Bijlage 2. Jaarstukken 2025

Dit kan vrijwilligerswerk zijn, maar ook het zetten van de stap naar deelnemen aan activiteiten in dorp of wijk. Hierdoor ervaren zij een zinvolle invulling van de dag. • Meer in het algemeen hebben uitkeringsgerechtigden weer stappen gezet op de Participatieladder. Meedoen, in wat voor vorm dan ook, is hierdoor bevorderd. Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven • Inwoners (18+) met weinig geld hebben meegedaan aan het maatschappelijk leven. • Kinderen uit gezinnen met weinig geld hebben kunnen meedoen met sport, welzijn, cultuur en overige activiteiten. • Het bereik en van regelingen, voorzieningen en ondersteuningsmogelijkheden die betrekking hebben of geld of financiële vragen is vergroot. 46

• • • • • •

Er is een integrale aanpak voor schuldhulpverlening. Het proces van de collectieve ziektekostenverzekering (gemeentepolis) is verbeterd. Meer samenwerking tussen en met verschillende partijen en initiatieven (bijv. Voedselbank en De Kleine Boerderij, de Fuiffabriek en Stichting Leergeld en de partners binnen Geldfit Ooststellingwerf). Het proces van vroeg-signalering is verbeterd en het bereik vergroot naar meer dan 1500 meldingen per jaar. Er is meer verbinding tussen mensen met verschillende achtergronden door ontmoetingsactiviteiten op wijkniveau. Er is een landingsprogramma voor statushouders in onze gemeente waarmee ze hun plek binnen de gemeente kunnen vinden en kennis en contacten kunnen opdoen.

Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet • Met de OWO-gemeenten is een Wmo aanbesteding in gang gezet, waarvan de nieuwe contracten per juli 2026 ingaan. Hiermee zetten we een nieuwe koers in: van zorg naar gezondheid en welzijn. Inwoners doen meer zelf en met elkaar, zorg wordt dicht(er)bij geleverd, zo kort als mogelijk. We gaan met minder partijen een overeenkomst aan. Om op die manier de nieuwe koers vorm te geven. • Om de ondersteuning vanuit de Wmo betaalbaar te houden voor de toekomst, is een wijziging in het Wmo vervoer ingevoerd. Inwoners maken tot 30 kilometer vanaf de woonplaats gebruik van de Wmo taxipas. Als iemand verder dan 30 kilometer reist dan wordt Valys ingezet. Dit is een landelijke, en voor de Wmo voorliggende, voorziening. • In meerdere dorpen ondersteunen we vormen van indicatie vrije dagbesteding: Oosterwolde, Appelscha, Fochteloo, Waskemeer, Haulerwijk en Oldeberkoop. Met dat laatste dorp zijn een verkenning gestart om, naast de dorpsondersteuner die dit jaar gestart is, na te gaan of en hoe we een stap verder kunnen gaan naar een zelfredzaam dorp. Wat hebben we daarvoor gedaan Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie) • Er zijn meerdere ambtelijke en bestuurlijke bijeenkomsten gehouden.

Met zorgorganisaties, welzijnsorganisaties, corporaties, maar ook met inwoners. Om voldoende input op te halen voor een breed gedragen visie. Een van de speerpunten uit de visie is bewustwording bij inwoners over het veranderende zorglandschap en de eigen verantwoordelijkheid van inwoners daarin. Die gesprekken zijn in drie verschillende dorpen gevoerd. • Naast gesprekken met inwoners is het budget voor het verstrekken van stimuleringsleningen (verzilverleningen, duurzaamheidsleningen en startersleningen) verhoogd van € 3 miljoen naar € 4,2 mln. Door verzilverleningen stellen we inwoners in staat om hun woning aan te passen om daar tot op hoge leeftijd te blijven wonen. De seniorenmakelaar heeft huisbezoeken bij huurders afgelegd in het kader van langer thuis wonen. Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt We hebben: • Begeleiding geboden aan bijstandsgerechtigden zodat ze kunnen meedoen naar vermogen. • Waar dit nodig is, zowel intern als extern, actief samenwerking gezocht als er sprake is van problemen op meerdere leefgebieden. • Als de drempel voor werkgevers te hoog is om kansen te bieden aan werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt (financiële) ondersteuning geboden zodat deze werkzoekenden toch een kans krijgen tot toetreden op de arbeidsmarkt. • Als werk vinden geslaagd is laten we de werkzoekende niet los.

We blijven zowel de werkzoekende als de werkgever waar nodig ondersteunen, zodat we duurzame uitstroom realiseren. • Waar het re-integratiebeleid en het aantal beschikbare instrumenten onvoldoende is gebleken zoeken we op maat mogelijkheden binnen de beleidskaders of mogelijkheden die externe partners bieden. • Het OWO-inkooptraject voor participatie en re-integratie instrumenten afgerond waardoor we per 2026 (nog) beter in kunnen spelen op de vraagstukken waar onze uitkeringsgerechtigden mee te maken hebben. Hiermee spelen we in op nieuwe wetgeving per 2026. Namelijk de Wet van school naar duurzaam werk en de Participatiewet in balans.

47

•

•

• •

Binnen onze gemeente kampen bovenmatig veel inwoners met een gebrek aan basisvaardigheden (digitale en taalvaardigheid). Dit speelt ook bij de uitkeringsgerechtigden. O.a. bij de groep statushouders die een bijstandsuitkering heeft. We begeleiden hierbij actief naar vormen van participatie en/of scholing die bijdragen aan het vergroten van de basisvaardigheden. We monitoren de stappen die bijstandsgerechtigden maken richting participeren/meedoen. Uitstroom blijft het doel, maar in lijn met de Participatiewet in balans willen we ook inzicht in de stappen richting maatschappelijk participeren. De monitoring biedt inzicht in de resultaten van ondersteuning. Dit kan in vele vormen zijn. Van het komen uit een geïsoleerde situatie tot uitstroom naar (gesubsidieerd) werk. We meten de tevredenheid over onze dienstverlening via een klanttevredenheidsmeting en sturen onze dienstverlening waar nodig bij op basis van de uitkomsten. We bevorderen een integrale benadering van alle doelgroepen die een P-wet uitkering krijgen. Daarbij hebben we aandacht voor aansluiting van specifieke doelgroepen zonder ze als aparte doelgroep te benaderen.

Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven We hebben: • We zijn in 2025 aangesloten bij het Volwassenfonds Sport & Cultuur. Hierdoor kunnen inwoners met weinig geld meedoen aan het maatschappelijk leven. De kosten voor lesgeld of abonnement en evt. benodigdheden worden vergoed. Ook kan het abonnement van de bibliotheek uit dit fonds vergoed worden. • Een motie uitgevoerd waarbij inwoners met weinig geld gebruik kunnen maken van gratis ‘Dierenvoedselpakketten’. • Binnen het portal Samenvoorallekinderen.nl werken diverse organisaties samen, zoals het Jeugdfonds Sport en Cultuur, Stichting Leergeld, Fonds Kinderhulp en Stichting Jarige Job. We hebben subsidies verleend waardoor kinderen in onze gemeente kunnen meedoen. • De regeling ‘Kleding- en schoenenbonnen gemeente Ooststellingwerf’ vastgesteld. Daarmee is er een juridische basis gelegd voor het verstrekken van deze bonnen aan kinderen tot 18 jaar uit gezinnen met weinig geld. • Het beleidsplan ‘Schuldhulpverlening gemeente Ooststellingwerf 2025-2028' vastgesteld. Daarin zijn ambities geformuleerd die uitgewerkt zijn in een aantal maatregelen en acties voor de komende jaren. • Een subsidie verleend voor de pilot ‘Versterken informele ondersteuning bij financiële vragen’.

Een belangrijk onderdeel is het vormgeven van een laagdrempelige toegang voor inwoners met administratieve- en financiële vragen. • De rechtmatigheid getoetst van deelnemers aan de collectieve zorgverzekering (gemeentepolis). • Nieuwe initiatieven in onze gemeente ondersteunt en met elkaar in contact gebracht (o.a. Stichting Minigrutte, Fuiffabriek). • Samenwerking met diverse partijen georganiseerd binnen de ‘Papierwinkel’ (Geldfit Ooststellingwerf). • Ingezet op het vergroten van het bereik van voorliggende voorzieningen zoals Geldfit en De Voorzieningenwijzer. • Naar aanleiding van de Prestatieafspraken wonen, die met de woningcorporaties zijn opgesteld, is door de werkgroep ‘betaalbaarheid’ een plan van aanpak opgesteld. De afspraken die hierin zijn vastgelegd over energiearmoede en wijkgerichte acties zijn in 2025 deels uitgevoerd. • Er is een programma voor statushouders, ter ondersteuning van hun eerste jaar in onze gemeente. Het “Landingsprogramma” biedt laagdrempelige activiteiten ter bevordering van de integratie van statushouders. Het biedt ze mogelijkheden hun plek binnen de gemeente te vinden en kennis en contacten op te doen. Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet • Voor de aanbesteding hebben we input opgehaald bij gebiedsteams, backoffice sociaal domein, OWO-wethouders, zorgaanbieders, adviesraden etc.

Deze input is in wekelijkse sessies vertaald naar aanbestedingsdocumenten. • Voor de invoering van Valys is een zorgvuldig voorbereidingsproces doorlopen, met gezamenlijke communicatie vanuit gemeente en vervoerder.

48

•

Voor de indicatievrije dagbestedingen lopen subsidietrajecten met aanvragen vooraf en verantwoording achteraf. Voor (pre)mantelzorg wonen is opgehaald wat de wensen van inwoners op dat vlak zijn, gecombineerd met ervaringen van onze mantelzorgconsulent en politieke wensen.

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie). • In de gesprekken met de dorpen is informatie verstrekt over de houdbaarheid van de zorg (dubbele vergrijzing, langer thuis wonen, zware zorg thuis ontvangen, een dreigend tekort aan zorgpersoneel en daardoor een groter beroep op inwoners zelf). Naast bewustwording zijn ook inwonersinitiatieven ontstaan om meer met en voor elkaar te doen. • Inwoners weten welke maatregelen in de woning nodig zijn. We faciliteren de inwoner met afsluiten van een Verzilverlening om die maatregelen te realiseren. Door inzet van de seniorenmakelaar zijn huurders zich (meer) bewust van de stappen die ze kunnen nemen om oud te worden in de huidige of een andere huurwoning. Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt of doen naar vermogen mee in onze samenleving Wet inburgering 2021 • Statushouders met een inburgeringsplicht en een participatiewet uitkering participeren eerst in het landingsprogramma uitgevoerd door Scala. Hierdoor ervaren ze minder drempels om mee te doen in onze samenleving. Participatiewet • De bijstandsgerechtigden hebben een vast contactpersoon met kennis in het begeleiden naar meedoen in onze samenleving.

• De bijstandsgerechtigden ervaren dat er wordt meegedacht vanuit de kennis, vaardigheden en motivatie met als doel te komen tot meedoen naar vermogen. Algemeen • Inwoners, werkend of niet werkend, die zoeken naar (ander) werk ontvangen via het Werkcentrum ondersteuning bij de zoektocht naar een passende werkplek. • Werkgevers vervullen vacatures mede door onze inzet en samenwerkingspartners zoals het UWV. Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven • Inwoners met weinig geld kunnen meedoen aan het maatschappelijk leven en zijn lid geworden van een sportvereniging- of club, hebben een lidmaatschap bij de bibliotheek of doen mee aan culturele activiteiten. • Inwoners met weinig geld hebben gebruik gemaakt van de levering van gratis dierenvoedselpakketten. • Meer inwoners hebben gebruik gemaakt van voorliggende voorzieningen zoals Geldfit en De Voorzieningenwijzer en hebben geld kunnen besparen. • Inwoners met een migratieachtergrond kunnen makkelijker participeren in de samenleving. Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet • Voor de inzet van Valys merkt de inwoner dat er soms langere reistijden zijn vanwege gecombineerd landelijk vervoer. • Inwoners gaan zonder indicatie naar dagbesteding in meerdere dorpen. Dit draagt bij aan 'meedoen' en kan meer of zwaardere zorg voorkomen.

Van hieruit bouwen mensen meer onderling contact op. • (Pre)mantelzorgwonen is bedoeld voor situaties waar nu nog geen mantelzorg nodig is, maar waarbij de verwachting is dat binnen tien jaar een mantelzorgsituatie zal ontstaan. Met deze beleidsregels zorgen we voor duidelijkheid en rechtsgelijkheid bij aanvragen voor premantelzorgwoningen. Beleidskaders • Visie op samenleven 2020-2024 • Woon(zorg)visie 2022-2026 49

• • • • • • • • • • • • • •

Doe-agenda B Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt 2021-2025 Doe-agenda C Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven 2021-2025 Doe-agenda Nieuwe Wet Inburgering 2022-2026 Re-integratieverordening Participatiewet 2023 Verordening Tegenpresentatie 2015 Maatregelenverordening 2018 Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2015 Verordening Individuele Studietoeslag 2015 Handhavingsverordening 2015 Verordening Verrekening Bestuurlijke Boete bij Recidive 2015 Verordening adviesraad sociaal domein gemeente Ooststellingwerf 2025 Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2022 Beleidsplan Schuldhulpverlening gemeente Ooststellingwerf 2025-2028 Regeling Kleding- en schoenenbonnen gemeente Ooststellingwerf 2025

Thema 6.3 Goed Opgroeien Inleiding Jeugdigen (-9 maand tot 23 jaar) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen Inwoners vinden ‘Goed Opgroeien’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we veel wettelijke taken op dit terrein. Voor de Opgave Goed Opgroeien zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (L t/m O) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect L: Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. • Maatschappelijk effect M: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O). • Maatschappelijk effect N: Jeugdigen zijn weerbaar. • Maatschappelijk effect O: Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien (zie doe-agenda O). Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor goed opgroeien zijn dat: • Voor maatschappelijk effect L ligt het accent op: Kansrijke start voor kinderen. • Voor maatschappelijk effect O ligt het accent op: Beperken jeugdhulpvragen door gerichte preventie. Wat hebben we bereikt Maatschappelijk effect L.

Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal (kansrijke start voor kinderen) • Meer jongeren hebben de mogelijkheid gekregen om deel te nemen aan uiteenlopende vormen van georganiseerde vrijetijdsbesteding, van sport tot kunst en cultuur. Waardoor zij beter in de gelegenheid zijn gesteld om hun verschillende talenten te ontplooien ten opzichte van voorgaande jaren. • We hebben dit jaar een Lokale Aanpak Kansrijke Start vastgesteld voor de jaren 2025-2028. Dit plan is opgesteld samen met partijen uit het sociaal en medisch domein die deelnemen aan onze lokale coalitie. In het plan zijn een aantal focussen beschreven, namelijk bestaanszekerheid, een rookvrije start en meer duidelijkheid welke voorzieningen er binnen onze gemeente zijn voor inwoners. Er is een start gemaakt met de doelstellingen uit deze aanpak en deze worden in 2026 verder uitgewerkt. Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O) • De meeste ouders weten hun weg goed te vinden wanneer zij vragen hebben over de opvoeding. Zij maken daarbij vooral gebruik van hun eigen netwerk, familie, vrienden en de huisarts, waardoor ondersteuning dichtbij huis beschikbaar is. Slechts een beperkte groep doet een beroep op het Gebiedsteam of Scala, waardoor zwaardere vormen van hulp beschikbaar blijven voor gezinnen die deze het hardst nodig hebben.

We zien bovendien dat ouders met kinderen van 4 tot 12 jaar de afgelopen jaren minder vaak een beroep hoeven te doen op vrienden, familie of professionele ondersteuning, wat erop wijst dat zij steeds beter zelf hun weg vinden binnen het voorliggende veld.

50

•

Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen is er een palet van zorg en ondersteuning voor de eerste 1000 dagen van het kind, vanuit het programma Kansrijke Start.

Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar De meeste jongeren zijn goed weerbaar. Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien • Volgens de recente monitoring zegt meer dan de helft (52%) van de ouders dat zij voldoende ondersteuning ervaren bij opvoeding rond thema’s als roken, drinken en/of drugs. Dat is een duidelijke verbetering ten opzichte van 2022, toen dit percentage 41% was. • We zien de in 2024 ingezette daling van het aantal jeugdigen in zorg ook in 2025. We zien deze daling voornamelijk bij verwijzingen door het Gebiedsteam Jeugd. Het aantal verwijzingen van jeugdigen door Gecertificeerde Instellingen lag in 2025 hoger dan in 2024. Tegelijkertijd ontstond in de tweede helft van 2025 bij het Gebiedsteam Jeugd door diverse oorzaken een wachtlijst. Om dit op te lossen is in maart 2026 door de raad besloten om voor twee jaar extra formatie beschikbaar te stellen.

Wat hebben we daarvoor gedaan Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal (kansrijke start voor kinderen) Binnen het Go Yoflo programma hebben we een vrijetijdspas geïntroduceerd waarmee iedere jongere van 10 tot 18 jaar, ongeacht de financiële situatie van hun ouders, jaarlijks € 200 vrijetijdsgeld ontvangt. Hiermee kunnen zij deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten die passen bij hun interesses en talenten. Ook hadden jongeren de mogelijkheid om deel te namen aan maatschappelijke diensttijd van het jongerenwerk van Scala om onder begeleiding hun talenten verder te ontplooien. Scala organiseert verder naschoolse activiteiten voor kinderen tussen de 2 en 12 jaar van Brede Scholen in Haulerwijk en Oosterwolde. Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen is er een palet van zorg en ondersteuning voor de eerste 1.000 dagen van het kind vanuit het programma Kansrijke Start. Vanuit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start werken we als medisch en sociaal domein samen binnen onze lokale coalitie. Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders Zie doe-agenda O. Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar In 2025 hebben we binnen Go YoFlo stevig geïnvesteerd in preventie, talentontwikkeling, gezonde leefstijl en het versterken van alle omgevingen waarin jongeren opgroeien.

Door deze gezamenlijke aanpak zijn jongeren beter in staat grenzen te stellen, gezonde keuzes te maken en veerkrachtig om te gaan met uitdagingen. Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) verzorgde op alle deelnemende scholen het programma Helder op School, waarmee jongeren voorlichting kregen over middelengebruik, groepsdruk, online gedrag en het maken van gezonde keuzes. Het jongerenwerk was zichtbaar aanwezig in de dorpen, op scholen en bij activiteiten, zodat jongeren vroegtijdig ondersteuning konden krijgen en in een veilige omgeving konden oefenen met sociaal-emotionele vaardigheden. Daarnaast bleef de Go YoFlo-vrijetijdspas een belangrijk middel om jongeren te stimuleren actief deel te nemen aan sport- en cultuuractiviteiten. Met het jaarlijkse budget van € 200 en een wekelijks aanbod van meer dan 25 activiteiten kregen jongeren volop kansen om talenten te ontdekken, zelfvertrouwen op te bouwen en positieve contacten te leggen. Ook ouders werden betrokken via informatiebijeenkomsten en preventieve gesprekken, waardoor de thuisomgeving jongeren beter kon ondersteunen bij het maken van gezonde en weerbare keuzes. Door deze integrale aanpak konden signalen eerder worden herkend en kregen jongeren sneller passende ondersteuning. Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien • We hebben ingezet op zogenaamde Plusvoorzieningen.

In januari 2025 is de eerste pilotPlusvoorziening, de PeuterPlus Pippa van Scala, gestart. Deze peuteropvang voor peuters met een extra ondersteuningsbehoefte zorgt dat jeugdigen binnen de gemeentegrenzen zich verder kunnen ontwikkelen tot aan de start van de basisschool. Daarmee wordt ook de inzet van jeugdhulp voorkomen: er is binnen de gemeente een aanbod tussen reguliere peuteropvang en jeugdhulp voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte.

51

• •

• •

•

•

Door aanwezigheid van een medewerker van het Gebiedsteam bij huisartsen en op scholen is de drempel om hulp te vragen lager. Hiermee kan problematiek eerder worden gesignaleerd en kunnen we preventief werken. Op die manier voorkomen we verwijzingen naar zwaardere hulp. We draaiden een pilot Complementaire Ondersteuning. Hieronder vallen laagdrempelige vormen van hulpverlening en coaching. Door de pilot was zorg dicht bij de inwoner georganiseerd, richting het voorliggend veld, en voorkomen we de inzet van zwaardere vormen van specialistische jeugdhulp. We werken met een inkoopondersteuner die ons helpt (onnodig) dure zorg te voorkomen en de contacten onderhoudt met de zorgaanbieder. Diverse maatregelen om grip te krijgen op de jeugdhulpkosten zijn verder uitgewerkt. De prognose Jeugd en het dashboard Jeugd zijn verder doorontwikkeld om onder andere het aantal jeugdigen met jeugdhulp en de kosten van jeugdhulp te monitoren. Daarnaast bekijken we doorlopend hoe we de uitgaven van jeugdhulp kunnen beperken, voornamelijk door meer nadruk op preventie en normaliseren. Daarbij houden we ook rekening met landelijke ontwikkelingen als de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario. We hebben aandacht voor preventie van jeugdproblematiek, zodat het aantal jongeren dat een beroep moet doen op jeugdzorg en de intensiteit van problemen afneemt.

Er zijn veel laagdrempelige mogelijkheden voor opvoedondersteuning, zoals Humanitas, Buurtgezinnen, Ouderchat van de GGD, inloopspreekuur van VNN op het Stellingwerfcollege en het Gebiedsteam. De Sociale kaart draagt eraan bij dat inwoners gemakkelijk hulp kunnen zoeken als daar behoefte aan bestaat. Op deze sociale kaart zijn ook allerlei vormen van (indicatievrije) opvoedingsondersteuning (voorliggende voorzieningen) te vinden. Ook werken we samen met jongerenwerk om begrip en openheid te creëren rondom LHBTI+.

Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal (kansrijke start voor kinderen) Inwoners hebben deze inzet vooral gemerkt doordat hun kinderen meer mogelijkheden kregen om mee te doen en zich te ontwikkelen. Dankzij de vrijetijdspas konden jongeren van 10 tot 18 jaar, ongeacht het inkomen van hun ouders, daadwerkelijk deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten die bij hen passen. Voor veel gezinnen betekende dit dat financiële drempels wegvielen en jongeren nieuwe hobby’s, talenten en sociale contacten konden opdoen. Jongeren die deelnamen aan de maatschappelijke diensttijd van het jongerenwerk van Scala ervaarden dat zij onder begeleiding verantwoordelijkheid konden nemen, nieuwe vaardigheden leerden en meer zelfvertrouwen ontwikkelden. In Stoptober en de Week van het Gezond Zwanger Worden is vanuit het actieprogramma Kansrijke Start aandacht besteed aan de gevolgen van derdehands rook door middel van een aantal krantenartikelen en het verspreiden van folders. Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders Zie doe-agenda O. Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar Zowel jongeren als hun ouders en sport en cultuuraanbieders hebben in 2025 duidelijk gemerkt dat we met Go YoFlo investeren in hun weerbaarheid en welzijn.

Jongeren ervaarden dat er op school meer aandacht was voor onderwerpen die voor hen belangrijk zijn, zoals omgaan met groepsdruk, sociale media en middelengebruik. Door de voorlichting van VNN en de aanwezigheid van jongerenwerkers voelden zij zich beter geïnformeerd, gezien en gesteund. Daarnaast konden zij met de vrijetijdspas makkelijker meedoen aan sport- en cultuuractiviteiten, waardoor zij nieuwe talenten ontdekten, nieuwe vrienden maakten en meer zelfvertrouwen opbouwden. Ouders merkten dat er vanuit school meer contact was over hoe het met hun kind gaat en welke ondersteuning er beschikbaar is. Zij voelden zich beter toegerust om met hun kinderen in gesprek te gaan over lastige thema’s en kregen sneller signalen door wanneer er iets speelde. Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien • Er is laagdrempelige en passende ondersteuning en hulp voor onze inwoners beschikbaar. Vaak kan een vraag van een inwoner beantwoord worden door onze gebiedsteammedewerker. In sommige gevallen was er meer hulp en ondersteuning nodig, bijvoorbeeld vanuit een voorziening in het voorliggend veld. Als het nodig is, worden jonge inwoners verwezen naar een jeugdhulpvoorziening.

52

•

•

Inwoners merken dat er sneller en laagdrempelig ondersteuning beschikbaar is wanneer zij vragen hebben over de opvoeding of wanneer er zorgen ontstaan rondom hun kinderen. Ouders ervaren dat zij niet meteen naar zware jeugdzorg hoeven, maar dat er veel mogelijkheden zijn om vroegtijdig advies of steun te krijgen, bijvoorbeeld via Humanitas, Buurtgezinnen, de Ouderchat van de GGD, het inloopspreekuur van VNN op het Stellingwerfcollege of het Gebiedsteam. Hierdoor voelen zij zich minder alleen met hun vragen en kunnen zij op een moment dat het nodig is direct iemand raadplegen. Daarnaast merken inwoners dat zij via de Sociale Kaart eenvoudig kunnen vinden waar ze terecht kunnen voor hulp of opvoedingsondersteuning, zonder dat hiervoor altijd een indicatie nodig is. Dat maakt het zoeken van passende ondersteuning toegankelijker en overzichtelijker. Jongeren en ouders zien ook dat onderwerpen als diversiteit en inclusie meer bespreekbaar zijn geworden. Door de samenwerking met het jongerenwerk rondom LHBTI+ voelen jongeren zich vaker gezien en veilig om hierover te praten. Dit zorgt voor meer begrip in de omgeving en een klimaat waarin jongeren zichzelf kunnen zijn.

Beleidskaders • Doe agenda L Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal 2024 • Doe agenda O Kwetsbare jonge inwoners 2021-2025 • Doe agenda HK Positieve Gezondheid 2022-2026 • Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024 • Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd en Beleidsregels Hart voor de Jeugd 2026 • Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân 2014 • Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf 2022 en Aanvullende beleidsregels Verordening Leerlingenvervoer 2014 • Toezicht en Handhaving Wet Kinderopvang 2025 • Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) • Subsidieregeling peuterspeelgroepen 2020 • Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022

Belangrijkste afwijkingen programma 6 x € 1.000 Wat heeft het ons gekost?

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

2024

Begroting

Begroting

2025

Verschil

6-1 Samenkracht en burgerparticipatie

-5.786

-3.056

-9.193

-6.461

2.731 V

6-2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

-3.126

-

-

-

-

6-21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo

-

-1.398

-1.398

-1.398

-0N

6-22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jgd

-

-1.398

-1.398

-1.398

-0N

6-3 Inkomensregelingen

-13.118

-12.818

-13.214

-13.654

- 440 N

6-4 WSW en beschut werk

-2.791

-2.466

-2.634

-2.509

125 V

6-5 Arbeidsparticipatie

-1.010

-1.073

-1.084

-1.079

5V

6-60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)

-1.819

-1.865

-1.720

-1.832

- 112 N

6-711 Hulp bij het huishouden (WMO)

-3.109

-3.158

-3.095

-3.146

- 51 N

6-712 Begeleiding (WMO)

-1.531

-1.452

-1.417

-1.619

- 201 N

Wat heeft het ons gekost?

Rekening

Primitieve

Actuele

Rekening

Verschil

2024

Begroting

Begroting

2025

-1.254

-1.181

-1.169

-1.189

- 19 N

-252

-356

-256

-340

- 84 N

Saldo van baten en lasten Lasten

6-713 Dagbesteding (WMO) 6-714 Overige maatwerkarrangementen (WMO)

53

x € 1.000 6-7 Jeugdhulp oude taakvelden

-9.976

6-751 Jeugdhulp ambulant lokaal

-

-698

-688

-810

- 122 N

6-752 Jeugdhulp ambulant regionaal

-

-5.255

-5.095

-6.889

- 1.794 N

6-753 Jeugdhulp ambulant landelijk

-

-698

-698

-89

608 V

6-761 Jeugdhulp met verblijf lokaal

-

-413

-413

-515

- 102 N

6-762 Jeugdhulp met verblijf regionaal

-

-3.304

-3.304

-2.430

874 V

6-763 Jeugdhulp met verblijf landelijk

-

-413

-413

-303

110 V

6-791 PGB Wmo

-

-75

-75

-64

11 V

6-792 PGB Jeugd

-

-326

-326

-127

199 V

6-811 Beschermd wonen (WMO)

-3

-94

-99

-5

94 V

6-812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-43

-4

-4

-7

-3N

6-821 Jeugdbescherming

-1.230

-1.026

-1.026

-1.174

- 148 N

6-822 Jeugdreclassering

-105

-125

-125

-141

- 16 N

6-91 Coördinatie en beleid Wmo

-

-73

-73

-73

-0N

6-92 Coördinatie en beleid Jeugd

-

-260

-260

-245

16 V

-45.153

-42.989

-49.180

-47.498

1.682 V

6-1 Samenkracht en burgerparticipatie

4.549

820

5.102

4.498

- 605 N

6-3 Inkomensregelingen

10.496

9.814

10.124

10.920

796 V

6-4 WSW en beschut werk

13

-

-

-

-

6-5 Arbeidsparticipatie

112

2

117

99

- 18 N

6-60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)

248

-

-

53

53 V

6-711 Hulp bij het huishouden (WMO)

-

200

200

246

46 V

6-713 Dagbesteding (WMO)

28

-

-

-

-

6-811 Beschermd wonen (WMO)

621

252

480

701

222 V

9

-

-

-8

-8N

Totaal Baten

16.076

11.088

16.023

16.509

486 V

Saldo van baten en lasten

-29.077

-31.901

-33.157

-30.989

2.168 V

Totaal Toevoegingen

-311

-

-

-

-

Totaal Onttrekkingen

793

147

2.378

487

- 1.892 N

Mutatie reserves

483

147

2.378

487

- 1.892 N

-28.595

-31.754

-30.779

-30.502

277 V

Totaal Lasten

Baten

6-812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

Mutatie reserves

Resultaat

54

x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Programma 6

Verschil

Opvang Oekraïne

2.050 V

Algemene reserve

- 1.883 N

Buurthuiskamer

38 V

Levensonderhoud

347 V

Bijzondere bijstand

42 V

Individuele studietoeslag

- 25 N

Sociale werkvoorziening

81 V

Gebiedsteam

45 V

Hulpmiddelen en diensten (Wmo)

- 201 N

Overige maatwerkarrangementen (Wmo)

- 84 N

Jeugdhulp

- 390 N

Beschermd wonen en MOVO

305 V

Overige kleine afwijkingen

- 48 N

Totaal afwijkingen

277 V

Toelichting belangrijkste afwijkingen In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe. Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie, voordeel € 2.127.000 Opvang Oekraïne, voordeel € 2.050.000 Op 20 mei 2025 is het plan vastgesteld waarin is opgenomen hoe de overgebleven middelen vanuit de Bekostigingsregeling opvang Oekraïense ontheemden vanuit 2023 en 2024 worden ingezet. Van deze middelen van in totaal € 2.046.000 is in 2025 een bedrag van € 163.000 ingezet voor inrichting en inventaris en voor extra kosten voor de inzet van beveiliging. Het restant van € 1.883.000* komt weer beschikbaar in 2026. Het restant voordeel wordt veroorzaakt door extra ontvangsten vanwege een groter aantal opvangplekken. Hier staan in de overige programma’s kosten tegenover, waardoor het per saldo geen resultaatsconsequenties heeft. Algemene reserve, nadeel € 1.883.000* Lagere onttrekking aan de algemene reserve voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Buurthuiskamer, voordeel € 38.000 Het voordeel komt met name door de afrekening van provincie van de subsidie voor aandachtsgebieden. Taakveld 6.3 Inkomensregelingen, voordeel € 356.000 Levensonderhoud, voordeel € 347.000 In de begroting zijn de baten en lasten voor levensonderhoud gelijk geraamd. In de realisatie vallen de lasten hoger uit doordat de uitkeringen hoger waren dan waarmee in de begroting rekening was gehouden.

De baten stijgen overeenkomstig mee. Per saldo hebben we vanuit het Rijk (BUIG-middelen) meer ontvangen dan is uitgegeven. Bijzondere bijstand, voordeel € 42.000 Dit voordeel komt voornamelijk door meer terugvordering dan waar we rekening mee hadden gehouden. Individuele studietoeslag, nadeel € 25.000 Dit nadeel hangt samen met de versoepeling van de voorwaarden voor deze regeling en de extra voorlichting en aandacht die hieraan is gegeven via de Regelingenwijzer. Hierdoor hebben meer inwoners een beroep gedaan op de toeslag dan eerder geraamd.

55

Taakveld 6.4 WSW en beschut werk, voordeel € 125.000 Sociale werkvoorziening, voordeel € 81.000 De middelen uit het impulsbudget sociale infrastructuur zijn in 2025 met de meicirculaire beschikbaar gekomen, waardoor deze in 2025 niet meer konden worden ingezet. Het impulsbudget, ter hoogte van € 64.000 is bedoeld om gemeenten te ondersteunen bij het toekomstbestendig maken van sociaal ontwikkelbedrijven en de bredere sociale infrastructuur. We stellen daarom voor om het resterende budget 2025 via resultaatbestemming beschikbaar te houden voor 2026. In het derde kwartaal 2026 komen wij met een voorstel voor de inzet van deze middelen. Gebiedsteam, voordeel € 45.000 Dit voordeel is onderdeel van de totale analyse van de kostenplaatsen in programma 0. Taakveld 6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo), nadeel € 60.000 Dit nadeel wordt door meerdere ontwikkelingen beïnvloed. Er zijn minder grote woningaanpassingen uitgevoerd dan begroot, wat een voordeel van € 52.000 oplevert. Bij de hulpmiddelen is het effect per saldo neutraal door een tussentijdse uitkering in verband met het faillissement van Hulpmiddelencentrum (HMC), hogere uitnames uit het Howo-depot en enkele duurdere verstrekkingen. De btw-correcties van SDF zorgen op dit taakveld voor een nadeel van € 58.000, omdat de bijbehorende lasten eerder op andere taakvelden zijn geboekt.

In de totale analyse levert dit geen nadeel op, omdat de btw volledig compensabel is. Daarnaast zijn de vervoerskosten wel gedaald door de invoering van Valys, maar de verwachte besparing is in de begroting te hoog ingeschat, waardoor nu een nadeel ontstaat van € 66.000. Taakveld 6.712 Begeleiding (Wmo), nadeel € 201.000 Dit nadeel is ontstaan door een toename van circa 25 cliënten in 2025. Het gebiedsteam heeft meer indicaties afgegeven, mede door uitgestelde Gemeentelijke Gezondheidszorg (GGZ)-behandelingen waardoor de Wmo tijdelijk wordt ingezet om verdere escalatie te voorkomen. Daarnaast drukken in 2025 extra kosten op dit taakveld, zoals agrocoaching en de start van de wijkkliniek bij Stellinghaven in Oosterwolde. Deze ontwikkelingen leiden gezamenlijk tot hogere lasten dan waarmee in de begroting rekening was gehouden. Taakveld 6.714 Overige maatwerkarrangementen, nadeel € 84.000 Dit nadeel komt door enkele kostbare maatwerktrajecten voor inwoners met complexe zorgvragen. In een aantal situaties zijn inwoners geplaatst bij aanbieders die niet door SDF zijn gecontracteerd. Voor deze nietgecontracteerde trajecten geldt een hoger tarief, waardoor de lasten hoger zijn uitgevallen dan geraamd. Taakvelden jeugdhulp, nadeel € 390.000 Bij de najaarsrapportage is het jeugdhulpbudget met € 160.000 euro naar beneden bijgesteld in verband met een lagere prognose.

Later in 2025 zijn echter meerdere kostbare maatwerktrajecten ingezet. Hoewel we bij het jeugdhulpbudget rekening houden met een aantal dure casussen, was de inzet van met name 24-uurs 1op-1-begeleiding in 2025 aanzienlijk hoger dan in voorgaande jaren. De inzet van deze 1-op-1-begeleiding via maatwerkcontracten was nodig gezien er in Friesland onvoldoende behandel- en verblijfsplekken beschikbaar zijn voor casussen waar veiligheid in het geding is.

Taakveld 6.81A Beschermd wonen (Wmo) en taakveld 6.81B Maatschappelijke opvang en vrouwenopvang, voordeel € 305.000 Sinds de openstelling van de Wet Langdurige Zorg (WLZ) in 2021 voor met name beschermd wonen cliënten die langdurig intramurale zorg nodig hebben, is er jaarlijks een fors resultaat ontstaan. Bij de begroting en de najaarsrapportage hebben we al rekening gehouden met een positieve afrekening, maar de afrekening valt hoger uit. Daarnaast zijn de middelen hoofdlijnenakkoord GGZ die wij via het SDF ontvangen nog niet volledig benut. Deze middelen worden jaarlijks toegevoegd aan het budget Zorg en Veiligheid. Vanuit dit budget wordt mede de pilot met de wijk-GGD ‘er (2025–2026) bekostigd. Omdat de lasten van de wijk-GGD ’er zijn verantwoord in programma 0, ontstaat op dit taakveld een voordeel. Het resterende deel van het budget Zorg en Veiligheid, bestemd voor Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA)-meldingen, is in afwachting van de verdere uitwerking van de financiering van FrIZA nog niet ingezet.

* Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten. 56

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Thema 7.1 Gezondheid Inleiding Inwoners ervaren een positieve gezondheid Inwoners vinden ‘Gezondheid’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein en moeten we lokaal invulling geven aan de landelijke gezondheidsnota. Wat willen we bereiken Voor de Opgave Gezondheid zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (H t/m K) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor gezondheid zijn dat: • Accent: Integrale aanpak om te komen tot een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. • Accent: Preventief inzetten op een gezonde en actieve leefstijl waarin reablement, bewegen, voeding en weerbaarheid centraal staan. • We willen gezondheid integreren in alle beleidsdomeinen, zoals gezondheid onderdeel is van de omgevingswet. • We zetten in op positieve gezondheid, het zo vroeg mogelijk verkleinen van motorische en gezondheidsverschillen en/of -achterstanden, een gezonde fysieke leefomgeving en vitaal ouder worden. Daarmee verlagen we ook de druk op de gezondheidszorg. • We weten dat inwoners met een ongunstige sociaaleconomische positie extra kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen.

Deze ongelijkheid werkt vaak generaties lang door. We willen deze doorbreken. • Maatschappelijk effect H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen (zie doe-agenda HK). • Maatschappelijk effect I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden (zie doe-agenda I). • Maatschappelijk effect J. Mensen voelen zich veilig. • Maatschappelijk effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving (zie doe-agenda HK). Wat hebben we bereikt Maatschappelijke effect H: mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen • Verschillende organisaties uit Ooststellingwerf organiseerden samen Ooststellingwerf Beweegt. Een breed aanbod van activiteiten rondom bewegen, ontmoeting en sport. • We regelden psychosociale zorg voor agrariërs. • Er is een leefstijlinterventie voor kinderen met overgewicht en obesitas. Hierin worden ook de ouders betrokken. • Huisartsen verwezen door naar welzijnscoaches. • We boden trainingen Grip en Glans aan. • Voor elk dorp is er een welzijnscoach, waar inwoners terecht kunnen met vragen. • Inwoners deden mee met een programma voor gezonde voeding en koken. • Meerdere scholen werken volgens het gezonde school concept.

• Er zijn vijf bloeizones in de gemeente, te noemen bloeizone Appelscha, bloeizone Haulerwijk, bloeizone De Vijverhoek in Oosterwolde, bloeizone Oldeberkoop en bloeizone Waskemeer. In een bloeizone creëren inwoners samen een prettige en gezonde leefomgeving. • Er is een ketenaanpak voor kinderen en volwassenen met overgewicht. • In het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) is er in Fries verband onder de noemer Fries Integraal Zorgakkoord (FrIZA) een transformatieplan mentale gezondheid en veerkracht gemaakt. Dit plan voor een domein-overstijgende samenwerking wat toewerkt naar toegankelijke mentale Gezondheidszorg in Friesland, is goedgekeurd.

57

Maatschappelijke effect I: mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met proces van ouder worden • In de dorpen spraken we met inwoners over ouder worden en zorg in de toekomst. Oud worden betekent dat mensen later een beroep op zorg doen. Deze zorg komt vaker thuis. Tegelijk zijn er minder zorgmedewerkers. • We vragen inwoners om meer met en voor elkaar te doen. In programma 6 'meedoen' is dit uitgewerkt. • In zes dorpen ondersteunen we dagbesteding waar mensen zonder indicatie naar toe kunnen. Dit staat in het programma 'meedoen'. • Mantelzorgers, die bij ons bekend zijn, kregen in november 2025 een waardering in de vorm van een VVV Cadeaukaart met iets lekkers. • Mantelzorgers kregen in 2025 informatie over lokale activiteiten via verschillende communicatiekanalen. • We brachten de 'Mantelwijzer' uit. Dit is een gids met alle informatie voor mantelzorgers. • We startten begin 2025 met een bewustwordingscampagne over mantelzorg. Twaalf mantelzorgers uit onze gemeente zijn het gezicht van de campagne en delen hun verhaal. Deze verhalen worden via verschillende communicatiekanalen gedeeld. • Onderdeel van de campagne is ook onze website en het delen van informatie: www.hulpbijmantelzorgen.nl. • Op 15 oktober 2025 organiseerden we in het kader van de campagne een mantelzorg-event met gastspreker Erik Scherder en met een informatiemarkt voor mantelzorgers.

• De mantelzorgconsulent voert wekelijks 1 op 1 gesprekken met mantelzorgers om overbelasting te voorkomen of te verminderen. • Er zijn gastlessen gegeven over jonge mantelzorgers op basisschool De Tjongeling en aan docenten van OBS De Toekan. • Zeven mantelzorgers gingen mee op een respijtweekend in oktober 2025. • Samen met Netwerk Mantelzorg Ooststellingwerf organiseerde de mantelzorgconsulent vijf mantelzorgcafés. • Mantelzorgers kunnen meedoen aan ontspanningsactiviteiten, zoals een Nieuwjaarsbrunch, bloemschikken, bonbons maken en het jaarlijkse etentje in de Hildenberg. • Voor jonge mantelzorgers zijn er uitjes georganiseerd, zoals glowgolf, een bezoek aan Jumpstyle, een reis naar Walibi, een high tea en lasergamen. • Er zijn verschillende lotgenotengroepen voor een brede groep mantelzorgers zoals, partnergroep dementie, moedige moeders, groep voor naasten die zorgen voor iemand met een psychische kwetsbaarheid. • Er werden verschillende informatiebijeenkomsten georganiseerd voor mantelzorgers zoals het webinar 'Mantelzorg en geldzaken' en de thema-avond 'Verslaving'. • In mei was er in de Miente belevingstheater dementie voor mantelzorgers die zorgen voor een naaste met dementie. • Samen met Sunenz gaven we de cursus Samen dementievriendelijk. Deze is voor mantelzorgers en voor iedereen die meer wil weten over omgaan met dementie.

• Er is een overleg met partners in Oosterwolde Noord en Noordoost. Dit overleg gaat over wonen, welzijn en zorg. Inwoners denken mee. • Er zijn in Oosterwolde Noord & Noordoost verschillende werkgroepen actief onder de noemer DOM (Dorps Ontwikkelings Methodiek) waar inwoners, organisaties en gemeenten samenwerken rondom de thema's ontmoeten, wonen, zorg en vervoer. • Inwoners ouder dan 75 jaar krijgen een preventief huisbezoek. Maatschappelijk effect J: mensen voelen zich veilig • Er is preventieve hulp voor mensen met verward gedrag door de inzet van de Wijk-GGD'er. Hierdoor is er minder overlast en neemt de kans op escalatie af. • Er is een goede samenwerking tussen het Gebiedsteam, team Openbare Orde en Veiligheid en ketenpartners zoals o.a. politie, GGZ en buurtbemiddeling. • Inwoners kunnen discriminatie melden via de website van de gemeente. De melding gaat direct naar Tumba, het Friese meldpunt voor discriminatie. Tumba pakt deze meldingen op. • Inwoners konden gebruik maken van de brede aanpak dakloosheid. • Inwoners kunnen hun zorgen uiten over hun medemens via het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag.

58

•

Inwoners en professionals kunnen zich melden bij Veilig Thuis als zij vermoedens hebben van huiselijk geweld en kindermishandeling. We hebben specifiek inwoners die twijfelen aan de veiligheid in hun relatie gewezen op de hulp van Veilig Thuis.

Maatschappelijke effect K: Mensen leven in een gezonde leefomgeving • Er is een dekkend netwerk van Automatische Externe Defibrillators (AED’s) en vrijwilligers via de Stichting Hartveilig. • We werken aan meer bewustzijn van gezondheid in de openbare ruimte zoals wandelen, water drinken en tuinieren. • We investeren in een openbare ruimte die uitnodigt tot spelen en bewegen. • We dragen bij aan gezonde voeding voor inwoners met kookprojecten, verstrekken van fruit bij evenementen en de sociale voedseltuin. • Er is een leergroep van studenten, inwoners en organisaties die werkt aan sociale verbondenheid in een gezonde leefomgeving in Oosterwolde. • We zijn samen met sportverenigingen, VNN en GGD in gesprek over de aanpak van NIX 18 in sportkantines. • Ooststellingwerf is een gezonde jeugd, gezonde toekomst (JOGG)-gemeente wat betekent dat we met een brede lokale samenwerking inzetten op een gezonde leefomgeving voor jongeren. Wat hebben we daarvoor gedaan Maatschappelijke effect H: mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen • We ondersteunen de organisatie Ooststellingwerf Beweegt. • We verbeterden de aanpak voor welzijnscoaching (zie verder Thema 6.1 Samenleven). • We organiseerden een Meal Prep Café samen met de kleine boerderij in het Haerenkwartier.

• We betaalden het 6-weekse beweegprogramma van Scala (voor mensen met weinig geld en/of grote drempel om te gaan bewegen). Na het programma kregen deelnemers begeleiding naar reguliere sportverenigingen. • We voerden onder de noemer 'Samen Gezond' gesprekken met Scala, Bibliotheek, Apotheek, Sunenz en verschillende leefstijlcoaches over een gezamenlijke ketenaanpak rondom overgewicht en obesitas. Dit resulteerde in een gezamenlijke ambitie om binnen de bestaande vindplekken zoals de apotheek, bibliotheek en scala expliciet aandacht te besteden aan leefstijl en warm door te verwijzen. • Samen met lokale partners als de apotheek, huisartsen, GGD, Sunenz, Scala, leefstijlcoaches organiseerden we de kick-off 'Samen Gezond'. • We bieden scholen ondersteuning bij (de aanvraag van) gezonde school programma's. • Er is een bloeizone subsidieregeling. • We organiseerden een inspiratiesessie voor bloeizones. • We gaven subsidie aan de apotheek de Drie Stellingen voor het organiseren van leefstijlgesprekken. • We participeerden in verschillende werkgroepen om te komen tot het transformatieplan voor mentale gezondheid en veerkracht. Maatschappelijke effect I: mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met proces van ouder worden • We benaderen Plaatselijk Belangen om gesprekken met de dorpen voor te bereiden over het versterken van de mienskip.

• We ondersteunen vormen van indicatie vrije dagbesteding met subsidies. • Als inwoners iets zelf kunnen leren, helpen we hen dat zelf te doen in plaats van het over te nemen. Bijvoorbeeld in het huishouden. • Er werken twee mantelzorgconsulenten vanuit het gebiedsteam WMO van de gemeente. • We hebben een breed ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers. Dit sluit aan bij wat zij nodig hebben. • We organiseren twee keer per jaar bijeenkomsten voor Netwerk Mantelzorg Ooststellingwerf. Dit netwerk bestaat uit samenwerkingspartners die regelmatig contact hebben met mantelzorgers. • We brengen het Mantelzorgpanel regelmatig samen. Mantelzorgers uit verschillende dorpen denken met ons mee over het ondersteuningsaanbod. Zij zorgen voor naasten met verschillende soorten ziekten, en delen hun ervaring. • We werken samen met andere gemeenten in het provinciale samenwerkingsverband 'Provinciaal Samenwerkingsverband Mantelzorg’ en het 'Provinciaal Samenwerkingsverband Jonge Mantelzorg'. • We sluiten aan bij de provinciale werkwijze voor acute respijtzorg. • In november 2025 startten we als pilot gemeente bij het provinciale kernteam Logeerzorg. 59

• •

• • •

In oktober 2025 startten we met de pilot 'Zorgpauze'. Dit is ons aanbod voor respijtzorg, aangevuld met vervangende mantelzorg aan huis. Samen met partners van de DOS (Domein overstijgende samenwerking) formuleerden we de ambitie om als inwoners, partijen voor wonen, welzijn en zorg samen te werken. Dit vanuit gelijkwaardigheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid met als doel dat inwoners tot op hoge leeftijd prettig kunnen blijven wonen in Oosterwolde Noord & Noordoost. We begeleidden het proces en namen inhoudelijk deel aan de overleggen. We ondersteunden het DOM (Dorps Ontwikkel Methodiek) proces in Oosterwolde Noord en Noordoost door betrokkenheid bij de verschillende werkgroepen, in- en extern verbindingen te leggen en aanwezig te zijn bij de afstemmingsoverleggen. Met een team vrijwilligers doen we het preventief huisbezoek bij inwoners van 75 jaar en ouder. Hiermee versterken we het omzien naar elkaar.

Maatschappelijk effect J: mensen voelen zich veilig • Er werken twee wijk-GGD'ers in het Gebiedsteam. Zij werken ook samen met het team Openbare Orde en Veiligheid. • We onderhouden actief contact met ketenpartners rondom zorg en veiligheid. • We deden mee aan de campagne 'is dit liefde' van Veilig Thuis. • Via de brede aanpak dakloosheid kregen inwoners toegang tot passende ondersteuning. Bijvoorbeeld preventieve hulp of opvang en begeleiding richting zelfstandig wonen. • Inwoners konden hun zorgen over buurtgenoten of bekenden melden bij het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag. Daardoor zijn signalen sneller opgepakt en kwamen mensen in kwetsbare situaties eerder in beeld. • We stimuleerden inwoners en professionals om vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling te melden bij Veilig Thuis. Daarbij hebben we specifiek aandacht besteed aan inwoners die twijfelden aan de veiligheid in hun relatie, door hen te wijzen op de hulpmogelijkheden en het laagdrempelige advies van Veilig Thuis. Maatschappelijke effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving • We steunen Stichting Hartveilig Ooststellingwerf. Zij zorgen voor een dekkend netwerk van AED’s en vrijwilligers. • We stimuleren en faciliteren ontmoetingsplekken voor inwoners (zie ook thema 6.1 Samenleven). • We verstrekten subsidie om spelen en bewegen in de openbare ruimte verder te ontwikkelen.

• We ondersteunen de sociale voedseltuin. • We ondersteunen de mogelijkheid om betaalbare en gezonde maaltijden te bereiden. • We faciliteren het Atelier Sociaal Domein en zijn actief betrokken als opdrachtgever en/of verbinder. • We vroegen in de openbare ruimte aandacht voor de rookvrije generatie. • We gaven aandacht aan landelijke campagnes zoals 'IkPas' (alcohol) en 'Stoptober' (roken). • We bieden sportverenigingen trainingen en materialen aan om NIX 18 toe te passen in de sportkantines. • We hebben een JOGG-regisseur die werkt aan een gezonde leefomgeving voor jongeren. Wat heeft de inwoner daarvan gemerkt Maatschappelijke effect H; mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen: • Inwoners zien steeds vaker projecten en informatie over gezonde keuzes, zoals voeding, water drinken en bewegen. • Inwoners hebben meer inzicht in eigen leefstijl en fitheid. • Inwoners hebben meer regie over hun eigen leven. • Inwoners doen mee aan beweegprogramma's en krijgen hulp bij toeleiding naar een sportvereniging. • Inwoners kunnen meedoen aan sociale activiteiten en bouwen aan sociale contacten. • Inwoners kunnen meedoen aan de verschillende activiteiten georganiseerd door bloeizone Appelscha, Haulerwijk, Oldeberkoop en/of De Vijverhoek-Oosterwolde. • Een deel van de inwoners is uitgenodigd voor een leefstijlgesprek bij de apotheek.

• Inwoners krijgen steun bij mentale problematiek. Maatschappelijke effect I; mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met proces van ouder worden:

60

• • •

• • •

Steeds meer inwoners zijn zich er van bewust dat er een tekort aan zorgpersoneel is. Ze begrijpen dat we daardoor een groter beroep op inwoners zelf doen om gezond te blijven en meer naar elkaar om te zien. Als mensen zonder indicatie naar een dorpshuis kunnen dan blijven ze actief in de maatschappij en kunnen nog zoveel mogelijk meedoen aan het maatschappelijk leven. We leren inwoners om zelf (huishoudelijke) zaken op te pakken in plaats van over te nemen. We merken dat inwoners hieraan moeten wennen. Het beeld van de inwoner is meestal dat er recht op een voorziening bestaat en dat er iemand over de vloer komt die het overneemt. We werken aan een communicatie strategie hiervoor. Inwoners in Oosterwolde Noord en Noordoost ontvangen met enige regelmaat een nieuwsbrief over de ontwikkelingen van het DOM proces. Inwoners kunnen meedoen aan de activiteiten georganiseerd door de buurthuiskamer. Inwoners van 75 jaar en ouder worden ondersteund in het proces van ouder worden.

Maatschappelijk effect J; mensen voelen zich veilig • Inwoners krijgen sneller passende hulp, voelen zich gehoord en gezien. • Inwoners zijn op de hoogte van het hulpaanbod van Veilig Thuis. • Door de brede aanpak dakloosheid konden inwoners die dreigden hun woonplek te verliezen sneller hulp krijgen, bijvoorbeeld via begeleiding, opvang of ondersteuning bij financiën en huisvesting. Dit gaf niet alleen direct betrokkenen meer rust en stabiliteit, maar ook hun omgeving kreeg het gevoel dat problemen eerder worden opgepakt. • Het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag bood inwoners de mogelijkheid hun zorgen te delen over iemand in hun buurt of netwerk. Veel inwoners ervaren hierdoor dat zij niet machteloos staan wanneer zij zich zorgen maken, en dat signalen serieus worden genomen en opgevolgd. • Daarnaast hebben inwoners gemerkt dat de drempel om hulp te zoeken bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling lager is geworden. Door duidelijke informatie en gerichte communicatie wisten meer mensen de weg naar Veilig Thuis te vinden, ook als zij twijfelden over de veiligheid in hun relatie. Hierdoor voelen inwoners zich gesteund om eerder aan de bel te trekken, en ervaren zij dat er een plek is waar zij discreet en deskundig advies kunnen krijgen. Maatschappelijke effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving • Aantrekkelijke speel en beweegplekken in de openbare ruimte.

• Betaalbare en gezonde voeding is beschikbaar. • Inwoners worden geholpen bij het bereiden van gezonde maaltijden. • Inwoners worden uitgenodigd om mee te doen aan denktanks. • Inwoners worden op straat of op verschillende vindplekken bevraagd over wat zij belangrijk vinden als het gaat om sociale verbondenheid en de gezonde leefomgeving. • Sportverenigingen en scholen hebben hulpmiddelen om gezonde keuzes makkelijker te maken voor inwoners/leerlingen. • Jeugdigen kunnen sporten in een gezonde (sport)omgeving. Beleidskaders • Doe-agenda HK 'Positieve gezondheid en gezonde leefomgeving' 2022-heden • Lokaal sportakkoord 2023-2026 • Friese Preventieaanpak 2020-heden • Friese samenwerkingsagenda 2022-2025 • Gemeenschappelijke regelingen GGD, binnen VRF • Visie op samenleven 2020-2024 • Doe-agenda I 'Gelukkig en gezond ouder worden' 2021-heden • GALA akkoord 2023-2026 • IZA akkoord 2023-2028

61

Thema 7.2 Duurzaamheid, riolering en afval Wat willen we bereiken Duurzaamheid Het is onze ambitie om CO² neutraal te zijn in 2030 om opwarming van de aarde en daarmee verandering van het klimaat tegen te gaan. Hierdoor liggen er belangrijke opgaven in de energietransitie, klimaatadaptatie en het stimuleren van een circulaire economie. We benutten het Biosintrum, en het daar gevestigde leer- en kenniscentrum Bodem, zo optimaal mogelijk voor onderzoek naar en ontwikkeling van mogelijkheden die ons bij deze opgaven helpen. Wij willen in 2030 CO² neutraal zijn. Om dit te bereiken streven we naar: • Energieneutraal te zijn in 2030 door het gebruik van energie te verminderen en het lokaal opwekken van duurzame energie en duurzame mobiliteit te stimuleren. • Klimaatbestendig te zijn in 2030 door het vergroten van klimaatbestendigheid en de biodiversiteit en de verbetering van de bodemgezondheid te stimuleren. • Circulair te zijn in 2030 door kringlopen meer sluitend te maken. • In 2025 stellen we een nieuw duurzaamheidsprogramma op voor de periode 2025 tot 2030. Afval en grondstoffen • Voldoen aan de VANG-doelstelling van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 van 30 kg restafval per inwoner per jaar. • Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan.

• Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen. • Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen. • Er zal onderzoek worden gedaan naar een pilot met wasbare luiers, inclusief een bewustmakingscampagne voor de lange termijn.

Wat hebben we bereikt In 2025 hebben we het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 opgesteld. Het nieuwe programmaplan helpt ons focus aan te brengen en te zorgen voor de verbinding tussen de zes thema’s: Circulaire samenleving, Energietransitie, Klimaatadaptatie, Duurzaam landelijk gebied, Sociale duurzaamheid en Biodiversiteit. Met het programmaplan werken we aan de Sustainable Development Goals (SDG’s). Riolering en water In november 2024 is het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2025-2030 vastgesteld. In 2025 zijn we gestart met de uitvoering. We hebben landelijke subsidie gekregen voor klimaatadaptatie via het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Daarnaast is het Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) in 2025 vastgesteld door de gemeenteraad en terug te vinden via: www.ooststellingwerf.nl/riool.

62

Energie In december 2024 is het Uitvoeringsplan Energietransitie 2025-2030 vastgesteld. In 2025 zijn we gestart met de uitvoering van het uitvoeringsplan. We monitoren de uitstoot van de gemeentelijke organisatie en hier vindt jaarlijks een audit op plaats. We helpen inwoners om hun energiegebruik te verminderen. Dit doen we voor alle inwoners door informatie te verstrekken over energiebesparing en over de landelijke investering subsidie duurzame energie (ISDE subsidie). Voor inwoners met een koopwoning met een WOZ-waarde lager dan € 429.300 en een slecht energielabel hebben we intensieve hulp beschikbaar. We werken hiervoor samen met Opsterland en Weststellingwerf in het OWO-energiebureau. Onze energieverkenners komen, als inwoners dat willen, thuis om informatie te geven over de mogelijkheden voor isolatie van hun woning. Ook kunnen ze helpen met aanvragen van subsidies. We hebben voor hen extra subsidies beschikbaar, vanuit de specifieke uitkering vanuit het Rijk voor Lokale Aanpak Isolatie en voor inwoners met een laag inkomen daarbovenop een provinciale subsidie. Dit jaar is al voor meer dan 880 woningen subsidie toegekend met een totaalbedrag van meer dan € 1,5 miljoen euro. We zijn gestart om met de bedrijven in Haulerwijk samen te werken aan het verminderen en verduurzamen van hun energiegebruik en zoeken we samen naar oplossingen voor netcongestie.

In het najaar 2025 hebben we duidelijkheid gekregen over een uitbreiding van het budget vanuit het Rijk. Dit geld is bedoeld voor ambtelijke inzet op met name de thema's energie en circulair. Met dit budget realiseren we een uitbreiding van de formatie in 2026 waardoor we stevig kunnen inzetten op het realiseren onze ambities. Afval De Van Afval Naar Grondstof (VANG)-doelstelling 2025: In het afgelopen jaar is er 106,5 kilo restafval per inwoner verbrand. In 2024 was dat 107,9 kilo per inwoner. De VANG-doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner per jaar hebben we hiermee nog niet gehaald. In mei 2025 is in de gemeente Ooststellingwerf het zwerfafval gemonitord. De score is 8,8, een ruime A-beoordeling. De jaarlijkse opruimacties en de inzet van vrijwilligers zorgen mede voor dit goede resultaat. Biosintrum Het Biosintrum wordt verhuurd aan stichting Pionier. De activiteiten in het gebouw richten zich sterk op kennisdeling en educatie rond duurzaamheid, biobased bouwen en innovatie. Door deze functie te ondersteunen dragen we bij aan levenslang leren en educatie over duurzame ontwikkeling. Daarnaast vervult het Biosintrum een belangrijke rol als ontmoetingsplek en innovatiecentrum in de regio. Het gebouw staat symbool voor circulair bouwen met biobased materialen en duurzame productieprocessen.

Dit alles wordt gedragen door samenwerking tussen overheden, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties.

Wat hebben we ervoor gedaan Duurzame mobiliteit We blijven werken aan duurzame mobiliteit. De plaatsing van elektrische laadpalen gaat helaas niet altijd zo snel als gewenst. Dit is geregeld in een provinciale concessie. De Provincie werkt, in samenwerking met betrokken gemeenten, aan een nieuwe concessie. De OVEF (Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A.) wordt verantwoordelijk voor de uitvoering en het beheer van de openbare laadvoorzieningen. Voor het openbaar vervoer is dit jaar een nieuwe provinciale concessie verleend. In deze concessie is afgesproken dat in 2030 het openbaar vervoer emissieloos is. Auto’s gebruiken minder brandstof bij een lagere snelheid en goede bandenspanning. Daarom hebben we in Oosterwolde een gratis punt 'band op spanning' (bij de Gamma in Oosterwolde). Hier wordt veel gebruik van gemaakt. We verlagen op verschillende wegen de maximumsnelheid van 80 naar 60 km per uur.

63

Klimaatadaptatie Voor het thema Klimaatadaptatie is een uitvoeringsplan vastgesteld. Hierin staat wat we de komende vijf jaar doen om Ooststellingwerf beter klaar te maken voor het klimaat van 2050. In het plan staat welke maatregelen prioriteit hebben en welke rol de gemeente daarin heeft. Voorbeelden van deze maatregelen zijn onder andere: • Het uitvoeren van maatregelen op 14 plekken met wateroverlast. Daar zorgen we voor meer ruimte voor regenwater. • We stimuleren inwoners om hun tuin, dak of omgeving aan te passen aan het veranderende klimaat. • We stimuleren het vergroenen van schoolpleinen. Sinds januari 2024 is er een subsidie voor groene schoolpleinen. Twee scholen hebben de subsidie aangevraagd en gekregen. We zijn ook in gesprek met twee scholen die interesse hebben en mogelijk in 2026 beginnen met een ontwerp. De subsidie loopt tot en met 2026. Riolering en water We geven doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. In het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) staat hoe we dit doen. Programmaplan en budget voor formatie vanuit het Rijk Dit jaar hebben we een nieuw programmaplan duurzaamheid 2026-2030 opgesteld met inbreng van verscheidene partijen in de gemeente.