Water- en Rioleringsplan 2017-2021 def

Knelpunten Het rioleringssysteem kent nagenoeg geen acute problemen. Voor zover bekend (peildatum 1 januari 2016) zijn er bij de huidige normbuien ( 36 mm in ¾ uur) geen locaties binnen de gemeente Oosterhout waar wateroverlast nog leidt tot schade of verkeerstremming door te weinig afvoercapaciteit of bergend vermogen. Er zijn echter nog wel enkele knelpunten die onderstaande zijn weergegeven. Afvalwaterwater  Bij hevige regenval een toenemend aantal klachten die te relateren zijn aan ontluchting van de riolen en of huisaansluitingen;  Regelmatig verstoppingen van de stuwopeningen in de stuwputten waardoor sneller water op straat en vervuiling van het riool voorkomt ;  Geconstateerde achterstand in de onderhoudssituatie van de pompen en gemalen; Hemelwater  Kolkaansluitingen zijn vervuild en/of vol met wortels;  De afvoercapaciteit van het (gemengde) rioolstelsel is op sommige locaties beperkt, omdat er in het verleden ontworpen is op basis van nu verouderde statische rekenmethodieken. Hierbij werden ook minder intensieve theoretische regenbuien gebruikt dan de huidige neerslagsituaties;  Er is een toename van afwaterend verhard oppervlak door de jaren heen. Grondwater  Op basis van de meetgegevens van de afgelopen jaren wordt een trend waargenomen waarbij de grondwaterstanden in de winter steeds kortdurend hoger zijn dan voorheen.

Er is een lichte toename van meldingen door deze peilstijgingen. Oppervlaktewater  Kans op botulisme in de vijver van het hertenkamp op Slotjesveld, met name door de uitwerpselen van de aanwezige dieren;  Kans op botulisme in de watergangen van de Beemden- en Dammenbuurt, vermoedelijk door achterstallig onderhoud van het waterschap. Er is hiervoor aan een inhaalslag begonnen;  Stankoverlast en vissterfte na overstorting van het gemengde rioolstelsel in de vijvers aan de Burgemeester Van Oerslaan.

5.3

Functioneren grondwatervoorzieningen De bodemopbouw in de gemeente Oosterhout varieert aanzienlijk en daarmee ook de grondwatersituatie. In het hoger gelegen zuidelijk deel van de gemeente wordt tot aan het maaiveld een pakket aan dekzanden aangetroffen. Lokaal, met name ter plaatse van Dorst, worden hierin slecht doorlatende lagen aangetroffen die voor schijngrondwaterspiegels kunnen zorgen.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -20-

In het lager gelegen noorden van de gemeente Oosterhout is een deklaag aanwezig van circa 1 à 3 meter dikte, bestaande uit klei, leem en veen. In dit gebied is meer kans op hogere grondwaterstanden, waarbij op sommige locaties ook werkelijk meldingen met betrekking tot grondwater bekend zijn. Er is slechts beperkt inzicht in de aanwezigheid en de kwaliteit van de grondwatervoorzieningen. Buiten de peilbuizen is er weinig bekend over het functioneren van gemeentelijke drainageleidingen en de onderhoudstoestand daarvan. De wel bekende voorzieningen ten behoeve van grondwater (peilbuizen, infiltratievoorzieningen) bevinden zich over het algemeen in een goede toestand en functioneren naar behoren. 5.4

Functioneren oppervlaktewatersysteem De bij de gemeente in beheer zijnde waterpartijen functioneren voor het overgrote deel binnen het totale watersysteem. Hierin heeft Waterschap Brabantse Delta een prominente rol omdat zij voor de belangrijke afvoerende watergangen waterkwantiteitsbeheerder zijn. Er zijn binnen de gemeente nog maar enkele waterpartijen die alleen een ecologische of sierfunctie hebben.

5.4.1

Watersysteem Binnen de gemeente Oosterhout zijn diverse waterlopen, waterpartijen en vijvers aanwezig en vervullen verschillende functies. Een deel is specifiek bedoeld voor de berging en afvoer van overtollig hemelwater, terwijl andere waterpartijen meer een sierfunctie hebben. De waterlopen en waterpartijen zijn niet allemaal met elkaar verbonden en soms ook versnipperd gelegen. Het overgrote deel van de waterpartijen wordt in droge perioden gevoed met water vanuit het Wilhelminakanaal.

5.4.2

Verantwoordelijkheden Voor het oppervlaktewater heeft de gemeente geen zorgplicht, maar wel een inspanningsverplichting. Dat wil zeggen dat het oppervlaktewater moet voldoen aan de doelstellingen van de Europese Kader Richtlijn Water (KRW). De gemeente moet daaraan een bijdrage leveren wanneer lozingen vanuit de riolering hier een negatieve invloed op hebben. Ook dient het water te voldoen aan de functie die aan de waterloop of waterpartij is gegeven (bijvoorbeeld bergingsfunctie). Het waterschap is deels beheerder van het oppervlaktewatersysteem en beheert de peilen in de watergangen in het buitengebied en de wateren in Oosterheide en Dommelbergen. Zij heeft haar beleid vastgelegd in het Waterbeheerplan 2016-2021.

6

Ambitie In dit hoofdstuk wordt vooruit gekeken. Er wordt een stip op de horizon geplaatst en daar wordt met gepaste ambitie, stapsgewijs en doelgericht naartoe gewerkt. Door vooruit te blikken worden ook kansen zichtbaar. Door deze kansen te benutten kan werk met werk

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -21-

worden gemaakt en kan op sommige momenten hetzelfde worden bereikt tegen minder kosten of meer worden bereikt tegen gelijke kosten. 6.1

Lange termijn visie

6.1.1

Afvalwater Inwoners en bedrijven binnen de gemeente Oosterhout produceren afvalwater. De gemeente heeft de wettelijke plicht om dit afvalwater in te zamelen en te transporteren naar de rioolwaterzuivering. Daar wordt het afvalwater overgedragen aan het waterschap om te worden gezuiverd. Het streven van de gemeente Oosterhout is om het inzamelen en transporteren van het afvalwater tegen de laagst maatschappelijke kosten uit te voeren, zonder daarbij tekort te doen aan haar wettelijke verplichtingen.

6.1.2

Hemelwater Als het regent verdwijnt in de gemeente Oosterhout het meeste hemelwater nog in een gemengde riolering en wordt direct afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Door verandering van het klimaat wordt het bestaande rioolstelsel steeds zwaarder op de proef gesteld. Buien worden heviger en duren langer. Hierdoor neemt het risico op wateroverlast toe. Het blijven vergroten van de ondergrondse voorzieningen (riolering) is daarbij geen realistische optie, dat wordt uiteindelijk te kostbaar. Met het oog op de lange termijn wordt het verwerken van extreme regenbuien steeds belangrijker om de overlast (met meer financiële schade) te beperken. Door nu al te werken aan de toekomstige opgaven worden de, voor de toekomst benodigde, investeringen uitgesmeerd over een redelijk lange periode. Hierdoor worden de financiële lasten ook gespreid. Tussentijdse bijstelling van de ambitie kan daarbij plaatsvinden op basis van de steeds gedetailleerder wordende voorspellingen of technologische ontwikkelingen. 0

10

jaren in de toekomst 20 30

40

50

doorkijk lange termijn maatregelen korte termijn doorkijk lange termijn maatregelen korte termijn

Om in de toekomst droge voeten te blijven houden, wordt landelijk de volgende voorkeursvolgorde aangehouden: infiltreren waar het kan, bufferen waar mogelijk en als het niet anders kan afvoeren. Dit is weergegeven in de navolgende illustratie.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -22-

Figuur6.1: voorkeursvolgorde omgaan met hemelwater (bron: hemel- en grondwaterbeleidsplan gemeente Breda)

Oosterhout sluit hierbij aan waarbij duurzaamheid richting geeft aan de te kiezen oplossingen. Betonnen “starre” voorzieningen worden waar mogelijk voorkomen, makkelijk aan te passen bovengrondse voorzieningen (bv wadi’s en oppervlaktewater) hebben de voorkeur. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte worden er daarom twee sporen gevolgd. In de eerste plaats wordt er naar gestreefd om het aantal vierkante meters verharding terug te brengen. Dit heeft als positief effect dat minder regenwater wordt opgevangen en niet afgevoerd hoeft te worden naar de riolering. Als het verminderen van de verharding niet mogelijk is dan wordt de verharding waar dit mogelijk is afgekoppeld. Dit houdt in dat het afstromende regenwater afgevoerd wordt naar een infiltratievoorziening of rechtstreeks naar het oppervlaktewater. De hoeveelheid aangesloten verharding op de (gemengde) riolering wordt daarmee verkleind. De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de verwerking van regenwater op zijn eigen perceel. Deze wordt met een buurtgerichte aanpak gestimuleerd en gemotiveerd om een steentje bij te dragen door op eigen terrein voorzieningen te treffen voor infiltratie, buffering of opslag van hemelwater. 6.1.3

Grondwater De grondwaterzorgplicht vereist van de gemeente Oosterhout dat zij inzicht heeft in het functioneren van het grondwatersysteem binnen haar gemeentegrenzen. Daartoe worden de grondwaterstanden gemeten met behulp van een meetnet van peilbuizen. Uiteindelijk wordt gestreefd naar een passend grondwaterpeil bij de functie van het bovenliggende gebied: niet te nat, maar zeker ook niet te droog.

6.1.4

Oppervlaktewater In de toekomst wordt het naar verwachting essentieel om een goed ingericht watersysteem te hebben binnen het stedelijk gebied. De toenemende regen zal geborgen moeten worden en uiteindelijk afgevoerd. Met het verminderen van verharding in de openbare ruimte (rijbanen, parkeerterreinen e.d.) komt er nieuw in te richten gebied vrij waar mogelijk nieuwe watergangen gemaakt kunnen worden in combinatie met groen. Op termijn ontstaat daardoor een nieuw of groter watersysteem dat past bij de dan optredende neerslagsituaties. Bijkomend positief gevolg is dat water en groen een koelende functie hebben, waardoor opwarming van de stad (hittestress) tegen gegaan wordt.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -23-

De waterkwaliteit wordt zo veel als mogelijk geborgd en waterpartijen worden steeds vaker als recreatieve voorziening ingericht. De flora en fauna spelen daarbij een belangrijke rol, onder andere via bijvoorbeeld natte ecologische zones. 6.2

Ambitieniveau De gemeente Oosterhout streeft naar een integrale en doelmatige benadering van het (grond)watersysteem, inclusief de afvalwaterketen. Hierbij wordt samenwerking gezocht met de ketenpartners. Integraliteit en samenwerking zijn mogelijkheden om te komen tot duurzame oplossingen en kostenbesparingen. Voor de komende planperiode worden ambities bepaald die op enigerlei wijze aansluiten op de lange termijn visie. Het ambitieniveau bepaalt wel het tempo waarmee de lange termijn visie wordt vormgegeven en beïnvloedt hiermee voor een deel het kostenniveau en daarmee ook de hoogte van de rioolheffing. In dit WRP zijn daarom drie scenario’s onderscheiden: ‘minimaal’, ‘beheer’ en ‘toekomstgericht’. Belangrijkste verschillen tussen deze scenario’s is het niveau van onderhoud, omgang met burger en anticipatie op de toekomst. Voor alle drie geldt dat deze zo doelmatig mogelijk worden ingevuld. Het gaat erom niet alleen de dingen goed te doen, maar ook de goede dingen te doen.

6.2.1

Scenario ‘Minimaal’ Het ambitieniveau ‘minimaal’ kenmerkt zich door een reactieve houding. Er wordt niet of nauwelijks planmatig te werk gegaan en er wordt pas ingegrepen bij regelmatig terugkerende calamiteiten of meldingen. Er wordt geaccepteerd dat er af en toe overlast plaatsvindt en met de burger wordt maar beperkt rekening gehouden. De wettelijke en bestuurlijke verplichtingen worden minimaal ingevuld.

6.2.2

Scenario ‘Beheer’ In het ambitieniveau ‘beheer’ wordt meer planmatig te werk gegaan. Hierbij zijn de strategieën gericht op het beter benutten van de bestaande systemen door extra voorzieningen voor monitoring in te zetten. Risico’s worden beperkt, overlast wordt zoveel als mogelijk voorkomen en de veiligheid wordt gewaarborgd. De burger is een speler waar rekening mee wordt gehouden. De blik is hierbij gericht op het zo efficiënt mogelijk inzetten van de beschikbare middelen.

6.2.3

Scenario ‘Toekomstgericht’ Het ambitieniveau ‘toekomstgericht’ heeft een proactieve houding als kenmerk, waarbij de burger wordt betrokken bij de planvorming. De blik is gericht op toekomstige ontwikkelingen, waaronder het klimaat. Overlast wordt zoveel mogelijk voorkomen en de

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -24-

veiligheid wordt gewaarborgd. Monitoring en het analyseren van het functioneren van de systemen is een belangrijke informatiebron om hier invulling aan te geven. 6.3

Scenariomatrix Om een ambitie te kunnen koppelen aan de verschillende waterstromen (afval-, hemel-, grond- en oppervlaktewater) is een overzichtelijke tabel (matrix) opgesteld. In deze matrix is per waterstroom een beknopte uitwerking gegeven van de verschillende scenario’s. Hierbij zijn verschillende thema’s (objecten, overlast, veiligheid en imago) gebruikt zodat de scenario’s onderlinge ook vergelijkbaar worden. Om de gevolgen van mogelijke keuzes te kunnen overzien, zijn ook de benodigde financiële middelen en formatie weergegeven. De scenariomatrix vormt daarmee de basis om een gewogen ambitie te kiezen.

6.4

Uitwerking voorkeursscenario In de afgelopen jaren zijn de belangrijkste problemen ten aanzien van regenwateroverlast aangepakt en opgelost door middel van het uitvoeren van diverse maatregelen. De grootschalige investeringen zijn daarmee voor nu grotendeels achter de rug. Waakzaamheid op dit gebied blijft echter geboden, maar dit hoeft voor de komende planperiode niet tot grootschalige investeringen te leiden. Daarmee kan de nadruk in de komende planperiode veel meer komen te liggen op het efficiënter inrichten van de beheertaak die de gemeente heeft. Er is aandacht voor analyse van de onderhoudswerkzaamheden (en de effecten hiervan) en voor meer monitoring met als doel het (nog) beter benutten van bestaande systemen en/of voorzieningen. Gezien het bovenstaande is dan een voorkeursscenario te rechtvaardigen dat bestaat uit de onderstaande ambities.  Afvalwater : beheer Voor de riolering is het van belang dat de bestaande voorzieningen op kwalitatief voldoende niveau gehouden worden. Renovatietechnieken worden ingezet om vervangingsinvesteringen zo veel mogelijk te spreiden in de tijd. Door afkoppelen ontstaat meer bergingscapaciteit in het riool. Door inzetten van monitoring is deze berging wellicht beter te benutten bij hevige regenval door gerichte aanpassingen aan het rioleringssysteem.

 Hemelwater : toekomstgericht Ten aanzien van de klimaatsverandering is het van belang dat kansen om hemelwater op een andere wijze te verwerken niet onbenut worden gelaten. In 2008 is bij het opstellen van de Basis Rioleringsplannen geïnventariseerd dat er ruim 500 hectare daken en verharding afvoert op de gemengde riolering. Vooralsnog geeft afkopelen van circa 10 hectare verharding per planperiode voldoende mogelijkheden om in te spelen op de door het KNMI voorspelde klimaatscenario’s (2050). De verwachte klimaatinvesteringen worden daarmee uitgespreid over een langere periode waardoor deze te bekostigen blijven. Dit rustige afkoppeltempo kan in de toekomst bijgesteld worden op basis van de dan geldende normen of nieuwe technische mogelijkheden.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -25-

 Grondwater : minimaal Voor grondwater is de komende planperiode een minimale ambitie weggelegd gezien het geringe aantal meldingen betreffende grondwateroverlast. Het voldoen aan de wettelijke zorgplicht wordt daarom voor nu gezien als een passende ambitie.  Oppervlaktewater : beheer In de toekomst gaat oppervlaktewater naar alle waarschijnlijkheid een steeds grotere rol gaat spelen in het verwerken van hemelwater. De komende planperiode zal het beheer van gegevens daarom naar een hoger plan getild moeten worden. Het actueel krijgen en houden van gegevens in combinatie met monitoring zal het mogelijk maken om de bestaande voorzieningen in de toekomst beter te gebruiken als bergingsvoorziening. Daarnaast speelt de waterkwaliteit een steeds belangrijkere rol. Deze kan ook verbetert worden als het functioneren van watersystemen goed in beeld is. Het uitgewerkte voorkeursscenario is op de volgende pagina’s weergegeven en geeft op hoofdlijnen een beeld waar de gemeente Oosterhout de komende planperiode voor staat. Per waterstroom is er een voorkeur voor een specifiek ambitieniveau, het voorkeursscenario is dus een mix van verschillende ambitieniveaus. Om inzichtelijk te maken hoe de verschillende scenario’s zich verhouden tot de huidige werkwijze is deze in de matrix als oranje tekst weergegeven.

De groen gemarkeerde vlakken geven het ambitieniveau vanuit het voorkeursscenario weer zoals dat verder uitgewerkt is in het rapport. Bij de benodigde middelen staan de gemiddelden op hoofdlijnen over de 5-jarige planperiode om de jaarlijkse activiteiten uit het bijbehorende scenario te kunnen realiseren. Per jaar kan er enige verschuiving optreden bij het opstellen van de jaarlijkse begroting. Onder exploitatie staan alleen de uitvoeringskosten voor beheer en onderhoud. Indirecte kosten zoals personeelskosten, overhead, tractie, toerekeningen e.d. zijn hier niet in meegenomen.

Wadi aan Bredaseweg nabij Warandelaan

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -26-

scenario onderwerp

afvalwater

Objecten

Overlast

Veiligheid

Imago

minimaal

beheer

toekomstgericht

Technisch: Instorting van riolen wordt zo veel als mogelijk voorkomen maar vestoppingen kunnen voorkomen. Riolen worden eens per 14 jaar geïnspecteerd. Het tempo van rioolvervanging loopt achter ten opzichte van de optredende slijtage. Reparaties worden alleen bij de ernstigste schades uitgevoerd.

Technisch: De riolering wordt constructief op orde gehouden, verstoppingen worden zo veel als mogelijk voorkomen. Riolen worden eens per 12 jaar geïnspecteerd. Het tempo van rioolvervanging verloopt volgens de optredende slijtage. Reparaties worden uitgevoerd om vervangingen uit te stellen.

Technisch: De riolering vertoont geen lekkage en doorstromingsbelemmerende zaken worden preventief verwijderd. Riolen worden eens per 10 jaar geïnspecteerd. Het tempo van rioolvervanging verloopt volgens de optredende slijtage, er zal eerder worden vervangen dan gerepareerd.

Functioneren: Het bestaande systeem wordt zo veel als mogelijk gehandhaafd. Onderzoek naar functioneren van het systeem gebeurd op adhoc basis.

Functioneren: Door periodiek onderzoek (monitoring) wordt een vinger aan de pols gehouden met betrekking tot het functioneren van het systeem.

Functioneren: Door periodiek onderzoek (monitoring) wordt actief gezocht naar verbeteringen met betrekking tot het functioneren van het systeem.

Milieu: De riolering voldoet aan wet- en regelgeving maar belasting van het milieu kan voorkomen.

Milieu: De riolering voldoet aan wet- en regelgeving en de milieubelasting is minimaal.

Milieu: De riolering voldoet aan wet- en regelgeving en onnodige milieubelasting wordt voorkomen.

Gemalen: (Pomp)installaties worden met minimale inspanning onderhouden.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch correctief onderhouden op basis van risicoprofiel (risicogestuurd onderhoud).

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch preventief onderhouden.

Afstemming: Werk met werk maken is geen vanzelfsprekendheid.

Afstemming: Door planmatig te werken kan werk met werk worden gemaakt.

Afstemming: Door planmatig te werken kan werk met werk worden gemaakt.

Klachten: Er wordt reactief gereageerd op klachten of meldingen. Het aantal meldingen zal gelijk blijven.

Klachten: Er wordt proactief beleid gevoerd om klachten te voorkomen. De meldingen nemen met 10% af.

Klachten: Er wordt proactief beleid gevoerd om klachten te voorkomen. De meldingen nemen met 25% af.

Storingen: Pompstoringen worden tot 4 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Storingen: Pompstoringen worden tot 2 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Storingen: Pompstoringen worden tot 1 stuks per pomp per jaar geaccepteerd

Schade: (Gevolg)Schade bij derden kan voorkomen.

Schade: Schade: Schade bij derden wordt zo veel als mogelijk voorkomen. Alles wordt in het werk gesteld om schade bij derden te voorkomen.

Volksgezondheid: De volksgezondheid kan eens per 5 jaar in het geding komen door uittredend rioolwater. Gasvorming in het riool kan voorkomen.

Volksgezondheid: De volksgezondheid wordt zo veel als mogelijk gewaarborgd. Gasvorming wordt reactief bestreden.

Hulpdiensten/verkeer: Hulpdiensten/verkeer: Hulpdiensten/verkeer: Het is acceptabel dat er soms een gat in de weg valt, de Gaten in de weg worden zo veel als mogelijk voorkomen. Gaten in de weg worden zo veel als mogelijk verkeersveiligheid levert soms een risico op. De De verkeersveiliheid levert geen onaanvaardbare risico's voorkomen. De verkeersveiliheid levert geen aanrijdtijden van hulpdiensten kunnen in het geding op. De aanrijdtijden van hulpdiensten komen nagenoeg onaanvaardbare risico's op. De aanrijdtijden van komen. niet in het geding. hulpdiensten komen nagenoeg niet in het geding. Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties. Werkzaamheden met mensen in het riool worden geaccepteerd.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties. Werkzaamheden met mensen in het riool worden zo veel alsmogelijk voorkomen.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties. Werkzamheden met mensen in het riool worden niet toegestaan als er een andere uitvoeringswijze bestaat.

Service: Pas bij structurele knelpunten in de praktijk wordt onderzoek opgestart en/of prioriteit gegeven aan maatregelen.

Service: Knelpunten worden onderzocht en waar mogelijk opgelost.

Service: Knelpunten worden actief in kaart gebracht en waar mogelijk in overleg met de burger opgelost.

Communicatie: Communicatie: Communicatie: Met de burger wordt geen rekening gehouden. Alleen op De burger is een speler waar rekening mee wordt De burger is een bepalende speler. Informatie wordt op projectniveau wordt gecommuniceerd met de burger. gehouden. Informatie wordt op projectniveau of projectniveau verstrekt of buurtgewijs verstrekt. buurtgewijs verstrekt, met het accent op bewustwording. Er wordt structureel voorlichting gegeven. Samenwerking: Overleg met andere waterpartners wordt teruggebracht tot een minimum.

benodigde middelen

Volksgezondheid: De volksgezondheid wordt zo veel als mogelijk gewaarborgd. Gasvorming wordt proactief bestreden.

Samenwerking: De bestaande overlegstructuren met andere waterpartners worden voortgezet.

Samenwerking: De bestaande overlegstructuren met andere waterpartners worden uitgebreid.

exploitatie

€ 415.000,00

exploitatie

€ 474.000,00

exploitatie

€ 517.000,00

investering

€ 695.000,00

investering

€ 970.000,00

investering

€ 1.345.000,00

FTE

5,0

FTE

5,5

FTE

6,1

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -27-

scenario onderwerp

hemelwater

Objecten

Overlast

minimaal

beheer

toekomstgericht

Technisch: Instorting van riolen wordt zo veel als mogelijk voorkomen maar verstoppingen kunnen plaatsvinden. Riolen worden eens per 16 jaar geïnspecteerd. Het tempo van rioolvervanging loopt achter ten opzichte van de optredende slijtage. Reparaties worden alleen bij de ernstigste schades uitgevoerd. Kolken worden cyclisch 1 maal per jaar gereinigd.

Technisch: De riolering wordt constructief op orde gehouden, verstoppingen worden zo veel als mogelijk voorkomen. Riolen worden eens per 14 jaar geïnspecteerd. Het tempo van rioolvervanging verloopt volgens de optredende slijtage.oopt volgens de optredende slijtage. Reparaties worden uitgevoerd om vervangingen uit te stellen. Kolken worden risicogestuurd gereinigd.

Technisch: De riolering vertoont geen lekkage en doorstromingsbelemmerende zaken worden preventief verwijderd. Riolen worden eens per 12 jaar geïnspecteerd. Het tempo van vervangen loopt volgens de optredende slijtage. Reparaties worden uitgevoerd om vervangingen uit te stellen. Kolken worden risicogestuurd gereinigd.

Functioneren: Het bestaande systeem wordt zo veel als mogelijk gehandhaafd. Onderzoek naar functioneren van het systeem gebeurd op adhoc basis.

Functioneren: Door periodiek onderzoek (monitoring) wordt een vinger aan de pols gehouden met betrekking tot het functioneren van het systeem.

Functioneren: Door periodiek onderzoek (monitoring) wordt een vinger aan de pols gehouden met betrekking tot het functioneren van het systeem.

Milieu: De riolering voldoet aan wet- en regelgevingen maar foutieve aansluitingen kunnen voorkomen.

Milieu: De riolering voldoet aan wet- en regelgevingen en foutaansluitingen worden hersteld bij signalering.

Milieu: De riolering voldoet aan wet- en regelgevingen en foutaansluitingen worden waar mogelijk voorkomen.

Gemalen: (Pomp)installaties worden met minimale inspanning onderhouden.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch correctief onderhouden op basis van risicoprofiel.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch preventief onderhouden en op basis van leeftijd worden kritische componenten preventief vervangen.

Afstemming: Werk met werk maken is geen vanzelfsprekendheid.

Afstemming: Door planmatig te werken kan werk met werk worden gemaakt.

Afstemming: Door planmatig te werken kan werk met werk worden gemaakt.

Bereikbaarheid: Water op straat kan per straat 5 keer per jaar voorkomen. De hoofdwegen incl. tunnels) kunnen niet berijdbaar zijn.

Bereikbaarheid: Water op straat kan 2 keer per jaar voorkomen. Hoofdwegen (incl. tunnels) blijven zo veel als mogelijk berijdbaar.

Bereikbaarheid: Water op straat kan 2 keer per jaar voorkomen. Hoofdwegen (incl. tunnels) blijven berijdbaar.

Storingen: Pompstoringen worden tot 4 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Storingen: Pompstoringen worden tot 2 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Storingen: Pompstoringen worden tot 1 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Schade: Gevolg)Schade bij derden kan voorkomen bij een regenbui die statistisch eens per twee jaar voorkomt.

Schade: (Gevolg)Schade bij derden kan voorkomen bij een regenbui die eens per tien jaar voorkomt.

Schade: Alles wordt in het werk gesteld om schade bij derden te voorkomen bij een regenbui die eens per tien jaar voorkomt.

Volksgezondheid: Volksgezondheid: Volksgezondheid: Bij regenval kan er regelmatig vervuild water op straat Bij hevige regenval kan een enkele keer vervuild water op Bij hevige regenval kan een enele keer vervuild water op staan. straat staan. De veiligheid en de kwaliteit van straat staan. De veiligheid en de kwaliteit van De veiligheid en kwaliteit van afstromend water bij afstromend water bij oppervlakkige voorzieningen afstromend water bij oppervlakkige voorzieningen oppervlakkige voorzieningen (wadi's) is ondergeschikt bij (wadi's) is een bewust aandachtspunt bij het ontwerp en (wadi's) is een aandachstpunt bij het ontwerp en de het ontwerp en aanleg. de aanleg. aanleg en wordt gemonitord na aanleg. Veiligheid

Imago

benodigde middelen

Hulpdiensten/verkeer: Hulpdiensten/verkeer: De hoofdwegenstructuur kan onberijdbaar zijn en tunnels De hoofdwegenstructuur en tunnels blijven berijdbaar. volgelopen. (wateroverlast) (waterhinder).

Hulpdiensten/verkeer: De hoofdwegenstructuur en tunnels blijven berijdbaar. (waterhinder).

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Communicatie: Communicatie met burgers en samenwerking met andere gemeentelijke disciplines vindt alleen op projectniveau plaats. Er wordt niet actief ingezet op het verminderen van afvoerende (particuliere) verharding.

Communicatie: Communicatie: Er is uitwisseling met zowel burgers als met andere Knelpunten ten aanzien van overtollig hemelwater overheden over afvoer van overtollige hemelwater. Daarbij worden actief in kaart gebracht en met burgers en wordt op projectbasis ingezet op het verminderen van andere overheden opgelost. Daarbij wordt actief ingezet afvoerende (particuliere) verharding. op het verminderen van afvoerende (particuliere) verharding.

Uitstraling: Hemelwater wordt bij voorkeur ondergronds (via leidingen) afgevoerd.

Uitstraling: De inrichting van de openbare ruimte wordt gezien als een kans voor bovengrondse afvoer van regenwater.

Uitstraling: Er wordt nadrukkelijk gekeken naar mogelijkheden van herinrichting van de openbare ruimte (klimaatadaptief handelen) en kansen voor bovengrondse afvoer.

exploitatie

€ 182.000,00

exploitatie

€ 231.500,00

exploitatie

€ 252.500,00

investering

€ 224.000,00

investering

€ 364.000,00

investering

€ 503.000,00

FTE

2,5

FTE

2,8

FTE

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -28-

3,0

scenario onderwerp

grondwater

Objecten

Overlast

Veiligheid

Imago

benodigde middelen

minimaal

beheer

toekomstgericht

Technisch: Gegevens van de gemeentelijke drainagesystemen ontbreken grotendeels. Bij nieuwe aanleg worden de gegevens geregistreerd. De objecten worden met minimale inspanning onderhouden.

Technisch: Gegevens van de gemeentelijke drainagesystemen zijn aanwezig. De objecten worden risicogestuurd onderhouden.

Technisch: Gegevens van de gemeentelijke drainagesystemen zijn aanwezig. De objecten worden (vaak jaarlijks) cyclisch onderhouden.

Functioneren: Er is een gebiedsdekkend grondwatermeetnet met inzicht in de hoogte van de grondwaterstanden. Analyse van de meetgegevens en/of het uitvoeren van werkzaamheden gebeurt alleen op adhoc basis.

Functioneren: Er is een gebiedsdekkend grondwatermeetnet met inzicht in de hoogte van de grondwaterstanden. Analyse van alle meetgegevens vindt eens per 2 per jaar plaats.

Funvtioneren: Er is een gebiedsdekkend grondwatermeetnet met inzicht in de hoogte van de grondwaterstanden en het functioneren van het grondwatersysteem. Analyse van alle meetgegevens vindt eens per jaar plaats.

Gemalen: (Pomp)installaties worden met minimale inspanning onderhouden.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch correctief onderhouden op basis van risicoprofiel.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch preventief onderhouden.

Klachten: Er wordt reactief gereageerd op klachten of meldingen. Het aantal meldingen kan in steeds natter wordende perioden oplopen.

Klachten: Er wordt proactief beleid gevoerd om klachten te voorkomen. De meldingen blijven gelijk ondanks de steeds natter wordende perioden.

Klachten: Er wordt proactief beleid gevoerd om klachten te voorkomen. De meldingen nemen met 10% af ondanks de steeds natter wordene perioden.

Storingen: Pompstoringen worden geaccepteerd tot 4 stuks per pomp per jaar.

Storingen: Pompstoringen worden tot 2 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Storingen: Pompstoringen worden tot 1 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Schade: (Gevolg)Schade bij derden kan voorkomen.

Schade: (Gevolg)Schade bij derden wordt zo veel als mogelijk voorkomen.

Schade: Alles wordt in het werk gesteld om schade bij derden te voorkomen.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Werkomgeving: Er wordt gewerkt volgens de ARBO-wetgeving en (pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Constructies: Constructies: Bij bronneringen is er aandacht voor beschadigingen van Er wordt proactief beleid gevoerd om beschadiging van constructieve objecten. Maatregelen rondom tunnels constructieve objecten te voorkomen. Correctieve (opdrijven etc.) worden alleen op adhoc basis genomen. maatregelen rondom tunnels (opdrijven etc.) worden op basis van grondwatermetingen uitgevoerd.

Constructies: Er wordt proactief beleid gevoerd om beschadiging van constructieve objecten te voorkomen. De grondwatersituatie rondom tunnels (opdrijven etc.) wordt actief gemonitord om preventieve maatregelen te kunnen nemen.

Communicatie: Communicatie met burgers vindt alleen plaats bij klachten. Algemene informatie rondom grondwater is nauwelijks beschikbaar.

Communicatie: Communicatie met burgers vindt bij klachten of op projectniveau plaats. Er is algemene informatie rondom grondwater beschikbaar.

Communicatie: De gemeente denkt mee met burgers bij problemen. Er is specifieke informatie rondom grondwater beschikbaar.

Samenwerking: Overleg met Provincie en Waterschap vindt op projectbasis plaats.

Samenwerking: Met Waterschap en Provincie wordt periodiek overleg gevoerd.

Samenwerking: Met Waterschap en Provincie wordt periodiek overleg gevoerd.

exploitatie

€ 20.000,00

exploitatie

€ 60.000,00

exploitatie

€ 84.000,00

investering

€ 7.000,00

investering

€ 25.000,00

investering

€ 40.000,00

FTE

0,2

FTE

0,2

FTE

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -29-

0,3

scenario onderwerp

minimaal

beheer

toekomstgericht

Technisch: Beheergegevens van de gemeentelijke watergangen zijn aanwezig. Watergangen en -kanten worden 1 maal per jaar gemaaid. Onderhoudswerkzaamheden vinden planmatig plaats.

Technisch: Beheergegevens van de gemeentelijke watergangen zijn aanwezig. Watergangen worden minimaal 1 maal per jaar gemaaid. Jaarlijks worden inspecties uitgevoerd. Onderhoudswerkzaamheden vinden planmatig plaats

Objecten

Technisch: Er zijn nagenoeg geen beheergegevens van de gemeentelijke watergangen bekend. Watergangen en kanten worden alleen daar gemaaid waar dit noodzakelijk is voor de waterafvoer. Onderhoudswerkzaamheden vinden niet planmatig plaats.

Functioneren: Het functioneren van het watersysteem is bekend.

Functioneren: Het functioneren van het watersysteem is bekend en is hydrauisch doorgerekend.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch correctief onderhouden op basis van risicoprofiel.

Gemalen: (Pomp)installaties worden cyclisch preventief onderhouden.

Klachten: Er wordt proactief beleid gevoerd om de meldingen minimaal gelijk te houden ondanks de klimaatverandering.

Klachten: Er wordt proactief beleid gevoerd om klachten te voorkomen. De meldingen nemen met 10% af ondanks de klimaatverandering.

oppervlaktewater

Functioneren: Het functioneren van het watersysteem wordt onderzocht als er klachten zijn. Gemalen: (Pomp)installaties worden met minimale inspanning onderhouden. Klachten: Er wordt reactief gereageerd op klachten of meldingen. Door de klimaatverandering kan het aantal meldingen oplopen. Overlast

Storingen: Pompstoringen worden geaccepteerd tot 4 stuks per pomp per jaar. Schade: (Gevolg)Schade bij derden kan voorkomen.

Veiligheid

Imago

Storingen: Pompstoringen worden tot 2 stuks per pomp per jaar geaccepteerd. Schade: (Gevolg)Schade bij derden wordt zo veel als mogelijk voorkomen.

Schade: Alles wordt in het werk gesteld om (gevolg) schade bij derden te voorkomen.

Volksgezondheid: Er wordt geen actief beleid gevoerd om riooloverstortingen te verminderen. Botulisme en blauwalg kunnen voorkomen.

Volksgezondheid: Riooloverstorten worden tot een minimum beperkt. Botulisme en blauwalg worden bestreden na constatering.

Volksgezondheid: Waar mogelijk worden overstorten gesaneerd. Botulisme en blauwalg worden preventief bestreden.

Werkomgeving: (Pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Werkomgeving: (Pomp)installaties ondergaan de wettelijke voorgeschreven keuringen en inspecties.

Werkomgeving: (Pomp)installaties ondergaan de wettelijk voorgeschreven keuringen en inspecties.

Communicatie: Communicatie met burgers of Waterschap vindt alleen op projectniveau plaats.

Communicatie: Communicatie met burgers vindt buurtgericht plaats en met het Waterschap wordt periodiek overleg gevoerd.

Communicatie: Communicatie met burgers vindt buurtgericht plaats en met het Waterschap wordt periodiek overleg gevoerd.

Samenwerking: Samenwerking: Samenwerking: Onderhoudswerkzaamheden worden niet afgestemd met Onderhoudswerkzaamheden worden afgestemd met het Onderhoudswerkzaamheden worden afgestemd of het Waterschap. Waterschap. gezamenlijk uitgevoerd met het Waterschap. Uitstraling: Uitstraling: Er wordt geen inzet gepleegd om water te betrekken in Water wordt actief ingezet als middel in de beleving van de beleving van de openbare ruimte of natuur te de openbare ruimte of natuur. versterken.

benodigde middelen

Storingen: Pompstoringen worden tot 1 stuks per pomp per jaar geaccepteerd.

Uitstraling: Bij de inrichting van de openbare ruimte is water waar mogelijk één van de dragers. Natuurontwikkeling speelt een prominente rol.

exploitatie

€ 209.000,00

exploitatie

€ 254.000,00

exploitatie

€ 289.000,00

investering

€ 35.000,00

investering

€ 69.000,00

investering

€ 105.000,00

FTE

1,2

FTE

1,3

FTE

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -30-

1,4

7

Strategie rioleringszorg In dit hoofdstuk wordt de strategie ten aanzien van de rioleringszorg uitgewerkt. De strategie is de weergave van de maatregelen en de werkzaamheden die de komende planperiode worden uitgevoerd om de voorgestelde ambities van het voorkeursscenario te realiseren.

7.1

Niet aangesloten bebouwing Binnen de gemeente Oosterhout zijn per 1 januari 2016 geen panden bekend die niet beschikken over een voorziening die voldoet aan de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. Alle panden waar afvalwater geproduceerd wordt zijn, voor zover bekend, aangesloten op de (druk)riolering.

7.2

Nieuw te realiseren bebouwing Voor nieuwe bouwwerken in bestaand gebied geldt het beleid, dat het huishoudelijk afvalwater en het hemelwater gescheiden moeten worden aangeboden conform het Bouwbesluit 2012. Op die manier kunnen deze huisaansluitingen eenvoudig worden opgepakt bij afkoppelwerkzaamheden. Alle nieuw te realiseren bebouwing binnen de gemeente Oosterhout wordt aangesloten op de (druk)riolering. Dit wordt afgedwongen door ongezuiverde lozingen op oppervlaktewater en in de bodem in principe niet toe te laten. Bij de omgevingsvergunning wordt melding gemaakt van de verplichting tot aansluiten op de riolering. Bij nieuwbouw zal, waar mogelijk, het hemelwater worden aangesloten op een regenwaterriolering, infiltreren in de bodem of afgevoerd worden naar het oppervlaktewater. Belasting van de rioolwaterzuiveringsinstallatie met schoon water wordt daarmee beperkt. Specifieke voorwaarden en ontwerpeisen ten aanzien van nieuwbouw zijn opgenomen in bijlage 5. Ter voorkoming van foutieve aansluitingen worden bij gescheiden rioolstelsels buizen in verschillende kleuren toegepast. Dit geldt ook voor leidingen op particuliere terrein. Voor vuilwaterriolering is dit oranjebruin, voor regen-waterleidingen is de kleur grijs. In geval van infiltratieriolen worden meestal groene leidingen gebruikt.

7.2.1

Incidentele nieuwbouw in landelijk gebied Bij incidentele (bedrijfsmatige) nieuwbouw in het landelijk gebied dient te worden aangesloten op de bestaande drukriolering, eventueel door uitbreiding van dit systeem. Uitzondering hierop is de situatie waarbij een doelmatigheidsafweging is gemaakt, die instemming heeft van het waterschap.

7.2.2

Watertoets Voor alle ruimtelijke plannen moet een wettelijk verplichte watertoets worden uitgevoerd. In deze watertoets wordt aangegeven hoe in het betreffende plan met water wordt

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -31-

omgegaan. Aspecten als oppervlaktewater, grondwater, hemelwater, afvalwater, waterkwaliteit en -kwantiteit, omgevingsfactoren en waterberging komen hierin aan de orde. Met de watertoets worden de waterbeheerders tijdig betrokken in het ontwerpproces. 7.3

Onderzoek riolering Om de riolering goed te kunnen beheren en in te spelen op nieuwe situaties (nieuwbouw en klimaat) staat een aantal zaken centraal. Dit betreft het kennen van:  het aanwezige areaal;  de kwalitatieve staat van de voorzieningen en objecten;  het functioneren van de objecten en systemen;  de toekomstvisie voor het systeem. In de volgende paragrafen worden er enkele activiteiten uitgelicht die hieraan een bijdrage leveren.

7.3.1

Inventarisatie en gegevensbeheer Inzicht in het te beheren areaal is een belangrijke voorwaarde voor het planmatig beheer van een rioolstelsel. Hiervoor heeft de gemeente Oosterhout de beschikking over een rioolbeheersysteem (vrij vervalriolering) en een onderhoudsbeheersysteem (pompen en gemalen). In deze beheersystemen staan, naast de statische gegevens (materiaalsoort, diameter, pomptype en dergelijke), ook dynamische gegevens zoals inspecties, storingsmeldingen en dergelijke. Met behulp van deze beheergegevens is te zien wanneer maatregelen uitgevoerd dienen te worden. Op deze manier kan een goede afstemming plaatsvinden met eventuele andere werkzaamheden binnen de openbare ruimte. Eveneens zijn met deze gegevens snel analyses te maken, zodat knelpunten in het stelsel achterhaald worden. Daardoor kan adequaat op storingen of meldingen worden ingesprongen, waardoor toekomstige storingen of klachten worden vermeden.

7.3.2

Inspectie Inspecties van de riolering en van de pompen en gemalen zijn noodzakelijk om inzichtelijk te hebben in welke kwalitatieve staat de voorzieningen verkeren. Dit is een belangrijk onderdeel, omdat hiermee bepaald wordt of nog voldaan wordt aan de minimaal gestelde eisen voor de betreffende voorziening. De gemeente Oosterhout wil haar riolering inspecteren met een frequentie van eenmaal per 12 jaar. Binnen de planperiode zal worden bezien of er van een cyclische inspectiemethodiek naar een meer risico gestuurde methodiek overgegaan kan worden. Kort samengevat: moet een regenwaterriool net zo vaak worden geïnspecteerd als een vuilwaterriool? Bij het inspecteren van pompen en gemalen is al een risico gestuurde methodiek ingevoerd. Zo worden drukrioolpompen eens per twee jaar onderhouden en geïnspecteerd en de hoofdgemalen jaarlijks. Daarnaast is de reactietijd op pompstoringen afhankelijk gesteld van de aard van de melding of de belangrijkheid van de pomp.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -32-

7.3.3

Berekeningen Van alle gemengde rioleringssystemen binnen de gemeente Oosterhout zijn in de periode 2007-2008 rioleringsberekeningen uitgevoerd. De resultaten daarvan zijn verwoord in Basisrioleringsplannen (BRP’s). Het BRP geeft inzicht in het functioneren van de riolering en verwoordt maatregelen om de toestand te verbeteren. De gemeente voert het beleid om haar basisrioleringsplannen gemiddeld eenmaal per tien jaar te actualiseren. Een actualisatie van de BRP’s is daarom voorzien in 2018-2019. De maatregelen daaruit zullen worden opgenomen in een volgend WRP. Voor rioleringsberekeningen geldt als uitgangspunt dat het gemengde rioolstelsel minimaal een regenbui die gemiddeld eenmaal per twee jaar voorkomt (bui 08 conform de Leidraad Riolering, circa 20 mm neerslag in een uur) moet kunnen afvoeren zonder water-op-straat. Bij rioleringsberekeningen van nieuwe stelsels en nieuwe gebieden wordt gerekend met intensievere regenbuien om rekening te houden met de effecten van klimaatsverandering. De riolering wordt daar doorgerekend met een intensievere regenbui die gemiddeld eenmaal per 10 jaar voor komt (bui 10 conform Leidraad Riolering, circa 36 mm in drie kwartier).

7.3.4

Meten en monitoren De gemeente voert de komende planperiode een nader onderzoek uit naar de werkelijke aard en omvang van de hoeveelheid rioolvreemd water. Rioolvreemd water is water dat niet op de riolering geloosd zou moeten worden (bijvoorbeeld grondwater uit lekkages en oude drainages) waardoor de rioolwaterzuivering meer water te verwerken krijgt dan noodzakelijk. Uit bureauonderzoek van het waterschap (theoretisch) is namelijk naar voren gekomen dat binnen de gemeente Oosterhout circa 40% rioolvreemd water op de riolering lijkt aangesloten.

7.4

Maatregelen in stand houden riolering Om het rioleringssysteem in stand te houden en naar behoren te laten functioneren, zal een aantal activiteiten en maatregelen moeten worden uitgevoerd. Er zijn diverse soorten maatregelen mogelijk.

7.4.1

Onderhoud en reparatie Door middel van onderhoud (reinigen, smeren, frezen, etc.) van de voorzieningen blijft het functioneren van het rioleringssysteem gewaarborgd. Reparatie zal met name plaatsvinden op basis van inspectieresultaten, maar ook op basis van klachten. Het doel van reparatie is meestal het verhelpen van een acuut probleem of het uitstellen van een rioolvervanging. Voor een deel zijn het geplande werkzaamheden die worden opgenomen in het rioolreparatieprogramma. Analyse van de oorzaak van meldingen of klachten mag de komende planperiode meer aandacht krijgen. Een voorbeeld hiervan is de aard en het aantal verstoppingen of het aantal aansluitleidingen met wortelingroei. Te vaak wordt nog het gevolg van een melding verholpen, maar niet de oorzaak bestreden. Onnodige kosten kunnen daarmee worden voorkomen. Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -33-

7.4.2

Renovatie en vervanging Bij renovatie en vervanging wordt onderscheid gemaakt in levensduur verlengende maatregelen (renovatie) of het volledig nieuw aanleggen van voorzieningen (vervanging). Renovatie houdt in veel gevallen in dat een leiding (of rioolput) wordt bekleed met een kunststof bekleding (zogenaamde relining) die beschadigde of lekke riolen hersteld. In principe wordt gekozen voor vervanging (en vaak direct vergroting van de leiding), tenzij de omgevingsfactoren er aanleiding toe geven om over te gaan tot renovatie. De keuze voor renovatie of vervanging is namelijk niet alleen afhankelijk van de aard van de schade, maar zeker ook van de ligging van de leidingen (in rijbaan of berm), karakter van de weg (druk of rustig), diepteligging en toegankelijkheid, aantal aansluitingen, eigendomssituatie en mogelijke combinatie met andere werkzaamheden (bijvoorbeeld herinrichting of afkoppelen). Gezien de vele factoren die in de afweging tussen vervanging en renovatie een rol spelen, is het niet zo dat renovatie in alle gevallen goedkoper is dan vervanging. Uiteraard speelt het kostenaspect wel sterk mee bij de afweging.

7.5

Vervangingsplanning Ook de komende planperiode zullen er weer verschillende riolen en gemalen vervangen moeten worden. Vanuit de inspecties is de gehele werkvoorraad bekend, waarbij een objectieve prioritering de urgentie van vervanging (of renovatie) bepaalt. De meest urgente riolen worden vanuit hun technisch aspect zo veel als mogelijk ingebracht in het jaarlijks op te stellen integrale uitvoeringsprogramma openbare ruimte (JOR).

7.5.1

Uitgangspunten Vervanging van riolen of gemalen vindt in hoofdzaak plaats op basis van de kwalitatieve staat. De ouderdom speelt daarbij een ondergeschikte rol. Eivormige buizen worden in de regel sneller vervangen dan ronde buizen, omdat deze vaak nog starre verbindingen hebben (kit of specie) waardoor deze eerder lekkage vertonen. In de oudere wijken worden huisaansluitingen zoveel mogelijk gelijktijdig met een rioolvervanging vernieuwd omdat daar vaak nog kwalitatief slechte materialen (zoals gres of dunwandige pvc) aanwezig is. Bij relining van gehele strengen worden de inlaten ook waterdicht afgewerkt door het opnieuw aansluiten van de aansluitleidingen of door verpersing van de inlaat met een kunsthars. Bij rioolgemalen kan het oplopen van het aantal storingen aanleiding zijn om de pompt te vervangen door een ander pomptype dat minder gevoelig is voor de betreffende storingen.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -34-

7.5.2

Concretisering planperiode Omdat binnen de integrale afwegingen van het JOR-proces bepaald wordt welke riolen er jaarlijks daadwerkelijk vervangen worden, kan op voorhand moeilijk op strengniveau worden aangegeven welke riolen er vervangen gaan worden in de planperiode. Jaarlijks worden er wel budgetten gereserveerd om de riolen en gemalen op het kwalitatieve niveau te houden van de gekozen ambities. Met de onderstaande budgetten kan de vervangingsopgave binnen de planperiode volbracht worden.  vervanging afval- en hemelwaterriolen € 700.000, vervanging gemalen en pompunits € 102.000, vervangen en plaatsen monitorings- en meetinstallaties € 50.000,Naast de vervangingsprojecten zijn er nog een aantal lopende projecten die afgemaakt moeten worden. De meest in het oog springende projecten hiervan zijn:  afkoppelen revitaliseringsgebied Slotjes Midden;  afkoppelen Santrijngebied;  aanleg zuidelijk deel Oostelijke persleiding (financiën uit de voorgaande jaren);  aansluiten gemaal Everdenberg op de Oostelijke persleiding;  aanpassen afwatering Weststad.

7.6

Verbeteringswerken Binnen de komende planperiode speelt er nog een aantal zaken waarbij, indien nodig, een aantal verbeteringen binnen het rioleringssysteem wordt uitgevoerd.

7.6.1

Waterkwaliteitsspoor Het doel van het waterkwaliteitsspoortoets is om de negatieve effecten van emissies op het oppervlaktewater zoveel mogelijk te voorkomen of te reduceren. Voor de gemeente Oosterhout voldoet één locatie niet aan de normen, dit is de riooloverstort aan de Burgemeester Van Oerslaan. Vanuit het voorgaande vGRP stond hier de aanleg van een bergbezinkbassin gepland. Met alternatieve maatregelen probeert de gemeente echter een meer duurzame invulling te geven aan de oplossing van de problemen op deze locatie. In de periode 2016/2017 wordt er met behulp van monitoring meer inzicht verkregen in de aard en de omvang van de (waterkwaliteits)problemen. Verder wordt in Oosterheide gezocht naar verdere afkoppelmogelijkheden om overstorting van vervuild rioolwater aan de Burgemeester Van Oerslaan te verminderen.

7.6.2

Diffuse bronnen Een aantal stoffen dat diffuus in het rioolwater terechtkomt, vormt een belasting voor het milieu. Te denken valt hierbij aan zink uit dakgoten, koper uit waterleidingen of minerale olie uit motoren. De gemeente streeft er naar om de emissie van deze stoffen in het oppervlaktewater te voorkomen. In de grondwaterbeschermingsgebieden wordt

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -35-

verontreiniging van het grondwater met deze stoffen voorkomen conform de eisen van de Provinciale Milieu Verordening. Per april 2016 mogen er in principe geen chemische onkruidbestrijdingsmiddelen meer worden toegepast op verharding. De gemeente is daarom in de voorgaande planperiode overgestapt op alternatieve methoden (bijvoorbeeld borstelen of branden). Alleen op niet of nauwelijks bereikbare plaatsen mag nog gebruik gemaakt van dit soort bestrijdingsmiddelen (in Oosterhout is dit minder dan 1% van het oppervlak). 7.6.3

Duurzaamheid Ook binnen de rioleringszorg wil de gemeente invulling geven aan duurzaamheid. Dit betekent bijvoorbeeld dat oplossingen binnen de hemelwaterzorgplicht steeds meer gezocht worden in meer natuurlijke voorzieningen zoals vijvers. Ondergrondse (betonnen) constructies worden waar mogelijk vervangen door bovengrondse oplossingen in de openbare ruimte. Hiermee wordt ingespeeld op klimaatsverandering met steeds hevigere neerslagsituaties. Daarnaast worden nieuwe ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid gevolgd. Onder andere voor riothermie (gebruik van warmte uit de riolering voor opwekking van energie) wordt bezien of er nuttige toepassingen zijn binnen de gemeente Oosterhout. Indien zich kansen voordoen, worden deze verzilverd. Terugwinning van grondstoffen (waaronder fosfaat) is ook een aandachtspunt. Dit wordt in een breder verband bekeken, omdat ook bij het machinaal vegen of snoeien bruikbare materialen vrij komen.

7.6.4

Afkoppelen Een belangrijke duurzame maatregel om de vuilemissie uit de gemengde riolering terug te dringen en de kans op wateroverlast te verkleinen, is het afkoppelen van verhard oppervlak. Afkoppelen maakt onderdeel uit van het rioleringsbeleid van de gemeente Oosterhout. Daarbij wordt er naar gestreefd om structureel afkoppelkansen te signaleren en te verzilveren, bijvoorbeeld op locaties waar kan worden meegelift met andere werkzaamheden zoals rioolvervanging, herstraatwerkzaamheden of nieuwbouwprojecten in bestaand gebied. In geval van het realiseren van een nieuwe voorziening bij bestaande bebouwing wordt gezocht naar participatie van burgers. Afkoppelen is geen doel op zich, maar wordt als potentiële maatregel overwogen in relatie tot de meest actuele inzichten in kosten, beheer en onderhoud, effecten op wateroverlast en vuilemissie, en dergelijke.

7.6.5

Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is het inspelen op de gevolgen van de verwachte klimaatontwikkelingen door de neerslagintensiteiten zodanig op te vangen dat er geen wateroverlast op volgt en dat hitte niet tot gezondheidsklachten leidt. In combinatie met de reguliere onderhouds- en vervangingsmaatregelen wordt getracht het rioleringssysteem en de bijbehorende ruimte zoveel mogelijk klimaatbestendig in te richten.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -36-

Hildebrandlaan na herinrichting

Klimaat adaptief handelen overstijgt het treffen van maatregelen aan alleen het rioleringssysteem, maar vereist dat er ook gekeken wordt naar het toekomstbestendig inrichten van de openbare ruimte (zogenaamde bovengrondse maatregelen). De afwegingen rondom het treffen van dergelijke maatregelen worden in samenspraak met andere disciplines gemaakt (bijvoorbeeld verkeer en groen). Daarbij wordt zoveel mogelijk meegelift met andere reeds geplande werkzaamheden in de openbare ruimte. Goede voorbeelden van wijken die al ingericht zijn op het toekomstige klimaat zijn de Vlindervallei en de Contreie. Deze wijken hebben een groen karakter en regenwater wordt binnen de wijken opgevangen en verwerkt. In de Contreie is zelfs een grote waterpartij gerealiseerd binnen de ecologische verbindingszone die verkoeling kan brengen in zeer warme perioden. 7.7

Verordeningen en regelingen De gemeente Oosterhout blijft deel uitmaken van het samenwerkingsverband Samenwerking Water West Brabant (SWWB) en dan specifiek van Werkeenheid 4. Hiermee wordt invulling gegeven aan de bestuurlijke overeenkomst en de daarin vastgelegde doelen en projecten. Ook in andere regionale samenwerkingsverbanden blijft de gemeente Oosterhout actief betrokken. Wel wordt nut en noodzaak van de samenwerkingsverbanden steeds geëvalueerd. In samenwerking met het waterschap vindt controle en indien nodig handhaving plaats van belastende lozingen. Dit kunnen bedrijven zijn waar een vergunning aan is verstrekt, maar ook particulieren die mogelijk niet aangesloten zijn op de riolering. Daarmee wordt de bestaande procedure uit de voorgaande planperiode voortgezet.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -37-

De gemeente Oosterhout heeft een verordening rioolheffing op basis waarvan de hoogte van de rioolheffing jaarlijks wordt vastgesteld. Met de invoering van de Omgevingswet (2019) zal het gehele juridische spectrum rondom de rioleringszorg opnieuw moeten worden bezien, zo ook de rioolrechtverordening of bijvoorbeeld de invoering van een hemelwaterverordening. Omdat de consequenties van de Omgevingswet bij het opstellen van dit WRP nog niet te overzien zijn, zijn hier vooralsnog geen specifieke acties voor ingepland. Binnen de planperiode zal verdere uitwerking plaatsvinden. 7.8

Hemelwater In de Waterwet is specifiek de gemeentelijke hemelwaterzorgplicht benoemd. Het WRP is de plaats waar de gemeente haar beleid op dit gebied verwoordt.

7.8.1

Hemelwaterzorgplicht De hemelwaterzorgplicht heeft betrekking op het op een perceel verzameld hemelwater, waarvan de houder zich niet anders kan ontdoen dan door het aan de gemeente over te dragen. De zorgplicht omvat in beginsel dan ook niet meer, dan het door de gemeente aanbieden van een voorziening, waarin het hemelwater geloosd kan worden. De hemelwaterzorgplicht is in de Waterwet (artikel 3.5) vastgelegd met de onderstaande bewoordingen. 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. 2. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen tevens zorg voor een doelmatige verwerking van het ingezamelde hemelwater. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk.

Een kernwoord hierin is de doelmatige inzameling van het hemelwater. De gemeente toetst op overtolligheid van het aangeboden hemelwater en de mate waarin het hemelwater doelmatig kan worden verwerkt voordat wordt overgegaan tot het inzamelen van het hemelwater. Doelmatig uit zich hierbij onder meer in een afweging van de kosten van maatregelen, mogelijkheden om aan te haken bij andere maatregelen (afkoppelen), de duurzaamheid van maatregelen, aspecten ten aanzien van beheer en onderhoud en uniformiteit (één gelijke maatregel voor een hele straat in plaats van diverse ad-hoc oplossingen). 7.8.2

Verantwoordelijkheden De perceeleigenaar draagt de eerste verantwoordelijkheid om het overtollige hemelwater te bergen en/of te verwerken op zijn eigen perceel. De gemeente heeft vervolgens een inspanningsverplichting om, als er geen andere mogelijkheden zijn, het overtollige hemelwater te ontvangen en af te voeren. Daarin kent de gemeente een zekere

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -38-

beleidsvrijheid. Dit houdt in, dat afhankelijk van de lokale situatie de meest doelmatige oplossing zal worden gekozen voor de inzameling en verdere verwerking van het hemelwater. In de Waterwet staat echter ook dat een perceeleigenaar geen overlast mag veroorzaken bij een aangrenzend perceel (behoudens enkele uitzonderingen). Voor de gemeente betekent dit dat er geen water van openbaar gebied naar aangrenzende percelen zou mogen stromen. De gemeente heeft daarom de verantwoordelijk voor het bergen van hemelwater van het openbaar gebied. Dat is immers haar eigendom. Het ‘Kapelle-arrest’ (2008), waarin de rechter heeft geoordeeld dat de gemeente aansprakelijk was voor schade door hemelwater dat vanaf openbaar gebied particuliere woningen binnenliep, laat zien dat de gemeente zorgvuldig met haar verantwoordelijkheden op het gebied van regenwater moet omgaan. 7.8.3

Voorkomen van wateroverlast In de voorgaande planperiode en de jaren daarvoor zijn investeringen gedaan om wateroverlastlocaties en andere aandachtlocaties aan te pakken. Wateroverlast komt in principe niet meer voor bij een neerslagsituatie die gemiddeld eenmaal per tien jaar voor komt (36 mm in 45 minuten). Water kan in dat geval op straat blijven staan, maar zal niet meer de woningen binnen lopen. Aan het aspect wateroverlast dient echter blijvend aandacht te worden gegeven. Dat zal ook de komende planperiode gebeuren, onder meer in de vorm van afkoppelwerkzaamheden. Om invulling te geven aan de eerder beschreven verantwoordelijkheden en aandacht te hebben voor het voorkomen van wateroverlast in het algemeen blijft de gemeente Oosterhout inzetten op het afkoppelen van verhard oppervlak. In combinatie met herinrichtingen wordt getracht de verharding te beperken en waar mogelijk het hemelwater niet meer op de gemengde riolering af te voeren. Hierdoor wordt de eventuele wateroverlast beperkt en riooloverstorten verminderd.

Water op straat in Statenlaan

Verder wordt bij nieuwe rioleringsberekeningen steeds meer gebruik worden gemaakt van modellen die inzicht geven in bovengrondse waterstromen bij extreme neerslagsituaties. Hiermee ontstaat inzicht in potentieel kwetsbare locaties voor mogelijke wateroverlast. Ook worden locaties in beeld gebracht waar overlast in het bijzonder ongewenst is (risicobenadering). Te denken valt onder aan ziekenhuizen, ondergrondse parkeergarages en tunnels.

Water- en Rioleringsplan 2017-2021 Gemeente Oosterhout -39-

8

Strategie grondwater In de Waterwet is de gemeentelijke zorgplicht voor grondwater verwoord. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de werkzaamheden die in de komende planperiode in het kader van de grondwaterzorgplicht worden uitgevoerd. Tevens wordt het kader geschetst, waarbinnen deze maatregelen worden uitgevoerd.

8.1

Grondwaterzorgplicht De gemeentelijke grondwaterzorgplicht is verankerd in de Waterwet (artikel 3.6). Daarin staat: 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort. 2. De maatregelen, bedoeld in het eerste lid, omvatten mede de verwerking van het ingezamelde grondwater, waaronder in ieder geval worden begrepen de berging, het transport, de nuttige toepassing en het, al dan niet na zuivering, op of in de bodem of in het oppervlaktewater brengen van ingezameld grondwater, en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk.