adviesmemo def-gecomprimeerd

De ambitie om extra arbeidskrachten naar de regio te trekken, geeft extra druk op de regionale woonmarkt. Naast aanpak van deze kwantitatieve druk zien we in kwalitatief opzicht inmiddels ook een opgave om wonen meer dan voorheen te koppelen aan klimaatvraagstukken, versterking van leefbaarheid, bereikbaarheid, de ontwikkeling van vitale kernen en de kwaliteitsverbetering van landschap en buitengebied. Wonen dient daarmee niet alleen volkshuisvesting, maar ook economische ontwikkeling en ruimtelijke gebiedsopgaven. • Voorzieningen Wonen staat niet op zich maar kent een interactie met de directe omgeving. Daarom is het van belang wonen te verbinden met voorzieningen, bijvoorbeeld op het gebied van werk, mobiliteit, landschap, maatschappelijke voorzieningen en recreatie. Wonen is daarnaast sterk bepalend voor welzijn. Bij de ontwikkeling en herstructurering van woonfuncties is aandacht voor leefbaarheidsfactoren als veiligheid en sociale

• Duurzaam wonen Een aantal grote maatschappelijke ontwikkelingen heeft effect op wonen. Zo zal de bebouwde omgeving meer klimaatadaptief en volgens de principes van circulariteit ingevuld moeten worden. Nederland staat voorts voor een energietransitie die voor een niet onbelangrijk deel binnen woningen gerealiseerd moet worden. Wonen vraagt tot slot ruimte en is daarmee in competitie met andere ruimtevragers als natuur, landbouw, bedrijvigheid en infrastructuur. In het geheel van ruimtelijke afwegingen zal een passende, maar vooral ondersteunende rol voor wonen moeten worden gevonden.

Wat willen we bereiken? In 2030 is de woningmarkt in kwantitatief en kwalitatief opzicht toekomstbestendig en in evenwicht. SDG 7 Betaalbare en duurzame energie SDG 11 Duurzame steden en gemeenschappen

SDG 12 Verantwoorde consumptie en productie Met de verduurzaming van onze woningen en het duurzaam/circulair bouwen dragen we bij aan de drie SDG’s

• Gezonde woningmarkt In 2030 moet er sprake zijn van een woningmarkt met een gezonde en dus normale spanning: dus met voldoende toegankelijkheid voor alle doelgroepen en een gedifferentieerd aanbod, passend bij de vraag. Dat betekent dat er in

voldoende mate betaalbare woningen zijn. Oudere inwoners stromen door naar woningen die beter bij hun levensfase passen. Er zijn voldoende woon-zorgvoorzieningen die nodig zijn voor de sterk groeiende groep senioren. Ook is voorzien in adequate huisvesting voor starters en bijzondere aandachtsgroepen. De inzet op transformatie van vastgoed naar woningen hebben we kunnen vasthouden. Leegstand is alleen nog maar in de vorm van frictieleegstand aan de orde. • Toekomstbestendige woningen De woningvoorraad die bij een dergelijke markt past, is toekomstbestendig. Dit houdt in dat deze in aanzienlijke mate

24

25

een transitie naar nieuwe energiebronnen en levensloopbestendigheid. Bij dit eerste worden circulaire (ver-) bouwtechnieken met gebruikmaking van biobased materialen toegepast. Bij dit laatste is het van belang een goede afstemming met de noodzaak tot doorstroming van ouderen te vinden. Ook zullen slimme veranderingen binnen de bestaande voorraad, zoals woningsplitsing, bijdragen aan meer balans tussen vraag en aanbod. Al deze aanpassingen kunnen een interessante economische impuls aan de regio geven.

energiezuiniger is gemaakt. Verder heeft een substantieel deel van deze woningen een omschakeling naar een andere energievoorziening dan met gas doorgemaakt. Daar waar mogelijk zijn woningen meer levensloopbestendig gemaakt. De woningvoorraad heeft veranderingen ondergaan waardoor de woningmarkt meer ontspannen is. Ook zijn voordelen behaald op klimaatadaptatie, veiligheid en sociale verbinding. • Experimenteren De ambitie om experimenteerregio te zijn is ook waargemaakt op het woon­ domein. Bij de ontwikkeling van wonen worden verschillende innovatie woonvormen en bouwaanpakken toegepast.

De toepassing van een slimme en regio-specifieke woon-ontwikkelstrategie draagt bij aan brede welvaart in de regio, ondersteunt de ontwikkeling van het landelijk gebied en draagt met de huisvesting van nieuwe arbeidskrachten bij aan de vitaliteit van het regionale midden- en kleinbedrijf.

Hoe gaan we dat doen? • Focus op bestaande woningvoorraad Op weg naar 2030 ligt de focus vooral op de bestaande woningvoorraad. Met een brede, doelgroepgerichte programmatische benadering gaan we slagen maken op de energiezuinigheid van woningen,

• Verantwoorde nieuwbouw hard nodig Voor een goede woningmarktbalans zijn ook aanvullingen op de bestaande voorraad nodig. Het gaat dan met name over het toevoegen van betaalbare en levensloopbestendige huur- en koopwoningen. Ook is het van belang huisvestingsvoorzieningen te creëren voor groepen als vluchtelingen, statushouders, mensen die doorstromen vanuit begeleid wonen en maatschappelijke opvang, dak- en thuislozen en arbeidsmigranten. Deze laatste groep is sterk groeiend en van steeds groter belang voor de ontwikkeling van bedrijvigheid in de regio. Gezien de huidige woningmarktdruk en ontwikkelingen in de komende tijd, is zeker de eerste jaren een bouwversnelling nodig. Dit betekent dat capaciteit en dus realisatiekracht in zowel de bouwsector als aan de ambtelijke voorbereidingskant vergroot gaat worden. In de nieuwbouw zijn innovatie (denk bijvoorbeeld aan

conceptueel bouwen), circulariteit, klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen belangrijke aandachtspunten. Nieuwbouw zal in eerste instantie voor de behoefte van de regionale bevolking worden gerealiseerd. Vervolgens zullen uit het oogpunt van economische versterking woningen voor aan te trekken arbeidskrachten worden toegevoegd. Tot slot zal ook worden voorzien in de huisvesting van mensen die vanuit (omliggende) stedelijke gebieden, onder andere door de komst van meer hybride werkvormen naar de Achterhoek trekken. • Wonen en zorg Binnen het doelgroepenbeleid is er

bijzondere aandacht voor wonen en zorg. De verwachting is dat de trend naar extramuralisering doorzet. Naast bovengenoemde doorstroming naar bijvoorbeeld geclusterde woonvormen zullen er, vanuit het uitgangspunt dat mensen vooral zelf regie over hun leven willen houden, meer ouderen langer thuis willen wonen. Dat betekent dat er meer en nieuwe vormen van zorgdienstverlening aan huis nodig zijn. Voorts heeft de Achterhoek te maken met een oplopende vraag op het gebied van 24-uurszorg. Om adequaat op deze uitdagingen in te spelen, zal met betrokken zorgorganisaties, corporaties en gemeenten een regionale woonzorgstrategie worden uitgewerkt.

• Adaptief programmeren en bijsturen Op de langere termijn (na 2030) zullen de demografische ontwikkelingen in de regio mogelijk niet meer gecompenseerd worden door migratie en kan het aantal huishoudens gaan afnemen. Dat vraagt een woonstrategie met schakelend vermogen. Het toevoegen van flexibele woningen kan daar voor een deel in voorzien. Bij zo’n strategie past het benutten van instrumentarium bij provincie en Rijk en een strakke monitoring. De huidige set van indicatoren binnen de regionale Woon- en Vastgoedmonitor zal op basis van deze strategie een aanvulling krijgen. • Wonen en gebiedsopgaven We gaan in ons woonbeleid de komende jaren een slag maken naar gebiedsgericht denken en werken. Op deze manier kunnen we krachten bundelen, opgaven en kansen koppelen en processen en investeringen verbinden. Op regionaal niveau willen we gedifferentieerde woonmilieus ontwikkelen, zodat er een meerkleurig ruimtelijk pallet ontstaat. Vanuit de regionale woonagenda gaan we daarvoor regionale woonstrategieën uitwerken. Woonstrategieën zijn op specifieke gebieden gerichte aanpakken waarbij een regionale visie en methodiek gekoppeld wordt aan gebiedseigen kenmerken en ambities. NB: een verdere verbijzondering van deze aanpak is beschreven in de Regionale Woonagenda 2023-2030. (Gereed eind 2022).

26

27

3.2 Duurzaam schone regio Thematafel Circulaire economie & Energietransitie Circulariteit heeft een belangrijke plek gekregen in de Achterhoek. Essentieel is de transitie naar hernieuwbare grondstoffen, biomassa wordt in de kringlooplandbouw, in het voedselsysteem en voor bouw en infra optimaal benut. Uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal, in lijn met het Akkoord van Groenlo 3.0. Daarvoor worden doorlopend circulaire innovaties ontwikkeld en regiobreed toegepast.

Wat willen we bereiken? In 2030 wordt overgeschakeld naar hernieuwbare energie, worden minder primaire grondstoffen gebruikt, zijn emissies verminderd en is de biodiversiteit toegenomen. SDG 7 Betaalbare en duurzame energie SDG 9 Industrie, innovatie en infrastructuur SDG 12 Verantwoorde consumptie en productie SDG 7 en 12 zijn leidend voor een duurzaam schone regio. Duurzame energie

en een duurzaam voedselsysteem door kringlooplandbouw. Door technische en sociale innovatie bereiken we deze doelen. We maken de Achterhoek klaar voor een duurzame toekomst en groeien uit tot de schoonste regio van het land. Daarvoor is een schone energievoorziening nodig; energie wordt duurzaam opgewekt en op gebouw-, wijk en lokaal niveau zijn zelfvoorzienende oplossingen ontwikkeld. In de transitie naar een duurzaam schone regio worden hernieuwbare grondstoffen gebruikt, (bouw)materialen hergebruikt en door minder emissies kan de biodiversiteit herstellen. We willen een reductie van 50% van de primaire

grondstoffen realiseren t.o.v. 2010, waarbij hernieuwbare grondstoffen optimaal worden benut en grondstoffen en producten geproduceerd worden door duurzame ondernemingen. We willen koploper blijven in het realiseren van een kringlooplandbouw, en werken aan de transitie in de hele keten om te komen tot een duurzaam voedselsysteem. Door hoogwaardig benutten van grondstoffen en recycling van reststromen zijn er minder emissies en creëren we ruimte voor meer biodiversiteit.

worden slimme oplossingen ontwikkeld want het stroomnet in onze regio zit ‘vol’. Naast energiebesparing ligt de focus op maximaal benutten van duurzaam opgewerkt energie met flexibele consumptie, opslag van energie en gebruik van alternatieve energiebronnen. Naast private oplossingen door huishoudens en industrie worden coöperatieve oplossingen ontwikkeld. Voor de warmtetransitie om de Achterhoek aardgasloos te maken, zorgen we voor duurzame alternatieven voor warmte, ook in lokale kernen.

Hoe gaan we dat doen?

• Besparen op grondstoffen In de bouw en infra, bij bedrijven en op bedrijvenparken is de inzet gericht op besparing van primaire grondstoffen. Daarvoor worden bedrijfsprocessen en producten getransformeerd. Bedrijven gebruiken zoveel mogelijk biogrondstoffen, bestaande (bouw)materialen worden hergebruikt en afval voorkomen. Onze sterke agrosector, innovatieve maak- en bouwbedrijven werken samen in de keten van productie, verwerking en toepassing van (lokaal geproduceerde) biobased materialen.

• Energievoorziening Voor een schone energievoorziening

• Koploper in kringlooplandbouw en een duurzaam voedselsysteem We versnellen de transitie naar kringlooplandbouw met een goed verdienmodel. De Achterhoek is koploper in de praktische ontwikkeling van duurzame oplossingen door intensieve samenwerking tussen de primaire sector, kennisinstel-

lingen, Achterhoekse bedrijven en overheden. De regio is een innovatie-ecosysteem, een field lab met de proefboerderij en satellieten bij boeren die pilots doen. Kennis wordt gedeeld in sterk verbonden regionale netwerken en bij samenwerking met Twente en andere regio’s. Er wordt doorlopend geëxperimenteerd en gewerkt aan opschaling van innovaties van bedrijfsniveau naar regiobrede toepassing. Dat heeft ook impact buiten onze regio. Duurzame productie wordt verbonden aan duurzame consumptie voor een groene en schone economie. Met alle schakels in de keten wordt het voedselsysteem verduurzaamd. In de regionale

agrofoodsector leiden korte toeleveringsketens tot reductie van transport en emissies. Burgers worden actief betrokken om een bewuste keuze te maken om duurzaam te consumeren. Met (agrarische) bedrijven worden nieuwe, circulaire verdienmodellen ontwikkeld en is er een goed toekomstperspectief voor boeren en ondernemers in de Achterhoek. Een randvoorwaarde voor de het realiseren van de ambities en doelen is het hebben van voldoende vakmensen. Samen met onderwijsinstellingen, ondernemers en overheden gaan we aan de slag om vakmensen op te leiden en mensen om of bij te scholen.

28

29

3.3 Leven lang gezonde Regio SDG 3 Goede gezondheid en welzijn

Thematafel Gezondste Regio • Vernieuwing De gezondheidszorg in de Achterhoek is van hoog niveau. Maar om voorbereid te zijn op de toekomst, waarbij er meer ouderen zijn en minder personeel, zullen we nog iets anders moeten doen. Het gezamenlijk opgestelde regiobeeld laat een forse groei zien van chronische aandoeningen, uitdagingen in de acute ouderenzorg en een toekomstige afname van beschikbare zorgmedewerkers en informele hulp. We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen zorg en welzijn, zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners kan toenemen. We streven ernaar dat mensen zo lang mogelijk zelf regie kunnen voeren over hun eigen gezondheid en zo lang mogelijk zelfstandig wonen. We werken hiervoor aan een integrale agenda met doelen voor de lange termijn. • Preventie en zorginnovatie We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie kunnen we een groot aantal ziektes voorkomen, waardoor minder ingrijpen nodig is. Door een gezonde leefstijl (gezonde voeding, niet roken, matig met alcohol en voldoende bewegen) in het dagelijks leven te integreren, zal op de lange termijn minder zorg (ingrepen, medicijnen, hulpmiddelen) nodig zijn.

SDG 8 Eerlijk werk en economische kansen SDG 11 Duurzame steden en gemeenschappen

Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. Denk aan zorg op afstand via computer of tablet en de ontwikkeling van een digitale, veilige en persoonlijke gezondheidsomgeving. Technologie maakt het langer thuis wonen en ontvangen van zorg aan huis steeds meer mogelijk. We willen werken vanuit een nieuwe visie op anders oud(er) worden en wonen en daarmee ook een andere kijk op de rol van het bestaande zorgaanbod. Voor de mensen die deels in staat zijn om zelfstandig te wonen, zoals mensen met een levenslange beperking, werken we geza-

menlijk aan de combinatie van wonen en zorg. Daarnaast werken we aan innovatie van het gezondheidssysteem, onder de noemer Achterhoek Gezond.

De meest kenmerkende SDG voor een leven lang gezonde regio is uiteraard SDG 3: gezondheidszorg voor iedereen; waarbij we met elkaar zorgen dat we alle inwoners betaalbare en tijdige zorg en ondersteuning op maat kunnen bieden. Daarvoor moeten we ook werken aan het tegengaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Daarvoor zijn de SDG’s 8 en 11 belangrijke voorwaarden: een gezonde economische regio en een gezonde leefomgeving. Dit sluit goed aan bij Achterhoek Gezond: de uitdagingen waar we voor staan in de zorg zijn alleen oplosbaar via andere domeinen, zoals leefomgeving, werk en meedoen voor alle inwoners van de Achterhoek.

Wat willen we bereiken? Achterhoekers zijn in 2030 samen langer gelukkig en gezond.

• Positieve gezondheid Het zogenoemde ‘prevent model’ geeft aan hoe we voor alle groepen binnen de samenleving preventie kunnen inzetten en welke resultaten hierdoor mogelijk

zijn. We zetten in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. De ‘gezondheidspiramide’ geeft een nieuwe visie op de organisatie rondom gezondheid en zorg. Het vertrekpunt is: voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een groot deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden. Extra aandacht gaat daarbij uit naar mensen met de grootste gezondheidsachterstand, zoals de

groep met een lage sociaaleconomische status. Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen. Dit is uitgewerkt in de Regiovisie ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’. In 2020 is er een regionaal Preventie Akkoord 2030 afgesloten met ruim 70 partners waarin naast thema’s als roken, alcohol en bewegen ook aandacht is voor meedoen en armoedebestrijding. Dit Preventie Akkoord is nauw verbonden met het regionaal Beweeg- en Sport Akkoord 2030.

30

Achterhoek Gezond: Principes om gezondheid duurzaam te organiseren De Achterhoek heeft te maken met vergrijzing én ontgroening. Inwoners zijn minder zelfredzaam, vaker laaggeletterd en minder digitaal vaardig. Inwoners hebben relatief veel chronische aandoeningen, mede veroorzaakt door leefstijlfactoren. In de toekomst zijn minder zorgprofessionals beschikbaar en de informele hulp en ‘noaberschap’ nemen af. Dit alles vraagt om een stap van nazorg naar voorzorg en om de inrichting van een toekomstbestendig zorglandschap.

31

Om gezondheid en zorg duurzaam te organiseren werken we met de principes van het Kavelmodel Achterhoek Gezond. Dat betekent dat we samenwerken aan meer gezondheid, kwaliteit van zorg, meer werkplezier van zorgprofessionals en minder (meer-)kosten. Dit doen we door ons als organisaties anders te organiseren, door toe te werken naar structurele financiering van gezondheidsinterventies en door het monitoren van het effect van deze interventies.

Hoe gaan we dat doen? We werken aan verbindingen tussen het zorgen voor de gevolgen van een aandoening (care), het genezen van een aandoening (cure) en het voorkomen

4. Smart Governance

van een aandoening (preventie), zodat een integrale aanpak ontstaat. Hierbij investeren we in de samenwerking tussen partijen en aanbieders die op verschillende plaatsen in de keten werken. Op deze wijze is het mogelijk kennis en middelen richting preventie te verschuiven. Vanuit ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond gaan we samen aan de slag en leren we om het echt anders te doen; meer gericht op gezondheid en samen met inwoners. Op regionaal niveau gaan we vanuit Achterhoek Gezond de randvoorwaarden gezamenlijk invullen: anders organiseren, financieren en monitoren. Door deze aanpak zijn we in staat om groots te denken en met kleine, concrete stappen ons doel te bereiken. En tevens om samen te leren en steeds verder te komen in de beweging naar meer gezondheid voor alle inwoners van De Achterhoek.

ring voor de gekozen constructie en er is een brede wens om de samenwerking volgens de ingezette lijn voort te zetten. Een belangrijke opbrengst van de samenwerkingsconstructie is dat het regionale denken in het algemeen is versterkt. In vergelijking tot andere regio’s zijn relatief veel projecten van de band gerold die passen bij de doelstellingen van de regio. Provincie en het Rijk vinden dat de Achterhoek zich met de drie-O samenwerking sterk positioneert en voor resultaten zorgt – een bestuursmodel, kortom, waar andere regio’s van kunnen leren. De nieuwe samenwerking in de Achterhoek dateert van september 2018. Ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid werken samen in de Achterhoek Raad, de Achterhoek Board en aan zes thematafels. Samen zijn we Achterhoek ambassadeurs. Deze samenwerking is ingericht om de opgaven waar de regio voor staat gezamenlijk op te pakken.

Unieke samenwerking Landelijk gezien is dit een unicum. Triple helix-constructies tussen overheid, ondernemers en kennisinstellingen zien we overal, maar de Achterhoek gaat veel verder: de samenwerking omvat ook maatschappelijke partners, als woningbouwcorporaties en zorginstellingen.

De Achterhoek heeft daarbij expliciet gekozen voor een nieuw ‘democratisch model’, waarin de gemeenten via de Achterhoek Raad aan de voorkant in gesprek gaan met de Achterhoek Board over de visie en het jaarlijkse uitvoeringsplan en hier een besluit over nemen. De thematafels gaan hiermee aan de slag door projecten te initiëren en uit te voeren om de regio als geheel verder te brengen. Deze nieuwe bestuurlijke samenwerking mag met recht ‘smart governance’ genoemd worden.

Evaluatie Uit de evaluatie die in 2020/2021 is gehouden, komt naar voren dat het ‘Achterhoekse model’ werkt. Raadsleden, Rijk en anderen geven een hoge waarde-

4.1 Achterhoek ambassadeurs; drie-O samenwerking De drie O-samenwerking in de Achterhoek is zoals hierboven aangegeven breder dan gebruikelijk in een economic board. In de Achterhoek Board én in de thematafels nemen naast onderwijs ook andere maatschappelijke organisaties (ziekenhuizen, zorgaanbieders, woningcorporaties etc.) deel. Daarmee is onze governance tevens te zien als een vorm van open innovatie: we delen kennis, maken gebruik van elkaars netwerken en leren van slimme oplossingen die onze partners aandragen, bedenken en toepassen. We hebben een open bestuurscultuur waarin we experimenteren en elkaars werelden

Achterhoekse samenwerking

32

respecteren, willen begrijpen en dichter bij elkaar brengen. En dat alles met één doel: de Achterhoek als geheel verder brengen.

Achterhoek Raad

Circulaire economie & Energietransitie

Doelen gesteld

Smart werken & Innovatie

uit de 7 gemeenten van de regio Achterhoek

Samen aan het stuur

Wat levert het op? Enkele wapenfeiten: • Succesvol in afspraken over cofinanciering met Rijk en provincie: Regio Deal, MKB Deal, Gebiedsopgavemiddelen, Volkshuisvestingsfonds; • Partners in de Achterhoek investeren fors in projecten; • Meer dan 80 lopende projecten vanuit alle drie O’s, er is veel uitvoeringskracht; • Rijk en provincie noemen de Achterhoek vaak als voorbeeld voor samenwerking en vragen ons voor bijdragen; • De Achterhoek is in beeld als regio om te experimenteren;

4.3 Monitoring

Thematafels

± 50 raadsleden

Daarnaast reikt de invloed van de Board verder dan gebruikelijk; er wordt in gezamenlijkheid besloten over de gehele breedte van de ruimtelijk economische agenda, over de richting die we kiezen en de visie die hieraan ten grondslag ligt. Zoals hiervoor gesteld, loopt de Achterhoek met deze nieuwe vorm van bestuurlijke samenwerking voorop in Nederland. Het ‘Achterhoekse model’ is vastgelegd in een gemeenschappelijke regeling. Publieke samenwerking en publiek-private samenwerking vinden in gelijkwaardigheid plaats.

33

Achterhoek Board

De Gezondste Regio Onderwijs & Arbeidsmarkt

Bestuur Regio Achterhoek

Wonen & Vastgoed

• We hebben een goed en breed beeld over de opgave (Achterhoek Monitor); • De governance wordt breed gewaardeerd en heeft in drie jaar een stevige positie veroverd,.

4.2 De Achterhoek Raad Gemeenteraadsleden hebben een prominente en proactieve rol in de samenwerking, waardoor het veelbesproken

Mobiliteit & Bereikbaarheid

‘regionale gat’ wordt afgedicht en er meer democratische controle is dan in andere regionale samenwerkingsverbanden. In de Achterhoek Raad kunnen alle fracties van de zeven gemeenten een vertegenwoordiger afvaardigen. De Achterhoek Raad geeft in een vroeg stadium richting aan de visie en stelt deze vast. Ook stelt ze jaarlijks het uitvoeringsplan vast. De Achterhoek komt minimaal drie keer per jaar bijeen. In deze vergaderingen wordt de Raad op inhoud meegenomen in de uitvoering. De Raad kan bijsturen door het indienen van moties en amendementen.

Achterhoek Raad

Om de visie te realiseren, heeft iedere thematafel in 2019 haar ambitie en doelen beschreven. Deze doelen zijn in 2022, waar nodig, aangescherpt evenals de indicatoren. De Visie 2030 blijft daarmee een flexibele agenda, die weliswaar richting en kaders geeft, maar waarbinnen ruimte is voor het inspelen op actuele ontwikkelingen op programmaniveau.

Borgen van resultaten In de eerste drie jaar (2019-2021) heeft de nieuwe samenwerkingsvorm al mooie resultaten opgeleverd. De regionale ontwikkeling als geheel lijkt er ook van te profiteren, hoewel het natuurlijk lastig is om een causale relatie tussen het gevoerde beleid en de resultaten te leggen. Zo is de arbeidsparticipatie in de Achterhoek gestegen naar 70,9 procent in 2020. Dat is 0,6 procentpunt hoger dan in 2019. Ook het Bruto Regionaal Product is gestegen, ook al laat de arbeidsproductiviteit nog een wisselend beeld zien. Ook gaven de Achterhoekers in 2020 de regio een mooie 8 voor leefbaarheid. Het blijft echter lastig om alle resultaten van onze inspanningen goed te kwantificeren. Bijvoorbeeld omdat externe invloeden grote impact hebben. Bovendien heeft het resultaat ook te maken met de opbouw van relaties en netwerken en heeft het een lange adem nodig (bijvoorbeeld de transitie van Achterhoek Gezond). Of omdat een

project maar een van de radertjes is om het doel te bereiken. Wel maken we met een doelenmatrix inzichtelijk aan welke doelen de projecten bijdragen, zodat we een beeld krijgen of alle doelen voldoende aandacht krijgen.

Achterhoek Monitor Met de Achterhoek Monitor meten we jaarlijks de belangrijkste indicatoren en voorzien we die van een uitgebreide en deskundige duiding door externen. Daarmee krijgen we jaarlijks - in één integrale monitor - zicht op hoe de Achterhoek ervoor staat, waar het goed gaat en waar bijsturing nodig is. Maar vooral biedt de monitor inzicht en inspiratie voor beleidsmakers, ondernemers en organisaties voor hun eigen processen. Niet voor alle gewenste indicatoren is er betrouwbare data voorhanden. Dat is een belemmering om alles goed te kunnen monitoren en blijft dan ook een punt van aandacht.

de Regio Deal-projecten bedraagt in de Achterhoek 73%, waarvan 34% wordt bijgedragen door ondernemers of maatschappelijke organisaties. Door deze hoge mate van cofinanciering kunnen we meer projecten uitvoeren. Voor de financiering van projecten die voortkomen uit deze visie, kijken we breed naar de verschillende mogelijkheden, zoals Rijksmiddelen (waaronder de Regio Deal, het Volkshuisvestingsfonds, Klimaatfonds en het Nationaal Programma Landelijk gebied), Europese fondsen als INTERREG en EFRO en nieuwe provinciale middelen. We zijn scherp op nieuwe financieringsmogelijkheden en zullen daar waar mogelijk op inzetten. Bijvoorbeeld door een propositie in te dienen voor de vierde tranche Regio Deal. Daarnaast beschikt Achterhoek ambassadeurs over een regionaal investeringsfonds. Bij de toetsing van de projecten wordt uitgegaan van minimaal 50% financiering door de indieners.

Achterhoek Panel Een of twee keer per jaar bevragen we ons panel van ongeveer 4.900 Achterhoekers. Zo komen we te weten wat onze inwoners belangrijk vinden en hoe we hier op kunnen inspelen.

4.4 Financiën De afgelopen jaren zijn projecten veelal in drie O-verband geïnitieerd en uitgevoerd. Het mooie is dat ook de financiering gezamenlijk gedragen wordt. Als voorbeeld: de cofinanciering voor

Besluitvorming over de projecten loopt via de thematafels, Achterhoek Board en het bestuur van Regio Achterhoek. De verantwoording is onderdeel van de regulieren P&C cyclus van Regio Achterhoek als juridische entiteit. De governance zelf (menskracht, huisvesting etc.) wordt voor het grootste deel gedragen door de zeven deelnemende gemeenten via een inwonerbijdrage. Ook provincie Gelderland levert hier een bijdrage aan.

35

Visie 2030

Achterhoek

Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit. Er is een duurzaam werk-, leer-, woon- en leefklimaat. Met gezonde inwoners en met oog voor de brede welvaart van de inwoners.

Slimme productieve regio

Goed bereikbare regio

In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in evenwicht.

In 2030 is de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en de agrosector verhoogd.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

• De urgente en omvangrijke opgaven in het landelijk gebied vragen om samenhang, verbinding en maatwerk. • We verbinden de opgaven in het landelijk gebied aan de ruimtelijk-economische agenda.

• Natuur-, klimaat- en waterdoelen gaan een belangrijke rol spelen in de ruimtelijke ontwikkeling van de Achterhoek.

doelen ambitie

In 2030 heeft de Achterhoek een sterke bloeiende en innovatieve economie, uitgaande van eigen kracht met een aantrekkelijke arbeidsmarkt.

Gebiedsgerichte aanpak voor ruimtelijke opgave

Breed gekwalificeerde regio

Duurzaam schone regio

Aantrekkelijke woonregio

Leven lang gezonde regio

In 2030 is er duurzaam, betrouwbaar en toegankelijk vervoer voor iedereen.

In 2030 wordt overgeschakeld naar hernieuwbare energie, worden minder primaire grondstoffen gebruikt, zijn emissies verminderd en is de biodiversiteit toegenomen.

In 2030 is de woningmarkt in kwalitatief en kwantitatief opzicht toekomstbestendig en evenwichtig.

Achterhoekers zijn in 2030 samen langer gelukkig en gezond.

Smart werken & Innovatie

Mobiliteit & Bereikbaarheid

Circulaire economie & Energietransitie

Wonen & Vastgoed

Gezondste regio

• De tekorten op de arbeidsmarkt zijn teruggedrongen. • Talenten van de beroepsbevolking zijn benut door betere aansluiting vervolgopleidingen op de vraag vanuit de arbeidsmarkt en door het verhogen van de flexibiliteit door een Leven Lang Ontwikkelen. • Een inclusieve arbeidsmarkt waarbij oog is voor de gehele beroepsbevolking en kansengelijkheid is toegenomen. • Grensoverschrijdende en bovenregionale samenwerking is toegenomen gericht op het oplossen van het tekort aan juist gekwalificeerde arbeidskrachten.

• De Achterhoek ontwikkelt en implementeert de productie van de toekomst door technologische innovatie. • De Achterhoek beschikt over inventief vakmanschap en de werknemers van de toekomst door sociale innovatie. • Gezamenlijke innovatie en crossovers tussen sectoren worden bevorderd. Het netwerk buiten onze regio wordt verder ontwikkeld. De Achterhoek is hét open innovatiesysteem van Nederland. • De Achterhoek draagt met haar innovatief vermogen bij aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. • De Achterhoek is dé stage- en afstudeerregio van Nederland.

• De CO2 uitstoot van het verkeer en vervoer is vermindert. • De infrastructuur is robuust en toegankelijk waardoor de bereikbaarheid van en in de Achterhoek is toegenomen. • Door de inzet van digitalisering en deelcultuur zijn er slimme vervoersvoorzieningen.

• De Achterhoek ontwikkelt en implementeert oplossingen voor energiebesparing, duurzame opwekking en om zelfvoorzienend te worden. • De agro foodsector is koploper in kringlooplandbouw door hoogwaardig benutten en gebruik van (bio)grondstoffen en biomassa en recycling van reststromen. • Bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties transformeren hun (bedrijfs)processen en gaan efficiënter om met (primaire) grondstoffen. • In de gebouwde omgeving en infrastructuur zijn (hernieuwbare) grondstoffen efficiënter benut, worden hergebruikt en de levensduur verlengd. • Broeikasgasemissies CO2 en stikstof zijn gereduceerd en dragen door innovaties bij aan toename van de biodiversiteit.

• De bestaande woningvoorraad is in 2030 meer toekomstbestendig (op duurzame wijze energiezuiniger gemaakt, deels afgekoppeld van gas en meer levensloopbestendig). • Er zijn voldoende nieuwe (betaalbare) woningen verantwoord en adaptief met zo veel mogelijk circulaire bouwmethoden toegevoegd. • In de periode 2023 – 2026 heeft een versnelling in de woningbouwproductie plaatsgevonden. • (Leegstaand) vastgoed is daar waar mogelijk getransformeerd naar wonen. • Er zijn innovatieve en duurzame manieren van wonen en bouwen ontwikkeld en gerealiseerd.

• Er is een betaalbaar en toegankelijk netwerk van zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten van hoge kwaliteit waar professionals met plezier werken. • De Achterhoek is de gezondste regio van Nederland door preventie en zorginnovatie, dit in samenhang met wonen, werken, leren en meedoen. • Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk voor hun gezondheid.

streefwaarden1

visie

34

1 In 2030 is het tekort aan vraag naar arbeidskrachten in de krapte sectoren teruggedrongen hiervoor ontwikkelen we ten minste 4 projecten. 2 De uitgaande arbeidspendel is met 10 % afgenomen. 3 20% van het tekort aan arbeidskrachten wordt van buiten de regio aangetrokken. 4 (Door)ontwikkeling van tenminste 4 activiteiten waarbij leerlingen t/m 14 jaar in aanraking komen met techniek/technologie en zorg. 5 Ontwikkeling 2 projecten ter bevordering van hybride docentschap binnen de krapte sectoren. 6 Er functioneert een netwerk van vrouwen in techniek. 7 Om-, her- en bijscholing van 2000 mensen naar of binnen kansrijke beroepen. 8 De arbeidsparticipatie is toegenomen naar 75%.

1 Een jaarlijkse groei van de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en agrosector, gemeten als toegevoegde waarde per medewerker per tijd. 2 Er zijn 35 kennisdeel- en businessclusters extra gevormd. 3 Er zijn 40 start ups en 20 scale ups begeleid inhet ecosysteem. 4 150 unieke bedrijven hebben slim werken en innovatie doorgevoerd. Gemeten door deelname aan projecten. 5 40% van de deelnemende studenten aan SmartHub/Innovatiehubs komt van buiten de Achterhoek met 10% internationale achtergrond.

1 Een daling van 60% van de CO2-uitstoot (t.o.v. 1990) veroorzaakt door verkeer en vervoer in de Achterhoek. 2 Een groei van het aantal laadpalen en toewerken naar een dekkend netwerk conform de prognoses van ElaadNL. 3 Een groei van het aantal duurzame modaliteiten in de Achterhoek. 4 Een verlaging van de gemiddelde filedruk / doorstroming van de A12, A18 en N18. 5 Een hogere klanttevredenheid van het openbaar vervoer in de Achterhoek. 6 Een groei van het aantal duurzame deelmodaliteiten en het toewerken naar een dekkend netwerk. 7 Een groei van het aantal (actieve) gebruikers deelvervoer en gebruikers van de GAON-app.

1. Regionaal wordt 40% duurzame energie opgewekt, en uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal. 2. Gebruik van primaire grondstoffen is t.o.v. 2010 met 50% verlaagd o.a. door toepassen van lokaal geproduceerde biogrondstoffen in bouw & infra. 3. Broeikasgasemissies door CO2 zijn teruggebracht met 60% (t.o.v. 1990) en emissies van stikstof en ammoniak zijn door kringlooplandbouw substantieel gedaald . 4. De biodiversiteit is toegenomen.

1. Het energielabel-niveau van de Achterhoekse woningvoorraad is verbeterd. 2. Het aandeel toekomstbestendige woningen in de woningvoorraad is toegenomen. 3. Er worden meer circulaire en biobased materialen toegepast in zowel nieuwbouw als verbouw. 4. Er zijn meer betaalbare woningen gerealiseerd (sociale huur, midden-huur en goedkope koop). 5. De regionale bouwproductie is toegenomen. 6. Het bereiken van een krapte-indicator die past bij een ontspannen woonmarkt. 7. De zoektijd in de huurmarkt is afgenomen.

1. De ervaren gezondheid van de Achterhoekers is toegenomen. 2. Achterhoekers scoren beter op de verschillende dimensies van positieve gezondheid. 3 De veerkracht en weerbaarheid van Achterhoekers is toegenomen. 4 De ervaren kwaliteit van zorg is verbeterd. 5 De totale kosten van zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten stijgen minder hard dan de huidige verwachting. 6 Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven of organisaties elders.

1

tov 2020 tenzij anders aangegeven

Eerste SDG-regio van Nederland

N.B.: de kwantificering van de streefwaarden is opgenomen in de Regionale Woonagenda 2023-2030. (Gereed eind 2022).

36

Colofon Uitgave van 8RHK ambassadeurs, september 2022. Vormgeving Frans Hesselink ontwerpbureau. Foto’s: Ilse Dekker, Tessa de Geus, Michèle Giebing, Ron Rensink, Carlo Stevering.

Raadhuisstraat 25 7001 EX Doetinchem +31 314 32 12 00 info@8rhk.nl www.8rhk.nl

37

1 Onderbouwing N18 t.b.v. Achterhoek Raad 26 september 2022.docx

Achterhoek Raad Bijlage Onderbouwing Board van Wijziging N18-passage in Achterhoek Visie 2030 Datum Agendapunt Onderwerp

1.

: 26 september 2022 :2 : Onderbouwing Board van Wijziging N18-passage Achterhoek Visie 2030

Inleiding voor Onderbouwing Board van Wijziging N18 Achterhoek Visie 2030 Dit document is door de Thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid (TT M&B) en de Achterhoek Board opgesteld om te dienen als onderbouwing van het voorstel: “Herijking Achterhoek Visie 2030” om de passage over de N18 in deze herijkte visie te wijzigen. In het “Memo Voortgang lobby N18”, welke op 23 mei jl. met de Achterhoek Raad is gedeeld, geeft de TT M&B aan dat het niet reëel is voor de regio om - zolang de N18 niet in de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) is opgenomen - een succesvolle lobby voor de realisatie van het gehele eindbeeld voor 2040 te voeren. Op basis van de laatste NMCA (2017) wordt de N18 tot 2040 namelijk niet als knelpunt beschouwd. De provincie Gelderland en de Rijksoverheid zijn wel bereid om met ons de bouwstenen te verkennen en uit te werken die bijdragen aan onze bereikbaarheidsdoelen. Om concrete vooruitgang te boeken en ervoor te zorgen dat verbeteringen op dit traject niet twintig jaar stil komen te liggen, is een hechte samenwerking met het Rijk en de provincie noodzakelijk. De Achterhoek Raad heeft in oktober 2020 ingestemd met het vastleggen van het gewenste eindbeeld (2x2, 100km p/u met ongelijkvloerse kruisingen) als stip op de horizon richting 2040.

En daarnaast tot 2030 te werken aan optimalisatie van de N18 volgens de functie die deze Rijksweg heeft voor de bereikbaarheid van wonen en werken in de Achterhoek. Voor dit gewenste eindbeeld zijn echter grote infrastructurele wijzigingen vereist die niet in afzonderlijke bouwstenen op te knippen zijn. Denk hierbij aan het moeten verleggen van een stuk van het tracé (met forse ruimtelijke consequenties) om te kunnen voldoen aan de 100km p/u norm. Dit houdt in dat we op de korte tot middellange termijn aanpassingen en investeringen zouden kunnen doen, dan wel lobbyen voor investeringen ten behoeve van het realiseren van het eindbeeld 2040, die vervolgens niet passen in datzelfde eindbeeld. We staan voor de keuze: of blijven lobbyen voor investeringen ten behoeve van het gewenste eindbeeld 2040, met het risico op stilstand. Of de lobby verleggen naar een inzet op verschillende maatregelen en bouwstenen die bijdragen aan betere doorstoom, veiligheid en reistijdwinst. Met de voorgestelde wijziging in de tekst van de Visie 2030 willen we voor dit laatste ruimte creëren, om niet in stilstand te vervallen. Onderstaand vindt u een uitleg van deze bouwstenen.

2.

Een nadere duiding van het begrip “Bouwstenen”: De Achterhoek Board wil u graag informeren over het begrip “bouwstenen” en enkele randvoorwaarden formuleren die een leidraad vormen voor de uitwerking van herinrichtingsmaatregelen van de N18. a) De doorontwikkeling van de N18 tot regionale doorstroomweg: De doelstelling die we hebben geformuleerd is de doorstroomsnelheid op de N18 te verhogen waardoor de reistijd tussen Varsseveld en Enschede wordt verkort. Bestemmingen binnen de Achterhoek kunnen hierdoor sneller worden bereikt en vanuit de Achterhoek neemt ook de

reistijd naar omliggende regio’s af. Een nadelig gevolg hiervan kan zijn dat (vracht)verkeer de N18 gebruikt als een interessant alternatief voor bovenregionaal vervoer. De verkeersbelasting neemt hierdoor toe terwijl de economische spin-off van deze vervoersstroom beperkt is. De centrale ontwerpopgave is daarom om de N18 door te ontwikkelen tot een regionale doorstroomweg die de ontsluiting van en naar de Achterhoek verbetert, maar niet voor (vracht)verkeer dat het slechts voor een snellere doorreis voor buiten de Achterhoek gebruikt. b) Een centrale rol voor de N18 in de verbetering van de OV-bereikbaarheid over de weg: De Achterhoek Visie 2030 stelt dat het in 2030 voor iedere inwoner van de Achterhoek mogelijk moet zijn op ieder moment van de dag (24/7) en op een zo duurzaam mogelijke wijze van A naar B te plannen, boeken, betalen en reizen. Momenteel wordt onder andere onderzocht op welke plekken binnen onze regio mobiliteitshubs kunnen worden ingericht. Hub-locaties zorgen ervoor dat aan de reiziger betere over- en opstapmogelijkheden wordt geboden met een groter en gevarieerder aanbod van duurzame en slimme vervoersmodaliteiten. Naast het reguliere OV zijn dit onder andere (elektrische) deelfietsen, elektrische deelauto’s en ritdelen. De buslijn Doetinchem-Enschede verloopt grotendeels al over het N18-tracé.

Door de N18 als Hoogwaardig Openbaar Vervoer busverbinding (HOV-verbinding) voor het traject Doetinchem-Enschede in te richten kan de N18 een belangrijke rol in de verbetering van de OV-bereikbaarheid binnen de Achterhoek en van en naar omliggende regio’s gaan vervullen. Door de opwaardering van de N18 tot HOV-verbinding te combineren met het inrichten van een aantal hub-locaties kunnen we onze mobiliteitsdoelstellingen op dit vlak realiseren. c) Verbetering verkeersveiligheid: We zetten bij de doorontwikkeling van de N18 in op verbetering van de verkeersveiligheid met als doel het verder reduceren van het aantal doden en gewonden als gevolg van ongevallen op het hoofdwegennet. Dit doen we door een gerichte aanpak van risicolocaties op een manier die past bij het gewenste eindbeeld (zie o.a. MeerVeilig3). Omdat onze lobby tot op heden enkel gericht is geweest op het gewenste eindbeeld 2040 hebben we verbeteringen aan de weg die een bijdrage leveren aan de verkeersveiligheid, maar niet in het oorspronkelijke eindbeeld passen, tot dusverre niet kunnen oppakken. Dit terwijl juist hier kansen liggen om de komende jaren aanpassingen aan de N18 te verrichten.

d) Inzet op behoud en waar mogelijk versterking van de leefbaarheid: Om de leefbaarheid en (economische)vitaliteit van de regio te borgen is het van belang om de omgeving van de N18 fijnmazig bereikbaar te houden en de milieubelasting (lucht en geluid) ten opzichte van leefgebieden te beperken. Doorsnijding van bestaande natuurgebieden en landschapselementen dient zo veel mogelijk te worden voorkomen. Door een gecombineerde uitvoering van herinrichtingsmaatregelen van de N18 met investeringen in duurzame (deel)mobiliteitsoplossingen (waaronder OV), investeringen in natuur- en landschap en in de opwek van duurzame energie, kunnen we integraal de opgaven op en rondom de N18 oppakken. Dit levert mogelijk nieuwe kansen ter verbetering van de bereikbaarheid van de regio op. 3.

Het voorstel: Een gebiedsgerichte integrale aanpak: De TT M&B en de Achterhoek Board hebben in de gesprekken met de provincie en het Rijk tot dusverre consequent ingezet op het gewenste eindbeeld 2040 met inrichtingsmaatregelen op basis van het beoogde 2x2 100km p/u, met ongelijkvloerse kruisingen. Helaas zonder concrete resultaten en ook tot in ieder geval 2040 zonder uitzicht op verbetering. Binnen de Achterhoek wordt de N18 nu al als een weg met de nodige problemen en uitdagingen ervaren. Knelpunten die wij de komende jaren willen oplossen en niet pas op langere termijn. Om

concrete stappen ter verbetering van de N18 uit te voeren, is een hechte samenwerking met het Rijk en de provincie Gelderland al op korte termijn noodzakelijk. De TT M&B en de Achterhoek Board willen hier vol op in zetten. Het voorstel is om met een gebiedsgerichte integrale aanpak te kiezen voor het uitwerken van bovengenoemde bouwstenen. We willen gezamenlijk - als regio, provincie en Rijk inrichtingsmaatregelen uitwerken om daadwerkelijk concrete verbeteringen op dit tracé te kunnen aanbrengen tot 2040. Om de concrete kansen die op de korte en middellange termijn ontstaan ter verbetering van de N18 zal de harde eis van het realiseren van 2x2, 100km p/u N18, met ongelijkvloerse kruisingen komen te vervallen. In het concept van de herijkte Visie 2030 is daarvoor onderstaande passage opgenomen. We willen de N18 blijven doorontwikkelen tot een regionale doorstroomweg met een goede ontsluiting van en naar (economische) kerngebieden binnen en buiten de regio. We willen verbeteringen aanbrengen die bijdragen aan doorstroming, verkeersveiligheid en tijdwinst, mede om daarmee op kortere termijn bestaande knelpunten op te lossen. Om onze regio toekomstbestendig te houden koppelen we deze doorontwikkeling nadrukkelijk aan onze woning- en arbeidsmarkt en doelstellingen op gebied van leefbaarheid.

Samen met de provincie Gelderland en de Rijksoverheid werken we de komende decennia aan een gebiedsgerichte integrale aanpak om dit te realiseren. Met een gebiedsgerichte integrale aanpak wordt de koppeling met de bovengenoemde bouwstenen bedoeld, maar ook een koppeling met de woningbouw, arbeidsmarkt en het natuurbeleid. Met deze brede scope wordt gewerkt aan de algemene opgave die voor ons ligt: het bereikbaar houden van de Achterhoek.

3 Proces en oriëntatie inhoud nieuwe Regio Deal aanvraag 1 Proces en inhoud nieuwe Regio Deal 2022.docx

Proces en oriëntatie op inhoud nieuwe Regio Deal 2022 t.b.v. Achterhoek Board 31 augustus 2022 Van: Joram van Donk, Daniël van der Donk, en Wilma Stortelder Voorstel: • • • •

Bespreken proces en oriëntatie op inhoud nieuwe Regio Deal; Nieuwe stuurgroep Regio Deal (voor de voorbereiding nieuwe aanvraag): provincie Gelderland, Mark Boumans, Mirjam Koster-Wentink, Koen Knufing, Otwin van Dijk (lobby); Ambtelijke ondersteuning: Saar Veneman, Joram van Donk (trekker aanvraag) , Daniël van der Donk; De Achterhoek Raad conform bijgevoegde memo informeren

Inleiding Op 1 juli is de Kamerbrief over de aanpak vierde Tranche Regio Deals verschenen (zie bijlage). Via dit memo bespreken we met de Board de belangrijkste aspecten uit de Kamerbrief, de daaruit volgende inhoudelijke oriëntatie en uitgangspunten voor de Achterhoek en het te doorlopen proces om tot een nieuwe aanvraag Regio Deal te komen. Belangrijke aspecten uit de Kamerbrief Financieel: aanvraag maximaal 40 miljoen Van de 900 miljoen euro die het kabinet voor de Regio Deals heeft gereserveerd komt in de vierde tranche 284 miljoen euro beschikbaar. Aanvragen moeten minimaal 5 miljoen en mogen maximaal 40 miljoen zijn. Daarnaast is een cofinanciering van 50% vanuit de regio het uitgangspunt. Inhoud: focus op brede welvaart Er is veel aandacht voor het begrip Brede Welvaart in de brief van de Regio Deals. Hierbij wordt vooral verwezen naar de definities die het PBL en de monitor Brede Welvaart die het CBS hiervoor hanteren. In de breedste zin vertaalt het ministerie dit als ‘het verbeteren van leven, wonen werken van inwoners en ondernemers’; en het ‘versterken van regionale kansen, sociale samenhang en kansengelijkheid’. Het ministerie vraagt scherpe keuzes te maken hoe brede welvaart te bevorderen op basis van helder beeld van regionale opgaven. Het welzijn van inwoners vormt hierin een belangrijk aspect.

Uitwerking: focus op monitoring, integraliteit, resultaten en samenwerking Het ministerie van BZK vraagt om het voorstel uit te werken aan de hand van een afwegingskader met vier aspecten: 1. 2. 3. 4.

Opgave Aanpak Financiële aspecten Organisatorische aspecten

1

Met betrekking tot dit afwegingskader verwacht het ministerie een goede onderbouwing op basis van bronnen (onderzoeken, monitoring) en de inzet van middelen helder af te stemmen op andere fondsen en instrumenten vanuit het Rijk (zoals bijvoorbeeld woningbouwimpuls en Nationaal Programma Landelijk Gebied). Daarnaast vraagt het ministerie specifiek om resultaten van de vorige Regio Deal goed te benoemen en een gedegen uitwerking te maken van de betrokkenheid van burgers, ondernemers, maatschappelijke organisaties en in het geval van regio’s aan de grens de samenwerking met buurlanden. Praktisch: deadline 15 november De Regio Deal is een specifieke Uitkering, dit geeft meer verantwoordingsverplichtingen en administratieve lasten. De aanvraag dient tussen de 4 en 10 pagina’s te zijn. Vóór 15 november moet de aanvraag binnen zijn via https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/regio-deals/regio-dealsvierde-tranche. Begin 2023 vindt besluitvorming plaats door het Rijk over toekenning. Medio 2023 worden de Deals Rijk-Regio gesloten. Uitgangspunten Achterhoek voor nieuwe Regio Deal Op basis van de Kamerbrief, het afwegingskader en de specifieke onderwerpen die de minister in de brief naar voren haalt hanteert de stuurgroep de volgende uitgangspunten voor de definitieve aanvraag: 1.

Opgave: Achterhoek Monitor en herijkte Visie 2030 Onze Achterhoek Monitor en de (herijkte) Visie 2030 geven samen een goed beeld van de opgaven en urgentie in de Achterhoek. Visie 2030: De nieuwe visie 2030 schetst het streefbeeld, de gewenste situatie waar we in de regio naartoe willen werken. De Achterhoek Monitor 2021/2022 schetst het beeld van de huidige situatie, aangevuld met nieuwe cijfers (zoals de arbeidskrachtanalyse en woonmonitor). Achterhoek Monitor: De nieuwe Achterhoek Monitor komt 8 december uit, daarvan zullen we al een aantal onderdelen meenemen. Dit geldt onder meer voor de CBS-analyse brede welvaart (wordt nu uitgevoerd in opdracht van de provincie Gelderland) en Brede Welvaart Index voor Achterhoek door Rabobank. Positieve ontwikkeling: Met betrekking tot de koppeling die de Achterhoek in haar opgave heeft gelegd met de SDG’s is het een positieve ontwikkeling dat het CBS de monitor Brede Welvaart deze zomer heeft aangepast naar een ‘Monitor Brede Welvaart en SDG’s’: https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/brede-welvaart/monitorbrede-welvaart-sustainable-development-goals-2022 2. Aanpak: SDG’s, landelijke opgaven en inwonerbetrokkenheid SDG’s: Per onderdeel leggen we de relatie met het verwachte positief effect op brede welvaart, waarbij we voor hier een nu, later en elders nadrukkelijk de koppeling leggen met de SDG’s.

Deze zijn ook van belang voor de samenhang tussen verschillende onderdelen en de integrale aanpak die we hanteren. Landelijke opgaven: Vanuit de resultaten van de huidige Regio Deal kunnen we goed aangeven wat we nodig achten van het Rijk naast financiële ondersteuning, op welke gebieden zij van toegevoegde waarde kunnen zijn 2

voor ons (en vice versa uiteraard). Onze toegevoegde waarden zetten we extra kracht bij door nadrukkelijk de koppeling te maken met de brede landelijke opgaven die spelen. Punt van aandacht: In de aanvraag moeten we duidelijk maken welke resultaten we boeken op de korte en de lange termijn boeken en hoe we de verschillende doelgroepen betrekken in aanpak, doel en effect. De inwoner zelf is hierbinnen een extra punt van aandacht (waarvoor we in ieder geval de resultaten van het Achterhoek Panel over brede welvaart zullen benutten). Via de thematafels en een klankbordsessie met stakeholders zullen we hier verder invulling aan geven. 3. Financiële aspecten: maximale inzet op 40 miljoen Maximale inzet op 40 miljoen: Met het oog op het succes van de huidige Regio Deal, met klinkende resultaten op zowel inhoudelijk en uitvoerend gebied als op de cofinanciering zetten we in op de maximale vraag van 40 miljoen. Conform de aanpak van de vorige deal zullen we de komende maanden benutten om cofinancieringsverklaringen te regelen. Succes huidige Regio Deal: Bijna alle doelen uit de huidige Regio Deal worden gehaald. In totaal 80 projecten waar de cofinanciering (ruim 70%) uiteindelijk fors hoger is dan de afgesproken 50% met het Rijk. De huidige Regio Deal heeft in de Achterhoek een dusdanig groot vliegwieleffect gehad dat dat er niet 40 maar bijna 70 miljoen is geïnvesteerd in projecten.

Punt van aandacht: In de aanvraag zullen we goed moeten aangeven hoe we de initiatieven ook structureel borgen na afloop van de Regio Deal zonder verdere middelen vanuit het Rijk. We zullen hiervoor ook succesvolle voorbeelden gebruiken vanuit de huidige deal. 4. Organisatorische aspecten: governance en samenwerking Governance: In de aanvraag zullen we nadrukkelijke het succes van onze governance structuur en de samenwerking vanuit 8RHK ambassadeurs goed voor het voetlicht brengen. Daarnaast geven we specifieke aandacht aan onze expertises op gebied van subsidies, financiën, monitoring en het Achterhoek Panel. Samenwerking (lange termijn en over de grens): In de aanvraag zullen we specifiek benadrukken hoe we als grensregio samenwerken met Duitsland, met andere regio’s en hoe we met alle betrokken partijen ook op de lange termijn ons blijven inspannen voor brede welvaart. Procesvoorstel voor te volgen tijdpad: ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

31 augustus: bespreken proces nieuwe Regio Deal in Achterhoek Board. Medio september, eerste overleg stuurgroep over inhoudelijke lijn voor de Regio Deal. 22 september bespreken proces en inhoud in algemeen bestuur 22 september voortgang bespreken in Achterhoek Board 26 september, informeren Achterhoek Raad over voorbereiden aanvraag (zie bijlage) Eerste helft oktober: contouren aanvraag gereed Eerste helft oktober: sparren met Rijk (BZK), Oost NL etc.

3

➢ Oktober: cofinancieringsverklaringen van partners (gemeenten, maatschappelijke organisaties, ondernemers en provincie) ➢ Half oktober: klankbordsessie organiseren met stakeholders (waaronder ook leden Achterhoek Raad) ➢ Half oktober stuurgroep Regio Deal ➢ 27 en 28 oktober bespreken conceptaanvraag in thematafels ➢ 29 oktober bespreken conceptaanvraag in Board ➢ 2 november bespreken conceptaanvraag in algemeen bestuur ➢ 3-10 november verwerken opmerkingen, afstemming met stuurgroep Regio Deal ➢ Uiterlijk 14 november indienen aanvraag ➢ 12 december informeren Achterhoek Raad over ingediende aanvraag

.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.

4

1 Informatieve memo nieuwe Regio Deal tbv Achterhoek Raad 26 sept 2022.docx

Achterhoek Raad Informatieve memo ‘Nieuwe Aanvraag Regio deal’ Aan Van Datum Agendapunt

: Achterhoek Raad : Achterhoek Board : 26 september 2022 :

Aanleiding Op 1 juli is de Kamerbrief over de aanpak vierde Tranche Regio Deals verschenen (zie bijlage). In deze brief geeft het ministerie van BZK aan dat van 15 juli tot 15 november er de mogelijkheid is om een nieuwe Regio Deal aanvraag in te dienen. De huidige Regio Deal van de Achterhoek loopt op 31 december 2022 af, waarbij de lopende Regio Deal projecten uiterlijk eind 2025 worden afgerond. Zoals aangegeven in de voortgangsrapportage - die u heeft ontvangen bij zomermail - zetten wij vanuit de Achterhoek alle middelen uit de huidige Deal succesvol weg. Vrijwel alle doelen uit de huidige Regio Deal worden binnen de looptijd behaald. Op voorhand werd een cofinancieringsbijdrage vanuit de Achterhoekse samenwerking van 20 miljoen euro verwacht, dat is uiteindelijk een bijdrage van bijna 50 miljoen euro geworden (ruim 70%). Met name de bijdrage vanuit ondernemers en maatschappelijke organisaties (samen goed voor 31%) is opvallend. Dit zijn mooie resultaten, maar tegelijkertijd staan we in onze regio nog voor grote uitdagingen. Onder andere op de arbeidsmarkt, de woningmarkt, zorg, mobiliteit en ons landelijk gebied. Opgaven die we integraal moeten aanpakken om de brede welvaart in onze regio en daarbuiten verder te verbeteren.

De uitdagingen waar we voor staan, de succesvolle resultaten en samenwerking vanuit de huidige Regio Deal zijn voor ons reden om een nieuwe aanvraag in te dienen. Met de klinkende resultaten in de huidige Regio Deal op zowel de uitvoering als op de cofinanciering zetten we in op de maximale bijdrage van het Rijk van 40 miljoen euro, waarbij de herijkte Achterhoek Visie 2030 als inhoudelijk kader zal dienen. In dit memo informeren we u over het proces dat we hiervoor zullen doorlopen. Toelichting op de voorwaarden vanuit het ministerie Financieel: aanvraag maximaal 40 miljoen Van de 900 miljoen euro die het kabinet voor de Regio Deals heeft gereserveerd komt in de vierde tranche 284 miljoen euro beschikbaar. Aanvragen moeten minimaal 5 miljoen en mogen maximaal 40 miljoen zijn. Daarnaast is een cofinanciering van 50% vanuit de regio het uitgangspunt. Dit betekent dat we als regio inzetten op een totale investering van minimaal 80 miljoen euro voor de komende periode.

1

Inhoud: focus op brede welvaart en grens Er is veel aandacht voor het begrip Brede Welvaart in de brief van de Regio Deals. Hierbij wordt vooral verwezen naar de definities die het PBL en de monitor Brede Welvaart die het CBS hiervoor hanteren. In de breedste zin vertaalt het ministerie dit als ‘het verbeteren van leven, wonen werken van inwoners en ondernemers’; en het ‘versterken van regionale kansen, sociale samenhang en kansengelijkheid’. Het ministerie vraagt scherpe keuzes te maken hoe brede welvaart te bevorderen op basis van helder beeld van regionale opgaven. Het welzijn van inwoners vormt hierin een belangrijk aspect. Bij deze nieuwe Regio Deal aanpak ligt ook nadrukkelijk een relatie met inzet voor regio’s aan de grens. Denk hierbij aan het gezamenlijk op te trekken met Duitsland en waar nuttig gebruik te maken van inzet van de daarvoor beschikbare subsidies (zoals Interreg). Uitwerking: afwegingskader Het ministerie vraagt om het voorstel uit te werken aan de hand van een afwegingskader met vier aspecten: Opgave, Aanpak, Financiële aspecten, Organisatorische aspecten. Praktisch: deadline 15 november De Regio Deal is een specifieke Uitkering, dit geeft meer verantwoordingsverplichtingen en administratieve lasten. De aanvraag dient tussen de 4 en 10 pagina’s te zijn. Vóór 15 november moet de aanvraag ingediend zijn.

Begin 2023 vindt besluitvorming plaats door het Rijk over toekenning. Medio 2023 worden de Deals Rijk-Regio gesloten. Proces om te komen tot een aanvraag Inleiding Vanuit de Achterhoek Board en het algemeen bestuur is een stuurgroep geformeerd die verantwoordelijk is voor het indienen van de aanvraag. Deze stuurgroep wordt ondersteund door een projectgroep vanuit de Regio. Uitwerking afwegingskader Met betrekking tot het afwegingskader verwacht het ministerie voor de opgave een goede onderbouwing op basis van bronnen (onderzoeken, monitoring voor de huidige situatie) en streefdoelen. Daarnaast vraagt het ministerie specifiek om resultaten van de vorige Regio Deal goed te benoemen en een gedegen uitwerking te maken van de betrokkenheid van burgers, ondernemers, maatschappelijke organisaties en in het geval van regio’s aan de grens de samenwerking met buurlanden. Belangrijke onderliggende documenten waarmee we de opgave en organisatorische aspecten goed kunnen beschrijven en onderbouwen zijn: ➢ ➢ ➢ ➢

De herijkte Visie2030 De Achterhoek Monitor 2021/2022 De resultaten van het Achterhoek Panel over brede welvaart (zie bijlage) Voortgangsrapporten/eindrapportage (begin 2023) huidige Regio Deal

Voor wat betreft de aanpak en financiële aspecten zal de stuurgroep de komende weken nog het nodige werk verrichten. Het gaat dan vooral om invulling geven aan de specifieke opgaven en doelgroepen waar we ons op richten, welke concrete resultaten dit oplevert en hoe dit bijdraagt aan brede welvaart (en dit op termijn structureel geborgd kan worden. Financieel zal goed onderbouwd en uitgewerkt moeten worden wat de financiële bijdrage is vanuit de verschillende partijen uit de regio en hoe de Regio Deal middelen zich verhouden tot andere nationale en/of Europese fondsen die we (willen) inzetten. 2

Proces ➢ Eerste helft oktober: contouren aanvraag gereed ➢ Eerste helft oktober: sparren met Rijk (BZK), Oost NL etc. ➢ Oktober: cofinancieringsverklaringen van partners (gemeenten, maatschappelijke organisaties, ondernemers en provincie) ➢ Half oktober: klankbordsessie organiseren met stakeholders, waarbij ook u als Achterhoek Raad wordt uitgenodigd en gelegenheid heeft om input te geven ➢ Half oktober stuurgroep Regio Deal ➢ 27 en 28 oktober bespreken conceptaanvraag in thematafels ➢ 29 oktober bespreken conceptaanvraag in Board ➢ 2 november bespreken conceptaanvraag in algemeen bestuur ➢ 3-10 november verwerken opmerkingen, afstemming met stuurgroep Regio Deal ➢ Uiterlijk 14 november indienen aanvraag ➢ 12 december informeren Achterhoek Raad over ingediende aanvraag

.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.

3

1 Kamerbrief over aanpak vierde tranche Regio Deals.pdf

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Postbus 20018

Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag

2500 EA DEN HAAG

Kenmerk 2022-0000358621 Uw kenmerk

Datum

1 juli 2022

Betreft

Aanpak vierde tranche Regio Deals

We staan in Nederland met elkaar voor grote opgaven, bijvoorbeeld op het gebied van wonen, kansengelijkheid, klimaat, bestaanszekerheid, gezondheid, onderwijs, natuur en biodiversiteit, en veiligheid. Opgaven, die in elke regio anders tot uiting komen. Elke regio is immers uniek, heeft een eigen verhaal, identiteit en kansen. Het is belangrijk om oog te hebben voor de specifieke opgaven en ontwikkelmogelijkheden per gebied en om de ontwikkeling van stad en landelijk gebied in samenhang te beschouwen. Daarvoor zijn stad, regio en Rijk samen verantwoordelijk, omdat ze bij het oplossen van deze vraagstukken ook afhankelijk van elkaar zijn.1 Waar de ene regio kampt met krapte op de woningmarkt, staat in de andere regio het voorzieningenniveau onder druk. Volgens de Atlas van Afgehaakt Nederland is er sprake van geografische verschillen, waarbij bepaalde groepen mensen en bepaalde plekken meer kansen en ontwikkelingsmogelijkheden hebben en beter vertegenwoordigd worden in de politiek en samenleving. Dat terwijl inwoners zouden moeten ervaren dat elke regio telt. Daarom stelt het kabinet €900 miljoen beschikbaar om de komende jaren weer nieuwe Regio Deals af te sluiten. In mijn brief van 15 april jl. schetste ik de contouren voor de nieuw af te sluiten Regio Deals en het beoogde proces op hoofdlijnen.