Bijlage 2 - Omgevingsvisie Ooststellingwerf
Tekst van het document
Omgevingsvisie Ooststellingwerf - ontwerp -
Omgevingsvisie Ooststellingwerf - ontwerp -
Projectnummer:
180.00.01.02.10
Datum:
5 juli 2021
Inhoud Voorwoord .......................................................................................................................... 6 1.
Inleiding .................................................................................................................... 8 1.1
Wat is een Omgevingsvisie? .......................................................................................... 8
1.2
Waarom een Omgevingsvisie? ..................................................................................... 8
1.3
Samenhang met ander beleid en instrumenten ....................................................... 8
1.4
Hoe werkt het? ................................................................................................................ 9
2.
Van idee naar plan met deze Omgevingsvisie ................................................... 11 2.1
3.
Visie ......................................................................................................................... 14 3.1
Wie zijn wij? ................................................................................................................... 14
3.2
Ons toekomstbeeld ...................................................................................................... 15
3.3
Onze ambities en opgaven ......................................................................................... 16
3.3.1
Uniek Ooststellingwerf ......................................................................................... 16
3.3.2
Vitaal Ooststellingwerf ......................................................................................... 19
3.3.3
Bruisend Ooststellingwerf ................................................................................... 23
3.3.4
Bereikbaar Ooststellingwerf................................................................................ 26
3.3.5
Toekomstbestendig Ooststellingwerf ................................................................ 28
3.4
4.
Stappenplan .................................................................................................................. 11
Onze ambities en onze leefomgeving ....................................................................... 31
3.4.1
De vier milieubeginselen ..................................................................................... 31
3.4.2
Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit ....................................................... 32
3.4.3
Verschillende onderdelen van milieukwaliteit ................................................. 33
Van totaalbeeld naar gebiedskompassen .......................................................... 38
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 3
5.
4.1
Inleiding ......................................................................................................................... 38
4.2
De gebieden .................................................................................................................. 38
Gebiedskompas: Het Friese Ooststellingwerf ....................................................... 41 5.1
Karakter ......................................................................................................................... 41
5.2
Waar willen we aan werken? ...................................................................................... 43
5.2.1
Ons toekomstbeeld .............................................................................................. 43
5.2.2
Onze ambities........................................................................................................ 43
6.
7.
8.
9.
Gebiedskompas: Het westelijke Ooststellingwerf ............................................ 50 6.1
Karakter ......................................................................................................................... 50
6.2
Waar willen we aan werken? ...................................................................................... 52
6.2.1
Ons toekomstbeeld .............................................................................................. 52
6.2.2
Onze ambities........................................................................................................ 52
Gebiedskompas: Het Drentse Ooststellingwerf.................................................... 60 7.1
Karakter ......................................................................................................................... 60
7.2
Waar willen we aan werken? ...................................................................................... 62
7.2.1
Ons toekomstbeeld .............................................................................................. 62
7.2.2
Onze ambities........................................................................................................ 63
Gebiedskompas: Het hart van Ooststellingwerf................................................... 70 8.1
Karakter ......................................................................................................................... 70
8.2
Waar willen we aan werken? ...................................................................................... 71
8.2.1
Ons toekomstbeeld .............................................................................................. 71
8.2.2
Onze ambities........................................................................................................ 72
Uitvoering en bijsturing........................................................................................ 78
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 4
9.1
Werken in een beleidscyclus....................................................................................... 78
9.2
Monitoring, herijking en aanvulling ........................................................................... 79
9.3
Samenhang met programma’s en omgevingsplan ................................................. 79
9.4
Samenhang met milieuaspecten ............................................................................... 81
9.5
Samenhang met de Wet voorkeursrecht .................................................................. 81
9.6
Financiën........................................................................................................................ 82
9.6.1
Hoe wij omgaan met verplichte kosten bij ontwikkelingen ............................ 82
9.6.2
Hoe wij omgaan met een (niet-verplichte) financiële bijdrage aan
ontwikkelingen van een gebied ......................................................................................... 83 9.6.3 10.
Programma ............................................................................................................ 84
Achtergrond ........................................................................................................... 86
10.1
Hoe hebben we de Omgevingsvisie gemaakt? ........................................................ 86
10.2
Gebruikte informatie ................................................................................................... 87
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 5
Voorwoord Onze Omgevingsvisie! En met recht onze Omgevingsvisie. Want deze visie op onze leefomgeving hebben we gemaakt samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. En we willen ook met onze samenleving de ambities uit de Omgevingsvisie waar maken. Daar nodigen we iedereen toe uit! Onze gemeente, met Drentse en Friese invloeden en het Stellingwarfs als streektaal. Een unieke gemeente, met grootse natuur en een fijne afwisseling in landschappen. Zand en veen. Een gemeente, waar samen leven en samen zorgen in de mienskip is geworteld. Waar we samen altijd verder zijn gekomen. Wij zijn trots op ons Ooststellingwerf. En vanuit die trots willen we verder werken aan onze gemeente. In de Omgevingsvisie leest u hoe we onze leefomgeving nog aantrekkelijker, gezonder, bruisender en duurzamer willen maken. We gebruiken de Omgevingsvisie om plannen te spiegelen, om koppelkansen te benutten en samen aan de slag te gaan met de opgaven die we hebben benoemd. Kijk rond. En hebt u vragen, neem dan contact met ons op! Wij kijken uit naar een mooie toekomst voor onze gemeente. We nodigen u uit om daar samen verder aan te bouwen!
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 6
1 Inleiding
1.
Inleiding
1.1
Wat is een Omgevingsvisie?
De Omgevingsvisie is de visie van de gemeente op onze leefomgeving. De Omgevingsvisie vervangt onze gemeentelijke structuurvisie. De Omgevingsvisie laat zien wat ons toekomstbeeld is voor de gemeente. In het toekomstbeeld kijken we ver vooruit, een jaar of 15. De visie geeft ook aan welke ambities we hebben en met welke opgaven we aan de slag gaan. Deze opgaven zijn de eerste stappen in de komende jaren. De opgaven helpen ons om onze ambities te realiseren.
In onze Omgevingsvisie maken we verschil tussen gebieden in onze gemeente. Want, zoals u ook weet, het ene gebied is het andere niet. Het gebied ten noorden van de Tsjonger is anders dan het oostelijk deel bij het Fochteloërveen. En Oosterwolde heeft als groter dorp andere opgaven dan bijvoorbeeld Makkinga. In onze Omgevingsvisie hebben we deze verschillen uitgewerkt in gebiedskompassen: voor ieder gebied een eigen koers voor de komende 5 tot 10 jaar.
1.2
Waarom een Omgevingsvisie?
In 2022 gaat de Omgevingswet in. Deze wet bundelt alle bestaande wet- en regelgeving die gaat over onze fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving is eigenlijk alles wat we buiten zien, horen, voelen of ruiken.
De Omgevingswet verandert veel voor de gemeente Ooststellingwerf. Daarom maken we een nieuwe visie. Deze Omgevingsvisie hoort bij de nieuwe Omgevingswet en helpt ons, samen met onze inwoners, te werken aan onze leefomgeving. Met deze Omgevingsvisie zorgen we dat ons gemeentelijk beleid weer ‘bij de tijd’ is. Ook kunnen we zo voldoen aan de eisen die de nieuwe Omgevingswet aan ons stelt.
1.3
Samenhang met ander beleid en instrumenten
De Omgevingsvisie is maar een van de onderdelen van de nieuwe Omgevingswet. In de wet worden ook programma’s en een Omgevingsplan benoemd. De visie, het programma en het plan vormen straks een drie-eenheid Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 8
De Omgevingsvisie is de eerste stap. De Omgevingsvisie geeft de koers aan, in programma’s vertalen we de koers naar daadwerkelijke acties. In het Omgevingsplan leggen we, net zoals we nu in een bestemmingsplan doen, de regels vast. Deze regels geven aan wat wel of niet mag in onze leefomgeving.
Naast de Omgevingsvisie hebben we ook ons andere beleid. Dit beleid is vaak een uitwerking op thema’s, zoals de Visie op samenleving of het gemeentelijk beleid rond duurzaamheid. Bij onze Omgevingsvisie hebben we met dit beleid rekening gehouden, net als met de afstemming op provinciaal beleid. Maar bij twijfel, gaan de keuzes uit de Omgevingsvisie door. Want de visie omvat onze nieuwste inzichten.
1.4
Hoe werkt het?
De Omgevingsvisie bestaat uit 5 onderdelen. 1. Het deel ‘Visie’. In het deel ‘Visie’ leest u ons toekomstbeeld voor de gemeente voor de komende jaren. Het toekomstbeeld hebben we vertaald naar ambities. Deze ambities geven aan waar we samen aan werken om ons toekomstbeeld waar te maken. 2. Het deel ‘Gebied’. Hier leest u welke keuzes we maken voor de vier gebieden waarin we onze gemeente hebben opgesplitst. Voor elk gebied maken we concreet hoe we daar onze ambities waar maken. We beschrijven wat het karakter is, wat er bijzonder is en welke koers we voor het gebied zien. 3. Het deel ‘Idee’. Hebt u een idee of een plan? In dit deel leest u wat u kunt doen en wat wij doen als u een plan heeft in onze gemeente. 4. Het deel ‘Uitvoering en bijsturing’. Dit deel geeft u meer informatie over de beleidscyclus en de manier waarop we de Omgevingsvisie zullen evalueren en monitoren. Hier is ook de juridische verankering van de visie te vinden. 5. Het deel ‘Achtergrond’. Alle informatie die we hebben gebruikt om deze Omgevingsvisie te maken, leest u in dit deel. Daar hebben we ook opgenomen welke stappen we hebben doorlopen om tot een Omgevingsvisie te komen.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 9
2 Van idee naar plan met deze Omgevingsvisie
2.
Van idee naar plan met deze Omgevingsvisie
In deze Omgevingsvisie leggen we vast hoe we als gemeente kijken naar onze leefomgeving. Wat we belangrijk vinden, wat onze ambities zijn en waar we aan gaan werken. De Omgevingsvisie gaat dus over wat we willen bereiken als gemeente. En ter vergelijking: in het Omgevingsplan staan de regels over wat er wel en niet mag op uw erf en bij uw woning. We werken bij het uitvoeren van de visie vanuit vier waarden: vertrouwen, samenwerken, durven en lef. We hebben een open houding en bekijken bij elk plan hoe het plan een bijdrage kan leveren aan het toekomstbeeld van onze gemeente. Dat betekent ook dat we maatwerk leveren. En daarmee durven we verschil te maken in en tussen verschillende plannen. Hebt u plannen? Een goed idee voor uw erf of uw buurt? Wij staan altijd open voor plannen die onze ambities verder brengen. In de Omgevingsvisie leest u daar meer over. Dit stappenplan leidt u door deze visie heen. En helpt u in de voorbereiding op een gesprek met ons over uw plannen. Want dat vinden we fijn en doen we graag: met u in gesprek. In dat gesprek kijken we wat er kan en hoe uw plannen gerealiseerd kunnen worden. 2.1
Stappenplan
Ik heb een plan, en dan? Dit stappenplan laat zien welke stappen u kunt zetten voor het realiseren van uw plan. En het laat zien waarvoor en wanneer u de gemeente om hulp kunt vragen.
Stap 1 Welke impact heeft uw plan op de omgeving? Verandert u iets aan de omgeving? Zo ja, ga door naar de volgende stap. Zo nee, kijk dan in het Omgevingsplan welke ruimte er al is geboden voor uw plan en of u een vergunning nodig heeft.
Stap 2 Waar wilt u uw plan realiseren? Zoek het gebiedskompas dat hoort bij uw locatie. Bekijk de bijbehorende waardenkaart om te zien wat wij belangrijk vinden voor het gebied. In Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 11
het gebiedskompas leest u ook onze ambities voor het gebied en waar wij in dat gebied op inzetten. Wilt u hier eens samen over in gesprek, neem dan contact op met de gemeente.
Stap 3 Geeft het gebiedskompas onvoldoende houvast? Bekijk dan onze visie. Past uw plan bij de ambities en opgaven die we in de visie hebben beschreven? Dan gaan we graag met u in gesprek.
Stap 4 Hoe kijken de buren of andere omwonenden aan tegen uw plan? Het is belangrijk om op tijd met hen in gesprek te gaan. Natuurlijk kunt u ons vragen om u daar bij te helpen.
Stap 5 Moet uw plan nog aan specifieke wet- en regelgeving voldoen? Maak een afspraak met de gemeente, dan kijken we er samen naar.
Tot slot Hebt u een goed beeld van uw plan en hoe het aan kan sluiten bij onze Omgevingsvisie? Maak dan een afspraak met ons. Wij kijken en denken dan met u mee. We bekijken welke stappen nog nodig zijn om een vergunning te krijgen.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 12
3 Visie
3.
Visie
3.1
Wie zijn wij?
Wij zijn een van de groenste gemeenten, centraal in Noord - Nederland! Bij ons vindt u fraaie dorpen, grote landschappelijke verschillen en twee grote, unieke en totaal verschillende natuurgebieden. Het Drents-Friese Wold en het Fochteloërveen hebben een Europese natuurbeschermingsstatus en trekken toeristen en recreanten uit heel Nederland. In Ooststellingwerf hebben we, van alle gemeenten in Nederland, het meeste bos per inwoner. We staan op de kaart als het centrum van de biobased economy. Dat is een economie die is gebouwd op het duurzaam gebruik van grondstoffen, bijvoorbeeld in de bodem. Het Ecomunitypark en het Biosintrum zijn daarvan het toonbeeld. En we lopen in de regio voorop in de verduurzaming van onze gemeente. Want in onze gemeente hebben we oog voor een duurzame en groene toekomst die wat ons betreft nu al is begonnen. We zijn een bijzondere gemeente waar het Fries, het Stellingwerfs en het Nederlands op straat te horen zijn. De taal zorgt voor binding en eigenheid in ieder dorp. In de taal hoort u de historie van onze gemeente! Het Fries in het noorden, waar arbeiders het veen ontgonnen en omvormden naar landbouwgronden. Het Stellingwerfs in het westen, de streek die van oudsher eigenstandig was, waar de oude macht zich concentreerde en zich afzette tegen de Friezen. En in het zuidelijk deel klinkt een mengeling van alles.
Al was het maar vanwege de vele toeristen die het gebied rond Appelscha al decennialang weten te vinden.
Onze dorpen zijn zelfstandig en allemaal anders. Maar wat ons bindt, zijn de inwoners. Zij geven aan dat het goed leven is in onze gemeente en dat het vertrouwen in elkaar groot is. Zij maken de dorpen een fijne plek om te wonen, te sporten, te werken of te ontspannen. Zij zorgen voor levendigheid en activiteit. Onze oudejaarsploegen zijn tot over de gemeentegrenzen befaamd. We zijn trots op onze verscheidenheid. We waarderen onze verschillen. Maar we weten ook dat deze verschillen ons binden en ons als gemeente sterk maken. Samen met onze inwoners werken we steeds aan onze mooie, schone, veilige en gezonde leefomgeving. Bij ons gaan we echt samen aan de slag, als mienskip en gemeente!
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 14
3.2
Ons toekomstbeeld
Onze gemeente Ooststellingwerf moet een fijne plek zijn voor iedereen, jong en oud. Een plek om te zijn en te blijven. In onze gemeente houden we vast aan onze waarden en kwaliteiten. Dat is de basis waar we op verder bouwen. Ieder idee is een nieuwe kans om mee te bewegen met de wensen en behoeftes van onze inwoners. En dat doen we. Maar wel alleen als een idee ook een nieuwe dimensie toevoegt aan onze bestaande waarden en kwaliteiten. Alleen zo groeien we naar een toekomst die recht doet aan wat we nu zijn en straks nodig hebben!
De kracht van Ooststellingwerf als gemeente in het hart van Noord-Nederland wordt breed herkend. We hebben goede verbindingen met voorzieningen die we zelf niet hebben. We bouwen onze eigen kwaliteiten als sterke plattelandsgemeente uit. Een gemeente waar wonen en ondernemen, natuur, landbouw en recreatie samen opgaan. Dat doen we binnen de herkenbare schaal en dynamiek van Ooststellingwerf.
Ooststellingwerf is een bijzondere gemeente: Drentse trekjes en Friese invloeden gaan harmonieus met elkaar samen. Dat leidt tot een gebied met een grote diversiteit aan landschappen en dorpen. De bossen van Appelscha, de essen rond Oosterwolde, het hoogveen van Fochteloo en de beekdalen van de Tsjonger en de Linde liggen allemaal op een steenworp afstand van elkaar.
Ons landelijk gebied Het landelijk gebied is multifunctioneel en toekomstbestendig. Dat lukt, omdat we werken vanuit een integrale blik op het landelijk gebied. En dat lukt, omdat we in het landelijk gebied samenwerken met alle partijen die daar een rol spelen: van landbouwers en recreatieondernemers tot natuurorganisaties en het waterschap.
Onze dorpen In onze dorpen is een grote saamhorigheid te zien, het ‘ons kent ons’ is zeker in de kleine dorpen herkenbaar. Het noaberschap en de samenredzaamheid zien we overal. Dat maakt dat het er zo fijn wonen is. De dorpen zijn een plek waar ruimte is voor jong en oud om plezierig en gezond te kunnen leven. En daarvoor zorgen we samen. Als gemeente stellen we inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners in staat daar Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 15
zelf regie in te nemen. We zorgen dat onze dorpen goed met elkaar verbonden zijn, zodat de dorpen van elkaars kwaliteiten en voorzieningen kunnen profiteren. We helpen de inwoners in hun eigen ondernemerschap en daadkracht. Zodat ze kunnen voorzien in dat wat voor hun dorp belangrijk is.
We zetten samen met onze inwoners en energiecoöperaties steeds stappen om onze duurzaamheidsdoelstellingen te halen. Daarbij lukt het ons om de landschappelijke kwaliteiten van onze gemeente niet verloren te laten gaan.
Onze werkwijze We werken aan een duurzame, prettige en mooie woon-, werk en leefomgeving voor iedereen, met en zonder beperking. Als gemeente zetten we in algemene zin in op het behouden en verbeteren van de kwaliteiten van onze leefomgeving. Er zijn volop mogelijkheden voor toerisme, het vestigen van (kleinere en duurzame) bedrijven. Er is aandacht voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van werkgelegenheid, recreatie, natuur, wonen en landbouw.
De komende jaren betrekken we onze inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven nauw bij de planvorming. Goede plannen van onderop worden ondersteund. We denken mee en helpen initiatiefnemers om hun plannen door de procedures te leiden. De gemeente staat als partner dicht bij de burger. Daarbij denken we in kansen: plannen zijn kansen om onze gemeente weer een stapje verder te brengen bij ons toekomstbeeld.
3.3
Onze ambities en opgaven
3.3.1 Uniek Ooststellingwerf
Onze ambitie Ons landschap en onze (cultuur)historie vormen de basis van onze gemeente. We willen deze kwaliteiten behouden, benutten en versterken bij nieuwe ontwikkelingen.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 16
Wat gaan wij doen? -
Plannen moeten passen in ons landschap en een meerwaarde opleveren. Wij zullen bij plannen in het landelijk gebied en aan de randen van de dorpen beoordelen of er een passend landschappelijk inpassingsplan is gemaakt dat zorgt voor een goede verankering van het plan in het landschap.
-
We geven ruimte voor routes en attracties die passen in ons landschap.
-
We beschermen onze bestaande landschapselementen en natuur en voegen nieuwe toe.
Wat doen we samen? -
We denken mee met plannen om meerdere doelen te combineren. We willen slim omgaan met onze schaarse ruimte en zetten in op plannen die meer dan één doel dienen.
-
We kijken samen met initiatiefnemers naar de herinvulling van ons cultureel erfgoed. We kiezen voor behoud door gebruik. Daarbij zoeken we naar kansen en denken we niet in onmogelijkheden.
Toelichting Verschil De verschillen die er zijn in onze gemeente gebruiken we om de eigenheid van de verschillende gebieden in onze gemeente te benadrukken. Verschil mag en moet er zijn! We zijn zuinig op ons mooie gebied. Plannen moeten daarom meerdere doelen combineren. Zo maken we slim gebruik van onze schaarse ruimte. En plannen moeten een meerwaarde opleveren voor ons mooie landschap en voor onze dorpen. We zorgen in ieder geval dat plannen in de randen van de dorpen en in het landelijk gebied altijd goed landschappelijk zijn ingepast. Daar sturen we op en zullen we ook bij helpen. We zetten in op het versterken van de landschappelijke kwaliteiten. Onze gemeente heeft heel veel natuur, groot en klein. Dat is uniek en fantastisch. We voegen nieuwe natuur en landschapselementen toe. Om ons landschap nog mooier te maken, maar ook om natuurgebieden te verbinden voor de dieren die er leven. En zo vergroten we ook de biodiversiteit in onze gemeente.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 17
Natuerlik Fryslân 2050. Kansen voor natuurontwikkeling (bron: Fryske MilieuFederatie i.s.m. it Fryske Gea, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer)
Beleving We zetten in op de kenmerkende afwisseling van cultuur en natuur in ons landelijk gebied. Juist de grote variatie maakt onze gemeente aantrekkelijk voor inwoners en recreanten en toeristen. Daarom geven we ruimte aan plannen die het mogelijk maken om ons landschap te beleven: van routes tot attracties. We bouwen ons wandelknooppuntennetwerk uit en verbeteren ons fietsknooppuntennetwerk waar dat nodig is. Maar we bieden ook plekken waar het stil en rustig is. Dat doen we in ieder geval in onze natuurgebieden, waar een zonering van drukke en stille gebieden belangrijk is.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 18
Erfgoed We zijn zorgvuldig met onze historie, boven en onder de grond. Van beschermde dorpsgezichten en monumentale klokkenstoelen tot archeologische sporen in de bodem en onze Hein Maderkunstroute. We behouden ons erfgoed en geven ruimte voor een toekomstbestendige invulling. Want gebruik van het erfgoed is de beste waarborg voor het behoud ervan.
3.3.2 Vitaal Ooststellingwerf
Onze ambitie We willen dat iedereen een leven lang kan wonen in een gezond, veilig en schoon Ooststellingwerf. Wat gaan wij doen? -
We laten een woningmarktonderzoek uitvoeren en maken een Woon(zorg)visie. Hierin maken we concreet waar, hoeveel en aan welke woningen we ruimte moeten bieden.
-
Wij beoordelen of plannen geen schadelijke invloed hebben op de gezondheid van onze inwoners. We kijken dan bijvoorbeeld naar de effecten op onze lucht, geur, licht, bodem, water en geluid.
-
We willen onze eisen rond milieukwaliteit gebiedsgericht maken, waarbij we strenger zijn in gebieden waar veiligheid en gezondheid extra belangrijk zijn.
-
We stimuleren de positieve gezondheid van onze inwoners.
-
Wij zetten er op in dat, waar dat kan, ons openbaar gebied en publieke ruimten rookvrij zijn.
-
Bij het ontwerp en de (her)inrichting van dorpen, pleinen, parken, straten, bedrijventerreinen of het landelijk gebied, stimuleren we sporten en bewegen voor iedereen. Bij grote ruimtelijke opgaven nemen we dit ook als onderdeel van het programma van eisen mee.
-
We zorgen voor veilige en toegankelijke wegen en paden, die waar dat kan, voor iedereen toegankelijk zijn.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 19
Wat doen we samen? -
We zorgen dat elk dorp een plek voor ontmoeting heeft.
-
We geven ruimte voor lokale ideeën voor het duurzaam verbouwen van voedsel, zoals moestuinen en voedselbossen.
-
Iedereen moet mee (kunnen) doen. Bij ingrepen in het openbaar gebied hebben we altijd aandacht voor de toegankelijkheid voor mensen met een beperking.
Toelichting Wonen en zorg Een leven lang wonen in Ooststellingwerf: dan moeten er voldoende woningen en voldoende woningen op maat zijn in alle dorpen. Dat vraagt dus aandacht voor de kwantiteit en de kwaliteit van het woningaanbod. We vinden het belangrijk dat er mogelijkheden zijn om in alle dorpen als starter een woning te vinden. En later als oudere te verhuizen naar een levensloopbestendige woning. Zodat jong en oud zo lang mogelijk in hun eigen dorp kunnen (blijven) wonen. We staan open voor nieuwe woonvormen zoals tiny houses, kangoeroewoningen of een knarrenhof, als daar vraag naar is. Ook bieden we ruimte aan mantelzorgwoningen.
Voor verpleegzorg richten we ons op Oosterwolde en onze centrumdorpen Haulerwijk, Oldeberkoop en Appelscha. In deze dorpen behouden we ook de eerstelijns zorgvoorzieningen. Waar dat kan, bieden we de zorg dicht bij onze inwoners aan. We blijven pilots voor indicatievrije zorg in de buurt ondersteunen.
Gemeenschapszin Onze dorpen moeten leefbaar zijn. Daarmee bedoelen we dat er reuring is in het dorp, dat er ruimte is voor evenementen. We ondersteunen de samenredzaamheid in onze dorpen. De basis daarvoor ligt in een grote mate van gemeenschapszin. We zorgen dat ieder dorp een plek voor ontmoeting heeft. We kijken samen met inwoners hoe we meerdere functies aan de ontmoetingsplek kunnen koppelen. Zodat mensen een ook daar een zinvolle daginvulling kunnen krijgen. Dorpen die dat willen, geven we meer regie om eigen keuzes te maken voor de leefbaarheid van hun dorp.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 20
Milieu We werken aan een schone en veilige leefomgeving. Daarom moeten plannen altijd passen bij onze eisen voor milieukwaliteit. Plannen mogen niet teveel lawaai met zich meebrengen, geen stankoverlast veroorzaken of teveel licht uitstralen in het donker. We gaan dan ook zorgvuldig om met plannen die mogelijk negatieve effecten hebben op het milieu of gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen zoals geitenhouderijen of lelieteelt. Zeker in of bij kwetsbare gebieden. We letten extra op of de plannen passen bij de eisen voor milieukwaliteit die we hebben gesteld. Waarbij we ook zien dat er voortdurend vernieuwende technieken beschikbaar komen, die inzetten op een duurzame teelt en veehouderij. En daarmee nog beter passen bij onze milieudoelstellingen.
We willen gebiedsgericht omgaan met onze milieukwaliteit. Waarbij we strengere eisen opnemen voor gebieden waar we gezondheid en veiligheid extra belangrijk vinden. Bijvoorbeeld in woongebieden en in de omgeving van scholen, kindcentra en sportaccommodaties. Zodat onze inwoners, van jong tot oud, in een gezonde omgeving kunnen sporten en spelen. In paragraaf 3.5 gaan we nog preciezer in op de manier waarop we onze ambities laten passen in de kwaliteiten van onze leefomgeving.
Gezondheid De gezondheid van onze inwoners is ons belangrijkste speerpunt! Iedereen moet gezond kunnen opgroeien en oud worden in onze gemeente. We werken aan een omgeving waar positieve gezondheid meer vanzelfsprekend wordt. Al onze natuurgebieden helpen daar bij. We streven naar een omgeving waar het makkelijker wordt gemaakt om de gezonde keuze te maken. Bijvoorbeeld door meer te sporten en bewegen, gezondere voedingskeuzes te maken, elkaar te ontmoeten en om te ontspannen. Dat doen we door de gezondheid te beschermen, zoals met strengere milieunormen waar we dat belangrijk vinden. Ook maken we waar dat kan onze publieke ruimten en ons openbaar gebied rookvrij. Maar dat doen we ook door onze gezondheid te verbeteren. We bieden inwoners volop mogelijkheden om op een positieve manier te werken aan hun gezondheid. Daarbij hebben we ook aandacht voor mensen met een beperking. Het liefst al op jonge leeftijd. Spelen begint voor kinderen wanneer ze de voordeur uitstappen. In wijken met brede Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 21
stoepen, toegankelijk groen en weinig auto’s spelen en bewegen kinderen meer. We onderzoeken welke straten we meer kindvriendelijk kunnen inrichten. Ook stimuleren we bijvoorbeeld plannen waarbij inwoners samen duurzaam voedsel verbouwen, zoals in het Haerenkwartier met moestuintjes. Of in een voedselbos. En deze plannen helpen ook nog eens om onze voedselketens te verkleinen. We richten ons openbaar gebied in met steeds meer bomen en planten en kiezen voor het groener maken van schoolpleinen. Want een groene omgeving stimuleert gezond leven en het helpt onze biodiversiteit.
Spinnenweb met de zes onderdelen van positieve gezondheid
Sport en bewegen We zien ons openbaar gebied eigenlijk als één grote beweegomgeving. Overal: in het centrum, in woonwijken en op bedrijventerreinen. We zorgen voor veilige fietsverbindingen naar school, sportclubs en winkels. Zodat kinderen, net zoals we dat vroeger deden, veilig lopend en fietsend naar school en sport kunnen. Natuurlijk is het openbaar gebied goed toegankelijk voor mensen met een beperking. Daar houden we rekening mee, bijvoorbeeld bij de vervanging van bankjes. We richten Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 22
het openbaar gebied uitdagend in, zodat lopen, fietsen, sporten en bewegen aantrekkelijker wordt en steeds meer vanzelfsprekend. Als meer mensen buiten zijn, is er ook meer ruimte voor ontmoeten. Dat helpt tegen vereenzaming. Zo komen we ook tegemoet aan wat we nu al zien gebeuren. Sporten in teamverband neemt af, maar het bewegen en sporten vanuit huis neemt toe. Dus kiezen we er ook voor om de sportaccommodaties te bundelen waar dat nodig is om ze te behouden voor de toekomst. We zorgen wel dat we in de vier gebieden in onze gemeente altijd een sporthal houden.
3.3.3 Bruisend Ooststellingwerf
Onze ambitie We bieden ruimte aan ondernemers om zich te ontwikkelen binnen de maat, schaal en kwaliteiten van Ooststellingwerf. Wat gaan wij doen? -
We onderzoeken de behoefte voor de uitbreiding van bedrijventerreinen in de gemeente in een visie op bedrijventerreinen.
-
We dagen iedereen uit die plannen heeft in het landelijk gebied om die plannen multifunctioneel te maken. Een plan moet meer dan één doel dienen. Daar sturen we op en denken we in mee.
-
We zullen binnen het provinciale programma Vitale logiesaccommodaties een visie maken voor de toekomst en ontwikkelingsrichting van de vakantieparken in onze gemeente.
Wat doen we samen? -
Bij grote(re) opgaven in onze gemeente werken we samen met ondernemers en organisaties. We starten daarvoor altijd een proces op met een vertegenwoordiging vanuit onze samenleving en onze partners.
-
Voor het landelijk gebied zetten we een structureel overleg op tussen gemeente en een vertegenwoordiging van ondernemers en (natuur)organisaties. Dit overleg gebruiken we om te verkennen waar uitdagingen liggen in het landelijk gebied. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 23
We bekijken hoe we elkaar kunnen helpen en hoe we met goede voorbeelden samen het multifunctionele landelijk gebied vorm kunnen geven. Toelichting Ruimte Ooststellingwerf is een prachtige plattelandsgemeente zonder stedelijke allures en ambities. We gaan uit van onze eigen kracht en kwaliteiten. En die staan ook voorop als het gaat om grootschalige ontwikkelingen. We staan open voor bedrijven, ondernemers en boeren met ambitieuze plannen. Maar we bekijken steeds of plannen passen bij de ruimtelijke maat en schaal van het gebied.
We zoeken naar ruimte voor bedrijventerrein. Werkgelegenheid is de economische motor van onze gemeente. In een visie op bedrijventerreinen maken we concreet waar en hoeveel bedrijventerrein we nodig hebben. Bij de keuze van plekken ligt de focus bij Haulerwijk en Oosterwolde. Bij de opzet en uitwerking van bedrijventerreinen kijken we naar een multifunctionele en duurzame invulling.
Maatwerk Zeker in het landelijk gebied wordt ondernemen steeds meer maatwerk. Wet- en regelgeving worden strenger en vragen van boeren een andere blik op hun bedrijfsvoering en hun omgeving. Schaalvergroting is niet altijd voor de hand liggend. Wij denken mee met alle ondernemers in het landelijk gebied. Voor een duurzame inrichting van het landelijk gebied en voor een toekomstbestendige bedrijfsvoering van onze ondernemers, met een goed verdienmodel. Dat vraagt maatwerk en ruimte om te experimenteren om tot nieuwe vormen van landbouw, natuur en alles daar tussenin te komen, bijvoorbeeld met nattere teelten van gewassen in onze veengebieden. Juist in onze gemeente kan dat! Met het Biosintrum als leer- en kenniscentrum onder handbereik. En een sterke agrofoodsector die de hele keten van voedsel produceren tot verwerken en vervoeren omvat. We zijn bereid om voor de experimenten de randen van ons beleid en de wet op te zoeken. Zeker als we zo tot maatwerk en meerwaarde kunnen komen dat we anders niet bereiken. We bieden handelingsvrijheid en bereidheid om te handelen. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 24
Samen gaan we vormgeven aan ons landelijk gebied. Als gemeente zijn we een betrouwbare partner en nemen we de regie. We maken een stappenplan voor de komende jaren waarin we een route uitstippelen. Goede voorbeelden ontwikkelen met de alle samenwerkende partijen, van onderop. We beginnen klein, met de wens om groot te eindigen.
Koppelkansen Maar dat is niet het enige. Het is belangrijk dat ondernemers meer circulair worden, meer aandacht geven aan lokaal produceren en verkopen. En het is nodig dat de inrichting van het landelijk gebied ruimte geeft aan meer biodiversiteit en is ingericht op klimaatverandering. Daarom vragen we van alle plannen in het landelijk gebied dat ze meer dan één doel dienen. Bijvoorbeeld dat de uitbreiding van een camping gepaard gaat met ruimte voor waterberging of de aanleg van een strook met bloemen en planten voor insecten. Of dat de bouw van een nieuwe stal gepaard gaat met verduurzaming van het agrarische bedrijf.
Partners Ondernemers worden voor ons partners in de ontwikkeling van gebieden. We doen het samen. In het landelijk gebied, maar ook in de dorpen. In Oosterwolde hebben we daarin al stappen gezet bij de ontwikkeling van het centrum. Daar gaan we mee door. Oosterwolde moet de rol als regionaal koopcentrum kunnen blijven vervullen.
Verblijfsrecreatie Ook de recreatiesector vernieuwt. We zien een toename aan campervakanties en de wens voor meer kwalitatief hoogwaardige vakantieverblijven. In onze toeristische ontwikkelstrategie stemmen we in de regio steeds onze keuzes af. Zodat we als hele regio nog beter herkend worden als vakantiestek en plek voor ontspanning. In onze gemeente zetten we daar nog een plus op. Wij willen een gemeente zijn met voldoende accommodaties die voor iedereen goed toegankelijk zijn.
We geven voldoende ruimte voor vernieuwende vormen van verblijfsrecreatie op kleine en grote schaal, waar dat kan. Maar we willen ook de mogelijkheden van onze bestaande terreinen optimaal benutten. Daarom zijn we in principe tegen het permanent bewonen van recreatiewoningen. Al realiseren we ons dat misschien niet elk vakantiepark nog geschikt is voor de verhuur van woningen. We zullen een visie maken Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 25
waarin we helder krijgen wat voor ieder park het meest kansrijke en gewenste toekomstbeeld is. We willen daarbij samenwerken met de provincie binnen het programma Vitale Logiesaccommodaties.
3.3.4 Bereikbaar Ooststellingwerf
Onze ambitie Wij zijn een plattelandsgemeente in het hart van het Noorden, goed digitaal ontsloten en met goede verbindingen (in de auto, met het openbaar vervoer en op de fiets) naar de grote steden en tussen onze dorpen onderling. Wat gaan wij doen? -
We zorgen dat we steeds mee kunnen groeien met de ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit.
-
We zorgen dat ons verkeersnetwerk veilig is en op de toekomst voorbereid.
-
We zorgen dat de veiligheid van onze fietspaden en wandelverbindingen op orde is.
Wat doen we samen? -
We zorgen dat onze fysieke en digitale bereikbaarheid op orde is. We bekijken samen met onze partners binnen het openbaar vervoersysteem hoe we onze buslijnen zo comfortabel en aantrekkelijk mogelijk houden voor onze inwoners.
-
We maken in het regionaal mobiliteitsprogramma met de provincie en onze buurgemeenten afspraken over de verkeersverbindingen in onze regio en de verduurzaming van onze mobiliteit.
Toelichting Bereikbaarheid De goede bereikbaarheid van onze gemeente, in het hart van Noord-Nederland, is een belangrijke reden voor inwoners en ondernemers om hier te komen wonen en werken. Dat houden we zo. We ondersteunen mogelijkheden die deze bereikbaarheid nog verder verbeteren, zoals de mogelijke komst van de Lelylijn. En we ondersteunen Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 26
initiatieven als ANWB automaatje en deelauto’s. Inwoners die zelf geen auto hebben, kunnen zo toch op een gemakkelijke manier de omliggende dorpen bereiken.
Nu de coronacrisis ons heeft laten zien dat thuiswerken veel mogelijkheden biedt, kan Ooststellingwerf een plek zijn voor nieuwe inwoners uit andere delen van het land. Want wonen en werken hoeven niet meer altijd in elkaars nabijheid te zijn. Dat betekent wel dat onze fysieke en digitale bereikbaarheid op orde moeten zijn en blijven.
Mobiliteit We zien dat rond verkeer en vervoer veel verandert. We rijden en fietsen steeds meer elektrisch, het thuiswerken zorgt voor een andere drukte op de wegen en meer vraag naar reizen op maat. En we worden steeds ouder, dus zijn er veel oudere bestuurders op de weg. Daar moeten we rekening mee houden, bijvoorbeeld op het vlak van verkeersveiligheid. We werken aan een veilig en op de toekomst ingericht verkeersnetwerk.
We spelen op al deze ontwikkelingen in bij de (her)inrichting van onze dorpen. En we maken er afspraken over in de regio. In het regionaal mobiliteitsprogramma leggen we met onze buurgemeenten en de provincie Fryslân vast hoe we de verbindingen in en met de regio bewaken en onze mobiliteit verduurzamen. Daarbij hebben we ook aandacht voor de verbindingen met onze Drentse en Groningse buren.
We vertalen het regionaal mobiliteitsprogramma naar een eigen gemeentelijk mobiliteitsprogramma. Want ons gemeentelijk verkeers- en vervoerplan sluit steeds minder aan bij opgaven waar we voor staan.
Openbaar vervoer We willen de impact van mobiliteit op het klimaat beperken. Daarom zoeken we naar slimme oplossingen en alternatieven voor de auto. Belangrijk daarvoor zijn goede, snelle en comfortabele busverbindingen naar de omliggende dorpen en verder gelegen steden zoals Drachten, Assen, Leeuwarden en Groningen. Een goede aansluiting op de trein is een voorwaarde. We zetten dan ook in op een frequent systeem van openbaar vervoer dat het mogelijk maakt om vlot van huis met de bus in de stad of bij een treinstation te komen. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 27
Met aangenamer opstapplekken (OV-hubs) op een aantal plekken langs deze buslijnen, kan het reizen met de bus nog aantrekkelijker worden. De hubs kunnen ruimte bieden voor het veilig stallen en misschien zelfs opladen van de (elektrische) fiets of auto. Voor inwoners uit dorpen waar de bus niet of nog maar beperkt stopt, kunnen deze hubs toch een goed alternatief zijn. Fiets en voet We willen graag dat het minder vanzelfsprekend wordt om de auto te pakken. Daarom denken we bij onze inrichting van het openbaar gebied en de inrichting van straten steeds meer vanuit de fietser en de voetganger. We houden er ook rekening mee bij het ontwerp van buurten. Ons landelijk gebied is één grote buitenruimte die ook recreatief wordt gebruikt. Dat willen we ook heel graag. Ons fiets- en wandelknooppuntennetwerk houden we daarom op orde en bouwen we uit waar dat nodig is.
Verkeersveiligheid Veiligheid staat voorop op onze wegen en paden. Bij alle plannen in onze gemeente houden we rekening met de verkeersveiligheid. En we maken waar dat kan onze inwoners ook bewust van verkeersveiligheid. We zorgen dat onze fietsverbindingen veilig zijn en op orde, voor onze inwoners en onze toeristen. En dat doen we ook bij onze wandelroutes, wandelpaden, stoepen en pleinen.
3.3.5 Toekomstbestendig Ooststellingwerf
Onze ambitie We zetten ons in voor een gemeente waar het gebruik van duurzame energie steeds meer gewoon wordt, waar onze economie steeds meer circulair wordt en waar we zijn voorbereid op de klimaatverandering. Wat gaan wij doen? -
We ontwikkelen een warmtetransitievisie waarin onze aanpak voor het duurzaam verwarmen van de gebouwen in onze gemeente wordt verwoord.
-
We werken onze afspraken rond de regionale energiestrategie uit in een eigen gemeentelijk programma Duurzaam Ooststellingwerf. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 28
-
We kiezen daarom nu voor een pas op de plaats voor grootschalige zonnevelden in het landelijk gebied totdat we ons gemeentelijk programma Duurzaam Ooststellingwerf hebben vastgesteld.
-
We bieden daarom vooralsnog geen ruimte voor grote windturbines.
-
We blijven ons inzetten voor meer ruimte voor de opwekking van duurzame energie, zoals kleine windturbines. Voorwaarde is wel dat de beoogde opbrengst in verhouding staat tot het huidige, eigen verbruik. Plannen moeten ook passen in het landschap en op draagvlak kunnen rekenen van de omgeving.
-
We zorgen dat ons openbaar gebied en ons watersysteem is ingericht op de klimaatverandering. Dat doen we door zoveel mogelijk groen aan te leggen waar dat kan en ruimte op te nemen voor waterberging, -infiltratie en –afvoer.
-
We gaan meer bos aanleggen.
Wat doen wij samen? -
Lokale plannen voor verduurzaming helpen om stappen te zetten. Wij ondersteunen daar graag bij. Wij zullen bij de netbeheerders aandacht vragen voor het vergroten van de netcapaciteit voor lokale plannen. Lokaal is voor ons een lokale energiecoöperatie of werkgroep, waarbij de opbrengsten ten goede komen aan de lokale gemeenschap of deelnemende inwoners.
-
We bieden ruimte aan nieuwe vormen van hernieuwbare energie (naast wind- en zonne-energie) als die kansrijk lijken en een bijdrage kunnen leveren aan onze eigen doelstelling op het vlak van verduurzaming.
-
We werken samen met het waterschap in de beekdalen aan een robuust watersysteem waar ruimte is voor waterberging, tegengaan van veenoxidatie en vergroten van de natuurwaarden. Dat vraagt wel een integrale aanpak waar we ook natuurorganisaties en boeren bij betrekken.
Toelichting We zetten ons actief in om het verschil te maken in het verduurzamen van onze gemeente. Een van onze belangrijke taken is om zorg te dragen voor een duurzame leefomgeving voor huidige en toekomstige generaties. We koersen op energieneutraal in 2030.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 29
Energietransitie Energiebesparing is de eerste stap in de energietransitie. Dat doen we waar dat kan en stimuleren we waar mogelijk. Onze prioriteit ligt in de gebouwde omgeving (onze woningen, kantoren, winkels, etc.), omdat we daar veel besparingswinst kunnen behalen, bijvoorbeeld door het isoleren van woningen, kantoren en scholen. We zorgen ook dat we een gemeentebrede dekking krijgen van laadpalen, als onderdeel van het provinciale laadpalenproject. In het kader van de regionale energiestrategie (RES) Fryslân werken we onze plannen voor de opwekking van duurzame energie uit. We zien dat we al flinke stappen hebben gezet. Samen met onze inwoners bepalen we wat ons past, in welk tempo, op welke plekken en hoe we dat vormgeven. Onze inwoners moeten ook financieel profiteren van plannen voor duurzame energie. We kiezen nu eerst voor het optimaal benutten van zon op dak en de mogelijkheden voor drijvende zonnevelden. Dat betekent ook dat we dus geen ruimte geven voor grote windturbines of kernenergie. Natuurlijk staan we open voor lokale plannen voor de verduurzaming van onze energiebehoefte. Die ondersteunen we van harte. En blijven we ons hard maken voor meer ruimte voor kleine windturbines in onze gemeente. Onze gemeentelijke plannen hebben we vertaald in een programma Duurzaam Ooststellingwerf. Voor de omslag naar duurzame warmte maken we een warmtetransitievisie.
Klimaatadaptatie We moeten mee in de klimaatverandering die al gaande is. We gaan verder op de weg die we al zijn ingeslagen, want het moet anders. We staan open voor innovaties op dit vlak en we werken mee aan onderzoeken op het vlak van bodemgezondheid. Daar speelt het Leer- en kenniscentrum Bodem ook een belangrijke rol. We zorgen ervoor dat we bij de (her)inrichting van het landelijk gebied en ons openbaar gebied ruimte bieden aan het vasthouden en bergen van water. Niet alleen in tijden van droogte, juist ook bij extreme neerslag. En we vergroenen ons openbaar gebied. Bomen en planten zorgen voor verkoeling bij hitte en, zo vertelden we eerder al, stimuleren onze gezondheid.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 30
We zorgen voor meer biodiversiteit in de gemeente. We willen meer soorten planten en dieren en op meer plekken in onze gemeente. Het liefst zien we onze gemeente als een grote natuurlijke tuin met bloeiende kruiden en grassen, veel verschillende bomen en diersoorten! Daarvoor werken we in de provincie samen in een herstelprogramma biodiversiteit. En daarom hebben we ook onze eigen aanpak voor biodiversiteit gepresenteerd. In ons eigen beheer en onderhoud werken we heel bewust aan meer biodiversiteit. We starten met pilots met inwoners, om tot goede voorbeelden te komen. Bij meerdere dorpen komen bloeizones. Hier verbinden we een toename van de biodiversiteit aan meer wandelmogelijkheden. Samen helpen ze bij het bereiken van meer positieve gezondheid. Ook gaan we meer divers bos aanleggen. Daarmee volgen we ook de bossenstrategie van het Rijk om minder CO2 uit te stoten. Circulaire economie In een duurzame circulaire economie sluiten we de kringlopen van afval en grondstof in plaats van het uitputtend gebruiken van grondstoffen. Een circulaire economie levert veel CO2-afname op. Het zorgt ervoor dat er meer grondstoffen voorradig zijn. We geven ruimte voor de teelt en verwerking van vezelrijke gewassen om het biobased bouwen verder te brengen. De innovatiekracht van onze boeren benutten we graag om te onderzoeken hoe we kringlooplandbouw meer vorm kunnen geven in onze gemeente.
3.4
Onze ambities en onze leefomgeving
We hebben veel ambities om onze gemeente een stapje verder te brengen: mooier, schoner, gezonder en duurzamer. Bij alle stappen die we zetten en alle plannen die we mogelijk maken, houden we rekening met wat we nu hebben. En in het bijzonder met onze milieukwaliteit en onze omgevingsveiligheid. Dat wordt ons ook gevraagd door het Rijk en door de Europese Unie.
3.4.1 De vier milieubeginselen Als het om milieu gaat heeft Nederland in de Europese Unie afspraken gemaakt die altijd en voor alle gemeenten gelden. Dit zijn afspraken over de manier waarop we
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 31
zorgen voor ons milieu. Er zijn vier regels. Deze regels worden de vier milieubeginselen genoemd. Onze Omgevingsvisie gaat uit van de vier beginselen: 1. Het voorzorgsbeginsel. Dit betekent dat we activiteiten voorkomen waarvan we verwachten dat ze negatief zijn voor het milieu. 2. Het beginsel van preventief handelen. We proberen milieuvervuiling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit betekent dat we vooraf maatregelen nemen om een negatief gevolg van een activiteit te voorkomen. Denk aan de inzet van de beste technieken zodat er geen luchtvervuiling ontstaat. 3. Het beginsel van bestrijding aan de bron. Dit betekent dat we bij een negatief gevolg als eerste kijken of er iets bij of in de directe omgeving van de activiteit zelf kan worden veranderd. Bijvoorbeeld door vuile lucht af te vangen of door geluiddempende maatregelen bij het bedrijf zelf toe te passen. 4. Het beginsel de vervuiler betaalt. Dit betekent dat degene die de activiteit uitvoert ook moet betalen voor het voorkomen of opruimen van de negatieve gevolgen. Dat is bijvoorbeeld het opruimen van vervuiling of het aanleggen van een wal die het geluid keert bij een woonwijk.
3.4.2 Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit Voor verschillende milieuaspecten gelden landelijke en Europese regels. Maar we hebben als gemeente ook de ruimte om daar op onderdelen een eigen lijn in te kiezen. En verschillen te maken waar dat nodig is. Want elk gebied is anders en vraagt maatwerk. Daarom werken we vanuit de volgende uitgangspunten: -
De kwaliteitseisen die door het Rijk zijn vastgesteld vormen ons het minimale niveau.
-
De milieukwaliteit blijft bij ontwikkelingen behouden en wordt bij voorkeur zelfs verbeterd.
-
We zorgen dat de milieukwaliteit in een gebied aansluit bij de functie van een gebied.
-
We werken vanuit het ‘ja, mits’-principe. Dat betekent dat we, als er de ruimte is om een eigen afweging te maken voor milieueisen, daar gebruik van maken. Want we willen graag ontwikkelingen mogelijk maken.
-
We bieden ruimte om te experimenteren. In die gevallen laten we een plan onder voorwaarden toe en zullen we de milieukwaliteit steeds monitoren om zo nodig daarna ook bij te stellen. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 32
-
We kiezen bij de verbetering en bescherming van milieukwaliteit bij voorkeur voor een aanpak bij de bron.
-
De vervuiler betaalt en de belanghebbenden betalen mee.
3.4.3 Verschillende onderdelen van milieukwaliteit Onze milieukwaliteit wordt bepaald door verschillende onderdelen: -
geluid;
-
geur;
-
licht;
-
trillingen;
-
luchtkwaliteit;
-
omgevingsveiligheid;
-
bodem en ondergrond;
-
water.
Geluid Soms gaan plannen samen met meer geluid. Bijvoorbeeld omdat er meer verkeer komt. We wegen steeds af wat acceptabel is. Want we willen dat ontwikkelingen mogelijk blijven, maar ook dat inwoners niet te veel hinder ondervinden. In deze afweging betrekken we de plek van de ontwikkeling. In woonwijken en bij scholen willen we weinig geluidshinder. Op bedrijventerreinen en in dorpscentra accepteren we meer lawaai. Ook bij evenementen staan we tijdelijk meer geluid toe. In onze gemeente liggen drie door de provincie aangewezen stiltegebieden: het DrentsFriese Wold, het Fochteloërveen en de Dellebuursterheide. Hier zijn we extra streng op het gebied van geluid.
Geur Ooststellingwerf is een landelijke gemeente. Geurhinder is bij ons vaak gekoppeld aan de veehouderij. In de Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) staan landelijk geldende afstanden en normen voor geurhinder van veehouderijen. De gemeente heeft binnen deze wet de mogelijkheid om andere geurnormen en afstanden vast te stellen. Zo kunnen we geurhinder beperken, maar ook ruimte geven aan veehouderijen om zich te ontwikkelen.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 33
We leggen onze keuzes rond geur vast in een geurgebiedsvisie en zo nodig onze afwijkende normen in een geurverordening. Tot die tijd gebruiken we de kaders die we in onze huidige geurverordening hebben vastgelegd.
Licht Dat het ’s nachts nog donker is, is heel belangrijk voor onze natuur. En met het DrentsFriese Wold en het Fochteloërveen hebben we twee van de donkerste gebieden van Nederland in onze gemeente! Ons vertrekpunt is dat plannen geen overbodige lichtuitstraling mogen meebrengen. We bekijken of we rond onze natuurgebieden aanvullende regels op kunnen nemen die de donkerte daar nog beter beschermen.
Trillingen Overlast van trillingen is vaak aan de orde bij spoorwegen. Of bij verkeer over bruggen en soms bij tijdelijke werkzaamheden. In Ooststellingwerf volgen we hiervoor de landelijke regels.
Luchtkwaliteit Wij hebben het geluk dat we geen verstedelijkte gemeente zijn. De luchtkwaliteit is hier vaak goed. Vooral onze ritten met de (vracht)auto hebben invloed op de luchtkwaliteit. We zetten vanuit ons duurzaamheidsbeleid in op andere vormen van vervoer. Dat zal een positieve bijdrage hebben op de luchtkwaliteit. Voor luchtkwaliteit hanteren we de wettelijke waarden.
Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over het inschatten van risico’s van bijvoorbeeld het vervoer of de opslag van gevaarlijke stoffen. Ook straalpaden, hoogspanningsleidingen en gasleidingen brengen veiligheidsrisico’s met zich mee.
Op dit moment voldoen we aan alle eisen op dit vlak. Dat willen we zo houden. Bij nieuwe plannen gebruiken we de volgende uitgangspunten: -
Binnen een aandachtsgebied voor veiligheidsrisico’s (brand, explosies, gif) zullen we in principe geen functies toestaan die kwetsbaar zijn bij calamiteiten, zoals een kinderdagverblijf of zorgcentrum. Het gaat om functies waar grote groepen mensen aanwezig zijn die zich niet zelfstandig in veiligheid kunnen brengen. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 34
-
Voor nieuwe risicovolle activiteiten zoeken we ruimte op een bedrijventerrein.
-
Bij ontwikkelingen rond de energietransitie houden we aandacht voor mogelijke veiligheidsrisico’s.
-
We kiezen voor een hogere bescherming tegen risico’s in woongebieden en dorpscentra.
-
We accepteren een lager niveau van bescherming op bedrijventerreinen.
Bodem en ondergrond De basis van onze gemeente is gevormd door onze ondergrond. De ondergrond is alles wat zich onder het maaiveld bevindt. Dus: -
de bodem (zand, veen);
-
het grondwater, en;
-
het bodemleven (beesten en bacteriën).
Verschillende ambities, bijvoorbeeld rond klimaatadaptatie, hebben gevolgen voor de bodem. Ook het gebruik van bodemwarmte als nieuwe vorm van verwarming voor woningen kan gevolgen hebben voor de bodem. Wij vinden het belangrijk dat we op een slimme manier gebruik maken van onze bodem. We beschermen de bodemwaarden waar dat nodig is en gebruiken daarvoor de wettelijke kaders. Bijvoorbeeld rond het waterwingebied Terwisscha bij Appelscha, dat belangrijk is voor ons drinkwater. En we bekijken hoe we onze bodem op een goede en duurzame manier kunnen benutten. Want onze bodem is ook belangrijk voor de boeren en ons voedsel. Met het Leer- en kenniscentrum Bodem in onze gemeente onderzoeken en monitoren we samen met de boeren voortdurend ons bodemleven en onze bodemkwaliteit.
Water Ons watersysteem is de basis. Water is van waarde voor ons allemaal. Het is een eerste levensbehoefte. Het zorgt voor bedrijvigheid, bevordert welzijn en ontspanning. Ook is schoon water van groot belang voor de volksgezondheid.
Samen met Wetterskip Fryslân zorgen we dat onze waterhuishouding op orde is. Dat is een taak die voortdurend aandacht vraagt. Want bijvoorbeeld door klimaatverandering zien we ook veranderingen in ons watersysteem. Soms hebben we last van extreme buien, op andere momenten juist veel droogte. Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 35
Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor drie watertaken. 1. Het verzamelen en afvoeren van ons afvalwater. We maken bij nieuwe plannen gebruik van duurzame systemen voor afvalwater. En we zorgen dat ons bestaande rioolstelsel (riolen, rioolgemalen) op orde is. 2. Het afvoeren van regenwater. Waar dat kan koppelen we het regenwater af. Zodat we het regenwater als bron van schoon water weer kunnen benutten. We kiezen voor het vasthouden van het regenwater op de plek waar het valt. Dat is uitgangspunt voor de inrichting van ons openbaar gebied. Daarna maken we plekken waar we het water tijdelijk kunnen bergen (een wadi bijvoorbeeld) en dan pas afvoeren naar sloten en vijvers. Alle plannen moeten ook een watertoets doorstaan. Deze toets moet laten zien dat een plan geen negatieve gevolgen heeft voor ons watersysteem. We bekijken of we bij plannen ook een norm op kunnen nemen voor verharding van het perceel. Deze norm geeft dan aan welk deel van een perceel maximaal mag worden verhard. 3. Maatregelen als er structurele problemen zijn met grondwaterstanden. Grondeigenaren zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor problemen met het grondwater. Wij springen bij als er maatregelen nodig zijn in het openbaar gebied.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 36
4 Van totaalbeeld naar gebiedskompassen
4.
Van totaalbeeld naar gebiedskompassen
4.1
Inleiding
Onze gemeente zit vol verschillen. En die verschillen zijn ook onze kwaliteit. Daar houden we aan vast en bouwen we aan verder. Daarom hebben we ons toekomstbeeld en onze ambities voor de hele gemeente vertaald naar gebiedskompassen. De koers per gebied maakt het toekomstbeeld meer concreet voor de komende jaren. We kijken hierbij bewust niet te ver vooruit, een jaar of 10. We werken stap voor stap, want we merken dat ontwikkelingen elkaar snel opvolgen. Zo houden we ruimte om te schakelen en onze koers bij te stellen als dat nodig is. In de gebiedskompassen omschrijven we wat we van waarde vinden en wat we graag behouden. We geven ook aan waar we op in zetten in het gebied en hoe we dat willen doen. We nodigen de samenleving uit om plannen te maken die een bijdrage kunnen leveren aan de verdere bloei van het gebied. 4.2
De gebieden
We hebben de gemeente verdeeld in vier gebieden: -
het Friese Ooststellingwerf;
-
het westelijke Ooststellingwerf;
-
het Drentse Ooststellingwerf;
-
het hart van Ooststellingwerf.
Op de kaart zijn deze vier gebieden weergegeven. De grenzen tussen de gebieden zijn niet hard. Het is een globale scheidslijn. We zullen steeds bij ieder plan maatwerk leveren en zo nodig over de globale gebiedsgrenzen heen kijken.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 38
Overzicht van de vier gebieden
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 39
5 Gebiedskompas Het Friese Ooststellingwerf
5.
Gebiedskompas: Het Friese Ooststellingwerf - Fryske kracht op zand en veen -
5.1
Karakter
Waardenkaart gebied het Friese Ooststellingwerf
Waarden van het gebied -
Opzet van wijken en vaarten in het noordelijk deel;
-
Structuur van zandruggen en houtsingels in het zuidelijk deel;
-
Variatie in open en besloten gebieden;
-
Relatief donker;
-
Natuurwaarden, in het bijzonder het Blauwe Bos en de Haulepolder;
-
Aantrekkelijke lint- en kanaaldorpen;
-
Sterke sociale samenhang;
-
Cultuurhistorische waarden als: •
Verschillene archeologische monumenten, met een bijzondere clustering in het Blauwe bos;
•
Zuivelfabriek van Donkerbroek.
Omgevingsvisie Ooststellingwerf | 41
Beschrijving van het gebied Dit gebied is het noordelijk deel van de gemeente. Hier wordt vooral Frysk gesproken, in tegenstelling tot de rest van de gemeente. Het Friese Ooststellingwerf is een gebied van vaarten en wijken in het veen bij Haulerwijk en Waskemeer. Met aan de andere zijde van de Tsjonger het gebied van singels en bossen op de zandruggen bij Donkerbroek en Haule. Bijzondere plekken zijn het Blauwe Bos en Ontwijk. Veenontginningen Friese arbeiders hebben het noordelijke veengebied rond Haulerwijk en Waskemeer ontgonnen in armoedige omstandigheden. Ze groeven vaarten en wijken om het veengebied te ontwateren. Haulerwijk en Waskemeer zijn door de Haulerwiekster Vaort gekoppeld met Bakkeveen en Veenhuizen en het Fochteloërveen. De oude veenontginningen zijn nog goed te zien door een ritme van wijken haaks op de vaart. De vaart ligt duidelijk herkenbaar in het landschap door de bomen aan weerszijden. Langs de vaart liggen de halfopen en dichte bebouwingslinten van Haulerwijk en Waskemeer. De bebouwing is sober en eenvoudig, het is nooit een rijk gebied geweest. Zandruggen Donkerbroek en Haule zijn ook lintdorpen. De dorpen liggen op zandruggen ten noorden van het beekdal van de Tsjonger. De houtsingels en bosgebieden geven het gebied een besloten karakter. Het gebied is al lange tijd bewoond, maar in de Middeleeuwen ontstaan de huidige dorpen.