Bijlage 1. Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
Begroting 2025
2
3
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 4 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 6 Aanbieding ..................................................................................................................................................... 7 Programma 0 | Bestuur en ondersteuning .................................................................................................... 9 Thema 0.1 Bestuur .................................................................................................................................... 9 Thema 0.2 Dienstverlening ...................................................................................................................... 11 Thema 0.3 Financiën ............................................................................................................................... 12 Begroting Programma 0 .......................................................................................................................... 13 Programma 1 | Veiligheid ............................................................................................................................
15 Thema 1.1 Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 15 Begroting Programma 1 .......................................................................................................................... 16 Programma 2 | Verkeer en vervoer ............................................................................................................. 17 Thema 2.1 Verkeer en vervoer ................................................................................................................ 17 Begroting Programma 2 .......................................................................................................................... 18 Programma 3 | Economie ............................................................................................................................ 19 Thema 3.1 Economie .............................................................................................................................. 19 Begroting Programma 3 .......................................................................................................................... 21 Programma 4 | Onderwijs ............................................................................................................................
22 Thema 4.1 Onderwijs .............................................................................................................................. 22 Begroting Programma 4 .......................................................................................................................... 24 Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie .................................................................................................. 25 Thema 5.1 Sport en cultuur ..................................................................................................................... 25 Thema 5.2 Recreatie en openbaar groen ............................................................................................... 26 Begroting Programma 5 .......................................................................................................................... 28 Programma 6 | Sociaal Domein ................................................................................................................... 30 Thema 6.1 Samenleven .......................................................................................................................... 31 Thema 6.2 Meedoen ...............................................................................................................................
34 Thema 6.3 Goed Opgroeien .................................................................................................................... 38 Begroting Programma 6 .......................................................................................................................... 40 Programma 7 | Volksgezondheid en milieu ................................................................................................. 43 Thema 7.1 Gezondheid ........................................................................................................................... 43 Thema 7.2 Duurzaamheid, riolering en afval .......................................................................................... 46 Begroting Programma 7 .......................................................................................................................... 50 Programma 8 | Bouwen, wonen en gronden ............................................................................................... 51 Thema 8.1 Bouwen, wonen en grondexploitatie ..................................................................................... 51 Begroting Programma 8 ..........................................................................................................................
55 Paragrafen ................................................................................................................................................... 56 Paragraaf 1 | Lokale Heffingen ................................................................................................................ 56 4
Paragraaf 2 | Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................... 63 Paragraaf 3 | Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................ 72 Paragraaf 4 | Financiering ....................................................................................................................... 78 Paragraaf 5 | Bedrijfsvoering ................................................................................................................... 81 Paragraaf 6 | Verbonden partijen ............................................................................................................ 83 Paragraaf 7 | Grondbeleid ....................................................................................................................... 91 Paragraaf 8 | OWO-Samenwerking ......................................................................................................... 95 Paragraaf 9 | Strategische projecten en ontwikkelingen ......................................................................... 97 Paragraaf 10 | Visie op Samenleven .....................................................................................................
104 Paragraaf 11 | Wet open overheid (Woo) .............................................................................................. 109 Begrotingspositie 2025-2028 ..................................................................................................................... 110 Begrotingsresultaat ................................................................................................................................ 112 Nieuw Beleid .............................................................................................................................................. 114 Status samenwerkingsagenda .............................................................................................................. 115 Financiële positie ................................................................................................................................... 118 Bijlagen ...................................................................................................................................................... 123 A. Kerngegevens ................................................................................................................................... 123 B. Reserves en voorzieningen 2023-2028 ............................................................................................ 125 C.
Overzicht incidentele lasten en baten ............................................................................................... 128 D. Beleidsindicatoren ............................................................................................................................. 131 E. Subsidieontvangers ........................................................................................................................... 140
5
Leeswijzer Leeswijzer De Programmabegroting 2025 heeft dezelfde indeling als de vorige begroting, namelijk met negen programma's op basis van de BBV-indeling (Besluit Begroting en Verantwoording). De begroting bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. In de beleidsbegroting staan de programma's en paragrafen. Per programma en thema geven we antwoord op de 4 W-vragen: wat willen we bereiken, wat gaan we ervoor doen, wat merkt de inwoner ervan en wat mag het kosten. Een aantal financiële aspecten in de begroting gaat over de programma's heen. Deze beschrijven we in elf paragrafen die een dwarsdoorsnede van de programma's geven. De financiële begroting bestaat uit de begrotingspositie 2025-2028 (vertrekpunten, uitgangspunten en begrotingsresultaat), een hoofdstuk nieuw beleid en het financieel meerjarenperspectief. De volgende bijlagen zijn toegevoegd: • Kerngegevens. • Een overzicht van de reserves en voorzieningen 2023-2028. • Een overzicht van de incidentele lasten en baten 2025-2028. • Een lijst van beleidsindicatoren. Meer informatie over beleidsindicatoren vindt u op waarstaatjegemeente.nl. • Een overzicht van subsidieontvangers.
6
Aanbieding Aanbieding U ontvangt hierbij de Programmabegroting 2025-2028. Financieel perspectief Financieel gezien zijn de komende jaren voor gemeenten onzeker. Zo ook voor onze gemeente. Vanaf 2026 ontvangen we fors minder geld uit het gemeentefonds. Dit is de grootste inkomstenbron van onze gemeente. Het is nog erg onduidelijk of en in hoeverre het Rijk ons hierin tegemoetkomt. Voor een deel is via de voorjaarsnota/meicirculaire van het Rijk hiervoor compensatie gekomen. Uit eerdere financieel perspectieven bleek dat we voor zowel 2025 als de jaren daaropvolgend een negatief begrotingsperspectief konden verwachten. Dat betekende dat we zonder passende maatregelen geen sluitende begroting aan de provincie konden indienen. Daarom zijn er tijdens de behandeling van de kaderbrief diverse maatregelen door ons aangedragen. U hebt hier met amendementen ook wijzigingen op aangebracht. De geamendeerde besluitvorming vanuit de Kaderbrief is in deze begroting verwerkt. Na verwerking hiervan komen de jaren 2025 tot en met 2027 in totaal uit op een negatief saldo en 2028 op een positief saldo. De provincie kijkt hierbij naar het structurele deel van het resultaat van 2025 óf 2028. Een van beide dient minimaal structureel in evenwicht te zijn. Na verwerking van de genoemde maatregelen is voor 2025 het structurele resultaat, evenals in 2028 positief.
De jaren 2026 en 2027 zijn structureel negatief. Omdat het structurele resultaat voor 2025 een positief saldo laat zien is het niet nodig om de op voorhand geraamde onttrekking uit de algemene reserve van € 540.000 op te nemen in de begroting. Het totaal saldo van 2025 laat echter een negatief saldo van € 1.168.000 (na nieuw beleid) zien welke uit eindelijk ten laste van de algemene reserve zal komen. De inzet van jeugdhulp laat al enige jaren een forse stijging zien, zowel in duur als in complexiteit en intensiteit. Daardoor nemen de kosten ook fors toe. Daarom is bij de voorjaarsrapportage 2024 het budget met € 2.300.000 bijgesteld. Omdat u akkoord bent gegaan met de maatregelen, die moeten leiden tot een besparing oplopend tot € 1.200.000 vanaf 2027, hebben we het budget in de begroting met de besparingen verlaagd. De prognose is getoetst, oorzaken zijn achterhaald en u wordt periodiek op de hoogte gehouden over de voortgang. De cijfers laten daarmee een voorzichtig positief beeld zien. Tegelijkertijd zijn er grote opgaven die op ons afkomen en zijn de ambities groot. Denk aan het accommodatiebeleid, woningbouw en de opgave op het gebied van statushouders en vluchtelingen. Daarnaast zijn er ook ontwikkelingen waar we beperkt (direct) invloed op hebben.
Overig • Voor een update van de voortgang van onderwerpen uit de samenwerkingsagenda wordt gebruik gemaakt van de midterm Review. Deze is als bijlage toegevoegd aan de begroting. • De nieuwe onderhoudsplannen van meerdere accommodaties geven aan dat de huidige dotaties in de onderhoudsvoorzieningen veel te laag zijn om de toekomstige onderhoudsbehoefte te dekken. Er moet structureel budget aan de voorzieningen worden toegevoegd om de voorzieningen voor langere termijn in stand te houden. Na vaststelling van het accommodatiebeleid komen wij met een voorstel voor het vaststellen van de nieuwe onderhoudsplannen en actualisatie van de voorzieningen. Begrotingsperspectief 2025-2028 Het vertrekpunt voor het opstellen van deze begroting is de Kaderbrief 2025-2028 met de mededeling over de gevolgen van de Meicirculaire 2024. De besluiten uit de kaderbrief en de meicirculaire zijn primitief in de programmabegroting verwerkt. Het gaat daarbij om de besluiten over de voorjaarsrapportage 2024, diverse onvermijdelijke budgettaire consequenties en de besluiten nieuw beleid en de daarop aansluitende dekkingsvoorstellen. 7
x € 1.000 Begrotingsperspectief
Begroting
MJB
MJB
MJB
2025
2026
2027
2028
Saldo bestaand beleid
111
-1.535
-387
348
Saldo nieuw beleid
-20
-20
-20
-20
Structureel perspectief
91
-1.555
-407
328
Saldo incidentele baten en lasten bestaand beleid
-1.259
-717
-
-
Saldo incidentele baten en lasten
-1.259
-717
Totaal begrotingsresultaat
-1.168
-2.272
-407
328
Structureel Begrotingsresultaat
Incidentele baten en lasten
. In geval van bovenstaande meerjarenperspectief zal de algemene reserve de komende jaren als gevolg van genoemde resultaten per saldo met € 3,5 miljoen afnemen. In bovenstaande tabel staat het begrotingsperspectief voor de komende jaren: • Saldo bestaand beleid: dit is het structurele saldo van baten en lasten op basis van bestaand beleid. • Saldo nieuw beleid: dit is het saldo baten en lasten nieuw beleid bij vaststelling van dit nieuwe beleid (één onderwerp). • Structureel perspectief (na nieuw beleid): dit is het structurele begrotingsperspectief als positief wordt besloten over het structurele nieuw beleid. • Totaal begrotingsresultaat: dit is het totale begrotingsperspectief. Dit is inclusief incidentele baten en lasten. Het structurele perspectief voor nieuw beleid is verbeterd ten opzichte van het laatst gepresenteerde structurele perspectief in de mededeling van 16 juli (#1640). Dit is na de besluitvorming over de Kaderbrief 2025-2028 en inclusief de gevolgen van de Meicirculaire 2024. Dat komt door de volgende zaken: • • • •
•
De indexatie voor lonen en prijzen gemiddeld ruim € 400.000 per jaar lager is dan waar we rekening mee hadden gehouden. Het voordeel van lagere lasten voor energie van € 100.000 blijkt op basis van actuele prijzen niet volledig realiseerbaar, het voordeel is verlaagd naar € 50.000. De dienstverleningsovereenkomst met Caparis is geactualiseerd. Hierdoor is er sprake van een voordeel voor de begroting 2025 van € 115.000. Voor 2026 is dit € 22.000, voor 2027 wordt dit een nadeel van € 94.000 en voor 2028 een nadeel van € 61.000. Onze gemeente neemt vanaf 2022 deel aan EuropaPact Fryslân (voorheen Friese Projecten Machine). Doel is om meer en betere projecten te ontwikkelen waarmee vanuit Friesland met succes een beroep kan worden gedaan op middelen uit de diverse Europese programma’s ten behoeve van de brede welvaart in Europa. Voor de voortzetting van de samenwerking is structureel € 26.000 nodig. Verlenging van de bruikleen van de kunst voor de Mader Kunstroute voor 2025, kosten € 13.500. Bij de kaderbrief 2026-2029 komen we met een voorstel voor de route na 2025.
Afsluitend We zijn blij dat het samen gelukt is toch een sluitende begroting te kunnen presenteren. De komende jaren volgen er nog veel uitdagingen, maar de basis voor een financieel gezonde toekomst voor de komende jaren is gelegd.
8
Programma 0 | Bestuur en ondersteuning Kenmerkend voor Ooststellingwerf is dat de gemeente open en transparant wil besturen richting haar inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen; vertrouwen en ruimte geven om hun eigen verantwoordelijkheid te laten nemen en initiatieven te ontplooien. De faciliterende rol van ons als 'eerste overheid' vraagt steeds meer aandacht. Dit houdt ook in dat de gemeente continu de dienstverlening verbetert, zowel in kwaliteit als in begrijpelijkheid en toegankelijkheid. Verdere digitalisering staat het persoonlijke karakter van onze dienstverlening niet in de weg. “Ja, mits” is hierbij altijd ons vertrekpunt.
Thema 0.1 Bestuur Wat willen we bereiken • We willen een verbindend bestuur zijn. Een bestuur dat de verbinding legt en onderhoudt naar de raad, inwoners, bedrijven en organisatie. Een bestuur dat zichtbaar aanwezig is in de dorpen, de contacten onderhoudt met de besturen van plaatselijk belang / bewonerscommissies en luistert naar wat er speelt in de dorpen. Initiatieven vanuit de dorpen behandelen wij op adequate wijze. • We willen een eerlijk en betrouwbaar bestuur zijn dat, ook al is de boodschap niet zo aangenaam, dit open en eerlijk brengt. • Een goede samenwerking met de raad zien we als een basisverantwoordelijkheid van dit college. Daarom hebben we aan het begin van deze periode een aantal basisafspraken gemaakt tussen college en raad. • Inwoners, bedrijven en organisaties in onze gemeente vormen een belangrijke partij om nieuw beleid of projecten mee vorm te geven. We willen onze inwoners, bedrijven en organisaties dan ook nadrukkelijk betrekken bij het opstellen van nieuw beleid of het uitvoeren van projecten in de leefomgeving. De politieke debatten over nieuw beleid of het uitvoeren van projecten willen we in de dorpen laten plaatsvinden.
• We willen dat iedereen, hoe verschillend we ook zijn en met welke beperkingen en uitdagingen we ook kampen, volwaardig onderdeel kan en mag zijn van de samenleving Beleidsindicatoren De formatie bestaat uit het begrote aantal formatieplaatsen op 1 januari 2025 per 1.000 inwoners. Bezetting is het aantal fte’s dat werkzaam is per 1.000 inwoners op 1 januari 2025 (formatie minus vacatureruimte). Beleidsindicatoren thema Bestuur Formatie Bezetting
Eenheid
Jaarrekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Fte per 1.000 inwoners
9,4
9,9
10,2
Fte per 1.000 inwoners
9,5
9
9,4
Begroting 2025
Wat gaan we ervoor doen • We geven verder uitvoering aan de Samenwerkingsagenda. • Bij de start van grote projecten of belangrijk nieuw beleid, bespreken we eerst een startnota of keuzenota met de raad, waarin de kaders worden vastgelegd en zo mogelijk al richtinggevende uitspraken worden gedaan. In deze nota wordt ook de fasering aangegeven en de beslismomenten voor raad en college. • Bij onderwerpen met grote belangentegenstelling bieden we de raad de mogelijkheid een openbaar debat te voeren aan de hand van een startnotitie. • Bij grote (infrastructurele) projecten werken we met een voorbereidingskrediet voordat we een totaal krediet aanvragen. • Belangrijke projecten in de dorpen worden in samenspraak met het dorp gerealiseerd.
9
•
• • • • • • • •
We voeren het nieuwe beleid inwonersparticipatie (juni 2023) uit. Hierin staat hoe inwoners kunnen meedenken, meedoen of meebeslissen bij beleid en projecten van de gemeente die hen aangaan. We bepalen per onderwerp of participatie van inwoners zinvol en mogelijk is, wat de ruimte is die inwoners krijgen (meedenken tot meebeslissen) en wat de beste manier(en) zijn om inwoners die het onderwerp aangaat te betrekken. Vanaf 2024 hebben we een beleidsmedewerker inwonersparticipatie die hier actief mee aan de slag gaat. We zetten vanaf 2024 drie nieuwe structurele instrumenten in voor jeugdparticipatie namelijk een digitaal jongerenpanel, een ‘pop up’ kinderadviesraad en een ‘pop up’ jongerenadviesraad. We zetten de burgerpeiling, het inwonerspanel voor één dag voort en starten met een kindergemeenteraad. Vanaf 2024 werken we met een kinderburgemeester. De kinderburgemeester heeft in eerste instantie vooral een ambassadeurstaak heeft en met de burgemeester en/of wethouders mee gaat naar bijzondere gebeurtenissen. We doen een experiment met een burgerberaad in deze raadsperiode. Het college komt hiervoor met een raadsvoorstel. We willen laagdrempelige en duidelijke informatie die voor inwoners, bedrijven en organisaties toegankelijk is. De OWO-visie is in 2021 door de drie gemeenteraden vastgesteld.
De komende vier jaar werken we verder aan concretiseren en optimaliseren van de samenwerking met behoud van zelfstandigheid. We maken inzichtelijk wat er wordt gedaan om het rendement van de OWO-samenwerking te communiceren en we houden de raad op de hoogte van de acties en voortgang. Inclusie is voor ons een belangrijke toetssteen bij alle uitdagingen waar we als samenleving en gemeente voor staan. We nemen dit serieus en investeren in de uitwerking en uitvoering van onze Lokale Inclusieagenda.
Wat merkt de inwoner ervan De inwoner zal merken dat het bestuur de verbinding zoekt en zichtbaarder is in de dorpen. Inwoners (een zo breed mogelijke groep, inclusief jongeren) merken dat de gemeente hen op allerlei manieren gelegenheid geeft hun mening en ideeën te laten horen over actuele onderwerpen waar de gemeente mee bezig is. En zij merken dat de gemeente helder communiceert wat ze ermee doet en waarom. Wat mag het kosten U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om € 165.000 in 2025 en 2026 incidenteel beschikbaar te stellen voor de Toekomstvisie, inclusief een marktonderzoek voor bedrijventerreinen. Dit is voor het schrijven van de Toekomstvisie 2040. In de toekomstvisie schetsen we hoe we willen dat Ooststellingwerf er in 2040 uit ziet. Een realistisch en tot de verbeelding sprekend toekomstbeeld. Natuurlijk maken we ook de vertaling naar de keuzes die we moeten maken om daar te komen. Dit vraagt ambtelijke inzet en de inzet van een extern bureau die ons hierin begeleidt. Daarnaast zal er marktonderzoek plaatsvinden naar mogelijkheden voor uitbreiding van bedrijventerreinen. U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om voor 2025 € 25.000 incidenteel beschikbaar te stellen als werkbudget voor Europapact Fryslân. Ooststellingwerf is net als de andere Friese gemeenten aangesloten bij het EPF (voormalige Friese Projectenmachine).
De afgelopen periode is het EPF op stoom gekomen. Zelf subsidies aanvragen is behoorlijk complex, mede ook door de complexer wordende wet- en regelgeving. Ook is het ‘instapmoment’ vaak zeer kort. Aan de voorkant wordt meestal gevraagd een bijdrage te doen (financieel of in uren) om hierop te anticiperen en lobby-hulp in te huren om mee te schrijven met de Europese projecten. U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om voor 2025 € 25.000 incidenteel beschikbaar te stellen voor behandeling van Woo-verzoeken. De impact die Woo-verzoeken heeft op onze organisatie neemt toe. Daarom is een werkwijze voor de behandeling van WOO-verzoeken vastgelegd.
10
U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om voor 2025 en 2026 € 69.000 incidenteel beschikbaar te stellen voor formatie voor dienstverlening. Het aantal aanvragen voor paspoorten neemt de komende vijf jaar explosief toe waardoor er nu tijdens openingstijden standaard meer medewerkers ingezet moeten worden. Beleidskaders • Visiedocument Ooststellingwerf (2016) • Strategische samenwerking OWO-gemeenten • Bestuursovereenkomst OWO • Rapportage evaluatie OWO-samenwerking • Visie op inwonersparticipatie Ooststellingwerf (juni 2023)
Thema 0.2 Dienstverlening Wat willen we bereiken • We willen een betrouwbare en laagdrempelige overheid zijn. • Voor het vertrouwen in de lokale democratie zijn kwaliteit en snelheid van de gemeentelijke diensten en goede en zorgvuldige communicatie van groot belang. • De inwoner is tevreden over de dienstverlening. • We voldoen aan de vereisten van het VN-verdrag iedereen doet mee! (inclusie). • We richten processen in vanuit de klantketen. • We handelen 90% af binnen de servicenorm. • We sturen op het voorkómen van onnodig contact met onze inwoners. • We streven naar een integraal klantbeeld (omnichannel dienstverlening). • Naast direct contact met inwoners aan de servicebalie, willen we zoveel mogelijk diensten digitaal beschikbaar stellen. Wat gaan we ervoor doen We werken via het programmaplan dienstverlening en het bijbehorende uitvoeringsprogramma aan een steeds betere dienstverlening. • We zijn duidelijk in wat we verwachten van onze medewerkers als het gaat om dienstverlening naar onze inwoners toe en sturen daarop. • We zorgen voor begrijpelijke taal (niveau B1) in al onze uitingen. Dit doen we via het project Direct Duidelijk. • We betrekken inwoners en belangengroepen bij ontwikkelingen rondom het verbeteren van onze dienstverlening. Dit doen we met een inwonerspanel. • We streven ernaar dat onze dienstverlening inclusief is, dus voor iedereen toegankelijk.
• We gebruiken steeds meer data om onze dienstverlening te verbeteren. • We sturen op tevredenheid van onze inwoners en signaalmanagement. • We doen onderzoek naar de ervaringen en voeren kleine verbeteringen direct door. • We streven naar online waar het kan en offline waar het helpt. • We zetten optimaal in op digitale mogelijkheden. Met oog voor de menselijke maat en inclusie. Niet alleen als het gaat om persoonlijk contact, maar ook bij het zorgvuldig toepassen, uitvoeren en handhaven van regels. • We ontwikkelen een heldere kanaalstrategie, waarin duidelijk wordt hoe de gemeente de kanalen voor communicatie wil inzetten om ambities en doelen van de gemeente over te brengen. Wat merkt de inwoner ervan • De inwoner merkt dat onze dienstverlening begrijpelijk, efficiënt, gebruiksvriendelijk en digitaal is. • De inwoner merkt dat onze medewerkers klantgericht zijn en open staan voor verbeteringen. • De inwoner weet wat hij van ons mag verwachten en mag ons daarop aanspreken.
11
•
De inwoner kan actief meedenken in verbeteringen. Je kan hierbij denken aan meldingen of klachten, maar ook meedenken via het inwonerspanel. De inwoner ervaart dat de gemeente één organisatie is (geen kastje - muur).
•
Wat mag het kosten • Voor het programma dienstverlening is structureel € 25.000 beschikbaar. • Voor het inwonerspanel is structureel € 8.000 beschikbaar. • Voor 'Direct Duidelijk' is structureel € 20.000 beschikbaar • voor inwonersparticipatie is structureel € 9.000 beschikbaar. Beleidskaders • Visie Dienstverlening in Ooststellingwerf (augustus 2019) • Programmaplan en uitvoeringsprogramma dienstverlening (juni 2020)
Thema 0.3 Financiën Wat willen we bereiken • De financiën van onze gemeente zijn op orde en dat willen we zo houden. • We willen jaarlijks een realistische/uitvoerbare begroting opstellen. Beleidsindicatoren Apparaatskosten zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie (o.a. loonkosten, ICT, huisvesting, facilitair etc.). Onder overhead verstaan we alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Beleidsindicatoren thema
Eenheid
Jaarrekening
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
In euro´s per inwoner
994
1.051
1.100
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten
9,70%
0,90%
0,80%
12,30%
13,90%
13,30%
Financiën Apparaatskosten Externe inhuur
inhuur externen Overhead
% van totale lasten
Begroting 2025
Wat gaan we ervoor doen • We stellen jaarlijks een structureel en reëel sluitende begroting op. Dit betekent dat we structureel niet meer uitgeven dan we binnenkrijgen. De uitgaven ramen we ook realistisch. • We blijven goed kijken naar gemeentelijke uitgaven en sturen hier scherp op door nut en noodzaak van projecten, uitgaven en subsidies steeds te beoordelen. • We gaan zorgvuldig om met belastinggeld en de keuzes die hierin gemaakt worden. De belastingen verhogen we jaarlijks trendmatig. Als de begroting niet sluitend is, bijvoorbeeld door nieuwe ambities, lossen we dit niet gelijk op door de belastingen te verhogen, maar door middel van een pakket aan maatregelen. Waarvan, in uiterste noodzaak, het verhogen van de belastingen onderdeel kan uitmaken. Zoals bijvoorbeeld het besluit bij de kaderbrief 2025 om over te gaan tot verhoging van de OZB vanaf 2027 . • Lokale belastingen en heffingen waar een duidelijke tegenprestatie tegenover staat, zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing en sommige leges, worden kostendekkend doorberekend. • Bij nieuw beleid/ambities nemen we ook de benodigde ambtelijke capaciteit mee in de afweging. • Wij zetten de komende bestuursperiode een deel van de algemene reserve in om incidentele lasten te dekken en ambities te realiseren.
12
Deelneming: N.V. Bank Nederlandse gemeenten (BNG) De BNG verstrekt tegen lage tarieven krediet aan Nederlandse overheden. Daarmee speelt de bank een essentiële rol in de financiering van gewenste maatschappelijke investeringen. Wat merkt de inwoner ervan • Een financieel gezonde gemeente. • Onze financiën zijn voor iedereen te bekijken via ooststellingwerf.begrotingsapp.nl. • Onze belastingen, diensten en producten zijn betaalbaar. Wat mag het kosten De bedragen van het financieel perspectief en de besluiten over nieuw beleid uit de Kaderbrief 2025-2028 zijn primitief in deze begroting verwerkt. Financieel gezien zijn de komende jaren voor gemeenten onzeker. Zo ook voor onze gemeente. Vanaf 2026 ontvangen we fors minder geld uit het gemeentefonds. Dit is de grootste inkomstenbron van onze gemeente. Het is nog erg onduidelijk of en in hoeverre het Rijk ons hierin tegemoet komt. Voor een deel is via de voorjaarsnota van het Rijk hiervoor compensatie gekomen. Door een aantal bezuinigingen toe te passen bij de Kaderbrief 2025-2028, is het financieel perspectief voor 2025 en 2028 positief. Alleen voor de jaren 2026 en 2027 is het perspectief negatief. Beleidskaders • Financiële verordening 2023 (art 212) • Controleverordening 2023 (art. 213 Gemeentewet) • Doelmatigheid- en doeltreffendheidsverordening 2023 (art. 213a Gemeentewet)
Begroting Programma 0 Begroting Programma 0 • Thema Bestuur bestaat uit de volgende taakvelden: 0.1 • Thema Dienstverlening bestaat uit de volgende taakvelden: 0.2 • Thema Financiën bestaat uit de volgende taakvelden: 0.3, 0.4, 0.5, 0.61, 0.62, 0.64, 0.7, 0.8, 0.9
13
x € 1.000 0. Bestuur en ondersteuning
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2023
2024
2025
2026
2027
2028
-2.644
-1.970
-1.954
-1.964
-1.947
-1.934
-763
-1.234
-1.017
-1.029
-1.023
-996
Resultaat voor bestemming Lasten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
-549
-358
-386
-386
-385
-385
0.4 Overhead
-14.507
-15.870
-16.160
-15.217
-15.021
-15.036
0.5 Treasury
-125
-370
-616
-511
-487
-463
0.61 OZB Woningen
-221
-221
-229
-229
-229
-229
0.62 OZB niet-woningen
-260
-215
-222
-222
-222
-222
0.64 Belastingen Overig
-111
-100
-143
-143
-143
-143
0.8 Overige baten en lasten
-31
8
-48
752
713
613
0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)
11
-
-
-
-
-
-19.202
-20.330
-20.775
-18.949
-18.743
-18.794
0.1 Bestuur
527
-
-
-
-
-
0.2 Burgerzaken
293
423
496
566
556
488
Totaal Lasten
Baten
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
597
1
1
1
1
1
0.4 Overhead
3.131
3.440
3.583
3.051
3.051
3.051
0.5 Treasury
444
69
67
67
67
66
2.816
2.664
2.706
2.706
2.806
2.906
0.62 OZB niet-woningen
472
723
768
768
868
968
0.64 Belastingen Overig
152
129
129
129
129
129
60.010
60.211
63.197
59.668
60.172
60.829
33
9
9
9
9
9
Totaal Baten
68.475
67.668
70.956
66.965
67.658
68.447
Resultaat voor bestemming
49.273
47.339
50.182
48.015
48.915
49.653
Toevoegingen
0
0
-300
Onttrekkingen
0
475
632
363
294
264
Mutatie reserves
0
475
332
363
294
264
49.273
47.814
50.514
48.378
49.209
49.917
0.61 OZB Woningen
0.7 Alg.uitkering en ov.uitk. gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten
Mutatie reserves
Resultaat na bestemming
14
Programma 1 | Veiligheid In de gemeente Ooststellingwerf willen we wonen, werken, naar school gaan en recreëren in een veilige en schone omgeving. Dit realiseren we samen met alle betrokken partijen. We werken samen met partners om risico’s te beheersen. Samen coördineren we ook de voorbereiding op hulpverlening bij incidenten en crises.
Thema 1.1 Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken • We willen dat onze inwoners en ondernemers wonen en werken en naar school gaan in een veilige woonomgeving. • We willen dat de toeristen die we als gast mogen ontvangen in een veilige omgeving kunnen recreëren. • We willen meer bewustwording rond het thema ondermijning. Wat gaan we ervoor doen • We werken samen met de Veiligheidsregio Fryslân om risico’s en incidenten te beheersen. Dit betekent dat we het hele jaar door oefenen op incident- en crisisbeheersing en dat er scenario's worden ontwikkeld om voorbereid te zijn op mogelijke crises en rampen. Samen coördineren we ook de voorbereiding en preparatie op hulpverlening bij incidenten en crisissen. • We geven gevolg aan het uitvoeringsplan ondermijning. Hierin werken we nauw samen met politie en de OWO-gemeenten. We zetten onder andere in op bewustwording, het leren herkennen van signalen van ondermijning en het actualiseren van beleid voor de aanpak van ondermijning. • We blijven extra aandacht geven aan het risico op natuurbranden. • We werken samen met partners (zoals: politie, GGZ, GGD, Gebiedsteam, Scala, reclassering, VNN, Veilig Thuis, Fier) aan preventie en aanpak van overlast (personen, drugs, leefomgeving). • We geven aandacht aan digitale veiligheid bij inwoners en ondernemers.
Wat merkt de inwoner ervan • Het veiligheidsgevoel van onze inwoners blijft minimaal gelijk aan het huidige niveau. • Er wordt adequaat gereageerd op meldingen van overlast of gevaarlijke situaties die bij de gemeente binnenkomen. • In crisissituaties merken onze inwoners dat de crisisbeheersing goed en professioneel is geregeld. Onze inwoners worden goed opgevangen en de communicatie is helder. • Kwetsbare inwoners worden benaderd om ze digitaal weerbaarder te maken. • Onze inwoners worden gericht bewust gemaakt op het gebied van ondermijning. Wat mag het kosten • U heeft bij de Kaderbrief 2025-2028 besloten om structureel € 236.000 beschikbaar te stellen voor een OWO-brede versterking van de capaciteit en kwaliteit van OOV-teams in de afdelingen Vergunningen, toezicht en handhaving (VTH). Beleidskaders • Integraal veiligheidsbeleid 2023-2026 • Regionaal Risicoprofiel 2022-2025
15
Begroting Programma 1 X € 1.000 1. Veiligheid
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2023
2024
2025
2026
2027
2028
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
-1.886
-2.067
-2.175
-2.175
-2.175
-2.175
1.2 Openbare orde en veiligheid
-564
-503
-755
-605
-605
-555
Totaal Lasten
-2.450
-2.570
-2.930
-2.780
-2.780
-2.730
Resultaat voor bestemming
-2.450
-2.570
-2.930
-2.780
-2.780
-2.730
Toevoegingen
-435
0
0
0
0
0
Onttrekkingen
936
0
200
50
50
0
Mutatie reserves
501
0
200
50
50
0
-1.949
-2.570
-2.730
-2.730
-2.730
-2.730
Resultaat voor bestemming Lasten
Mutatie reserves
Resultaat na bestemming
16
Programma 2 | Verkeer en vervoer We blijven zorgen voor veilige fietspaden, wegen en kruisingen.
Thema 2.1 Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken • We houden onze gemeente goed bereikbaar en investeren in een goed en veilig wegennet. • We willen dat alle verkeersdeelnemers veilig gebruik kunnen maken van onze infrastructuur. • We willen mobiliteit verduurzamen. Wat gaan we ervoor doen • We zorgen voor veilige en goed onderhouden openbare ruimte. Hierbij houden we rekening met zaken zoals gebruiksfunctie, klimaatverandering, inclusie, verharding, groen, riolering, afwatering en de zorg voor de natuur en het milieu. • Bij initiatieven (o.a. woningbouw) zorgen we ervoor dat de openbare ruimte integraal onderdeel uitmaakt van het totaalplan. • We vinden het belangrijk dat iedereen gebruik kan maken van de openbare ruimte en dat die ook voor iedereen toegankelijk is. Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we hier rekening mee. • We continueren onze permanente verkeerseducatie en blijven sturen op gedragsbeïnvloeding, waaronder bewustwording en handhaving. • We houden in alle plannen in onze gemeente rekening met de verkeersveiligheid. • We zetten ons in voor een goed openbaarvervoer-netwerk. Daarnaast zetten we in op snelle verbindingen in de regio. • Om de bereikbaarheid verder te verbeteren ondersteunen wij de komst van de Lelylijn. • Om de bereikbaarheid verder te verbeteren ondersteunen wij de komst van een mobiliteitsknooppunt, ook wel hub genoemd.
• We stimuleren het fietsen. We zorgen voor kwalitatief goede en veilige (snel)fietsverbindingen voor zowel inwoners als recreanten. We zorgen voor voldoende voorzieningen voor fietsen (stalling, oplaadpunten enz.). We zoeken in regionaal verband samenwerking met stakeholders. • Bij onderhoud of het opnieuw inrichten van wegen en voet- en fietspaden houden we rekening met de veiligheid van (duo)fietsers, voetgangers en mindervaliden. • We besteden aandacht aan de inrichting van 30 en 60 km/uur gebieden. • We brengen de handhaving van de verkeersregels onder de aandacht. Wat merkt de inwoner ervan • De gebruikers merken dat de kwaliteit en veiligheid behouden blijft of vergroot wordt door het uitvoeren van klein en grootschalig onderhoud aan verhardingen, bermen, bruggen en oevervoorzieningen. • Inwoners merken dat er verkeerseducatieprojecten worden aangeboden. Bij deze projecten wordt aandacht besteed aan voorlichting, educatie, veiligheidsbewustzijn en verkeersveiligheid. Wat mag het kosten • In 2022 heeft de raad € 500.000 beschikbaar gesteld (t/m 2025) om de maatregelen, voortkomend uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid, uit te voeren. Daarnaast is er € 223.000 subsidie ontvangen.
• In 2023 heeft de raad - naast de reguliere middelen voor het Meerjaren Onderhouds Plan wegen 2024-2028 - twee maal € 700.000 beschikbaar gesteld (planjaren 2024 en 2025) voor het verbeteren van de kwaliteit van de wegen. • De raad heeft bij de behandeling van de Kaderbrief 2025-2028 een krediet van € 1,225 miljoen beschikbaar gesteld voor de periode 2025-2028 voor het onderhouden en vervangen van de oevervoorzieningen. 17
•
De raad heeft bij de behandeling van de Kaderbrief 2025-2028 een eenmalig budget van € 100.000 beschikbaar gesteld voor het aantrekkelijk maken van de buitenruimte, die uitnodigend is voor alle leeftijdsgroepen ongeacht beperkingen.
Beleidskaders • Strategisch Plan Verkeersveiligheid • Omgevingsvisie • Programma Duurzaamheid • Meerjaren Onderhouds Plan wegen 2024-2028 • Meerjaren Onderhouds Plan openbare verlichting 2024-2027 • Meerjaren Onderhouds Plan civieltechnische kunstwerken 2023-2027
Begroting Programma 2 x € 1.000 2. Vervoer
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2023
2024
2025
2026
2027
2028
-3.802
-6.631
-4.020
-3.336
-3.356
-3.349
-9
-
-
-
-
-
-3.811
-6.631
-4.020
-3.336
-3.356
-3.349
2.1 Verkeer en vervoer
489
158
58
58
58
58
Totaal Baten
489
158
58
58
58
58
-3.323
-6.473
-3.962
-3.278
-3.298
-3.291
Toevoegingen
0
249
0
0
0
0
Onttrekkingen
0
2.563
0
0
0
0
Mutatie reserves
0
2.812
0
0
0
0
-3.323
-3.661
-3.962
-3.278
-3.298
-3.291
Resultaat voor bestemming Lasten 2.1 Verkeer en vervoer 2.4 Economische havens en waterwegen Totaal Lasten
Baten
Resultaat voor bestemming
Mutatie reserves
Resultaat na bestemming
18
Programma 3 | Economie We blijven inzetten op een kwalitatief goede en toekomstbestendige woningvoorraad en toegang tot nieuwe bedrijfslocaties. Daarnaast willen we inzetten op het versterken en verduurzamen van recreatie en toerisme, bij voorkeur in regionale samenwerking en verbinding. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Met de komst van de Omgevingswet wordt het huidige omgevingsrecht overzichtelijker, worden regels eenvoudiger en kunnen we procedures veel sneller doorlopen. Met de nieuwe instrumenten zoals de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Programma kan de gemeente straks in beleid en uitvoering sturen en monitoren om een gezonde en veilige fysieke leefomgeving richting haar inwoners te waarborgen.
Thema 3.1 Economie Wat willen we bereiken We willen een gunstig vestigingsklimaat in onze gemeente blijven bevorderen om een gezonde lokale duurzame economie te versterken. Bedrijven, die zich in onze gemeente willen vestigen, moeten er op kunnen rekenen dat wij kwaliteit leveren. We willen dat er voldoende ruimte is voor de groei van onze bedrijven, passend binnen het streven van een CO² neutrale gemeente in 2030. Hiervoor moet er uitbreiding plaatsvinden van onze bedrijventerreinen. We willen investeren in de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt, met aandacht voor de mismatch tussen vraag en aanbod. We willen dat het Centrumplan Oosterwolde wordt afgerond. Hiervoor zijn intussen de eerste verkennende gesprekken gevoerd. Daarnaast blijven we actief het winkelgebied van Oosterwolde en het winkelhart versterken. Wat gaan we ervoor doen • We stellen een plan op voor de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen in Oosterwolde en Haulerwijk. • Samen met ondernemers kijken we naar mogelijkheden om aan de vraag naar personeel te kunnen voldoen. • Op weg naar deze inclusieve samenleving versterken en intensiveren de vijf gemeenten in Zuidoost Friesland de onderlinge samenwerking en de samenwerking met alle partners in de keten. Inclusief het onderwijs, de (SW)bedrijven en het UWV in de arbeidsmarkt Zuidoost Friesland.
De bundeling van kennis en deskundigheid is noodzakelijk om het vraagstuk van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt om te buigen ‘van mismatch naar match’. De insteek daarbij is dat gekeken wordt naar de talenten van werkzoekenden. Het uitvoeringsplan "talenten benutten voor een duurzame match" geeft de komende jaren richting aan de uitvoering. • We willen dat de uitvoering van het Centrumplan Oosterwolde volgens plan wordt afgerond. Dit doen we door inwoners, ondernemers en vastgoedeigenaren een duidelijke stem te geven bij de herinrichting en planontwikkeling van de kop Stationsstraat met de kruising Dertien Aprilstraat. • Ter versterking van het winkelhart van Oosterwolde de bestaande BIZ (Bedrijveninvesteringszone) voortzetten waarbij de komende twee jaar ondernemers, vastgoedeigenaren en de gemeente in totaal € 105.000 per jaar investeren. Bedrijventerreinen • We eisen veel kwaliteit op het Ecomunitypark. De acquisitie is niet een zaak van de gemeente, maar van de ontwikkelaar. Waar mogelijk ondersteunen we de ontwikkelaar en trekken we samen op om te komen tot een invulling van het gebied en een bijpassend ruimtelijk kader. • We investeerden de afgelopen jaren al veel in de kwaliteit van bedrijventerreinen. Dit houden we op peil. Daarnaast verkennen we of het mogelijk is een BIZ-beveiliging op het bedrijventerrein in te voeren.
19
• •
We zetten ons in om leegstand te voorkomen. Hiervoor werken we samen met ondernemers en vastgoedeigenaren in het platform winkelgebied Oosterwolde. We gaan de mogelijkheden onderzoeken om het bedrijventerrein Venekoten uit te breiden.
Gunstig vestigingsklimaat We bevorderen het vestigingsklimaat door aandacht, zichtbaarheid en klantvriendelijkheid. Aan dit laatste aspect besteden we de komende jaren extra aandacht: • We bezoeken veel bedrijven. • We organiseren jaarlijks 1 of 2 ondernemersbijeenkomsten. • We zijn lid van diverse ondernemersverenigingen en bezoeken hun activiteiten zoveel mogelijk. • We bezoeken ook andere netwerkbijeenkomsten. • We willen samen met Bizo en de Vereniging van Vastgoed Eigenaren Oosterwolde de detailhandelstructuur in Oosterwolde verbeteren. We werken samen naar een toekomstbestendig centrumgebied. • Wij stimuleren de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. • We profileren ons ondernemersloket actief. Ondernemersloket en ondernemers voorlichten Het ondernemersloket blijft de komende jaren de spil tussen de ondernemers en de gemeente. Het ondernemersloket blijft ook (startende) ondernemers/zzp'ers voorlichten door onder ander het toezenden van een maandelijkse nieuwsbrief voor ondernemers. Samenwerking Onderwijs - Bedrijfsleven Wij vragen bedrijven heel nadrukkelijk om opdrachten voor het onderwijs in de vorm van stageplaatsen, onderzoeksvragen en afstudeeropdrachten. We zetten ons in om samen met het bedrijfsleven de werkzoekenden uit de eigen gemeente weer in te zetten in het arbeidsproces.
Daarbij besteden we meer aandacht aan de speciale doelgroepen met een achterstand op de arbeidsmarkt. Er is een onderzoek gestart naar de mogelijkheid om met behulp van een Leerwerkbedrijf de positie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te verbeteren. We zetten in de regio Zuidoost Friesland activiteiten in om de kloof tussen vraag en aanbod van werk te verkleinen. In overleg met werkzoekenden en ondernemers kijken we wat er nodig is een match te kunnen maken. We besteden daarbij nadrukkelijk aandacht aan het mobiliteitsvraagstuk dat in deze regio speelt. Wat merkt de inwoner ervan Meer banen die worden ingevuld door goede lokale werknemers, en dus meer besteedbaar inkomen voor meer mensen. Mensen geven meer uit, waar ondernemers weer van profiteren. Voorzieningen blijven zoveel mogelijk in stand. Zo ontstaat een domino-effect, dat leidt tot grotere tevredenheid bij inwoners en ondernemers. Wat mag het kosten De lasten worden grotendeels gedekt uit bestaande budgetten. U heeft bij het de heroverwegingen 20222025 ingestemd met een structurele uitbreiding van het budget door een bijdrage van € 35.500 vanuit de gemeente aan de stichting Bedrijven Investeringszone Oosterwolde (BizO).
Beleidskaders • Actieplan Oosterwolde De Nieuwe Winkelstraat • Samenwerken aan een Krachtig en prachtig winkelgebied van Oosterwolde • Strategisch beleidsplan arbeidsmarktregio Zuidoost Friesland • Masterplan Oosterwolde Centrum
20
Begroting Programma 3 x € 1.000 3. Economie
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2023
2024
2025
2026
2027
2028
3.1 Economische ontwikkeling
-89
-93
-155
-130
-130
-130
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-44
-1.449
-27
-27
-27
-27
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-272
-192
-197
-197
-197
-197
3.4 Economische promotie
-292
-305
-228
-228
-228
-228
Totaal Lasten
-696
-2.038
-607
-582
-582
-582
Resultaat voor bestemming Lasten
Baten 3.1 Economische ontwikkeling
25
-
-
-
-
-
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
52
2.474
-
-
-
-
3.4 Economische promotie
566
450
454
454
454
454
Totaal Baten
643
2.924
454
454
454
454
Resultaat voor bestemming
-53
886
-153
-128
-128
-128
Toevoegingen
-688
-1016
0
0
0
0
Onttrekkingen
1.269
692
25
0
0
0
Mutatie reserves
581
-324
25
0
0
0
Resultaat na bestemming
528
562
-128
-128
-128
-128
Mutatie reserves
21
Programma 4 | Onderwijs We handhaven de kwaliteit, bereikbaarheid en betaalbaarheid van het onderwijs en verbeteren en borgen de samenwerking tussen zorg en onderwijs.
Thema 4.1 Onderwijs Wat willen we bereiken • Maatschappelijk effect L. Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal • Uit het collegeakkoord: We willen dat kinderen zich kunnen ontwikkelen in goede gezondheid en in een veilige en stimulerende omgeving. • Uit het collegeakkoord: We vergroten de kansengelijkheid door onderwijsachterstanden bij kinderen en jongeren tegen te gaan. • Handhaven van de kwaliteit en bereikbaarheid van de huisvesting het onderwijs. Borgen van de samenwerking met het onderwijs. Dit binnen de kaders van het Rijk. Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor goed opgroeien is dat: • Voor maatschappelijk effect L ligt het accent op: Kansrijke start voor kinderen. Wat gaan we ervoor doen Maatschappelijk effect L: Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal Dit maatschappelijk effect hoort bij opgave 'goed opgroeien' uit de visie op Samenleven. De cognitieve ontwikkeling van leerplichtige kinderen is een verantwoordelijkheid van het onderwijs. Wij richten ons op de voorschoolse periode. Dit blijven we doen door het programma Kansrijke start (eerste 1000 dagen van een kind) en door o.a. onze VVE-programma's. L1. Jeugdigen krijgen optimaal kans om talenten te ontplooien (faciliteren) We bieden jeugdigen een kansrijke start door de inzet van preventief aanbod en programma's.
In programma 6, onder het thema 6.3 Goed opgroeien, wordt dit verder toegelicht. L2. Jeugdigen gaan naar school (regisseren) Onze leerplichtambtenaar werkt samen met onderwijsinstellingen en zorgpartijen om voortijdig schoolverlaten te voorkomen en 'uitvallers' te ondersteunen en begeleiden. De leerplichtambtenaar van Ooststellingwerf is vanuit preventief handelen betrokken bij zorgvraagstukken en dreigende schooluitval. Met ingang van 2025 worden de handhavingstaken (BOA) van de leerplichtambtenaar uitgevoerd door een aantal regionale BOA- leerplichtambtenaren. De basis hiervoor is vastgelegd in de regionale samenwerkingsovereenkomst startWijzer (vastgesteld 2019). Sinds 2022 wonen er vluchtelingen uit Oekraïne in Ooststellingwerf en sinds 2024 statushouders in Rikkingahof. Over het aanbod peuteropvang en onderwijs aan nieuwkomers/anderstalige kinderen zijn afspraken gemaakt met Scala Welzijn en de schoolbesturen van het basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Kinderen van 6 tot 12 jaar gaan naar het taalaanbod van de taalschool in Drachten. Voor het voortgezet onderwijs maken jeugdigen (12-18 jaar) gebruik van het aanbod van de Internationale Schakelklas (ISK) in Drachten of Assen. Bij het voldoende beheersen van de Nederlandse taal stromen kinderen van de taalschool en jeugdigen van het ISK door naar reguliere scholen in onze gemeente of daar waar passend aanbod is.
22
L3. Jeugdigen halen een startkwalificatie (regisseren) Een startkwalificatie is belangrijk voor vervolgonderwijs en/of een goede kans op de arbeidsmarkt. Om te zorgen dat jeugdigen een startkwalificatie behalen, werken gemeente (leerplicht, Gebiedsteam), voortgezet onderwijs en het Doorstroompunt (voorheen Regionale Meld- en Coördinatiepunt) samen. L4. Jeugdigen zijn taalvaardig (spreken, lezen, schrijven) (regisseren) Om laaggeletterdheid te voorkomen en achterstanden te verkleinen is een goede basis essentieel. Dit draagt bij aan ‘gelijke startkansen’. Bij de jongste jeugd wordt al ingezet op een adequate taalontwikkeling door het aanbod VVE in peuter- en kinderopvang en stapprogramma’s. Ook in het onderwijs is er extra aandacht voor de taalontwikkeling. In 2024 is doe-agenda L 'Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal' vastgesteld. Hierin besteden we aandacht aan een efficiënt aanbod om laaggeletterdheid te voorkomen en te verminderen (niet alleen kinderen, maar alle leeftijden). Hierbij hanteren we een brede definitie van laaggeletterdheid (ook digitale vaardigheid). L5. Jeugdigen en ouders ervaren dat de school en zorg samenwerken om hen optimaal te begeleiden (regisseren) Bij problemen is het belangrijk dat kinderopvang, peuteropvang, basisonderwijs, voortgezet onderwijs, Gebiedsteam, voorliggende voorzieningen en jeugdhulp goed samenwerken.
We faciliteren en stimuleren deze samenwerking. Onderwijshuisvesting In 2023 zijn we met de schoolbesturen aan de slag gegaan om samen een Integraal Huisvesting Plan op te stellen. De uitvoering van sectorale routekaart voor de verduurzaming van de onderwijshuisvesting is hierin meegenomen. Het Integraal Huisvesting Plan is in 2024 vastgesteld. De uitvoering vindt plaats in 2025 en de jaren daarna. Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed De Stichting beheert en exploiteert de Kampus voor de huidige gebruikers (het Stellingwerf College, Kunst & COO en de Openbare Bibliotheek) en ook, bij behoefte, voor culturele evenementen en overige activiteiten in het openbaar belang en voor de inwoners van Ooststellingwerf. Wat merkt de inwoner ervan • L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. • De kwaliteit en bereikbaarheid van de huisvesting van het onderwijs in de gemeente blijft op peil. Wat mag het kosten • Het kabinet heeft met het NPO in 2021 geld beschikbaar gesteld om de gevolgen van corona tegen te gaan. De gemeente heeft samen met de scholen in Ooststellingwerf een plan van aanpak opgesteld. In dit plan staat welke activiteiten worden gedaan. Het kabinet heeft besloten dat de bestedingsduur van het geld wordt verlengd tot augustus 2025. • Het stimuleren van samenwerken tussen gemeente, schoolbesturen en ouders betalen we uit de reguliere budgetten.
Beleidskaders • Doe agenda L 'Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal'. • Visie op samenleven 2020-2024 • Wet op het Primair-, Speciaal en Voortgezet (speciaal) Onderwijs • Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) • Subsidieregeling peuterspeelgroepen • Integraal Huisvesting Plan
23
Begroting Programma 4 x € 1.000 4. Onderwijs
Rekening
Begroting
Begroting
MJB
MJB
MJB
2023
2024
2025
2026
2027
2028
4.2 Onderwijshuisvesting
-1.711
-1.350
-1.382
-1.382
-1.405
-1.381
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
-2.047
-2.058
-1.875
-1.875
-1.875
-1.875
Totaal Lasten
-3.758
-3.408
-3.256
-3.256
-3.280
-3.256
4.2 Onderwijshuisvesting
538
248
252
252
252
252
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
641
532
447
447
447
447
Totaal Baten
1.179
780
699
699
699
699
Resultaat voor bestemming
-2.579
-2.628
-2.557
-2.557
-2.581
-2.557
Toevoegingen
0
24
0
0
0
0
Onttrekkingen
0
0
0
0
0
0
Mutatie reserves
0
24
0
0
0
0
-2.579
-2.604
-2.557
-2.557
-2.581
-2.557
Resultaat voor bestemming Lasten
Baten
Mutatie reserves
Resultaat na bestemming
24
Programma 5 | Sport, cultuur en recreatie We hebben een gevarieerde basis van activiteiten op het gebied van kunst en cultuur en we streven ernaar om nog meer doelgroepen te bereiken. Dat geldt ook voor sport. We ondersteunen diverse organisaties en activiteiten op het gebied van ontmoeten en sport. Recreatie en toerisme zijn belangrijk voor onze gemeente, met de natuurgebieden Drents Friese Wold en Fochteloërveen. Appelscha (en omgeving) is een belangrijke toeristische locatie voor de recreatieve ontwikkeling van de regio. Voor het openbaar groen geldt dat we een veilige en goed onderhouden openbare ruimte hebben die toekomstbestendig is ingericht.
Thema 5.1 Sport en cultuur Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur. Informatie over de sociale infrastructuur (bv ontmoetingsplekken, dorpshuizen en laagdrempelige activiteiten) vindt u bij Thema 6.1 Samenleven Wat gaan we ervoor doen We hebben een gevarieerde basis van activiteiten op het gebied van kunst en cultuur, maar onze inwoners en met name de jongere inwoners, geven aan dat niet alle activiteiten aansluiten bij hun behoeften. Ze missen een fysieke en centrale uitgaansplek. We streven ernaar om meer van deze doelgroepen te bereiken en een uitgaansplek te realiseren. Dat kan via de realisatie van een culturele Bruisplek in Oosterwolde, die ook verbinding legt met andere culturele locaties in de gemeente. Tezamen met de werkgroep culturele Bruisplek hebben we flinke stappen gezet in de realisatie van een culturele Bruisplek. Op basis van bedrijfsplan en nieuwbouwplannen van de Miente gaan we verder. Vanzelfsprekend op basis van het besluit hierover van de gemeenteraad in relatie tot het accommodatiebeleid. Per 2025 komen ernaar verwachting meer Rijksmiddelen beschikbaar voor het bibliotheekwerk. Dit gaat gepaard met een zorgplicht die wettelijk verankerd gaat worden in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). De zorgplicht zal worden gekoppeld aan een normenkader.
Onduidelijk is nog wat dit precies gaat betekenen voor onze taak ten aanzien van het bibliotheekwerk en voor de bekostiging ervan. We ondersteunen diverse organisaties en activiteiten op het gebied van bewegen en sport. In het kader van het Lokaal Sport- en beweegakkoord werken we er o.a. aan dat kinderen vaardig zijn in bewegen. We werken aan een goed en divers beweegaanbod voor ouderen en mensen met een beperking. Ook zetten we het 6-weken-leefstijltraject voort voor inwoners die aan de slag willen met positieve gezondheid, gedrag en voeding. We ondersteunen sportverenigingen en andere lokale sportaanbieders bij hun activiteiten om sporten en bewegen te stimuleren. Er wordt door de buurtsportcoaches van Stichting Scala samengewerkt met lokale initiatiefnemers om meerdere sport- en beweegactiviteiten te organiseren o.a. Vakantiespel, Snikkerun, Healthy kids, Oosterwolde Beweegt en Avondvierdaagse. We zorgen samen met maatschappelijke organisaties dat inwoners gemakkelijk informatie kunnen vinden over wat er te doen is in Ooststellingwerf, bijvoorbeeld via activiteitenagenda www.uutgaon.nl en www.beweegplein.nl en via andere media. Wat merkt de inwoner ervan Maatschappelijke effect G.
Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur Inwoners nemen deel aan sport- en beweegactiviteiten en merken dat er veel initiatief is op dit gebied en dat er aandacht is voor een gezonde leefstijl.
25
Inwoners nemen deel aan culturele activiteiten. Er zijn veel initiatieven in de gemeente waaraan zij mee kunnen doen. De culturele Bruisplek biedt een uitgaansgelegenheid waar inwoners naar toe kunnen voor onder meer film, podiumvoorstellingen en creatieve en beeldende activiteiten. Wat mag het kosten • Voor het ‘Lokaal Sportakkoord’ en de ‘Brede regeling combinatiefuncties’ zijn in 2025 respectievelijk € 21.000 en € 143.000 beschikbaar uit de SPUK GALA gelden. • Vanuit het rijk is voor de bibliotheken de specifieke uitkering SPUK IDO beschikbaar. De SPUK IDO is bedoeld voor het verder inrichten van een informatiepunt digitale overheid (IDO) in de bibliotheek. Het gaat om een bedrag van € 24.814. • Daarnaast komen er extra rijksmiddelen beschikbaar voor het bibliotheekwerk en dit gaat gepaard met een zorgplicht en normenkader. Het bedrag is nog onzeker, maar zal waarschijnlijk tussen € 70.000 en € 100.000 zijn. • Er is structureel € 35.000 per jaar beschikbaar voor de Bruisplek. In de kaderbrief 2025 is een voorbereidingskrediet aangevraagd om verder te werken aan de voorbereidingen voor de Bruisplek. Het gaat om € 50.000 voorbereiding ten behoeve van realisatie nieuwbouw culturele Bruisplek.
Beleidskaders • Accommodatiebeleid (nog vast te stellen) • Tussenbalans Visie op Samenleven (november 2023) • Visie op samenleven 2020-2024 • Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025 • Lokaal Sport- en beweegakkoord (2020) • Lokaal Sport Akkoord 2023-2026 (herijking) • Notitie Bruisplek, april 2024
Thema 5.2 Recreatie en openbaar groen Wat willen we bereiken Recreatie Recreatie en toerisme zijn belangrijke pijlers in ons economisch beleid. De natuurgebieden Drents Friese Wold en Fochteloërveen bevinden zich in onze gemeente, waarbij Appelscha (en omgeving) landelijke bekendheid geniet. De Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme is afgerond. Deze ontwikkelagenda bestaat uit een visie, organisatieadvies, ruimtelijk ontwikkelkader en een uitvoeringsprogramma. In 2025 gaan we hiermee aan de slag. Ook in Zuidoost Friesland verband wordt intensief samengewerkt en wordt het Regiodealproject Recreatie en Toerisme afgerond. Dit project beoogt een slimme groei van het (duurzame) toerisme in deze regio, een optimale balans tussen een toenemende toeristische druk en de draagkracht van onze leefomgeving. Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) doet de uitvoering van de regionale marketing en Coöperatie Appelscha Regio 3.0 is verantwoordelijk voor de lokale marketing in onze gemeente. Openbare ruimte (Groen) Een veilige en goed onderhouden openbare ruimte die toekomstbestendig is ingericht. Wat gaan we ervoor doen Recreatie • De Ontwikkelagenda Recreatie en Toerisme Ooststellingwerf is gereed. Hiermee is ons recreatiebeleid geactualiseerd in de vorm van een visie voor de komende 10 jaar en een ruimtelijk ontwikkelkader.
26
•
•
• •
•
Ooststellingwerf, en in het bijzonder Appelscha, ligt op de route van Frederiksoord (via het Fochteloërveen) naar Veenhuizen, beiden deel uitmakend van het Unesco Werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid. Voor het toerisme is dit een belangrijk gegeven, want Unesco werelderfgoederen trekken veel bezoekers. Onze regio kan hier zeker van profiteren. Samenwerking met de relevante (toeristische) organisaties is daarom essentieel. De kwaliteit van de openbare voorzieningen is van groot belang. We willen daarom blijven investeren in het onderhoud van de openbare voorzieningen, zoals toiletvoorzieningen. Ook willen we de kwaliteit van onze fiets- en wandelnetwerken in stand houden. Dit doen we o.a. in samenwerking met het Recreatieschap Drenthe, waar wij als Ooststellingwerf lid van zijn, en op projectbasis met het Friese recreatieschap De Marrekrite. Verder zetten we in op toekomstbestendigheid van onze vakantieparken. De promotie en marketing van Ooststellingwerf als toeristische bestemming is een doorlopend proces en daar wordt hard aan gewerkt door zowel coöperatie regio Appelscha 3.0 als de regionale marketingorganisatie (regiomarketing organisatie Zuidoost Friesland TRZF). Ook nemen we deel aan de marketing Koloniën van Weldadigheid zodat we kunnen profiteren van onze ligging tussen de koloniën in Veenhuizen en Frederiksoord.