Bijlage 2 - Omgevingsvisie Ooststellingwerf

10.2

Gebruikte informatie

We hebben bij het maken van de Omgevingsvisie gebruik gemaakt van veel informatie die al beschikbaar was. Deze informatie komt uit ons beleid en we hebben gebruik gemaakt van trends en ontwikkelingen die door bijvoorbeeld het CBS worden bijgehouden.

De informatie hebben we gebundeld in 5 onderwerpen: 1. Wonen en voorzieningen 2. Werk en opleiding 3. Mobiliteit 4. Gezondheid 5. Energie

Van elk onderwerp is een informatieblad beschikbaar. Op dit blad is aangegeven wat er op ons af komt (de trends), wat nu ons gemeentelijk beleid is en waar we staan.

Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 87

Colofon

Opdrachtgever Gemeente Ooststellingwerf mevr. D. Kruit

Projectteam mevr. L. Amsing dhr. R. Schipper mevr. J. Schurer

5 juli 2021

BügelHajema Adviseurs Vaart NZ. 50 9401 GN Assen T 0592 31 62 06 E info@bugelhajema.nl I www.bugelhajema.nl

Bijlagen -

waardenkaart Ooststellingwerf

-

informatieblad wonen en voorzieningen

-

informatieblad werk en opleiding

-

informatieblad mobiliteit

-

informatieblad gezondheid

-

informatieblad energie

LEGENDA Grote wegen

Cultuur Hechte gemeenschap

Watergangen

Taalgrens

Spoor

Tentfeeesten

Beekdalen

Oudjaarsploegen

Kernen

Sportcultuur

Bedrijventerrein Bos

Natuur Natuur(lijk)

Heide Stilte Veen Donker Lintbebouwing Historie Zandruggen Essen

Authentieke plekken Beschermde dorpsgezichten

Gebieden Beleving Het Friese Ooststellingwerf Het westelijke Ooststellingwerf

Waardenkaart Ooststellingwerf

Het Drentse Ooststellingwerf Het hart van Ooststellingwer

Recreatie Fietsnetwerk / mtb Attracties Winkelen Turfroute Bereikbaarheid auto

INFORMATIEBLAD WONEN & LEVEN

WAAR STAAN WE NU?

ONS VERTREKPUNT VOOR DE OMGEVINGSVISIE

BEVOLKING

WONINGEN

In Ooststellingwerf is een structurele afname van geboorten (ontgroening) en een structurele toename van het aantal sterfgevallen.

Oostellingwerf heeft in totaal 11.419 woningen. Waarvan bijna 67% koopwoning. De overige 33% zijn huurwoningen.

Daarnaast is er een toename van het aantal eenpersoonshuishoudens en huishoudens zonder kinderen en een afname van het aantal gezinnen met kinderen.

VRIJWILLIGERS EN INZETBAARHEID 49% van de inwoners is eens per jaar vrijwilliger (landelijk 45%).

VERENIGINGSLEVEN 64% van de burgers is betrokken in het verenigingsleven van Ooststellingwerf. Hiervan zit 52% bij sportverenigingen 22% bij religieuze of maatschappelijke verenigingen 17% bij culturele verenigingen 17% bij gezelligheidsverenigingen 34% bij overige vrijetijdsverenigingen

86% van de inwoners zegt bereid te zijn tot inzet voor de leefbaarheid van de buurt (landelijk 79%).

In het raadsprogramma heeft de gemeente voor wonen aangegeven dat de gemeente blijft inzetten op inbreiding vóór uitbreiding. Daarbij kiest de gmeente voor het behoud van ruimtelijke kwaliteit. Ook vraagt de gemeeten aandacht voor sociale woningbouw. De basis hiervoor ligt in de gemeentelijke Woonisie. Daarin zijn een aantal principes benoemd: -- focus op inbreiding in plaats van uitbreiding; -- concentratie van de woningtoevoegingen door nieuwbouw op in- of uitbreidingslocaties in de drie kerndorpen (Appelscha, Oosterwolde enHaulerwijk) en incidenteel in de andere dorpen; -- nieuwbouwmogelijkheden optimaal inzetten om woningen toe te voegen waar ook in de toekomst behoefte aan is. De raad wil dat inwoners zo lang mogelijk op de door hen zelf gewenste plek kunnen wonen en hier zelf regie over hebben, kangoeroewoningen moeten mogelijk blijven. De raad wil verder ruimte geven aan maatschappelijke welzijnsinitiatieven. De raad wil een faciliterende rol op het terrein van kunst en cultuur en burgerinitiatieven ondersteunen. De huidige bibliotheekvoorzieningen moeten behouden blijven. Het cultureel erfgoed moet beschermd worden.

RESULTATEN ENQUÊTE INWONERS VERKOOPPRIJS WONINGEN In 2020 was de gemiddelde verkoopprijs van een woning €253.000 (landelijk €334.000)

Vraag: Het aantal inwoners in de gemeente neemt af. Wat vindt u belangrijk voor de toekomst van de dorpen? De gemeente moet ruimte geven aan nieuwe woonwijken zodat er meer mensen van buitenaf in de gemeente Ooststellingwerf kunnen wonen.

Vraag: Steeds vaker delen dorpen voorzieningen als een bibliotheek of school. Ook zijn er dorpen die het heft in eigen hand nemen en het zwembad of het dorpshuis beheren. Wat vindt u belangrijk?

Bronnen: CBS.nl -- Waarstaatjegemeente.nl -- Atlas van de Leefomgeving -- Volksgezondheidenzorg.info

De gemeente moet niet zorgen voor meer woningen, maar voor passende woningen, zodat onze inwoners zo lang mogelijk in de kleinere dorpen blijven wonen.

de gemeente de dorpen ruimte en budget geeft om zelf keuzes te maken voor wat het beste is voor het dorp

De gemeente moet ruime mogelijkheden bieden aan ondernemers die werkgelegenheid toevoegen om zo meer inwoners aan te trekken.

de gemeente zorgt voor goede verbindingen tussen de dorpen zodat alle voorzieningen goed bereikbaar zijn voor jong en oud

De gemeente moet zorgen dat onze dorpen er goed verzorgd uitzien. Dan is dat in ieder geval een mooi visitekaartje om nieuwe inwoners aan te trekken.

de gemeente zorgt dat in ieder geval in Oosterwolde alle voorzieningen beschikbaar zijn

INFORMATIEBLAD WERK & OPLEIDING

WAAR STAAN WE NU? BANEN EN WERKELOOSHEID In de gemeente Ooststellingwerf zijn per 1.000 inwoners van 15-64 bijna 597 banen te vinden Daarmee ligt het ruim onder het landelijk gemiddelde van iets meer dan 794 banen. De werkeloosheid in de gemeente is, net als de landelijke trend laat zien, aan het dalen. In 2015 was de werkeloosheid nog 6,6% (landelijk 6,9%). In 2019 is deze gedaald naar 3% (landelijk 3,4%)

ONS VERTREKPUNT VOOR DE OMGEVINGSVISIE SCHOLIEREN De gemeente had in 2019 25.497 inwoners waarvan 20,6% onder de 19 jaar. Hiervan gingen er 1.957 naar de basisschool, 42 naar speciaal onderwijs en 1.400 naar het voortgezet onderwijs.

In het raadsprogramma zijn een aantal kaders rond werk en opleiding aangegeven: -- We willen vroegtijdig schoolverlaten voorkomen. We willen eraan bijdragen dat kinderen minimaal hun startkwalificatie behalen. -- We willen de samenwerking tussen instellingen binnen brede kindcentra stimuleren. -- We willen de huidige voorzieningen voor laaggeletterden behouden en activiteiten, zoals het DigiTaalhuis, voortzetten. De gemeente heeft aandacht voor de kwaliteit van bedrijventerreinen en wil een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven. De gemeente stimuleert leer-werktrajecten en wijst startende ondernemers en zzp-ers de weg. Ooststellingwerf onderscheidt zich door de biobased economy. Bedrijven die zich willen vestigen en bedrijven die het gedachtegoed van de biobased economy willen ontwikkelen worden gestimuleerd. Op het vlak van recreatie en toerisme liggen kansen om de werkgelegenheid te vergroten.

LAAGGELETTERDHEID WIA UITKERING Waar in 2011 nog ongeveer 150 WIA uitkeringen worden in uitgekeerd in de gemeente. Is dit in 2018 opgelopen naar 327

In de gemeente is een iets hoger percentage laaggeletterdheid (13-16%) dan het landelijk gemiddelde van 12,2%.

DEMOGRAFISCHE DRUK

BANEN NAAR SECTOR

In de gemeente Ooststellingwerf geldt dat er, net als in de landelijke trends te zien is, ook sprake is van een afname van de beroepsbevolking waardoor sprake is van een relatief hoge demografisch druk. Demografische druk is een begrip dat de verhouding aangeeft tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar en ouder en de personen in de zogenaamde ‘productieve leeftijdsgroep’ van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking. Op onderstaande afbeelding is de demografische druk van de afgelopen jaren weergegeven, ten opzichte van de druk in de provincie Fryslân en Nederland.

Als gekeken wordt naar de sector waar binnen de inwoners van Ooststellingwerf werkzaam zijn is duidelijk te zien dat de meeste werken in de handel, collectieve- of zakelijke dienstverlening en de industrie. Slechts een klein deel werkt in de landbouw.

Bronnen: CBS.nl -- Waarstaatjegemeente.nl -- Atlas van de Leefomgeving -- Volksgezondheidenzorg.info

INFORMATIEBLAD MOBILITEIT

WAAR STAAN WE NU? AUTOBEZIT Er is sprake van een relatief hoog percentage autobezit in vergelijking met het landelijk gemiddelde. In 2016 waren er 522 auto’s per 1.000 inwoners in Ooststellingwerf (landelijk gemiddelde van 477, Friesland gemiddelde van 483). In totaal waren er in 2016 in de gemeente 13.345 personenauto’s en 2.295 bedrijfsmotorvoertuigen. Per huishouden is het aantal personenauto’s gegroeid van 1,1 naar 1,2 sinds 2009. Dit komt overeen met de landelijke trend van een toename van het aantal auto’s per huishouden (bron: cbs.nl).

ONS VERTREKPUNT VOOR DE OMGEVINGSVISIE E-LAADPUNTEN De gemeente Ooststellingwerf heeft per 1.000 inwoners 1,7 laadpalen voor elektrische auto’s (landelijk gemiddelde 3,6)

VERKEERSONGEVALLEN Er gebeuren gemiddeld gezien aanzienlijk minder verkeersongevallen in Ooststellingwerf, maar deze hebben vaker een dodelijke afloop of ziekenhuis opname tot gevolg.

FIETSGEMEENTE Als fietsgemeente scoort Ooststellingwerf in onderzoek van de fietsersbond onder gemiddeld. Wel scoort de gemeente hoog op onderdelen als beleving, fietsnetwerk, onderhoud en kwetsbare fietsers.

In het raadsprogramma is vastgelegd dat de huidige vervoersvoorzieningen voor ouderen en gehandicapten behouden moeten blijven. Verder is er aandacht voor veilige fietspaden, wegen en kruisingen en groen in de dorpen. Ook wil de gemeente zich maximaal inspannen voor de beschikbaarheid van glasvezel voor iedereen, ook in de zogenaamde grijze gebieden.

OPENBAAR VERVOER

RESULTATEN ENQUÊTE INWONERS

De afstand tot een treinstation is gemiddeld 21,5 km in de gemeente Ooststellingwerf (landelijk 5,0 km).

In een enquête is bewoners gevraagd hoe de bereikbaarheid van Ooststellingwerf verbeterd kan worden. Hierop zijn verschillende antwoorden gekomen.

VERPLAATSINGEN In Ooststellingwerf reist men hoofdzakelijk met de auto (zowel als bestuurder en passagier), te voet of per fiets. Van openbaar vervoer wordt minder gebruik gemaakt dan gemiddeld in Nederland.

Bronnen: CBS.nl -- Waarstaatjegemeente.nl -- Atlas van de Leefomgeving -- Volksgezondheidenzorg.info

INFORMATIEBLAD GEZONDHEID

WAAR STAAN WE NU? LICHAMELIJKE GEZONDHEID 82% van inwoners van Ooststellingwerf ervaart een positieve lichamelijke gezondheid.

MENTALE GEZONDHEID Ruim 41% van de inwoners voelt zich wel eens eenzaam (landelijk 42,9%). 38% heeft een matig tot hoog risico op een angstoornis of depressie

ONS VERTREKPUNT VOOR DE OMGEVINGSVISIE MANTELZORG EN VRIJWILLIGERSWERK Circa 13,3% van de inwoners vanaf 19 jaar geeft mantelzorg (landelijk 14,2%).

OVERGEWICHT 52% van de inwoners boven de 12 jaar heeft overgewicht (landelijk 48,9%). Voor de leeftijd tot 12 jaar is dit 19%.

SPORT EN BEWEEGMOGELIJKHEDEN De gemeente scoort het hoogst haalbare en daarmee ruimschoots boven het landelijk gemiddeld als het gaat om hoeveel de woonomgeving bijdraagt om te sporten en te bewegen.

Als gemeente hebben we in algemene zin de ambitie om de kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving te behouden en waar mogelijk te verbeteren. In het raadsprogramma is aangegeven dat de raad bestaande sportaccommodaties wil behouden en zoveel mogelijk wil erduurzamen. Daarnaast wil de raad bewegen in openbare ruimte stimuleren, bijvoorbeeld door ‘ommetjes’ en het multifunctioneel inzetten van bestaande sportveldjes. De raad wil een integrale aanpak voor de verbetering van de leefstijl. In de Visie sociaal domein staan de belangrijkste ambities benoemd vanuit het sociaal domein: samen verder bouwen aan een sterke, vitale samenleving in Ooststellingwerf en een goed en betaalbaar vangnet bieden voor inwoners die het zonder ondersteuning niet redden. De gemeente noemt vier opgaven: -- meedoen: alle inwoners doen volwaardig mee; -- samenleven: inwoners helpen elkaar, voelen zich thuis en zijn actief voor een sociale en vitale gemeenschap; -- gezondheid: inwoners ervaren een positieve gezondheid; -- goed opgroeien: jeugdigen (0-23) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich maximaal te ontwikkelen. In de woonvisie wordt aandacht gevraagd voor de passende aandacht voor onze vergrijzende bevolking, bewustwording van hun zelfredzaamheid en hoe om te gaan met hun zorgbehoefte. Dat vraagt aandacht voor zorg op maat voor bijzondere doelgroepen.

RESULTATEN ENQUÊTE INWONERS In een enquête is inwoners van de gemeente de volgend vraag gesteld over gezondheid; ‘Wat kunnen we als gemeente volgens u anders doen om gezond gedrag te stimuleren in uw woonomgeving?’

Geen snackbars toestaan in de buurt van scholen

Meer fiets- en voetpaden aanleggen zodat mensen meer gaan bewegen Meer wegen autoluw maken, zodat het spelen op straat gemakkelijker wordt Meer snelle fietsverbindingen tussen de dorpen, zodat mensen de auto eerder laten staan Elk dorp goede sportvoorzieningen bieden

Meer speelruimte in de dorpen maken

Anders, namelijk;

Bronnen: CBS.nl -- Waarstaatjegemeente.nl -- Atlas van de Leefomgeving -- Volksgezondheidenzorg.info

INFORMATIEBLAD

ENERGIE & DUURZAAMHEID WAAR STAAN WE NU?

ONS VERTREKPUNT VOOR DE OMGEVINGSVISIE

HERNIEUWBARE ENERGIE

VERBRUIK PARTICULIEREN

Uit cijfers van 2018 blijkt dat 8,8% van de totaal verbruikte energie in Oostellingwerf afkomstig was van hernieuwbare bronnen.

Het elektriciteitsverbruik van huurwoningen is 1.882 kWh (landelijk ongeveer 2.200 kWh) en voor koopwoningen 3.092 kWh (landelijk ongeveer 3.200 kWh).

MAATSCHAPPELIJK VERBRUIK Het huidige elektraverbruik van maatschappelijk vastgoed in Ooststellingwerf is 57,6 kWh per m2 (landelijk bijna 50 kWh/m2). Maatschappelijk vastgoed heeft een gasverbruik van 8,5m3 per m2 (landelijk 10,6 m3/m2). Dit is aanzienlijk lager dan het landelijk gemiddelde.

ENERGIELABEL WONINGEN De gemeente heeft meer woningen met label A en B dan gemiddeld in Nederland. Daarentegen heeft het ook meer woningen met label G.

We hebben een visie op Biobased Economy en werken aan een programma Duurzaam Ooststellingwerf. onze gemeentelijke ambitie is dat we in 2030 CO2-neutraal zijn. Hiervoor willen we in 2030 energieneutraal en klimaatbestending zijn en kringlopen binnen een Biobased Economie zo veel mogelijk sluitend maken. Onze ambitie ligt hoger dan de landelijke en provinciale ambities en dit vraagt om een versnelling in de energietransitie. De samenwerking met inwoners, plaatselijke belangenverenigingen, bewonerscommissies, het bedrijfsleven en instanties heeft al mooie projecten, initiatieven en resultaten opgeleverd. We willen de bewustwording over duurzaamheid nog verder bevorderen. In ons raadsprogramma hebben we vastgelegd dat duurzaamheid moet worden bevorderd en gefaciliteerd. Het beleid rondom zonneparken moet worden herzien, als de provincie meer ruimte geeft in het buitengebied. Ook wil de gemeente een biodiversiteitsplan ontwikkelen. We werken in de regio Fryslân samen met alle gemeenten, provincie en waterschap aan een regionale energiestrategie. Het doel van de Regionale Energie Strategie is te komen tot regionaal gedragen keuzes voor de opwekking van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de daarvoor benodigde opslag en energie-infrastructuur.

Op dit moment is nog onduidelijk welke opgave en keuzes de regio Fryslân zal maken en wat dat voor Ooststellingwerf betekent.

RESULTATEN ENQUÊTE INWONERS VERMOGEN ZONNE-ENERGIE

ENERGIELABEL WONINGEN

Het vermogen zonne-energie dat er in Ooststellingwerf wordt opgewekt is meer dan 800 kW per 1.000 inwoners. Dit is veel in vergelijking met grote gebieden in het westen van Nederland.

Iets meer dan 30% van de woningen in Oostellingwerf heeft zonnepanelen Landelijk is dit ruim 12%, aanzienlijk minder dus.

Vraag: Komende jaren moeten we van het gas af en overstappen op nieuwe manieren voor het opwekken van onze energie. Daar moet veel voor gebeuren. In hoeverre ben u het eens met deze stellingen?

Vraag: In Ooststellingwerf liggen al verschillende zonneparken. Verduurzamen vraagt om meer ruimte voor duurzame energie. In hoeverre bent u het eens met deze stellingen?

Bronnen: CBS.nl -- Waarstaatjegemeente.nl -- Atlas van de Leefomgeving -- Volksgezondheidenzorg.info