit. En met veel verblijfskwaliteit, zoals bankjes, terrassen en speelgelegenheid.
Verblijfsrecreatie Het Drentse Ooststellingwerf heeft en houdt veel verblijfsrecreatie. We geven ruimte aan nieuwe vormen van verblijfsrecreatie die beter aansluiten bij de behoefte van de hedendaagse toerist. En we zien kansen in de opwaardering van de bestaande verblijfsrecreatie. Voor toeristische en zakelijke overnachtingen is er behoefte aan accommodaties in het luxe segment.
Bedrijven De bedrijvigheid in het gebied concentreert zich aan de noordzijde van Appelscha. We bieden bestaande bedrijven de ruimte om te groeien, maar op het bedrijventerrein bij Appelscha is vrijwel geen ruimte meer. Met Oosterwolde dichtbij kiezen we in eerste instantie voor uitbreiding daar, in plaats van meer bedrijventerrein bij Appelscha.
Ambitie 4 - Bereikbaar Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Aantrekkelijke dorpscentra met aandacht voor verblijfskwaliteit en verkeersveiligheid;
-
Veilige fietsverbindingen.
Hoe doen we dat? Dorpscentra De dorpen zijn lintdorpen. Dit betekent dat belangrijke verkeersverbindingen door het hart van het dorp lopen. Dat zorgt voor reuring, maar ook voor drukte en soms lastige verkeerssituaties. In Appelscha is dat nadrukkelijk aan de orde rond de winkels aan de vaart. We blijven ons inzetten voor een inrichting van de dorpscentra die aangenaam en aantrekkelijk is: met voldoende verblijfskwaliteit, verkeersveilig en passend bij het dorpse karakter. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 67
In Fochteloo en Ravenswoud zoeken we naar veilige fietsmogelijkheden in en door de dorpen. Inwoners en toeristen delen de weg hier met alle auto- en landbouwverkeer. Dat is soms krap. Waar we de fietsveiligheid kunnen verbeteren, zullen we dat doen.
Openbaar vervoer Het zuidelijke deel van de gemeente richt zich vooral op Oosterwolde, Smilde en Assen. Met de auto zijn al deze plaatsen goed bereikbaar, zeker met de recente, gedeeltelijke verdubbeling van de N381. Goede verbindingen met het openbaar vervoer, vooral richting Wolvega en Assen (en van daar verder met de trein naar de rest van het land), is voor dit gebied erg belangrijk. Daar maken we ons steeds sterk voor.
Ambitie 5 - Toekomstbestendig Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Vergroten van de biodiversiteit door meer natuur en bos te ontwikkelen.
Biodiversiteit Een van onze doelen is het vergroten van de biodiversiteit. Dit sluit ook bij de wens van de dorpen die zich inzetten voor een gebied waar extra aandacht is voor gezond ouder worden. Biodiversiteit helpt daarbij. In dit gebied doen we dat door meer natuurlijke verbindingszones te maken en zo meer bos en natuur te realiseren.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 68
8 Gebiedskompas Het hart van Ooststellingwerf
8.
Gebiedskompas: Het hart van Ooststellingwerf - Alles komt samen in Oosterwolde -
8.1
Karakter
Waardenkaart gebied het hart van Ooststellingwerf
Waarden van het gebied: -
Stelsel van beekdalen, essen en esgehuchten;
-
Onregelmatig verkavelingspatroon;
-
Veel variatie in beplanting;
-
Opsterlânske Kompanjonsfeart;
-
Oosterwolde als groen en lommerrijk centrumdorp met alle voorzieningen;
-
Beleefbare cultuurhistorie zoals: de oude boerderijen in de esgehuchten.
Beschrijving van het gebied Het hart van Ooststellingwerf is, zoals de naam al zegt, het hart van de gemeente. Oosterwolde is het centrumdorp van de gemeente en vervult een regiofunctie. Ondanks de grootte, heeft het dorp haar groene, dorpse karakter behouden.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 70
Oosterwolde wordt omringd door beekdalen. Het dorp ligt bijna als een eiland tussen de Tsjonger en het Grootdiep en Kleindiep besloten, zoals in 1788 al is verwoord in de Tegenwoordige Staat van Friesland. De brink is het oorspronkelijke dorpshart van Oosterwolde. Van oudsher is het een voornaam dorp dat net als de omliggende buurtschappen de opzet heeft van een esdorp. Na het graven van de Opsterlânske Kompanjonsfeart groeit het dorp ook langs het water. Het dorp krijgt daarmee ook meer en meer het karakter van een lintdorp.
In Oosterwolde zijn de voorzieningen uitgebreider dan op andere plekken in de gemeente. Zo is er een groter aanbod van winkels en zijn er meer faciliteiten rond zorg, cultuur en onderwijs. Ook liggen er grote bedrijventerreinen bij het dorp. De twee grootste wegen in de gemeente, de N381 en N351/N919, kruisen elkaar bij Oosterwolde. Deze wegen zorgen voor een goede bereikbaarheid van de gemeente en Oosterwolde in het bijzonder.
Het omliggende gebied bestaat uit een stelsel van beekdalen, essen en esgehuchten. Sommige van deze gehuchten maken nu onderdeel uit van Oosterwolde, zoals Nanninga en Prandinga. In de gehuchten is veel van de historie terug te zien, zoals oude boerderijen en boomsingels. Het maakt het landschap kleinschalig en gevarieerd.
8.2
Waar willen we aan werken?
8.2.1 Ons toekomstbeeld Oosterwolde is en blijft het dynamische hart van onze gemeente. Hier zijn lokale en regionale functies gevestigd. Als dorp heeft Oosterwolde een verzorgingsfunctie voor onze hele gemeente.
De bereikbaarheid is op orde. In Oosterwolde zijn genoeg woningen in alle sectoren en genoeg passende woningen voor jong en oud. Het winkelcentrum is compact, maar biedt voor ieder wat wils. De bedrijven hebben de ruimte op onze bedrijventerreinen, die ook nog eens duurzaam zijn ingericht. Het Ecomunitypark staat landelijk op de kaart.
Het landelijk gebied is sterk verbonden met het dorp Oosterwolde. Voor veel inwoners is het gebied een grote achtertuin waar ruimte is voor ommetjes op de fiets of te voet. Ook Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 71
toeristen en recreanten weten het gebied steeds beter te vinden. De landbouw heeft er de ruimte. De beekdalen zijn goed ingericht met ruimte voor de waterhuishouding, landbouw en natuur.
8.2.2 Onze ambities
Ambitie 1 - Uniek Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Behouden van het unieke karakter van het landschap met esdorpen en beekdalen;
-
Versterken van de recreatieve mogelijkheden in het gebied.
Hoe doen we dat? Landschap Het hart van Ooststellingwerf is landschappelijk gezien een voor de gemeente uniek gebied. Het is een esdorpenlandschap met een afwisseling van essen, esgehuchten en beekdalen. Nieuwe ontwikkelingen moeten passen bij het karakter van het gebied en verder bouwen aan de landschappelijke structuur. Dat geldt ook voor Oosterwolde. We sturen op het karakter van een lommerrijk en groen dorp. Daarom gaan in Oosterwolde groenaanleg en bebouwing hand in hand als we plannen maken.
Verbindingen In het hart van Ooststellingwerf verbinden we de vaarrecreatie op de Opsterlânske Kompanjonsfeart beter met fiets- en wandelrecreatie ‘op land’. Dat doen we door in het hart van Oosterwolde de recreatieve routes te verknopen. Voor de inwoners zorgen we dat er vanuit de buurten goede recreatieve verbindingen zijn naar het landelijk gebied.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 72
Ambitie 2 - Vitaal Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Reguliere eerste- en tweedelijns zorgfuncties in Oosterwolde;
-
Behouden van de sportvoorzieningen en de regionale functie daarvan;
-
Het bieden van voldoende passende woningen;
-
Extra mogelijkheden voor het bouwen van woningen.
Hoe doen we dat? Centrumdorp Als centrumdorp met regiofunctie heeft Oosterwolde veel voorzieningen. Dat houden we en houden we op orde. We zetten ons ervoor in dat Oosterwolde vanuit haar regiofunctie alle reguliere eerste- en tweedelijns zorgfuncties in het dorp houdt. Ook de sportvoorzieningen zijn in Oosterwolde gebundeld, waarbij het dorp een functie voor de grotere regio vervult en blijft vervullen. Woningbouw In Oosterwolde is er een breed en gevarieerd woningaanbod. Maar we verwachten dat er meer woningen nodig zijn om aan te sluiten bij de woningbehoefte. Onze insteek blijft dat er voldoende passende woningen moeten zijn om een leven lang in Oosterwolde te kunnen wonen. Specifiek in Oosterwolde is een leven lang ook echt een leven lang. We zorgen dat er voldoende ruimte is voor wonen en (verpleeg)zorg, ook in de laatste levensjaren. Een woningmarktonderzoek moet inzicht geven of en welke aanvullende woningvraag er is in Oosterwolde. Daarna bekijken we wat nodig is om Oosterwolde als aantrekkelijk woondorp op de kaart te houden. Uitbreiding is daarbij een van de opties. Ook herstructurering, zoals in het Haerenkwartier, biedt mogelijkheden om meer passende woningen te realiseren. In het kader van de centrumontwikkeling is er ruimte om door functieverandering en inbreiding woningen toe te voegen.
Voor het landelijk gebied bieden we binnen onze beleidskaders ruimte voor nieuwbouw met de ruimte-voor-ruimteregeling. In onze esgehuchten zetten we daarbij in op
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 73
herbouw op het bestaande erf en niet het toevoegen van nieuwe erven. Dat doen we om de oude structuren en de kleinschaligheid van de gehuchten te behouden.
Ambitie 3 - Bruisend Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Het versterken van Oosterwolde als regionaal koopcentrum;
-
Ontwikkeling van Ecomunitypark en zo nodig andere bedrijventerreinen;
-
Nieuwe kleinschalige verblijfsrecreatie die toegevoegde waarde heeft voor het gebied;
-
Een sterke, toekomstbestendige agrarische sector.
Hoe doen we dat? Regiofunctie Oosterwolde is en blijft een winkeldorp voor de grotere regio. We gaan door met het versterken van de ruimtelijke kwaliteit en het groen in het centrumgebied van Oosterwolde, zoals we in ons Masterplan Oosterwolde-Centrum / Venekoten-Noord hebben vastgelegd. We faciliteren winkels en ondernemers die zich willen vestigen in het centrum. Hierbij kijken we naar de ruimtelijke kwaliteit en het groen in het centrum en hoe we die door nieuwe ontwikkelingen kunnen versterken.
Verblijfsrecreatie In het gebied bieden we de verblijfsrecreatie meer ruimte. In het bijzonder in het centrum van Oosterwolde, bijvoorbeeld door functieverandering of als nevenfunctie van bestaande functies anders dan wonen. In het centrum kunnen toeristen zorgen voor extra levendigheid.
In het landelijk gebied is de verblijfsrecreatie kleinschalig. Hier past de verblijfsrecreatie in de maat en schaal van het gebied. We leggen de nadruk op vormen van recreatie die wat toevoegen aan het bestaande aanbod. De recreatie is gekoppeld aan bestaande erven. En als het een nieuwe ontwikkeling is, passend in de bebouwingsopzet van het gebied. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 74
Bedrijven Oosterwolde is ook het hart van de bedrijvigheid. Hier is en blijft de ruimte voor de vestiging of uitbreiding van onze bedrijven. Dat betekent dat we meer ruimte voor bedrijventerrein moeten maken. We werken aan een visie op onze bedrijventerreinen. Deze visie moet inzicht geven in de gewenste ruimte voor bedrijvigheid en de meest geschikte plekken. We zoeken bij de eventuele ontwikkeling van bedrijventerreinen altijd naar koppelkansen, zodat een bedrijventerrein meer doelen dient. Ecomunitypark kan als voorbeeld dienen van een uniek bedrijventerrein dat verschillende functies combineert en een landelijk voorbeeld is. De ontwikkeling ervan zetten we door.
Landelijk gebied In het landelijk gebied ligt de focus op een toekomstbestendige, agrarische sector. Waar boeren stoppen, gaan we ruimhartig om met het toestaan van nieuwe functies in vrijkomende agrarische bebouwing. Alleen als dat geen belemmeringen geeft voor omliggende woningen of bedrijven.
Ambitie 4 - Bereikbaar Ooststellingwerf
Waar zetten we op in? -
Goede regionale bereikbaarheid van de gemeente.
Hoe doen we dat? Oosterwolde ligt op de kruising van de twee belangrijkste verkeersaders door onze gemeente: N381 en N351/N919. Wij zorgen ervoor dat Oosterwolde en daarmee onze gemeente via deze wegen altijd goed, veilig en vlot bereikbaar blijft. Deze bereikbaarheid is voor ondernemers en inwoners een belangrijke vestigingsvoorwaarde en daarmee van grote waarde voor onze gemeente en onze ondernemers.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 75
Ambitie 5 - Toekomstbestendig Ooststellingwerf Waar zetten we op in? -
Ecomunitypark beter op de kaart zetten;
-
het Biosintrum kloppend hart van de biobased economy.
Hoe doen we dat? Ecomunitypark Ecomunitypark is een uniek, duurzaam bedrijventerrein. Dat is nog te weinig bekend. We gaan het duurzame bedrijventerrein Ecomunitypark nog beter als voorbeeld voor toekomstbestendige bedrijventerreinen op de kaart zetten, zodat we bedrijven interesseren zich hier te vestigen.
Biosintrum Het Biosintrum wordt het kloppend hart van innovaties op het gebied van biobased bouwen, groene energie en gezond bodembeheer (met verdienmodel). Het Biosintrum is dé ontmoetingsplek en het kenniscentrum van onderwijs, bedrijfsleven, en overheid op deze thema’s. Niet alleen in Ooststellingwerf, maar ook in Fryslân. Deze koppositie houden we vast. Daarom zullen we het gebruik van bijvoorbeeld biobased bouwmaterialen stimuleren. En kansen benutten voor de teelt en verwerking van vezelrijke productiegewassen in Ooststellingwerf.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 76
9 Uitvoering en bijsturing
9.
Uitvoering en bijsturing
9.1
Werken in een beleidscyclus
De Omgevingswet gaat uit van een dynamisch systeem van plannen maken. Geen vastomlijnde plannen meer met een vaste doorlooptijd zoals we gewend waren. Maar denken in een beleidscyclus. Deze cyclus zorgt ervoor dat we steeds aansluiten bij de wensen en uitdagingen van dat moment.
De beleidscyclus start met de kaders en ambities in een Omgevingsvisie. Deze vertalen we in programma’s en in het Omgevingsplan en uiteindelijk in de vergunningverlening. Door tussentijds te monitoren, te evalueren en dan onze keuzes bij te stellen, ontstaat een beleidscyclus. Als het nodig is, zullen we dan de Omgevingsvisie aanpassen aan dan actuele vragen.
De beleidscyclus van de Omgevingswet
De snelheid waarmee de cyclus draait is afhankelijk van de snelheid van de ontwikkelingen of de bestuurlijke visie op de ontwikkelingen. Er zijn geen voorgeschreven termijnen. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 78
9.2
Monitoring, herijking en aanvulling
De insteek van de Omgevingswet is dat beleidsstukken steeds actueel zijn en worden bijgesteld. Ook de Omgevingsvisie moet altijd ‘bij de tijd’ zijn. Daarom moeten we tussentijds de Omgevingsvisie monitoren en zo nodig aanpassen.
Wij stemmen de evaluatie en monitoring van de visie af op de verschillende onderdelen van de visie. Het toekomstbeeld is voor ons een robuust deel van de visie. Iedere keer als er een nieuw gemeentebestuur komt, normaal gesproken eens in de vier jaar, wordt het toekomstbeeld gecheckt. We herijken dan de ambities die eraan zijn gekoppeld. Dat is ook het moment dat de gebiedskompassen worden aangepast. Kansen en opgaven in het gebied veranderen en doordat we ook aan de slag gaan, zullen opgaven zijn gerealiseerd.
Het monitoren van de voortgang doen we aan de hand van de door ons gestelde opgaven. Dat doen we tussentijds, na iedere 2 jaar. We ontwikkelen daar een standaard voor. Bij de evaluatie betrekken we ook (een vertegenwoordiging van) de inwoners.
9.3
Samenhang met programma’s en omgevingsplan
Programma De Omgevingsvisie stelt ambities. In programma’s maken we ambities concreet. Willen we het ergens schoner, mooier, stiller of gezonder? Dan geeft het programma aan hoe we dat doel bereiken en waarmee dat wordt gemeten. Dat doen we bijvoorbeeld met de uitwerking van onze visie op wonen en zorg. Onze bestaande beleidsstukken beschouwen we ook als programma’s.
Programma’s kunnen ook speciaal voor een gebied worden gemaakt, bijvoorbeeld omdat er een verzameling van opgaven is voor dat gebied.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 79
Tabel 1. Overzicht van huidige programma’s en beleidsstukken per thema
Thema Wonen
Programma -
Woonvisie 2017 – 2022
-
Visie op wonen en zorg (in ontwikkeling)
-
Visie op bedrijventerreinen (in ontwikkeling)
-
Detailhandelsvisie
-
Regionaal mobiliteitsplan
-
Gemeentelijk verkeers- en vervoersprogramma
-
Landschapbeleidsplan
-
Notitie groenbeleid
Erfgoed
-
Nota archeologie
Samen leven
-
Visie Samenleven
-
Visie op inclusie
-
Visie Sportaccommodaties 2015-2030
Toerisme
-
Regionale ontwikkelstrategie
Energietransitie
-
Regionale Energiestrategie
-
Gemeentelijk programma duurzaamheid
-
Warmtetransitievisie (in ontwikkeling)
Duurzaamheid
-
Gemeentelijk programma duurzaamheid
Water
-
Gemeentelijk rioleringsplan 2020 - 2024
Biodiversiteit
-
Beleidsplan biodiversiteit
Openbaar gebied
-
Handboek openbare ruimte
Bedrijven
Mobiliteit
Landschap/natuur
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 80
Omgevingsplan Het Omgevingsplan legt de bestaande waarden vast. En het geeft regels voor wat er wel en niet mag. Het lijkt daarmee op het bestemmingsplan zoals dat eerder bestond. Als de Omgevingswet ingaat, worden de bestaande bestemmingsplannen van rechtswege het tijdelijke gemeentelijk Omgevingsplan. De gemeente heeft tot 2029 om dit tijdelijke Omgevingsplan te herzien.
9.4
Samenhang met milieuaspecten
In de Omgevingswet zijn een aantal eisen gesteld aan de Omgevingsvisie. Zo moet de Omgevingsvisie laten zien hoe we omgaan met de vier milieubeginselen die in Europees verband zijn vastgelegd. Dat hebben we bij de uitwerking van onze ambities en opgaven gedaan.
Ook kan de Omgevingsvisie aanleiding zijn om een milieueffectrapport (MER) op te stellen. Dat is een rapport dat de gevolgen voor het milieu in beeld brengt als we de keuzes van de Omgevingsvisie gaan uitvoeren. Deze visie bouwt verder op bestaand beleid. Er worden ook geen nieuwe locaties voor ruimtelijke ontwikkelingen aangewezen, die het doorlopen van een m.e.r.-procedure nodig maken. Er zijn ook geen aanwijsbare m.e.r.-(beoordelings)plichtige besluiten opgenomen of te verwachten.
De Omgevingsvisie geeft richting in wat wij belangrijk vinden. De ambities uit de Omgevingsvisie zijn dan ook nog abstract. Daardoor zijn de milieueffecten daarvan nu niet goed in te schatten. We werken dat uit in programma’s of in het Omgevingsplan als dat nodig mocht zijn. Dan zullen we zo nodig ook een milieueffectrapport maken.
9.5
Samenhang met de Wet voorkeursrecht
De gemeente kan een voorkeursrecht vestigen op gronden van anderen. Dat betekent dat de gemeente deze grond als eerste mag aankopen. Hiermee kan de gemeente ervoor zorgen dat bepaalde gronden een functie krijgen die de gemeente voor ogen heeft. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het mogelijk maken van woningbouw op nu nog agrarische grond.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 81
Onze Omgevingsvisie wijst geen concrete locaties aan voor een functieverandering. Mochten we als gemeente een voorkeursrecht willen vestigen, maken we dat concreet in een programma of laten we dat blijken uit het Omgevingsplan.
9.6
Financiën
We gaan ervan uit dat het budget dat nodig is voor projecten die voortvloeien uit deze visie per project wordt uitgewerkt. We realiseren ons ook dat de beschikbare financiën sturend zullen zijn of en in welk tempo we onze ambities kunnen realiseren. We maken ons sterk voor het koppelen en verbinden van geldstromen aan de realisatie van onze ambities. Een inbedding van onze eigen projecten in deze grotere structuren helpt ons om de financiering van onze ambities beter mogelijk te maken. Bovendien kan de visie worden gebruikt als onderbouwing in subsidie- en cofinancieringstrajecten.
In onze Omgevingsvisie geven we ruimte voor de realisatie van projecten door een ieder die zich betrokken voelt. We werken graag samen met betrokkenen. Het budget voor een plan wordt dan ook gezamenlijk (en naar rato) opgebracht.
9.6.1 Hoe wij omgaan met verplichte kosten bij ontwikkelingen De gemeente is verplicht om kosten voor werkzaamheden of maatregelen waar initiatiefnemers van profiteren bij die initiatiefnemers in rekening te brengen. Dit geldt onder de Wet ruimtelijke ordening maar ook onder de Omgevingswet.
Als de gemeente eigenaar is van grond waarop wordt gebouwd is dat gemakkelijk. We berekenen de gemaakte kosten door in de verkoopprijs van de kavels. Als de gemeente geen eigenaar is van de grond kunnen we vooraf een overeenkomst met de eigenaar sluiten. In deze overeenkomst staat welke kosten in rekening worden gebracht. Als het niet mogelijk is om vooraf afspraken te maken moet de gemeente op een andere manier kosten verhalen. Dit kan in het omgevingsplan (de vervanger van het bestemmingsplan) of in een omgevingsvergunning.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 82
In de Omgevingswet geldt het volgende.
1. De gemeente kijkt eerst of vooraf een overeenkomst kan worden afgesloten met de initiatiefnemer Dit doen we nu al en geldt onder de Omgevingswet ook. In de Omgevingswet zijn de activiteiten omschreven waarbij het verhalen van kosten verplicht is. Ook geeft de Omgevingswet aan welke soort kosten verhaald worden.
2. De gemeente regelt het via een Omgevingsplan of omgevingsvergunning als ‘stok achter de deur’ Als vooraf geen overeenkomst kan worden afgesloten, verhaalt de gemeente de kosten via het omgevingsplan of de omgevingsvergunning. Dit laatste geldt voor plannen die niet in het omgevingsplan passen. Het daadwerkelijk innen van de kosten vindt plaats via een concreet besluit. In juridische bewoording heet dit een beschikking bestuursrechtelijke geldschuld. In de Omgevingswet bestaan twee mogelijkheden voor het verhalen van kosten als dat niet kan door een overeenkomst vooraf: -
voor een concrete gebiedsontwikkeling met tijdvak kan in een omgevingsplan of omgevingsvergunning het verhalen van kosten worden geregeld; en
-
voor organische gebiedsontwikkeling zonder tijdvak kan in het omgevingsplan het verhalen van kosten worden geregeld.
De keuze voor een systeem is afhankelijk van het type gebiedsontwikkeling en is afhankelijk van het ‘tijdvak’.
9.6.2 Hoe wij omgaan met een (niet-verplichte) financiële bijdrage aan ontwikkelingen van een gebied Naast het hiervoor genoemde verplicht verhalen van kosten, zijn er in de Omgevingswet ook mogelijkheden om een financiële bijdrage te vragen bij ontwikkelingen in een gebied dat niet het te ontwikkelen gebied zelf is (artikel 13.22 van de Omgevingswet). Het gaat hier om bijdragen aan bijvoorbeeld de aanleg van een park of een weg, waar toekomstige gebruikers van het te ontwikkelen gebied ook voordeel van hebben.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 83
Het vragen van een financiële bijdrage kan via een vooraf af te sluiten contract. Onder de Wet ruimtelijke ordening werd dit een bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen genoemd. Het vragen van een financiële bijdrage is mogelijk als er een functionele samenhang is tussen de activiteit en het doel waarvoor een financiële bijdrage wordt gevraagd. Bijkomende voorwaarde is dat de financiële bijdrage is geregeld in een Omgevingsvisie of een programma onder de Omgevingswet.
9.6.3 Programma In onze gemeente wordt het verhalen van kosten en het vragen van financiële bijdragen voor bepaalde voorzieningen van algemeen belang door het college van B&W uitgewerkt in een programma.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 84
10 Achtergrond
10.
Achtergrond
10.1
Hoe hebben we de Omgevingsvisie gemaakt?
De Omgevingsvisie is een product van onze samenleving. We hebben samen met onze inwoners, ondernemers, betrokkenen en experts gebouwd aan deze Omgevingsvisie.
We hebben eerst samen met een begeleidend expertiseteam het vertrekpunt bepaald. Dit vertrekpunt is verwoord in een Nota van Uitgangspunten. Deze Nota is door de gemeenteraad vastgesteld.
Daarna hebben we veel mensen betrokken bij het ontwikkelen van onze visie en ambities. Dat hebben we gedaan in 3 sporen:
1. Enquête We hebben een digitale enquête uitgezet over de toekomst van onze gemeente. Iedereen kon de enquête invullen. En dat is ook vaak gedaan. De reacties zijn meegenomen in deze Omgevingsvisie.
2. Gesprekken met dorpsbelangen Alle dorps- en wijkbelangen zijn uitgenodigd om mee te denken over de Omgevingsvisie. Die gesprekken waren vooral gericht op de toekomst van de eigen woon- en leefomgeving. Wat maakt het dorp bijzonder en wat is er van waarde? En hoe kunnen de gemeentelijke ambities een plek krijgen in de dorpen? Veel van deze inbreng heeft een plek gekregen in de gebiedskompassen.
3. Themagesprekken We hebben drie themagesprekken gevoerd: -
met ondernemers;
-
met betrokkenen bij het landelijk gebied;
-
met vertegenwoordigers uit het sociale domein.
In de gesprekken hebben we verkend welke ambities passend zijn voor de gemeente en welke opgaven er dan liggen. De inbreng van deze gesprekken hebben we gebruikt voor ons toekomstbeeld, in onze ambities en in onze opgaven. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 86
In tweede instantie hebben we de eerste ideeën voor de Omgevingsvisie gepresenteerd op het digitale Omgevingsfestival. Op dit digitale festival kon iedereen op vier momenten met ons in gesprek over die ideeën. Ook konden de bezoekers via e-mail of op een prikbord reacties achter laten. De laatste reacties zijn ook verwerkt in de Omgevingsvisie. Ook hebben we de Omgevingsvisie besproken met het expertiseteam. Tijdens de formele ter inzagelegging kunnen zienswijzen tegen de Omgevingsvisie worden ingebracht.