Document · PDF

Bijlage 1. Programmabegroting 2025-2028

Raadsvergadering 5 november 2024, gemeente OoststellingwerfBij agendapunt: Programmabegroting 2025-202838.038 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Het Regiodealproject Vitale logies heeft een analyse opgeleverd van de landschappelijke kwaliteiten in Ooststellingwerf die relevant zijn voor bestaande recreatieve ondernemingen en nieuwe toeristisch-recreatieve initiatieven.

Openbare ruimte (Groen) • We zorgen voor veilige en goed onderhouden openbare ruimte. Hierbij houden we rekening met zaken zoals gebruiksfunctie, klimaatverandering, inclusie, verharding, groen, riolering, afwatering en de zorg voor de natuur en het milieu. • Bij initiatieven (o.a. woningbouw) zorgen we ervoor dat de openbare ruimte integraal onderdeel uitmaakt van het totaalplan. • We bevorderen de biodiversiteit. We passen onze werkwijzen hierop aan en richten indien nodig de openbare ruimte hierop in. • We vinden het belangrijk dat iedereen gebruik kan maken van de openbare ruimte en dat die ook voor iedereen toegankelijk is. Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we hier rekening mee. • We kappen zo min mogelijk bomen. Voor elke gekapte boom planten we een of meer bomen terug. • De problemen met de eikenprocessierups komen jaarlijks terug. We houden dit in de gaten en blijven bestrijden om de overlast te beperken. Dit doen we met een brede integrale aanpak door preventieve en curatieve acties. We gaan door met het bestrijden van de eikenprocessierups door het verhogen van de biodiversiteit, o.a. door bermen in te zaaien met een kruidenrijk bloemenmengsel. • We zetten bij speelvoorzieningen in op duurzaamheid en bevorderen ‘natuurlijk spelen’. We betrekken hierbij de jeugd en omwonenden.

Wat merkt de inwoner ervan De inwoner kan profiteren van de projecten die zijn ontwikkeld in de regio en gebruik maken van een uitgebreid toeristisch infrastructuur. Indirect profiteren de inwoners van de bestedingen bij bedrijven en werkgelegenheid. De bestedingen helpen tevens om de voorzieningen op peil te houden. Meer toeristen en recreanten in het gebied is voor de winkeliers een positieve ontwikkeling. Voor de openbare ruimte (groen) geldt: • De gebruikers merken dat de kwaliteit en veiligheid behouden blijft of vergroot wordt door het uitvoeren van klein en grootschalig onderhoud aan bomen en groen. • De gebruikers van de openbare ruimte zien een meer bloem-/kruidenrijke omgeving (vergrote biodiversiteit).

Wat mag het kosten Recreatie: De doelstellingen op het gebied van recreatie & toerisme betalen we grotendeels uit reguliere budgetten. Het Regiodealproject Recreatie en Toerisme wordt betaald uit de Rijksbijdrage in de Regio Deal. Openbare ruimte (groen): In 2024 heeft de raad bij de behandeling van de Kaderbrief eenmalig € 97.000 beschikbaar gesteld voor de beheersing van de eikenprocessierups. U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om vanaf 2025 € 15.000 structureel beschikbaar te stellen voor het bestrijden van invasieve exoten. De aanwezigheid van invasieve exoten neemt toe. Het is van groot belang om deze te bestrijden. De planten brengen schade toe aan de natuur en verdringen inheemse planten en/of dieren. Door ze te bestrijden krijgt de inheemse flora en fauna de mogelijkheid om zich positief te ontwikkelen. Beleidskaders Recreatie: • Structuurvisie Ooststellingwerf 2010-2020-2030 (2009) • Regionale ontwikkelstrategie Recreatie en Toerisme Zuidoost Friesland (2022) • Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme Ooststellingwerf (2024) Openbare ruimte (groen): • Notitie Groenbeleid 2011 (Raad januari 2012) • Beleidsnotitie biodiversiteit gemeente Ooststellingwerf Versie 10 maart 2021, vastgesteld 20 april 2021 • Notitie 'Het behoud van veilige bomen' 2020

Begroting Programma 5 Begroting Programma 5 • Thema Sport en cultuur bestaat uit de volgende taakvelden: 5.1, 5.2, 5.3, 5.5, 5.6 • Thema recreatie en openbaar groen bestaat uit de volgende taakvelden: 5.7

x € 1.000 5. Sport, cultuur en recreatie

Rekening

Begroting

MJB

2023

2024

2025

2026

2027

2028

-289

-251

-211

-195

-1.747

-1.847

-1.650

-2.138

-2.208

-2.304

5.3 Cultuurpres. cultuurprod. en cultuurpart

-457

-594

-634

-621

-627

5.5 Cultureel erfgoed

-127

-215

-139

-141

5.6 Media

-626

-587

-578

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-3.537

-3.556

-3.698

-3.453

-3.472

-3.511

Totaal Lasten

-6.783

-7.051

-6.911

-7.126

-7.221

-7.357

5.1 Sportbeleid en activering

218

180

159

164

5.2 Sportaccommodaties

360

217

225

5.5 Cultureel erfgoed

5.6 Media

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

106

112

101

Totaal Baten

744

548

519

499

503

-6.039

-6.503

-6.391

-6.628

-6.718

-6.853

Toevoegingen

180

Onttrekkingen

342

Mutatie reserves

262

342

-6.039

-6.241

-6.049

-6.608

-6.718

-6.853

Resultaat voor bestemming Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties

Baten

Resultaat voor bestemming

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

Programma 6 | Sociaal Domein Dit programma ‘Samenleven’ gaat over de Visie op Samenleven 2020-2024 (vastgesteld in oktober 2019). Het is een integraal programma over het gehele sociaal domein. Het bestaat uit vier opgaven namelijk Meedoen, Samenleven, Gezondheid (programma 7) en Goed Opgroeien. In een doelenboom staat samengevat wat we per opgave willen bereiken (maatschappelijke effecten). De doelenboom vindt u hieronder en in groter formaat op https://www.ooststellingwerf.nl/visie-samenleven. Zie ook paragraaf 10.

Er is een aantal gemeenschappelijke regelingen dat bijdraagt aan de vier opgaven: • Sociaal Domein Fryslân (SDF): Binnen de Centrumregeling SDF werken Friese gemeenten samen aan beleidsvoorbereiding en de inkoop van specialistische jeugdhulp en het bijbehorende contractbeheer. Het algemene doel is, om waar nodig, specialistische jeugdhulp en ondersteuning te leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. • Veiligheidsregio Fryslân (VRF): Binnen de VRF werken Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De VRF werkt op het gebied van gezondheidszorg aan het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de Friese inwoner. • GR SW Fryslân: GR SW Fryslân en Caparis NV dragen bij aan het aanbieden van arbeidsplaatsen voor onze inwoners in het kader van de voormalige wet sociale werkvoorziening. Per 1 januari 2020 is de herstructurering van Caparis afgerond. De GR is aangepast. Alle SWmedewerkers zijn daarin administratief ondergebracht. Wij zijn geen aandeelhouder meer van Caparis en hebben een dienstverleningsovereenkomst gesloten met Caparis voor de begeleiding en ontwikkeling van onze inwoners met een SW-indicatie.

Thema 6.1 Samenleven Inleiding Inwoners helpen elkaar, voelen zich thuis en zijn actief voor een sociale en vitale gemeenschap Samenleven is een onderwerp dat erg leeft in de gemeente. Inwoners vinden ‘elkaar ontmoeten’, ‘elkaar ondersteunen’ en activiteiten en verenigingen in de dorpen en in de buurten belangrijk. Inwoners kunnen veel samen oppakken en organiseren. De gemeente kan hen daarbij ondersteunen. In de ‘Tussenbalans Visie op Samenleven’ (november 2023) is bij de ‘Opgave Samenleven’ geconcludeerd dat het accent de komende jaren moet liggen op: ‘Voorwaarden scheppen voor bloei van gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar’. Voor de ‘Opgave Samenleven’ zijn in de Visie op Samenleven drie maatschappelijke effecten benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan werken. Ontwikkelingen op het gebied van Sport en Cultuur (onderdeel van Maatschappelijk Effect G) zijn beschreven bij Thema 5.1 Sport en Cultuur. Wat willen we bereiken • ‘Voorwaarden scheppen voor bloei van gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar’ (Tussenbalans Visie op Samenleven - november 2023 – Accent opgave Samenleven) • ‘We willen een samenleving met een sterke sociale basis waarin inwoners verantwoordelijkheid nemen en voelen naar elkaar, voor elkaar klaar staan en elkaar helpen (collegeakkoord 2022)’ • Maatschappelijk effect E.

Mensen voelen zich verbonden • Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar • Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect E: Mensen voelen zich verbonden In deze tijd met vergrijzing, langer thuis wonen, minder beschikbaarheid van professionele zorg, meer mantelzorg, individualisering en polarisering is het faciliteren van verbinding tussen mensen en omzien naar elkaar nog belangrijker geworden. In 2025 gaan we door met de pilot welzijnscoaching door Scala. Welzijnscoaches onderzoeken samen met inwoners, die wat steun kunnen gebruiken, hoe zij op een voor hun passende manier kunnen deelnemen in de mienskip. De welzijnscoaches begeleiden hen naar een activiteit of vrijwilligerswerk of brengen hen in contact met andere inwoners. Zo kan een netwerk van contacten en onderlinge hulp groeien. Hiermee werken we ook aan het voorkomen, doorbreken en duurzaam aanpakken van eenzaamheid. Huisbezoek aan alle 75-plussers door vrijwilligers en professionalisering op het gebied van eenzaamheidsproblematiek door het Gebiedsteam dragen hier ook aan bij. In samenwerking met Scala gaan we in gesprek met dorpen en buurten om lokale ideeën voor verbinding, omzien naar elkaar of bijvoorbeeld laagdrempelige aanspreekpunten (voor vragen en zorgen) te faciliteren.

Welzijnscoaches en lokale initiatieven in de dorpen werken outreachend om inwoners met eenzaamheidsgevoelens te bereiken. In het kader van het 'VN-verdrag handicap' voeren we samen met het Inclusie Panel Ooststellingwerf de Lokale Inclusie Agenda uit. In het Inclusie Panel zitten vertegenwoordigers en ervaringsdeskundigen uit onze gemeente. De focus in de Lokale Inclusie Agenda ligt op dit moment vooral op acties en gesprekken over toegankelijkheid, ontmoeting en bewustwording.

Maatschappelijk effect F: Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar In de ‘Tussenbalans Visie op Samenleven’ staat: ‘Gemeenschapskracht groeit als er een plek is waar mensen elkaar ontmoeten, zelf bepalen wat ze belangrijk vinden om op te pakken en er voldoende faciliteiten zijn bijvoorbeeld in de vorm van geld of professionele ondersteuning’. We nodigen inwoners uit en faciliteren hen om in te spelen op ontwikkelingen en te werken aan maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld door middel van het Initiatievenloket, opbouwwerk, bestuurscoaching, subsidies, de wijk- en dorpsbudgetten en het Fonds, dat we in de periode 2022-2026 doorzetten. De dorpencoördinatoren bemensen sinds 2024 het nieuwe Initiatievenloket. Met het Initiatievenloket bieden we, samen met bijvoorbeeld opbouwwerkers en bestuurscoaches, meer en intensievere ondersteuning aan lokale initiatiefnemers. Ook zal er gewerkt worden aan het oplossen en voorkomen van collectieve problemen waar initiatiefnemers tegenaan lopen. Via het nieuwe online platform www.ditisooststellingwerf.nl inspireren, ondersteunen, informeren, stimuleren en promoten we maatschappelijke initiatieven en vrijwilligerswerk. Dit zal in 2025 verder worden uitgebouwd.

In de wijken Oosterwolde Noord en Oosterwolde Noordoost is als onderdeel van de Regiodeal Zuidoost Friesland ondersteuning gevraagd en gekregen voor een participatieproces (samenwerking tussen inwoners, gemeente en organisaties) rond het thema ‘Tot op hoge leeftijd (met zorgvraag) in de wijk blijven wonen’. In april zijn er wijkgesprekken geweest en n.a.v. de uitkomsten hiervan zijn werkgroepen gevormd van wijkbewoners en professionals om uitdagingen gezamenlijk aan te pakken. De werkgroepen gaan aan de slag met de thema's: ontmoeting, wonen, zorg, mantelzorg en vervoer. De inzet van vrijwilligers is van cruciaal belang in een samenredzame en vitale samenleving. We subsidiëren de ‘Vrijwilligerscentrale’ (voorheen ‘Plek voor Talent’ ) van Scala. De Vrijwilligerscentrale brengt vrijwilligerswerk actief onder de aandacht in onze gemeente. Daarnaast biedt zij ondersteuning aan organisaties die met vrijwilligers werken. Samen met de vrijwillige bestuurscoaches en andere organisaties worden trainingen aangeboden bijvoorbeeld aan vrijwillige bestuurders. De vrijwilligerscentrale maakt onderdeel uit van ditisooststellingwerf (zie boven). De mantelzorgconsulent werkt proactief en outreachend richting mantelzorgers, collega’s en samenwerkingspartners. Ze weet wat er speelt en leeft.

Ze organiseert lotgenotencontact, ontspanningsuitjes, een respijtweekend en samen met het Netwerk Mantelzorg activiteiten voor mantelzorgers. Zij begeleidt ons Mantelzorgpanel en verzorgt het mantelzorgcompliment. Er is aparte aandacht voor mantelzorgers van mensen met dementie. In 2024/2025 starten we een bewustwordingscampagne om nog meer mantelzorgers te bereiken. Behalve op oudere mantelzorgers richten we ons ook op jonge mantelzorgers en mantelzorgers van mensen met psychische problematiek. Maatschappelijk effect G: Mensen maken gebruik van de sociale (culturele en sport) infrastructuur We blijven investeren in sport, ontmoeting, zingeving en culturele activiteiten, omdat dit mensen samenbrengt en verbindt. We faciliteren ontmoeting tussen inwoners, onder andere door in het accommodatiebeleid te borgen dat er in elk dorp of buurt ontmoetingsplekken zijn, waar activiteiten zijn en mensen graag samen komen. Laagdrempelige en informele dagactiviteiten in dorpen en buurten dragen eraan bij dat inwoners actief blijven, anderen ontmoeten en betekenis ervaren. We zetten een aantal projecten vanuit het programma Aandachtsgebieden 2020-2023 voort. Zoals Buurthaven en Dorpstuin in Haulerwijk en de Buurthuiskamer in het Ketelhuis in het Haerenkwartier.

De inzet van een professionele beheerder van het Leger des Heils (20uur per week) in Het Ketelhuis in het Haerenkwartier heeft ervoor gezorgd dat de locatie de centrale plek in de wijk is geworden. Jong en oud bezoeken de locatie en oude en nieuwe bewoners ontmoeten elkaar. Steeds meer bewoners weten de weg te vinden en er is een mooi programma ontstaan waar al vele vrijwilligers aan bijdragen. We zetten deze aanpak door in 2025 en 2026. Informatie over Sport en Cultuur vindt u in de begroting bij Thema 5.1 Sport en Cultuur

Wat merkt de inwoner ervan Maatschappelijke effect E. Mensen voelen zich verbonden. Inwoners kunnen met hun vragen op het gebied van welzijn en zorg terecht bij de welzijnscoaches, die steeds bekender zullen worden bij de inwoners. In de dorpen zullen we het gesprek over 'omzien naar elkaar' stimuleren. De werkgroep Lokale Inclusie Agenda werkt aan bewustwording rond dit thema en aan toegankelijkheid voor iedereen. Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar Inwonersinitiatieven krijgen ondersteuning van opbouwwerkers, het initiatievenloket en bestuurscoaches. Vrijwilligers worden gewaardeerd en vertellen over hun inzet op 'www.ditisooststellingwerf.nl'. Scala vrijwilligerscentrale brengt vraag en aanbod vrijwilligerswerk bij elkaar. Mantelzorgers treffen elkaar in mantelzorgcafé's en lotgenotengroepen en worden ondersteund door de mantelzorgconsulent. Maatschappelijke effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur Inwoners nemen volop deel aan sport, cultuur en ontmoeting. Er zijn steeds meer laagdrempelige activiteiten en vrij toegankelijke dagbesteding. Ontmoetingsplekken en activiteiten brengen mensen samen.

Wat mag het kosten • Voor de uitbreiding van de taken van de dorpencoördinatoren met meer bezoek aan vergaderingen van plaatselijke belangen en inzet voor het initiatievenloket is in de kaderbrief 2025 €48.000 beschikbaar gesteld. • Via de specifieke Rijksuitkering (SPUK) GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) zijn voor 2025 budgetten beschikbaar voor ‘versterken van de sociale basis’ (€ 57.000) en ‘aanpak eenzaamheid’ (€ 12.000). Deze budgetten worden in 2025 vooral ingezet voor de pilot welzijnscoaching. Voor mantelzorgondersteuning is in 2025 € 16.000 SPUK GALA geld beschikbaar. Daarnaast biedt het SPUK GALA gelden om te investeren in verschillende doelen op de beleidsterreinen Gezondheid (zie thema 7.1) en Sport en Cultuur (zie thema 5.1) • Voor voortzetting van de pilot welzijnscoaching is in 2025 € 200.000 begroot voor de inzet van 2,1 fte. Dit wordt deels gefinancierd uit SPUK GALA gelden, budget aanpak eenzaamheid en de WMO. Bij de kaderbrief 2025-2028 is € 75.000 extra incidenteel geld beschikbaar gesteld om de begroting van de pilot in 2025 rond te maken. • Er is € 25.000 extra beschikbaar gesteld in de Kaderbrief 2025-2028 voor mantelzorg. Hiermee wordt een bewustwordingscampagne gefinancierd en gestart om ook met mantelzorg meer in te zetten op het versterken van de sociale basis; elkaar helpen, laagdrempelig en dichtbij.

• Voor de ‘Dorps Ontwikkelings Methodiek’(DOM) in Oosterwolde ihkv de Regiodeal Zuidoost Fryslan ontvangen we van de provincie voor 3 jaar 300 uur (100 uur per jaar) procesondersteuning en in totaal € 50.000 aan procesgeld. Het 'DOM project' loopt van eind 2023 tot eind 2026. • We zetten de samenwerking met het Leger des Heils voort voor de uitvoering van de Buurthuiskamer in het Haerenkwartier. Het Leger des Heils ontvangt daarvoor een bedrag van €200.800 voor de periode 2024-2026. • Per 2024 is het Dorpshuizenbudget verhoogd naar € 50.000. De verduurzaming van de dorpshuizen verloopt via het accommodatiebeleid. Beleidskaders • Accommodatiebeleid (vast te stellen in september 2024) • Visie op samenleven 2020 -2024 met tussenbalans Visie op Samenleven (november 2023) • Ontwikkelrichting wijkvernieuwing Haerenkwartier • Doe-agenda E Mensen voelen zich verbonden 2022-2026 • Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025 • Doe-agenda I Gelukkig en gezond ouder worden en mantelzorg 2021-2025 • Visie op Inclusie (2020)

Thema 6.2 Meedoen Inleiding Alle inwoners doen volwaardig mee Inwoners vinden ‘Meedoen’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein. Het gaat om de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening. Voor de Opgave Meedoen zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (A t/m D) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect A. Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie). • Maatschappelijk effect B. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt (zie doe-agenda B). • Maatschappelijk effect C. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven (zie doe-agenda C en doe-agenda Inburgering). • Maatschappelijk effect D. Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor meedoen zijn dat: • Voor maatschappelijk effect A: Accent: Inwoners stimuleren om tijdig te anticiperen op ouder worden. • Voor maatschappelijk effect B: Accent: Alles op alles zetten om bijstandsgerechtigden naar vermogen mee te laten doen in onze samenleving.

• Voor maatschappelijk effect C: Accent: Voorzieningen voor inwoners met weinig geld en/of schulden zo eenvoudig en makkelijk toegankelijk te maken. En accent: Structurele verbeteringen bereiken van mensen die lange tijd in armoede en/of schulden leven (gebiedsgericht werken aan bestaanszekerheid). • Voor maatschappelijk effect D: Accent: (Wmo) zorg anders organiseren en inkopen, zodat deze haalbaar en betaalbaar blijft. en accent: formele zorg minder 'promoten' en uitdragen als oplossing . Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen We maken prestatieafspraken met corporaties over het realiseren van geclusterde woningen voor senioren en woonvormen met zorg en voorzieningen nabij. We maken met zorgaanbieder en corporatie plannen voor (zorg)woningen op de locatie Rikkingahof . Met gemeenten in de regio Zuidoost maken we een gezamenlijke woonzorgvisie met aandacht voor bijzondere doelgroepen waaronder ouderen. In Oosterwolde Noord en Noordoost werken we samen met o.a. inwoners, zorgverzekeraar, zorgkantoor, zorgaanbieders en woningbouwcorporaties aan domein overstijgende samenwerking (DOS) waarbij we zorgen dat thuiswonende, kwetsbare ouderen hulp of zorg krijgen die nodig is, of dat nu uit de buurt, de Wmo, de Wet Langdurige Zorg of de Zorgverzekeringswet komt.

Ons Gebiedsteam adviseert inwoners doorlopend over levensloopbestendig wonen en regelt zo nodig financiële ondersteuning bij verhuizing of woningaanpassing. We faciliteren inwoners hierbij nog meer door de inzet van een seniorenmakelaar en door het collectief aanbieden van woningaanpassingen aan particuliere eigenaren. Ook het aanbieden van verzilver- en blijversleningen en we zetten in op informatiecampagnes en het gebruik van domotica. We werken beleid uit waarmee we het splitsen van grotere woningen naar levensloopbestendige woningen, meergeneratiewoningen of twee aparte wooneenheden op één erf mogelijk maken. Zie ook thema 8.1 Bouwen, wonen en gronden.

Voor mantelzorg zie ook thema 7.1 Gezondheid. Om mantelzorg beter mogelijk te maken stellen we beleidsregels op. Dit voor zowel het realiseren van mantelwonen als (pre)mantelzorgwonen. Mantelwonen is als mensen met elkaar op één erf wonen, zonder dat er mantelzorg nodig is. Het gaat dan om omkijken naar elkaar, elkaar helpen en ondersteunen, zonder dat er sprake is van een medisch gebrek of intensieve zorg. Bij pre mantelzorg is er op dit moment nog geen behoefte aan mantelzorg maar in de nabije toekomst (binnen 5 jaar) wel. Bijvoorbeeld als iemand een (langzaam) progressieve ziekte heeft, bijvoorbeeld COPD, de ziekte van Parkinson, MS of dementie, We verwachten in het derde uiterlijk vierde kwartaal 2024 deze beleidsregels gereed te hebben. Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt We willen dat iedere bijstandsgerechtigde naar vermogen en duurzaam meedoet in de samenleving. Soms lukt dat door hen (blijvend) te bemiddelen naar betaald werk, waardoor ze geen uitkering meer nodig hebben. Indien nodig bieden we werkgevers (financiële) ondersteuning bij de plaatsing van een werkzoekende en bieden we ook nazorg zodat het goed blijft gaan. Met de huidige arbeidsmarkt zien we echter dat mensen die nu in de bijstand zitten vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben en kampen met problemen op meerdere levensgebieden.

Dit is ook een uitkomst van de meest recente burgerpeiling. We begeleiden hen om deze situatie te doorbreken door casemanagement. Dit is ook in lijn met de wetswijzigingen uit de Participatiewet in Balans, die naar verwachting per 2025 in werking treden. Casemanagement is intensieve, integrale en waar mogelijk ontschotte begeleiding bij het wegnemen van drempels die meedoen in de weg staan. Soms is fulltime betaald werk niet haalbaar, maar lukt meedoen wel in de vorm van vrijwilligerswerk of parttime betaald werk. Zij behouden dan (deels) hun uitkering, maar hebben we een zinvolle invulling van hun dag en doen mee. Daarnaast bieden we ook nazorg aan klanten die succesvol uitgestroomd zijn en de werkgevers die ze in dienst hebben genomen. Dit met als doel de uitstroom duurzaam te laten zijn zodat ze werk behouden en niet terug hoeven in de bijstand. Naast de eigen activiteiten bereiden we ons in 2025 voor op intensivering van de regionale samenwerking in de vorm van het Fries Regionaal Werk Centrum (RWC). Deze moet per 1 januari 2026 gerealiseerd zijn. Twee doelgroepen vragen specifiek aandacht: Jongeren tot 27 jaar In samenwerking met het Doorstroompunt, voorheen RMC, en opleidingsinstituten begeleiden we jongeren bij voorkeur richting het behalen van een startkwalificatie en waar dit niet mogelijk is richting werk.

Dit is mede ingegeven door het wetsvoorstel 'Van school naar duurzaam werk’ die in 2025 in werking treedt. Statushouders en migranten De wettelijke taken vanuit de Wet inburgering 2021 vragen extra inspanning rondom het laten participeren van statushouders. We zetten in op ondernemers interesseren voor deze doelgroep en werken hierin samen met Fryslân Werkt. Deze groep blijft ook aandacht vragen m.b.t. het vinden van passende huisvesting. We monitoren het resultaat van de inspanningen met de Participatieladder. Ook meten we de klanttevredenheid over onze dienstverlening van inwoners die aanspraak maken op een voorziening uit de Participatiewet. Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven • We zetten in op zelfredzaamheid van inwoners (alle leeftijden) door hen in staat te stellen vaardigheden aan te leren (denk aan digitale vaardigheden, omgaan met geld, taalvaardigheid), onder andere via de bibliotheek. Zie ook 6.3 Goed Opgroeien maatschappelijk effect L. • We blijven het proces van vroegsignalering van schulden doorlopend verbeteren. Daarbij zetten we naast budgetadviseurs ook een ervaringsdeskundige in.

•

• •

•

• •

We zorgen dat inwoners en verwijzers weten waar ze met vragen over administratie en geld terecht kunnen en stimuleren dat partijen die hierin actief zijn samenwerken en hun diensten op elkaar afstemmen. Daarbij onderzoeken we ook de mogelijkheden om te komen tot een vorm van een 'papierwinkel' waarbij inwoners laagdrempelig binnen kunnen lopen met allerlei vragen over administratie, geldzaken, brieven etc.. We maken en verspreiden jaarlijks een Regelingenwijzer waarin alle hulp op het gebied van geld op een rij staat. Deze Regelingenwijzer wordt doorontwikkeld zodat informatie (digitaal) op maat beschikbaar is voor inwoners en doorverwijzers. We zetten de Voorzieningenwijzer (digitale applicatie in combinatie met persoonlijk advies aan huis) in die inwoners helpt om optimaal gebruik te maken van bestaande landelijke en gemeentelijke (kind)regelingen en voorzieningen (bereik vergroten). Het bereik hiervan gaan we vergroten door maatschappelijke organisaties hierin een rol te geven. Aansluitend bij acties in wijken of buurten kijken we of in samenspraak met woningcorporaties De Voorzieningenwijzer gebiedsgericht ingezet kan worden. We willen aansluiten aan bij het Volwassenfonds Sport & Cultuur van Sport Fryslân. Het Volwassenenfonds Sport & Cultuur zorgt ervoor dat het lesgeld en/of materialen worden betaald voor volwassenen die leven rond het bestaansminimum.

Hiervoor wordt een overeenkomst gesloten . Ook kiezen we gebieden (wijken) waarin we samen met woningcorporaties en Scala Welzijn willen komen tot een integrale aanpak gericht op het versterken van de bestaanszekerheid van inwoners die dit het meest nodig hebben. Dit is een gezamenlijke opdracht met de thema's 6.1 Samenleven en 7.1 Gezondheid om te komen tot een integrale invulling van de sociale basis. Wij gaan in gesprek met de samenleving, met relevante partijen en de gemeenteraad om tot voorstellen te komen om armoede en schulden nog beter dan nu te voorkomen of vroegtijdig te signaleren zodat problemen niet (verder) uit de hand lopen. In het kader van de inburgeringswet ontzorgen we statushouders in de eerste zes maanden van hun verblijf in onze gemeente door hun vaste lasten te betalen vanuit hun bijstandsuitkering (wettelijke verplichting) en begeleiden we hen naar maatschappelijke en financiële zelfredzaamheid.

Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet Soms hebben inwoners ondersteuning nodig. Wij bieden hen een vangnet. Zij kunnen terecht bij het Gebiedsteam om ondersteuning te krijgen of te regelen. We faciliteren vrijwilligers om proactief inwoners van 75+ te bezoeken om hen te informeren, de weg te wijzen en eventuele behoeften te signaleren (preventief huisbezoek). De medewerkers van het Gebiedsteam zijn zichtbaar op vindplaatsen (scholen en bij de huisartsen bijv.) en welzijnswerkers zijn actief in de wijken. De bibliotheek biedt ondersteuning aan inwoners bij het omgaan met de digitale overheid (informatiepunt digitale overheid). We brengen jaarlijks de Regelingenwijzer uit met alle (financiële) regelingen voor inwoners (zie ook Meedoen C). We zetten extra in om inwoners te laten weten wat het Gebiedsteam is en hoe men daar gebruik van kan maken. We positioneren de onafhankelijke cliëntondersteuner breed in het sociaal domein. We blijven werken aan de verdere doorontwikkeling van het Gebiedsteam, onder meer gericht op een goede en laagdrempelige toegang en ontschot werken. We blijven investeren in preventie, werken intensief samen met welzijn- en zorgorganisaties om een stevig vangnet te houden en ondersteunen diverse initiatieven vanuit de samenleving voor indicatievrije dagbesteding.

Zie ook paragraaf 10 'visie op Samenleven' over Gebiedsteam, grip op uitgaven Wmo en jeugd en voorliggende voorzieningen. Door middel van de Wmo aanbesteding zetten we nog meer in op voorliggende mogelijkheden, om zodoende het vangnet in de toekomst beschikbaar te houden voor degene die daar echt op aangewezen is. Wat merkt de inwoner ervan A. Mensen wonen op de door hun gewenste plek B. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt of doen naar vermogen mee in onze samenleving C. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven D. Mensen maken indien nodig gebruik van het aanwezige vangnet

Wat mag het kosten Eigen bijdrage Wmo De eigen bijdrage die inwoners moeten betalen voor gebruik van voorzieningen uit de Wmo is voor iedereen gelijk (abonnementstarief). Dit heeft geleid tot een aanzuigende werking o.a. bij de huishoudelijke hulp. Er is wetgeving in voorbereiding om vanaf 2026 weer een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren voor de Wmo. Wet inburgering 2021 We ontvangen van het Rijk uitvoeringsmiddelen en een specifieke uitkering. De uitvoeringsmiddelen gebruiken we voornamelijk voor de inzet van gespecialiseerde casemanagers. De specifieke uitkering is voor de bekostiging van inburgeringsvoorzieningen die we vanuit deze wet moeten bieden. Via de SiSa leggen we hier verantwoording over af. Het landelijk beeld is dat de middelen die gemeenten van het Rijk ontvangen niet toereikend zijn. Op dit moment is dit voor onze gemeente nog niet vast te stellen. Participatie werkdeel Bij de heroverweging 2022 is besloten het budget voor participatie werkdeel te verlagen. Dit op basis van het uitkeringsbestand. Bij een toename van 15 bijstandsgerechtigden kan alsnog aanspraak worden gedaan op deze middelen. Dit omdat er dan tekort aan middelen ontstaat waardoor de beoogde dienstverlening niet meer geboden kan worden. De verwachting is niet dat het bijstandsbestand zal toenemen, maar wel vragen de inwoners met een uitkering intensievere dienstverlening.

In de tussenbalans Visie op Samenleven is daarom afgesproken de pilot ouders in de bijstand begeleiden naar werk in de zorg niet uit te voeren en de hiermee vrijgekomen middelen jaarlijks toe te voegen aan het budget werkdeel Participatiewet. Volwassenenfonds Sport en Cultuur Zowel in het collegeakkoord als in de samenwerkingsagenda van de raad en de Visie op Samenleven, is de ambitie geuit om een Meedoen-Pas in te voeren. De pas die inwoners met weinig geld in staat stelt om deel te nemen aan het maatschappelijk leven. Voor kinderen is vanuit verschillende fondsen en regelingen al veel geregeld. Voor volwassenen is dat niet het geval. Er is met name behoefte aan mogelijkheden voor activiteiten en/of extra’s voor volwassenen om bijvoorbeeld te kunnen sporten. Door aan te sluiten bij het Volwassenfonds voor Sport en Cultuur wordt het voor volwassenen van 18+ jaar, die leven rond het bestaansminimum, mogelijk gemaakt om contributie, lesgeld en/of materialen voor sport of een creatieve activiteit te betalen. In de Kaderbrief 2025-2028 is hier voor 2025 € 47.000 beschikbaar gesteld. Bovenregionaal Wmo vervoer U heeft bij de behandeling van de Kaderbrief besloten om het bovenregionale vervoer niet meer via de Wmo te laten lopen maar via Valys. De financiële gevolgen van invoering van Valys per 1 januari 2025 zijn ingeschat op € 327.000 structureel.

Maar doordat we ook rekening houden met een ingeschatte indexatie voor vervoer van 3,9% in 2025 (€ 43.000) is de verlaging van de begroting € 283.915 (structureel) vanaf 2025. De invoering van Valys kent een aanloopperiode. De verwachting is dat de financiële gevolgen zichtbaar worden vanaf 1 april 2025. Dit is in deze begroting verwerkt. Beleidskaders • Visie op samenleven 2020-2024 • Woon(zorg)visie 2022-2026 • Doe-agenda B Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt 2021-2025 • Doe-agenda C Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven 2021-2025 • Doe-agenda Nieuwe Wet Inburgering 2022-2026 • Re-integratieverordening Participatiewet 2017 • Verordening Tegenpresentatie 2015 • Maatregelenverordening 2018 • Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2015 • Verordening Individuele Studietoeslag 2015 37

• • • • •

Handhavingsverordening 2015 Verordening Verrekening Bestuurlijke Boete bij Recifice 2015 Verordening adviesraad sociaal domein gemeente Ooststellingwerf 2015 Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2022 Verordening Beslistermijn Schuldhulpverlening 2023

Thema 6.3 Goed Opgroeien Inleiding Jeugdigen (-9 maand tot 23 jaar) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen Inwoners vinden ‘Goed Opgroeien’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we veel wettelijke taken op dit terrein. Voor de Opgave Goed Opgroeien zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (L t/m O) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. • Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O) • Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar • Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien (zie doe-agenda O) Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor goed opgroeien zijn dat: • Voor maatschappelijk effect L ligt het accent op: Kansrijke start voor kinderen. • Voor maatschappelijk effect O ligt het accent op: Beperken jeugdhulpvragen door gerichte preventie. Wat gaan we ervoor doen Goed opgroeien vraagt een integrale aanpak (eenzaamheid, weerbaarheid, armoede, onderwijs).

Maatschappelijk effect L: Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal Buurtsportcoaches stimuleren de fysieke en motorische ontwikkeling van kinderen. Via JOGG werken we aan de gezondheid van jonge inwoners. We hebben kindregelingen om te zorgen dat kinderen mee kunnen doen (zie thema 6.1). In het preventieprogramma Go Yolo (voorheen Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) stimuleren we dat jongeren (10-18 jarigen) gezond en gelukkig opgroeien en willen we voorkomen dat jongeren gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. Om deze positieve leefomgeving voor jongeren te waarborgen zetten we in op de volgende plekken: het gezin, op school, in de vriendenkring en in de vrije tijd. In deze vier domeinen wordt er samengewerkt met ouders, scholen, jongerenwerkers en andere professionals. Dit geldt ook voor jonge mantelzorgers. Kinderen en jongeren die voor een naaste zorgen kunnen hierbij ondersteuning krijgen (zie ook gezondheid, gezond ouder worden, mantelzorg). We willen hiermee voorkomen dat kinderen en jongeren overbelast raken in de zorg in zich hierdoor minder goed kunnen ontwikkelen. We bieden ondersteuning, lotgenoten contact en activiteiten. Naschools aanbod In Ooststellingwerf dragen we al enkele jaren financieel zorg voor een aanbod van naschoolse activiteiten. De organisatie hiervan ligt bij Stichting Scala via een subsidie.

De activiteiten worden georganiseerd bij de scholen in Oosterwolde Zuid en in Haulerwijk. Vanuit het convenant ‘Rijk Ooststellingwerf’ werken verschillende partijen samen aan het aanbod van naschoolse activiteiten. Vanuit de landelijke Gelijke Kansen Alliantie is er voor 2025 nog een aanvullend budget om het lokale aanbod te verstevigen.

Maatschappelijk effect M: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders We investeren in allerlei vormen van preventie en laagdrempelige voorzieningen in het voorliggend veld. Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen is er een sluitend palet van zorg en ondersteuning voor de eerste 1.000 dagen van het kind. Waar nodig ondersteunen we ouders ook later in de opvoeding, bijvoorbeeld met laagdrempelige opvoedondersteuning door de GGD, het programma Stevig Ouderschap, informatie over preventie van alcohol / drugsgebruik onder jongeren. Zie verder onder O. Maatschappelijk effect N: Jonge inwoners zijn weerbaar Maatschappelijke diensttijd trajecten (MDT) zijn ingezet met als uitgangspunten talentontwikkeling van jongeren, van betekenis zijn voor anderen, nieuwe ontmoetingen en keuzes maken voor de toekomst. Jongerenwerk biedt het MDT Divers programma aan waarin jongeren op ontdekkingsreis gaan naar de beste versie van zichzelf. We voeren in samenwerking met anderen preventieve activiteiten uit, bijvoorbeeld 'Nuchter over gewicht', Nuchtere Fries (alcohol) en de gezonde sportkantine. We sluiten aan bij de uitgangspunten van positieve gezondheid. Scholen, Gebiedsteam en jongerenwerk werken samen met Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) om een (beginnende) verslaving bij jongeren te signaleren, te bespreken en aan te pakken.

Zie ook thema 7.1 Gezondheid (extra inspanningen Notitie Preventie en Handhaving middelengebruik). Maatschappelijk effect O: Kwetsbare jonge inwoners en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien We hebben aandacht voor preventie van jeugdproblematiek, zodat het aantal jongeren dat een beroep moet doen op jeugdzorg en de intensiteit van problemen afneemt. Er zijn veel laagdrempelige mogelijkheden voor opvoedondersteuning in het voorliggend veld, zoals Home-Start van Humanitas, de inloopspreekuren van de GGD en ons Gebiedsteam is aanwezig op vindplekken, zoals scholen, VVE locaties en huisartsen, waardoor we inwoners kunnen helpen als de problemen nog niet zo groot zijn (dure zorg voorkomen). We bieden hulp aan ouders met relatieproblemen, om de schade voor kinderen te beperken. Verder zetten we in op normaliseren. We gaan het gesprek aan over realistische verwachtingen die de samenleving heeft van kinderen en jongeren, van tegenslagen in het leven, van weerbaarheid en zelfredzaamheid en van de rol die de gemeente kan spelen. Daar waar het nodig is, biedt het Gebiedsteam zelf kortdurende ondersteuning, zet jongerenwerk in of regelt hulp bij een jeugdhulpaanbieder. Ook werken we samen met jongeren om begrip en openheid te creëren rondom LHBTI+.

Met het preventieprogramma GO YOLO (voorheen Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)) bouwen we aan een positieve leefomgeving voor jongeren, waarbij samenwerking binnen de gemeente centraal staat, zowel thuis (gezin), op school, in de vriendenkring (peergroep) als in de vrije tijd. De gemeente coördineert de aanpak en brengt ouders en lokale partners bij elkaar zodat er een ‘community’ ontstaat rond de opgroeiende jongeren. Verder wordt er lokaal invulling gegeven aan de, voorheen door SDF regionaal ingekochte, complementaire ondersteuning voor jeugdigen in de vorm van een pilot Vaktherapie. Vaktherapie is een behandelvorm voor jeugdigen met een psychische aandoening en psychosociale problematiek, waarbij methodisch gebruik gemaakt wordt van een ervaringsgerichte werkwijze. Onder vaktherapie vallen muziektherapie, psychomotorische therapie, speltherapie en beeldende therapie. De gemeente is vanaf 2024 verantwoordelijk voor de organisatie van deze vorm van ondersteuning. De jaren 2024-2025 dienen als pilot om de implementatie en borging van complementaire ondersteuning in het lokale sociaal domein vorm te geven voor de komende jaren.

Wat merkt de inwoner ervan L. Kinderen zijn taalvaardig en ontwikkelen zich optimaal. M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders. N. Jeugdigen zijn weerbaar. O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien. Er is een laagdrempelig aanbod beschikbaar voor ouders en kinderen in de gemeente Ooststellingwerf, van algemeen toegankelijke voorzieningen tot jeugdzorg. Wat mag het kosten De inzet van jeugdhulp laat al enige jaren een forse stijging zien, zowel in duur als in complexiteit en intensiteit. Daardoor nemen de kosten ook fors toe. Vanaf 2024 gebruiken we naast de Monitor Sociaal Domein, een dashboard met alle gemeentelijke jeugdhulpcijfers om zicht te houden op de ingezette jeugdhulp, en een nieuw prognosesysteem om een berekening te maken van de te verwachte lasten jeugdhulp in de komende jaren. De berekening is bij de diverse onderdelen gebaseerd op o.a. de verwachte instroom in aantallen trajecten (op basis van voorgaande jaren), de gemiddelde looptijd van een traject en de gerealiseerde aantallen en lasten van voorgaande jaren. De prognose kent, vanwege de nieuwe inkoopsystematiek van SDF per 1 januari 2024 voor specialistische jeugdhulp, nog een onzekerheid. Uit een analyse van de gemeentelijke jeugdhulpdata blijkt dat een grote reden voor de stijging van de jeugdhulplasten is dat jeugdigen lang in zorg blijven.

Dat betekent, naast de jaarlijkse instroom, dat er weinig jeugdigen uitstromen. Ook neemt de complexe problematiek toe. In 2024 zijn verschillende maatregelen uitgewerkt om hier invloed op uit te oefenen. We hopen in 2025 de eerste (financiële) resultaten van deze maatregelen te zien. De geplande bezuiniging door het kabinet met betrekking tot de Hervormingsagenda Jeugd is voor 2025 geschrapt. Dit betekent dat de gemeente Ooststellingwerf voor 2025 geen nadeel van €700.000 euro kent. Beleidskaders • Doe agenda L Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. • Doe agenda O Kwetsbare jonge inwoners 2021-2025 • Doe agenda HK Positieve Gezondheid 2022-2026 • Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024 • Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd en Beleidsregels Hart voor de Jeugd • Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân • Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf en Aanvullende beleidsregels Verordening Leerlingenvervoer • Toezicht en handhaving kinderopvang en peuterspeelzalen • Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) • Subsidieregeling peuterspeelgroepen • Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân

Begroting Programma 6 Begroting programma 6 • Thema Samenleven bestaat uit de volgende taakvelden: 6.1, 6.21, 6.22, 6.23 • Thema Meedoen bestaat uit de volgende taakvelden: 6.3, 6.4, 6.5, 6.60, 6.711, 6.712, 6.713, 6.714, 6,791, 6.91 • Thema Goed Opgroeien bestaat uit de volgende taakvelden: 6.751, 6.752, 6.753, 6.761, 6.762, 6.763, 6.792, 6.811, 6.812, 6.821, 6.822 , 6.92

x € 1.000 6. Sociaal Domein

Rekening

Begroting

MJB

2023

2024

2025

2026

2027

2028

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

-4.379

-7.822

-3.056

-2.815

-2.437

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

-2.746

-3.126

6.3 Inkomensregelingen

-14.080

-12.581

-12.818

-12.947

-13.086

-13.219

6.4 WSW en beschut werk

-3.523

-2.886

-2.466

-2.320

-2.188

-2.059

-665

-1.258

-1.073

-1.004

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

-1.911

-1.988

-1.865

-1.783

6.71A Hulp bij het huishouden (WMO)

-2.668

-3.297

-3.158

6.71B Begeleiding (WMO)

-1.519

-1.487

-1.452

6.71C Dagbesteding (WMO)

-1.085

-1.154

-1.181

6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO)

-120

-121

-356

6.72 Maatwerkdienstverlening18-

-204

6.72A Jeugdhulp begeleiding

-36

-157

6.72B Jeugdhulp behandelin

-36

-81

6.72C Jeugdhulp dagbesteding

-36

-275

-94

Resultaat voor bestemming Lasten

6.5 Arbeidsparticipatie

6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig

-6.427

-6.545

6.73A Pleegzorg

-641

-787

6.73B Gezinsgericht

-36

-787

-1.915

-2.000

6.74A Jeugdhulp beh. GGZ zonder verbliif

-207

-170

6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf

-428

-400

6.74C Gesloten plaatsing

-36

6.81A Beschermd wonen (WMO)

-8

-3

6.73C Jeugdhulp met verblijf overig

6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-3

-4

6.82A Jeugdbescherming

-1.200

-942

-1.026

6.82B Jeugdreclassering

-24

-120

-125

-698

-660

-618

6-752 - Jeugdhulp ambulant regionaal

-5.255

-4.970

-4.657

6-753 - Jeugdhulp ambulant regionaal

-698

-660

-618

6-761 - Jeugdhulp met verblijf lokaal

-413

6-762 - Jeugdhulp met verblijf regionaal

-3.304

6-763 - Jeugdhulp met verblijf regionaal

-413

6-791 - PGB Wmo

-75

6-792 - PGB Jeugd

-326

-307

-286

6-91 - Coördinatie en beleid Wmo

-73

6-751 - Jeugdhulp ambulant lokaal

6-92 - Coördinatie en beleid Jeugd

-260

6-21 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo

-1.398

6-22 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jgd

-1.398

-42.989

-42.268

-41.410

-41.415

Totaal Lasten

-43.921

-47.989

Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

4.255

3.928

820

794

683

6.3 Inkomensregelingen

9.966

8.716

9.814

9.990

10.159

10.293

6.5 Arbeidsparticipatie

238

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

228

200

6.71B Begeleiding (WMO)

6.71C Dagbesteding (WMO)

6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO)

6.81A Beschermd wonen (WMO)

634

140

252

6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

200

530

Totaal Baten

15.500

12.986

11.088

11.568

11.626

11.760

Resultaat voor bestemming

-28.421

-35.003

-31.901

-30.700

-29.784

-29.655

Toevoegingen

-229

231

Onttrekkingen

987

2.663

147

Mutatie reserves

758

2.894

147

-27.663

-32.109

-31.754

-30.700

-29.784

-29.655

6-711 - Hulp bij het huishouden (WMO)

Mutatie reserves

Resultaat na bestemming

Programma 7 | Volksgezondheid en milieu Thema 7.1 Gezondheid Inleiding Inwoners ervaren een positieve gezondheid Inwoners vinden ‘Gezondheid’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein en moeten we lokaal invulling geven aan de landelijke gezondheidsnota. Wat willen we bereiken Voor de Opgave Gezondheid zijn in de Visie op Samenleven viermaatschappelijke effecten (H t/m K) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor gezondheid zijn dat: • Accent: Integrale aanpak om te komen tot een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag • Accent: Preventief inzetten op een gezonde en actieve leefstijl waarin reablement, bewegen, voeding en weerbaarheid centraal staan. • We willen gezondheid integreren in alle beleidsdomeinen, zoals gezondheid onderdeel is van de omgevingswet. • We zetten in op positieve gezondheid, het zo vroeg mogelijk verkleinen van motorische en gezondheidsverschillen en/of -achterstanden, een gezonde fysieke leefomgeving en vitaal ouder worden. Daarmee verlagen we ook de druk op de gezondheidszorg. • We weten dat inwoners met een ongunstige sociaaleconomische positie extra kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen.

Deze ongelijkheid werkt vaak generaties lang door. We willen deze doorbreken. • Maatschappelijk effect H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen (zie doe-agenda HK) • Maatschappelijk effect I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden (zie doe-agenda I) • Maatschappelijk effect J. Mensen voelen zich veilig • Maatschappelijk effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving (zie doe-agenda HK) Wat gaan we ervoor doen Algemeen Beweging van medisch naar sociaal. We willen meer doen dan alleen medische hulp voor gezondheidsproblemen. We investeren in sociale netwerken en ontmoetingen. En bewegen helpt om te voorkomen dat oudere mensen vallen. De gemeente kan helpen door de buitenruimte en gebouwen toegankelijker te maken. Ook een wandelclub kan helpen om het welzijn van mensen te vergroten. En door mantelzorgers goed te ondersteunen kunnen zij de zorg langer volhouden en wordt professionele zorg minder belast. Wij kijken bij nieuw beleid altijd wat het effect is op de gezondheid van onze inwoners. Dat kan gaan om de inrichting van de openbare ruimte, maar ook om economisch beleid, wonen of veiligheid.

Maatschappelijk effect H: Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen We investeren in de bestaanszekerheid van mensen (zie thema Meedoen). We zijn JOGG-gemeente (Jongeren op Gezond Gewicht), waarmee we specifiek inzetten op de gezondheid van jongeren. Gezonde leefstijl is de norm. We zetten in op elke dag fruit, een gezonde lunch en elke dag voldoende bewegen op scholen, kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en welzijnsactiviteiten. We zetten breder en intensiever in op preventie van verslaving. Zowel in preventie als in vroegsignalering, handhaving en hulp bieden. We doen dit door middel van het preventieprogramma YOLO (zie thema Goed Opgroeien). We ondersteunen sportverenigingen om het alcoholgebruik in sportkantines te beperken en de leeftijdsgrens van 18 jaar te handhaven. We stimuleren en faciliteren positieve gezondheid in onze gemeente, o.a. door initiatieven voor bloeizones in de dorpen te ondersteunen, door buurtsportcoaches met bewegingsaanbod in de dorpen, inzet op gezonde scholen, door het project gezonde kantines en door te investeren in ontmoetingsplekken. We zetten in op een ketenaanpak overgewicht en obesitas voor jongeren en volwassenen en werken aan effectieve interventies voor inwoners om leefstijl positief te beïnvloeden.

Maatschappelijk effect I: Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden Het uitgangspunt is een leeftijdsvriendelijke gemeente, een inclusieve en toegankelijke omgeving die actief ouder worden promoot. Gericht op de fysieke omgeving (een groene buurt waar een ommetje mogelijk is, wonen op maat, toegankelijke openbare gebouwen, (openbaar) vervoer, hoge nood app en de sociale omgeving (meedoen, ontmoeten, maatschappelijke betrokken zijn). In 2025 gaan we door met de pilot welzijnscoaching door Scala. Welzijnscoaches onderzoeken samen met inwoners, die wat steun kunnen gebruiken, hoe zij op een voor hun passende manier kunnen deelnemen in de mienskip. Ook via doorverwijzing van de huisarts (welzijn op recept). De welzijnscoaches begeleiden hen naar een activiteit of vrijwilligerswerk of brengen hen in contact met andere inwoners (Zie ook Hoofdstuk 6.1 Samenleven). Huisbezoek aan alle 75-plussers door vrijwilligers en aandacht voor eenzaamheidsproblematiek door het Gebiedsteam dragen hier ook aan bij. We gaan door met het programma Powerful Ageing waarin vitaliteit wordt vergroot. In samenwerking met Scala gaan we in gesprek met dorpen en buurten om lokale ideeën voor verbinding, omzien naar elkaar of bijvoorbeeld laagdrempelige aanspreekpunten (voor vragen en zorgen) of dorpsondersteuners te faciliteren.

Daarnaast voeren we onze wettelijke taken uit op het gebied van langer zelfstandig thuis wonen voor ouderen in hun vertrouwde omgeving, met een goede kwaliteit van leven (zie 6.1 meedoen). In het kader van de Friese samenwerkingsagenda werken we samen met zorgverzekeraars, zorgkantoor, zorgaanbieders en woningbouwverenigingen aan domein overstijgende samenwerking (DOS), waarbij we zorgen dat thuiswonende, kwetsbare ouderen hulp of zorg krijgen die nodig is, of dat nu uit de buurt, de Wmo, de Wet Langdurige Zorg of de Zorgverzekeringswet komt. We zetten in op het actief betrekken van mensen met dementie binnen de samenleving met DemenTalent. Er is speciale aandacht voor bewegen door ouderen en voor maatschappelijk meedoen, ook voor mensen met de aandoening dementie. Waar nodig bieden we als gemeente geïndiceerde dagbesteding en waar gewenst en mogelijk helpen we mensen om een zinvolle daginvulling te vinden in het informele circuit (denk aan Welzijn op Dorpse Schaal, dagcentrum Oosterwolde en de Buurthaven), de Herberg in Waskemeer. In het kader van vitaal ouder worden zetten we in op een ketenaanpak valpreventie waarbij wordt samengewerkt door professionals, dorpsorganisaties en verenigingen uit het zorgdomein en het sociaal domein. Het accent ligt op preventie: het verminderen van het risico op valongelukken.

De leidraad is dat ouderen zo lang mogelijk vitaal thuis kunnen wonen. Met verschillende interventies stimuleren we bewegen en gezonde voeding voor ouderen. De mantelzorgconsulent werkt proactief en outreachend richting mantelzorgers, collega’s en samenwerkingspartners. Ze weet wat er speelt en leeft. Ze organiseert lotgenotencontact, ontspanningsuitjes, en respijtweekend en samen met het Netwerk Mantelzorg activiteiten voor 44

mantelzorgers. Zij begeleidt ons Mantelzorgpanel en verzorgt het mantelzorgcompliment. Er is aparte aandacht voor mantelzorgers van mensen met dementie. In 2024/2025 starten we een bewustwordingscampagne om nog meer mantelzorgers te bereiken. Behalve op oudere mantelzorgers richten we ons ook op jonge mantelzorgers en mantelzorgers van mensen met psychische problematiek. We gaan zo ruimhartig mogelijk om met aanvragen voor mantelzorgwoningen en prémantelzorgwoningen (uit 3.6 collegeakkoord), de eerste stappen zijn genomen om dit om te zetten in beleid. Maatschappelijk effect J: Mensen voelen zich veilig We bekostigen Veilig Thuis, het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. We betalen mee aan de Kindertelefoon. We dragen bij aan de aanpak voor mensen met verward gedrag. Verder zetten we ons in om bepaalde thema's bespreekbaar te maken, bijvoorbeeld paarse vrijdag (seksuele en genderdiversiteit) etc. Discriminatie en buitengesloten worden komen ook in onze gemeente voor. Voor mensen die dit zelf of in hun naaste omgeving meemaken is er de mogelijkheid melding te doen via discriminatie.nl. Na de melding bieden zij ondersteuning, een luisterend oor en pakken ze zaken op. De gemeente draagt jaarlijks bij aan de bekostiging van Tumba en discriminatie.nl. Op de gemeentelijke website is ook expliciet de mogelijkheid aanwezig om melding discriminatie te doen.

Maatschappelijk effect K: Mensen leven in een gezonde leefomgeving We zetten in op een gezonde, beweegvriendelijke en leeftijdsvriendelijke omgeving en op het makkelijk maken van gezonde keuzes. In het programma Omgevingswet en -visie is gezondheid een vast onderdeel en opgenomen in de omgevingsvisie en omgevingsplan. In de aandachtsgebieden investeren we onder meer in de verbetering van de fysieke leefomgeving. Via het accommodatiebeleid zetten we in op ontmoetingsplekken die uitnodigen tot bewegen en verbinding tussen generaties. We dragen bij aan de realisatie van een dekkend AED netwerk met burgerhulpverlening. Wat merkt de inwoner ervan H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen. Inwoners kunnen met hun vragen op het gebied van welzijn en zorg terecht bij de welzijnscoaches, die steeds bekender zullen worden bij de inwoners. Er is een ondersteuningsaanbod voor inwoners om te werken aan verbeteren van hun leefstijl. I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden. Inwoners zijn meer bekend met regelingen en ondersteuningsaanbod gericht op vitaal ouder worden. Inwoners kunnen bijvoorbeeld deelnemen aan valpreventie of powerful ageing. Inwoners met dementie worden actief betrokken bij de samenleving. J. Mensen voelen zich veilig. Inwoners ervaren een luisterend oor in geval van onveiligheid of discriminatie. K.

Mensen leven in een gezonde leefomgeving. Kinderen en jeugdigen groeien steeds vaker op in een kansrijke omgeving waarin gezonde leefstijl de norm is. Dat geldt bijvoorbeeld bij de opvang, school of sportomgeving. Inwoners ervaren dat ieder dorp of wijk een laagdrempelige ontmoetingsplek heeft. Wat mag het kosten • U heeft bij de heroverwegingen 2022-2025 een aantal structurele budgetten beschikbaar gesteld: € 45.000 voor eenzaamheidsbeleid, € 50.000 voor positieve gezondheid/bloeizones en € 7.500 voor dementievriendelijke gemeente. • Voor 2025 ontvangen we SPUK middelen voor uitvoering van het GALA beleid. Voor de aanpak van overgewicht en obesitas is dat € 28.000. Voor de ketenaanpak valpreventie is dat € 76.000. Voor de gezonde leefomgeving is dat € 16.000. • Voor het voortzetten van 'Jongeren op gezond gewicht' (JOGG) is bij de kaderbrief 2025-2028 voor de jaren 2025 en 2026 € 56.000 beschikbaar gesteld.

Beleidskaders • Doe-agenda HK 'Positieve gezondheid en gezonde leefomgeving' 2022 • Sport- en beweegnota zuidoost Friesland 2017-2021 • Lokaal sportakkoord • Friese Preventieaanpak • Friese samenwerkingsagenda • Gemeenschappelijke regelingen GGD, binnen VRF. • Visie op samenleven 2020 -2024 • Doe-agenda I 'Gelukkig en gezond ouder worden' 2021 • GALA akkoord • IZA akkoord

Thema 7.2 Duurzaamheid, riolering en afval Wat willen we bereiken Duurzaamheid Het is onze ambitie om CO²2neutraal te zijn in 2030 om opwarming van de aarde en daarmee verandering van het klimaat tegen te gaan. Hierdoor liggen er belangrijke opgaven in de energietransitie, klimaatadaptatie en het stimuleren van een circulaire economie. We benutten het Biosintrum, en het daar gevestigde leer- en kenniscentrum Bodem, zo optimaal mogelijk voor onderzoek naar en ontwikkeling van mogelijkheden die ons bij deze opgaven helpen. Wij willen in 2030 CO²2 neutraal zijn. Om dit te bereiken streven we naar: • Energieneutraal te zijn in 2030 door het gebruik van energie te verminderen en het lokaal opwekken van duurzame energie en duurzame mobiliteit te stimuleren. • Klimaatbestendig te zijn in 2030 door het vergroten van klimaatbestendigheid en de biodiversiteit en de verbetering van de bodemgezondheid te stimuleren. • Circulair te zijn in 2030 door kringlopen meer sluitend te maken. • In 2025 stellen we een nieuw duurzaamheidsprogramma op voor de periode 2025 tot 2030. Afval en grondstoffen • Voldoen aan de VANG-doelstelling van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 van 30 kg restafval per inwoner per jaar. • Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan.

• Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen. • Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen. • Er zal een onderzoek worden gedaan naar een pilot met wasbare luiers, inclusief een bewustmakingscampagne voor de lange termijn. Wat gaan we ervoor doen Duurzaamheid Energieneutraal zijn in 2030 Begin 2025 stellen we een uitvoeringsplan energietransitie op voor de periode 2025-2030. • We zetten in op het verminderen van het gebruik van energie en gaan door met het stimuleren van energiebesparingsprojecten. • Naast de landelijke subsidiemogelijkheden, faciliteren we woningeigenaren in de energietransitie door o.a. het verstrekken van duurzaamheidsleningen voor energiebesparende maatregelen en stellen we subsidie voor eigenaren van woningen met een lage WOZ-waarde en een slecht energielabel. • We ondersteunen inwoners bij energiebesparing door het OWO energiebureau met energieverkenners die inwoners concreet adviseren. 46

• • • • • • • •

Voor inwoners in energiearmoede zorgen we bij verduurzaming voor extra ondersteuning via het Energiebureau. In samenwerking met woningcorporaties zorgen we voor extra aandacht voor verduurzaming en isolatie van huurwoningen. Naast verduurzaming thuis, gaan we ondernemers stimuleren in de verduurzamingsopgave. We subsidiëren advies voor bedrijven over verduurzaming en omgaan met netcongestie. Voor de duurzame opwekking van energie geven we prioriteit aan projecten voor zon op dak, bijvoorbeeld bij ondernemers met bedrijfspanden en bijgebouwen met groot dakoppervlak en zonnecarports. De grote uitdaging bij nieuwe projecten voor duurzame energie is de beperkte capaciteit op het elektriciteitsnetwerk. We stimuleren pilotprojecten op het gebied van lokale opslag van energie en slimme energienetwerken om vraag en aanbod op lokaal niveau op elkaar af te stemmen. Een groot deel van de energievraag wordt gebruikt voor het verwarmen van woningen en gebouwen. We voeren de transitievisie Warmte uit en stellen een warmteprogramma op, waarin we aangeven welke en hoe wijken van het aardgas af gaan. We stimuleren fietsgebruik en openbaar vervoer. Ook zetten we in op projecten voor deelmobiliteit en het vergroten van het aantal laadpalen voor elektrische auto’s.

Er wordt een soortenmanagementplan opgesteld waarin onderzoek wordt gedaan naar vleermuizen, gierzwaluwen, huiszwaluwen en huismussen. Dit om een generieke ontheffing te verkrijgen voor al onze inwoners binnen de bebouwde kom, zodat zij gemakkelijk over kunnen gaan tot natuurvriendelijk isoleren door het nemen van compensatiemaatregelen. Inwoners hoeven dan geen ecologisch onderzoek meer uit te laten voeren.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Ooststellingwerf&id=4fe0f972-6f27-4777-ad3b-0380c29812ed