adviesmemo def-gecomprimeerd
Tekst van het document
MEMO Datum
: 22 augustus 2022
Van
: Niek Reinders
Aan
: college
Afdeling
: Directie
Zaaknummer
: 50769-2022
Onderwerp
: AB-vergadering Regio Achterhoek van 22 september 2022
Op 22 september 2022 vindt de volgende vergadering plaats van het Algemeen Bestuur (AB) van de gemeenschappelijke regeling Regio Achterhoek. Hierbij ontvangt u een samenvatting van de geagendeerde voorstellen en bespreekstukken, en ons commentaar en advies daarbij. Conceptagenda 1. Opening en mededelingen 2. Concept Achterhoek Visie 2030 3. Proces en oriëntatie inhoud nieuwe Regio Deal aanvraag 4. Lobby 5. Auditverslag archiefinspectie 2021 6. Toetreding boardleden tot Smarthub bestuur 7. Projecten 8. Verslagen van de vergaderingen van 6 en 8 juli 2022 9. Toelichting voortgang en resultaten Onverwachte Hoek (A. vd Werff) 10. Rondvraag en belangrijke data ad 1. Opening en mededelingen Geen opmerkingen. ad 2. Concept Achterhoek Visie 2030 Ter kennisname is bij dit agendapunt de herijkte Achterhoek Visie 2030 aangeboden aan het AB. De herijkte visie is een coproductie van de Achterhoek Board en de thematafels en kan als zodanig een 3Oresultaat genoemd worden. De conceptvisie bouwt voort op de voorgaande visie, en hierin worden nu ook de sustainable development goals en het begrip brede welvaart sterk benadrukt. Thematisch is de visie nog altijd opgebouwd uit de 3 hoofdprogramma’s Smart Economy, Smart Living en Smart Governance.
In elk van de drie programma wordt helder aangegeven waar de ambities liggen, wat de doelen zijn en waar de regio zich op wil gaan richten om die te behalen. In de conceptvisie is het eerdere gewenste eindbeeld voor de N18 in 2040 losgelaten. In dat eindbeeld was er nog sprake van inrichtingsmaatregelen voor een 2x2-baans weg van 100 km/u met ongelijkvloerse kruisingen. In plaats daarvan stelt de Achterhoek Board nu voor om de focus ten aanzien van de N18 te verleggen naar het optimaliseren van de doorstroming, het vergroten van de verkeersveiligheid, het behalen van tijdswinst, en daarmee het verbeteren van de bereikbaarheid van de Achterhoek. De Achterhoek Board stelt in de bijgevoegde onderbouwing dat de ingezette lobby onvoldoende geleid heeft tot concrete resultaten, en dat er ook geen andere opstelling van het Rijk en de provincie verwacht wordt tot in ieder geval 2040. Bij agendapunt 4 Lobby zit een reactie van de minister van Infrastructuur en Waterstaat die dit lijken te bevestigen. Vasthouden aan het eerdere eindbeeld wordt door de Achterhoek Board daarom als onrealistisch en onverstandig geacht. Daarmee zien we een scherpe discrepantie tussen enerzijds de inzet die de regio volgens de Board in de toekomst zou moeten plegen ten aanzien van de N18, en het besluit van de Achterhoek Raad daarover en het vastgestelde coalitieprogramma 2022-2026
39179-2022:174038
dat dezelfde ambitie uitstraalt. Het is daarom nog de vraag in hoeverre dit nieuwe standpunt van de Achterhoek Board op politieke steun kan rekenen binnen de gehele Achterhoek Raad. ad 3. Proces en oriëntatie inhoud nieuwe Regio Deal aanvraag Met het oog op de vierde tranche van de Regio Deal wordt het AB nader geïnformeerd over het proces en de inhoud voor de propositie die de regio wil indienen bij het Rijk. Uit de bijgevoegde memo komt naar voren dat de regio, net als bij de voorgaande Regio Deal, inzet op een maximale bijdrage van het Rijk. Qua inhoud wordt er aansluiting gezocht bij de herijkte Achterhoek Visie 2030, de Achterhoek Monitor 2021/2022, de resultaten van het Achterhoek Panel over brede welvaart, en de voortgangsrapporten en eindrapportage van de huidige Regio Deal. Het AB en de Achterhoek Raad worden tevens geïnformeerd over de te volgen planning voor de aanvraag. Hieruit komt naar voren dat het tijdspad strak is en zeer nauw luistert. Reeds op 14 november a.s. moet de regio een aanvraag indienen. De tijd voor gemeenten om input te leveren voor de aanvraag, en invloed uit te oefenen op de gewenste contouren daarvan, lijkt daarmee beperkt, ook al zijn indirect de thematafels aangehaakt. Daarnaast zijn er nog vragen over de financiële consequenties van de aanvraag.
Reeds in oktober wordt van de betrokken partners, waaronder de gemeenten, namelijk verlangd dat zij cofinancieringsverklaringen overhandigen, en daarmee (financieel) commitment tonen. De hoogte van de gevraagde cofinanciering is echter nog onduidelijk: dit wordt pas volgend jaar duidelijk. Wij stellen daarom voor dat dit besproken wordt in de AB-vergadering. ad 4. Lobby De lobbygerelateerde zaken en activiteiten zijn samengevat in het voorstel, daarom willen wij graag daarnaar verwijzen. Qua inhoudelijke onderwerpen wordt de stand van zaken van de lobby richting de Regio Deal, de European Week of Regions and Cities (Open Days), de N18, en de Sustainable Development Goals kort belicht. ad 5. Auditverslag archiefinspectie 2021 De streekarchivaris heeft verslag uitgebracht over het toezicht op de informatiehuishouding van 8RHK ambassadeurs. Daaruit zijn enkele aandachtspunten en aanbevelingen gekomen, met name over de procedure digitale vernietiging, het feit dat het overzicht van archiefwaardige archiefsystemen niet als zodanig aanwezig is en het feit dat er geen samenhangend overzicht van informatie objecten, processen en informatiesystemen aanwezig is. De streekarchivaris adviseert om een procedure vernietiging digitale archief bescheiden vast te stellen en te implementeren. Het DB geeft aan dit op te pakken. ad 6.
Toetreding boardleden tot Smarthub-bestuur (raadsvoorstel) Aan het AB wordt voorgesteld om akkoord te gaan met een ontwerpbesluit om leden van de Achterhoek Board toe te laten treden tot het bestuur van de stichting SmartHub, en daarvoor de gemeenteraden te verzoeken eventuele zienswijzen daarop kenbaar te maken. Zie voor een toelichting op het project bijgevoegde projectvoorstel. De stichting acht intensieve samenwerking tussen de stichting en de Achterhoek Board van cruciaal belang voor haar effectiviteit, met name omdat er een sterke link is met de doelen vanuit de Achterhoek Board (en thematafels). Daarom is de wens ontstaan om structureel twee boardleden af te vaardigen in het bestuur van de stichting SmartHub. Het AB kan hier echter alleen toe besluiten, als de raden van de deelnemende gemeenten een ontwerpbesluit is toegezonden en in de gelegenheid zijn gesteld hun wensen en bedenkingen ter kennis van het algemeen bestuur te brengen. ad 9. Projectaanvragen Regio Deal, investeringsfonds en gebiedsopgave Achterhoek Het AB wordt voorgesteld om akkoord te gaan met het project ‘Ondersteuning van ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond’ en hiervoor de gevraagde bijdrage uit het Investeringsfonds zijnde € 80.000 beschikbaar te stellen.
Het AB wordt daarnaast gevraagd om akkoord te gaan met het project ‘Digivaardige Achterhoekers’, en ook hiervoor een bijdrage beschikbaar te stellen vanuit het Investeringsfonds, te weten € 109.917. Ten slotte wordt het AB, vooruitlopend op de besluitvorming door het DB over het toekennen van cofinanciering, gevraagd om kennis te nemen van een viertal ingediende projecten. Het gaat hier om de projecten ‘Additive manufacturing regio Achterhoek’, ‘Samen Biobased Bouwen’, ‘Startup in Residence’ en ‘Ontwikkeling concept halvering stikstofemissie melkstal’. De Achterhoek Board heeft op 31 augustus een positief advies afgegeven over de zes projecten.
39179-2022:174038
2
Hieronder geven wij kort weer wat de doelen van deze projecten zijn volgens de beoordelingsformulieren. Voor de volledige projectaanvragen en beoordelingsformulieren verwijzen wij verder naar de bijlage. 1. Ondersteuning van ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond “Onder auspiciën van Achterhoek Gezond vindt er in de Achterhoek een transformatie plaats van zorg naar gezondheid. Het is belangrijk om in beeld te brengen wat deze transformatie vraagt van uitvoeringspartners die gewend zijn te werken vanuit één van beide perspectieven. Waar lopen zij tegenaan op het moment dat zij binnen hun project of interventie anders willen monitoren, organiseren en financieren om zo gezondheid voorop te stellen? De ontwikkelplekken gaan hier een antwoord op geven. De ontwikkelplekken delen hun ervaringen via Achterhoek Gezond. Zo kunnen ook andere partners in en buiten de Achterhoek ervan leren. De resultaten worden verwerkt in de middellange termijnvisie van Achterhoek Gezond.” 2. Digivaardige Achterhoekers “Volwassen Achterhoekers krijgen meer eigen regie door het vergroten van hun digitale vaardigheden en kunnen daarmee goed deel blijven nemen aan de samenleving en het arbeidsproces” 3. Additive manufacturing regio Achterhoek “Het project kent een viertal doelen: 1. Experimenteren en kennis opdoen; 2. Kennisdelen onder bedrijven en ervaringen delen; 3.
Leerlijn in het onderwijs, huidige studenten en zittend personeel (LLO); 4. Aansluiting zoeken bij/samenwerken met 3D metaalprintproject in Bocholt” 4. Samen Biobased Bouwen “Het project is gericht op de verwerking van biologische vezels en/of reststromen tot biobased bouwproducten voor duurzame renovatie van woningen in de Achterhoek. Daarvoor gaan partijen vanuit de agrarische sector, maak- en bouwindustrie en woningbouwcoöperatie een ketensamenwerking aan en ontwikkelen gezamenlijk een fieldlab in 2 jaar.” 5. Startup in Residence “StartUp in Residence biedt een omgeving waarin overheden en innovatieve startups samenwerken om de innovatiekracht van overheden te vergroten en maatschappelijke uitdagingen op te lossen.” 6. Ontwikkeling concept halvering stikstofemissie melkstal “Ontwikkelen van een algemeen toepasbaar concept voor het halveren van de NH3-stikstofemissies uit Achterhoekse melkveestallen, bestaande uit pakket (innovatieve) sensoren, bewustwording bij boeren en verbeterd stalmanagement dat leidt tot reductie van stikstofemissies.”
Project
positief advies Achterhoek Board?
Cofinancieringsbijdragen Regio Deal investeringsgemeenten fonds (algemeen)
provincie
specifiek: Oost Gelre
Ondersteuning van ontwikkelplekken van 31-8 Achterhoek Gezond
€
-
€
-
€
80.000
€
-
€
-
Digivaardige Achterhoekers
31-8
€
750.000
€
1.988.541
€
109.917
€
-
€
-
Additive manufacturing regio Achterhoek
31-8
€
133.929
€
133.929
€
-
€
-
€
-
Samen Biobased Bouwen
31-8
€
264.392
€
264.392
€
-
€
-
€
-
Startup in Residence
31-8
€
160.000
€
160.000
€
-
€
-
€
-
Ontwikkeling concept halvering 31-8 stikstofemissie melkstal
€
109.805
€
109.805
€
-
€
-
€
-
39179-2022:174038
3
Bundel - Algemeen Bestuur van 22 september 2022
1 2
Opening en mededelingen M. Boumans is verhinderd. Concept Achterhoek Visie 2030 1. Kennis nemen van de concept Achterhoek Visie 2030 en de onderbouwing N18. 2. De visie -na vaststelling in de Achterhoek Raad- te laten vertalen in het Duits en de Duitslandcoördinatoren vragen samen met de portefeuillehouder hierover een bijeenkomst met onze Duitse partners te organiseren. Voorstel concept Achterhoek Visie 2030.docx CONCEPT Achterhoek visie 2030.pdf Onderbouwing N18 t.b.v. Achterhoek Raad 26 september 2022.docx
3
Proces en oriëntatie inhoud nieuwe Regio Deal aanvraag Op 31 augustus heeft de Board het proces en oriëntatie inhoud nieuwe Regio Deal vastgesteld. De Achterhoek Raad wordt hier 26 september over geïnformeerd. Het voorstel voor de Board, de memo aan de Achterhoek Raad en de Kamerbrief zijn ter informatie bijgevoegd. Op 15 september is de eerste stuurgroep vergadering. Hierover zal mondeling teruggekoppeld worden. Proces en inhoud nieuwe Regio Deal 2022.docx Informatieve memo nieuwe Regio Deal tbv Achterhoek Raad 26 sept 2022.docx Kamerbrief over aanpak vierde tranche Regio Deals.pdf
4
Lobby • Kennisnemen van onderstaande lobby gerelateerde zaken en activiteiten. Memo lobby 21 september.docx Antwoord op vragen van het lid Koerhuis over het bericht ‘Vierbaans N18 waar 100 km mag worden gereden blijft staan als piketpaal’.doc Suggesties workshops EWRC 2022.pdf
5
Auditverslag archiefinspectie 2021 Instemmen met: - Toezending van het auditverslag aan de interbestuurlijk toezichthouder archieven - Instemmen met beschreven aanpak/verbeterplan n.a.v. de audit Voorstel reactie audit archiefinpecteur.docx Brief Errfgoedcentrum auditverslag 2021.pdf Bijlage bij brief Erfgoedcentrum (audit 2021 bevindingen).pdf
6
Toetreding boardleden tot Smarthub bestuur (raadsvoorstel) - Akkoord gaan met het ontwerpbesluit om Boardleden te laten toetreden tot het bestuur van de Stichting Smarthub. - De gemeenteraden in de gelegenheid stellen hun zienswijze in te dienen conform bijgevoegde aanbiedingsbrief en raadsvoorstel (bijlage 2 en 3) Voorstel Toetreding Boardleden tot Smarthub bestuur.docx Bijlage 1 - Aanvraagformulier project smarthub 2.0.docx (reeds goedgekeurd) Bijlage 2 - (Concept)Raadsvoorstel toetreden Boardleden tot SmartHub bestuur.docx Bijlage 3 - Aanbiedingsbrief raden Toetreding Boardleden tot SmartHub bestuur.docx Bijlage 4 - Visiedocument Stichting SmartHub.pdf
7
Projecten 1. Akkoord gaan met het project Ondersteuning van ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond en hiervoor de gevraagde bijdrage uit het investeringsfonds zijnde € 80.000,-- beschikbaar te stellen. 2. Akkoord gaan met het project Digivaardige Achterhoekers en hiervoor de gevraagde bijdrage uit het investeringsfonds zijnde € 109.917,-- beschikbaar te stellen. 3. Kennisnemen van de vier projecten Additive manufacturing regio Achterhoek, Samen Biobased Bouwen, Startup in Residence en Ontwikkeling concept halvering stikstofemissie melkstal Ter informatie is het projectenoverzicht per september toegevoegd. Voorstel projecten.docx Aanvraagformulier ontwikkelplekken Achterhoek Gezond.docx
Rapport van bevindingen ontwikkeliplekken Achterhoek Gezond.docx Aanvraagformulier Digivaardige Achterhoekers.pdf Rapport van bevindingen Digivaardige Achterhoekers.docx Aanvraagformulier Addditive Manufacturing.pdf Rapport van bevindingen Addditive Manufacturing.docx Aanvraagformulier project Samen Biobased Bouwen.pdf Rapport van bevindingen Samen Biobased Bouwen.docx Aanvraagformulier StartUp in Residence.pdf Rapport van bevindingen StartUp in Residence.docx Aanvraagformulier halvering stikstofemissie melkstal.pdf Rapport van bevindingen halvering stikstofemissie.docx projectenoverzicht september 2022 definitief.pdf 8
Verslagen van de vergaderingen van 6 en 8 juli 2022 Vaststellen van de verslagen. Verslag_Algemeen_Bestuur_6_juli_2022.docx Verslag_Algemeen_Bestuur_8 juli.docx
9 10
Toelichting voortgang en resultaten Onverwachte Hoek (A. vd Werff) Rondvraag en belangrijke data 26 september Achterhoek Raad 30 september 2022: GRENZHOPPERS-Netzwerktreffen/netwerkbijeenkomst in Stadtlohn 6 oktober bestuurlijke bijeenkomst Samen voor gebiedsuitwerking (organisatie provincie 9.00 - 13.00 uur DRU, Ulft) Zie bijlage. Najaar werkbezoek minister Bruins Slot aan de Achterhoek en Twente (GROS) 8 december middag Derde congres Achterhoek Monitor 14 december (13.00 – 14.00) werkbezoek van Justitie en Veiligheid (Regio Deal) Brief aan Gelderse gemeenten waterschappen regiobesturen 12 juli 2022.pdf
2 Concept Achterhoek Visie 2030 1 Voorstel concept Achterhoek Visie 2030.docx
ALGEMEEN BESTUUR
Vergadering d.d. Agendapunt Onderwerp Portefeuillehouder
: 22 september 2022 :2 : Concept Achterhoek Visie 2030 : de heer M. Boumans
Voorstel 1. Kennis nemen van de concept Achterhoek Visie 2030 en de onderbouwing N18. 2. De visie -na vaststelling in de Achterhoek Raad- te laten vertalen in het Duits en de Duitslandcoördinatoren vragen samen met de portefeuillehouder hierover een bijeenkomst met onze Duitse partners te organiseren. Toelichting In de afgelopen maanden heeft de Achterhoek Board samen met de thematafels de visie herijkt. De gemeenten hebben via de thematafels hun inbreng kunnen leveren. De teksten zoals opgenomen voor de verschillende thema’s zijn door de thematafels geaccordeerd. De concept Visie ligt 26 september voor in de Achterhoek Raad. Op 23 mei is de Achterhoek Raad al geïnformeerd over de herijking. Na behandeling in de Achterhoek Raad, zal de visie definitief worden gemaakt.
Procedure: Board: 31 augustus 2022 DB d.d.:
Vervolgactie: communicatie: Mededeling beslissing aan:
Nadere informatie bij: Wilma Stortelder
Bijlagen: Meegezonden: Concept Visie en onderbouwing N18 Ter inzage: Plaats van inzage:
Consequenties: Financieel: neutraal Personeel: nee
Tel.nr.: 0314-321242
1
1 CONCEPT Achterhoek visie 2030.pdf
Achterhoek Visie 2030 Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit
Co nc ep t
Kern van de
2
3
Inhoud
Voorwoord De Achterhoek is een uniek gebied waar
Development Goals en zijn we de eerste SDG-
duurzaam werk-, leer-, woon- en leefklimaat.
alle ingrediënten aanwezig zijn om in brede
regio van Nederland.
Waar inwoners kansen krijgen zichzelf te
Voorwoord
2
1. Vertrekpunt 1.1 De wereld om ons heen 1.2 De Achterhoek in de wereld 1.3 Wat willen we bereiken?
4 4
welvaart te leven, te delen en te ontwikkelen. Sterke waarden zijn onze prachtige woon- en
We werken integraal aan onze opgaven en
campagne Onverwachte Hoek zorgen we dat
6 12
werkomgeving, de bloeiende en innovatieve
ambities vanuit zes verschillende thema’s.
steeds meer mensen hiervoor de Achterhoek
economie en een cultuur van samenwerken en
Deze thema’s staan niet los van elkaar, maar
weten te vinden.
2. Smart Economy 2.1 Slimme productieve regio 2.2 Breed gekwalificeerde regio 2.3 Goed bereikbare regio
14 14 16 20
vertrouwen. Innoveren en experimenteren: we
beïnvloeden elkaar, grijpen op elkaar in en
zijn er niet alleen goed in, het hoort bij ons.
dragen in gezamenlijkheid bij aan brede
We presenteren onze Achterhoek Visie met
welvaart.
trots aan iedereen die zich met hart en ziel
3. Smart Living 3.1 Aantrekkelijke woonregio 3.2 Duurzaam schone regio 3.3 Leven lang gezonde Regio
22 22 26 28
Dit laten we ook zien met onze unieke
We richten ons daarbij niet alleen op
inzet voor de Achterhoek. Met de ambitie
samenwerking, waarin maatschappelijke
technische, maar ook op sociale en
om onze unieke regio over de volle breedte
organisaties, ondernemers en overheden
maatschappelijke innovatie. Ook constateren
verder tot bloei te brengen.
4. Smart Governance 4.1 Achterhoek Ambassadeurs; drie-O samenwerking 4.2 De Achterhoek Raad 4.3 Monitoring 4.4 Financiën
31
samen de koers bepalen. In een open
we dat stad en landelijk gebied steeds
bestuurscultuur en met respect voor elkaar
meer verbonden raken met elkaar. De
31 32 33 33
benutten we elkaars netwerk en leren we
opgaven in het landelijk gebied en de grote
Namens alle
van elkaar. Met één gezamenlijk doel: de
ruimtelijke opgaven die we in Nederland
Achterhoek
Achterhoek als geheel verder brengen
en de Achterhoek hebben, vragen om een
ambassadeurs
Bijlage: doelenboom
34
ontwikkelen en gezond te leven. Met onze
goede afweging, balans en samenwerking Vanuit onze eigen kracht willen we deze
om de gewenste ontwikkelingen op de juiste
Mark Boumans
waarden niet alleen koesteren, maar waar
plaatsen tot stand te brengen.
september 2022
dat kan en nodig is ook versterken. In onze ambities en doelen leggen we hiervoor
Nederland heeft met de Achterhoek een regio
nadrukkelijk de verbinding met de Sustainable
waar alles samenkomt: een aantrekkelijk en
4
5
1. Vertrekpunt
1.1 De wereld om ons heen De Achterhoek staat niet op zichzelf. De regio functioneert binnen een dynamisch speelveld. Op die wereld om ons heen hebben we geen invloed, maar ze beïnvloedt wel onze ambities. De manier waarop mensen wonen, werken, leren en leven verandert steeds sneller. Digitalisering, robotisering en toenemende onzekerheden in de wereldmarkt leiden tot versnelling, herindeling van processen en veranderende businessmodellen bij onze bedrijven en organisaties. Een tijdige reactie van de Achterhoek op de technologische veranderingen is noodzakelijk om mee te kunnen blijven doen. Die ontwikkelingen vragen ook
om een andere benadering voor het aantrekken en vasthouden van werknemers. Het succes van technologische innovatie hangt in toenemende mate af van ‘sociale innovatie’, nieuwe manieren om het werk te organiseren bij zowel bedrijven, overheden als andere organisaties. Naast de technologische opgaven zijn er andere uitdagingen waar we als Achterhoek een antwoord op moeten zien te vinden. Denk aan de klimaatverandering, het natuurlijk systeem van bodem en water dat tegen zijn grenzen aanloopt, de vergrijzing en ontgroening van de bevolking. Maar ook aan de opkomst van een generatie die deels andere waarden heeft, zoals een andere blik op werken en recreëren en de wens
tot flexibilisering. Uiteindelijk hangen de ontwikkeling van de Achterhoekse economie en het behouden van een aantrekkelijk woon- en werkklimaat af van de inzet van de Achterhoekers en van hen die dat willen worden. De Achterhoek moet mensen binden, niet alleen degenen binnen de regio die geen passend werk hebben, maar ook arbeidskrachten van buiten de regio. In de Achterhoek is deze uitdaging door de demografische ontwikkelingen (ontgroening en vergrijzing) nog groter dan op andere plaatsen in ons land. Zo verwachten we op termijn nog grotere tekorten aan gekwalificeerde mensen als we daar nu niet voldoende op anticiperen. D’ran!
Sustainable Development Goals (SDG’s) Waar het begrip Brede Welvaart vaak als veelomvattend en weinig concreet wordt gezien, bieden de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s of Sustainable Development Goals) van de Verenigde Naties meer richting, focus en concrete aanknopingspunten. Het uitgangspunt van de SDG’s is dat iedere
organisatie, of het nu een overheid, maatschappelijke organisatie of een bedrijf is, kan bijdragen aan een betere toekomst voor de mensheid. Daarbij is het belangrijk dat organisaties zich richten op doelen die binnen hun eigen invloedsfeer liggen. De SDG’s zijn 17 doelen om de wereld in 2030 en daarna toekomstbestendig te houden. Ze gaan over doelen dichtbij en ver weg. Ze zijn samen met Brede Welvaart een goed navigatiesysteem om onze toekomst in te richten. Dat kan alleen door samen te werken.
Achterhoek eerste SDG-regio Als eerste SDG-regio in Nederland geeft de Achterhoek op verschillende niveaus invulling aan de SDG’s. We faciliteren en stimuleren ondernemers, lokale overheden, onderwijs en maatschappelijk middenveld via onze unieke netwerk-
structuur in de regio om met de SDG’s aan de slag te gaan. Overigens kan daarbij vaak aangesloten worden bij initiatieven die Achterhoekse bedrijven en organisaties zelf al nemen op het gebied van duurzame ontwikkeling. Zoals meer oog voor circulair produceren, inclusiviteit op de werkvloer en iets terugdoen voor de lokale gemeenschap. Vanuit de regionale samenwerking leggen we de focus op en geven we invulling aan de volgende vijf SDG’s: SDG 17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken SDG 8 Eerlijk werk en economische kansen
SDG 9 Industrie, innovatie en infrastructuur SDG 11 Duurzame steden en gemeenschappen SDG 12 Verantwoorde consumptie en productie Het eerste doel geeft aan dat we in de Achterhoek geloven in de kracht van samenwerking. De andere vier doelen gaan over onze ambities op het gebied van wonen, werken en bereikbaarheid. Ook geven de doelen aan dat we duurzame ontwikkeling bevorderen, zorgdragen voor gelijke kansen en gelijke toegang tot voorzieningen voor iedereen. En tenslotte, dat we tot een eerlijke, innovatieve en circulaire economie in de Achterhoek willen komen.
Specifieke SDG’s De Thematafels maken -voor zover relevant- een doorvertaling van deze vier overkoepelende SDG’s, maar hebben ook specifieke SDG’s benoemd waaraan zij bijdragen. Een overzicht hiervan geeft de Doelenboom, zie pagina 34.
6
7
1.2 De Achterhoek in de wereld
Meerdere identiteiten De Achterhoek heeft van oudsher een sterke identiteit: veel inwoners hebben een regionale binding en hechten aan symbolen daarvan zoals de vriendengroep, het landschap en – sinds enkele jaren – een eigen vlag. Deze primaire identiteit is lokaal georiënteerd, redelijk gesloten, stabiel en naar binnen gericht. Met de versterkte regionale samenwerking in de Achterhoek brengen we een secundaire vorm van identiteit in: regionaal, open, gericht op verandering en naar buiten gericht. Deze identiteit heeft meer oog voor verschillen en is toekomstgericht. Door de combinatie van deze twee identiteitselementen combineert het Achterhoek het beste van twee werelden.
Trots op de regio, blik op de wereld De context waarbinnen de Achterhoek zich ontwikkelt, is turbulent en uitdagend. Dat geldt niet alleen voor wereldwijde en nationale ontwikkelingen, maar ook voor de positie van de regio in OostNederland. Tegelijkertijd liggen er ook tal van kansen. Brede Welvaart Brede welvaart wordt omschreven als het welzijn van inwoners in brede zin. Het betreft alles wat mensen van waarde vinden. Dit wordt breed opgevat: het gaat bijvoorbeeld om het kunnen voorzien in het levensonderhoud, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontplooiing en sociale contacten, maar ook om zaken waar om ideologische redenen waarde aan wordt gehecht zoals het behoud van biodiversiteit of rechten voor groepen inwoners waar iemand zelf niet toebehoort. Bron: Inzichten uit het PBL-onderzoeksprogramma ‘Regio Deals voor brede welvaart, 2019-2022’ Het begrip brede welvaart is nog volop in ontwikkeling en wordt door het CBS ook verbonden met de SDG’s. De Achterhoek scoort goed op brede welvaart. En dat willen graag zo houden. Bron: Achterhoek Monitor: www.achterhoekmonitor.nl
Weliswaar speelt een groot deel van het dagelijks leven van de inwoners zich binnen de Achterhoek af; er zijn ook sterke verbindingen met omliggende regio’s. Denk daarbij aan contacten met kennisinstellingen, zoals Saxion Hogeschool, de Hogeschool Arnhem Nijmegen, de drie universiteiten die Oost-Nederland rijk is en de Hochschulen net over de grens. Maar ook de (circulaire) economie en arbeidsmarkt stoppen niet bij de grens. Er zijn flink wat innovatieve en exporterende ondernemingen in de Achterhoek gevestigd. En vanwege de sterke lokale worteling zullen deze bedrijven, die soms wereldwijd actief zijn, niet zomaar
vertrekken. Deze binding heeft ongetwijfeld te maken met de specifieke regionale cultuur en mentaliteit die er ook voor zorgt dat Achterhoekers na een verblijf in binnen- of buitenland weer terug willen komen. Blijkbaar geldt voor hen het credo ‘Wie de wereld thuis vindt, voelt zich thuis in de wereld’. Dat is ook wat we graag willen: een gemêleerde bevolking die de economie een impuls blijft geven door de kwaliteiten van de regio te koppelen aan mondiale trends en ontwikkelingen. Dat is het mooie van de Achterhoek: trots op de eigen regio gaat er hand in hand met een open blik op de rest van de wereld.
Innovatie en samenwerking: cruciaal De Achterhoek is een open, innovatieve en veerkrachtige regio. Die veerkracht kwam duidelijk naar voren tijdens de coronacrisis: de regionale economie heeft zich enorm snel hersteld na de crisis, zo blijkt uit de Achterhoek Monitor 2021/2022. Voor de toekomst zijn er voor de Achterhoek dan ook tal van mogelijkheden om het gebied verder te integreren in wereldwijde netwerken. De Achterhoek vormt steeds meer een open innovatiesysteem. Open in de betekenis van kennisdelen, toegankelijk voor elke
onderneming en nauwe, branche-overstijgende samenwerkingen. Een goed onderwijsecosysteem is hiervoor een randvoorwaarde. De toonaangevende kennisinstellingen in de Achterhoek en haar omgeving bieden een uitstekende uitgangspositie om de samenwerking ten behoeve van innovatie te verstevigen en te versnellen. De Achterhoek heeft nichebedrijven die spelers zijn op de wereldmarkt en hecht vanouds veel belang aan innovatie. Dat de regio innovatief is, blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat ze in de top drie van Nederlandse regio’s staat voor wat betreft het aantal octrooien. Wat in de Achterhoek al op opvallend veel plekken gebeurt en door-
lopend wordt gestimuleerd is ‘innoveren met een missie’: met hun producten en diensten bieden bedrijven oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatadaptatie, vergrijzing, voedselzekerheid en veiligheid. Hetzelfde geldt voor ons onderwijs waar door slim en gedurfd samen te werken het onderwijs met elan wordt vernieuwd. Neem daarbij de prachtige omgeving en de krachtige dorpen en de conclusie kan alleen maar zijn dat alle randvoorwaarden voor verdere ontwikkeling aanwezig zijn.
8
Open innovatiesysteem met potentie De Achterhoekse samenleving is kennisen techniekgedreven en de toenemende digitalisering versterkt dat nog eens. Dit heeft geleid tot tal van originele initiatieven en een uniek systeem van samenwerkingsvormen rondom innovatie en productontwikkeling. Deze open innovatiebenadering vanuit de technische industrie sluit aan bij de Achterhoekse innovatieve maakindustrie. De uitbouw van dit open innovatiesysteem in de Achterhoek is en blijft cruciaal naar 2030 toe. Waar de Achterhoek hoog scoort op samenwerking en vertrouwen, is het de uitdaging om contacten en netwerken met kennisinstellingen uit omliggende
9
regio’s nog beter op een flexibele en doelgerichte wijze te organiseren. Dat vraagt om investeringen en goede samenwerking via Oost NL en de Strategische Innovatie Investerings agenda van Oost-Nederland. Door gezamenlijk te investeren vanuit de Kracht van Oost kan het open innovatiesysteem in de Achterhoek een belangrijke bijdrage leveren aan een schone economie (circulaire productie, kringlooplandbouw) en een gezonde bevolking (preventie en zorginnovatie), maar ook verdere stappen zetten op het gebied van wonen (duurzaam (ver-)bouwen en ontwikkelen van nieuwe woon- en bouwvormen) en mobiliteit (nieuwe vervoersconcepten, elektrificatie).
Leren zonder Grenzen
Verbinden over de grenzen heen De potentie van de Achterhoek kan alleen ten volle worden benut als we over onze grenzen heen durven te kijken. Niet alleen van het eigen bedrijf of instelling, maar ook over de grenzen van onze regio. De kansen liggen er volop. In Twente, maar ook richting Arnhem, Nijmegen en Wageningen. Bijvoorbeeld in de samenwerking met en tussen de onderwijsinstellingen, de technologische innovatie in bedrijven en de landbouw en door oog te hebben voor de aanwezige talenten en arbeidskrachten in andere regio’s. Onze ligging aan de grens kunnen we meer benutten, door de ‘halve cirkel’ rond te maken en ons bestaande Daily Urban System te vergroten. Dit doet zich bijvoorbeeld voor bij de huidige krapte op de arbeidsmarkt, waarbij het van belang is om samen met Duitse partners de arbeidsmobiliteit in de grensregio te vergroten en een 360-graden arbeidsmarkt vorm te geven. Op die manier maken we meer gebruik van grensoverschrijdende agglomeratievoordelen. Het spreken van elkaars buurtaal, Leren zonder Grenzen, de samenwerking met de Westfälische Hochschule in Bocholt en 3D metaal printen zijn al mooie voorbeelden waaraan we werken. Het Grenzhoppers-netwerk vormt de basis van waaruit de samenwerking tussen ondernemers, gemeenten en onderwijsinstellingen gestalte krijgt. We zijn als Achterhoek onderdeel van OostNederland, maar ook van de EUREGIO en
Euregio Rijn-Waal. Juist op het gebied van maatschappelijke vraagstukken binnen de domeinen veiligheid, klimaat en bereikbaarheid is het noodzakelijk om gezamenlijk met partners over de grens op te trekken. Het versterken van de grensoverschrijdende governancestructuur helpt daarbij om de ontwikkelkansen van de regio verder te verzilveren. In de afgelopen kabinetsperiode zijn hiertoe met het vaststellen van de Grenslandagenda en de jaarlijkse Grenslandconferenties al eerste concrete stappen gezet, waarvan ook de Achterhoek sterk kan profiteren. Ook voor de komende jaren zet het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties sterk in op een
gebiedsgerichte aanpak in regio’s aan de grens, onder meer via de Regio Deals. Daarnaast bieden Europese subsidieprogramma’s zoals EFRO en Interreg VI volop kansen voor samenwerkingsprojecten die bijdragen aan het verminderen van de barrièrewerking van de grens voor inwoners en organisaties en het vergoten van het innovatiepotentieel van het bedrijfsleven. Met het verbeteren van vervoerverbindingen over de grens, waardoor bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en andere maatschappelijke voorzieningen makkelijker bereikbaar zijn, wordt de Achterhoek als grensregio ook sociaaleconomisch verder versterkt. Bij het verder aangaan van relaties met buurregio’s denken we in eerste
instantie ‘van buiten naar binnen’: wat hebben wij anderen te bieden? Zo biedt de Achterhoek letterlijk en figuurlijk de ruimte om te experimenteren; wij nodigen Europa, het Rijk, de provincie en andere partijen uit om daarvan gebruik te maken.
Trend en traditie gaan hand in hand De voortgaande digitalisering biedt kansen voor de Achterhoekse dorpen: dankzij toegang tot de ‘global village’ kunnen ze in een krachtig netwerk opereren en als motor voor initiatieven fungeren en dat alles in een prettige en rustige omgeving met veel groen. Die omgevingskwaliteiten worden steeds belangrijker: onderzoek laat zien dat
10
buitenlucht, natuur en groen de productiviteit van mensen verhoogt en de stress verlaagt. In Japan zijn er bijvoorbeeld al bedrijven die juist in dorpen werkplekken creëren zodat medewerkers zich kunnen concentreren op een klus of nieuwe ideeën kunnen bedenken. En tijdens de coronacrisis hebben veel bedrijven en werknemers de voordelen van het thuiswerken ontdekt, wat de noodzaak van wonen dicht bij het werk minder relevant maakt. Dat biedt kansen voor de landschappelijk aantrekkelijke Achterhoek. De Achterhoek heeft alles in huis om de dorpen een nieuwe rol te geven in de economie, als locaties waar trend en traditie en eigentijds wonen en werken hand in hand gaan.
11
Stad en landelijk gebied sterker verbonden dan ooit Naast dorpen heeft de Achterhoek twee centra met regionale voorzieningen die voor de hele Achterhoek van belang zijn: Doetinchem en Winterswijk. Maar ook Bocholt, Zutphen, Arnhem en Enschede liggen in de buurt. De verbinding tussen stad en landelijk gebied is sterker dan ooit. De stad is aan het ‘verlandelijken’ met meer aandacht voor groen, stadslandbouw en streekproducten, terwijl de dorpen ‘verstedelijken’ dankzij snelle internetverbindingen, nieuwe woon-werkvormen en slim vervoer. Door die vervagende grenzen wordt het klassieke onderscheid tussen de stad en het buitengebied minder relevant. Vanuit
regionaal perspectief is het woon- en leefklimaat dan ook een stuk gevarieerder en gemengder dan vaak wordt aangenomen.
Naar een integraal ruimtelijk toekomstperspectief De maatschappelijke opgaven waar we voor staan zijn groot en urgent. De complexe opgaven die we hebben rond klimaat, waterkwaliteit, droogte, energietransitie, biodiversiteit, de transitie van de landbouw naar kringlooplandbouw en het oplossen van het tekort aan passende woningen hebben ruimte nodig, maar er is onvoldoende ruimte beschikbaar. Dit vraagt om innovatieve oplossingen. Het Rijk neemt de regie terug op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Duidelijk is dat de draagkracht van ons natuurlijk systeem haar grenzen heeft bereikt en overschreden. Dit confronteert ons de komende jaren met uitdagende doelen op het gebied van stikstof, natuur, waterkwantiteit en -kwaliteit en rondom klimaat. Deze doelen zullen een grote impact hebben op de ruimtelijke inrichting van de Achterhoek en de verandering in het landelijk gebied. En tegelijkertijd willen we verbindingen leggen tussen wonen, mobiliteit en arbeidsmarkt, zodat we ons leef-, woonen werkklimaat optimaal faciliteren. Dus prettig wonen en werken in een toekomstbestendig landschap. Dit betekent dat we ruimtelijke keuzes moeten maken de komende jaren.
De Achterhoek heeft de ambitie om een ruimtelijk toekomstperspectief uit te werken om meer te kunnen sturen op (ruimtelijke) kwaliteit. Een perspectief dat houvast biedt om te kunnen groeien in kwaliteit en een kader biedt om verdere invulling te geven aan de ruimtelijke ontwikkeling van de Achterhoek. Het is zoeken naar verantwoorde ruimtelijke kaders die aansluiten bij de natuurlijke structuur. Keuzes die het geheel van economie, infrastructuur, woningbouw, landbouw, natuur en recreatie raken. Met een goede balans tussen bovenregionaal, regionaal en lokaal. Dit raak zowel steden, dorpen als het buitengebied en kan alleen in samenhang goed worden vormgegeven.
Verder werken aan de ‘geluksregio’ Achterhoek De nadruk die steeds meer mensen leggen op de kwaliteit van leven en de leefomgeving is van belang voor de Achterhoek. De generaties geboren na 1990 denken vaak anders over werk en streven naar een andere werk-privébalans. Het gaat hen minder om een baan met prestige en om het verdienen van veel geld. Juist werk waarin je je kunt ontplooien en werk dat bijdraagt aan een persoonlijk of maatschappelijk doel wordt gewaardeerd. Deze ontwikkeling brengt met zich mee dat bedrijven de komende periode actief moeten inzetten en samenwerken op het werven en behouden van mensen, waarbij ze kunnen leren van koplopers
Transitie van het landelijke gebied De opgaven in het landelijk gebied zijn de laatste jaren in urgentie en omvang toegenomen. Denk hierbij aan de droogte van de afgelopen jaren die van invloed is op de landbouw en de natuur en de stikstofproblematiek in relatie tot woningbouw en mobiliteit. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) zal de komende jaren voor een transitie in het landelijk gebied gaan zorgen. De Europese doelen op het gebied van natuur (VHR), water (KRW) en klimaat (klimaat- akkoord) zullen een grote rol gaan spelen in de gebiedsprocessen in de Achterhoek. Niet alles kan en niet alles kan overal. De transitie van het landelijk gebied geven we dan ook een plek in ons ruimtelijk toekomstperspectief. We verbinden de transitie van het landelijk gebied tot een vitaal, leefbaar en toekomstbestendig platteland met de ruimtelijk-economische agenda.
die ‘werkgeluk’ als expliciet doel hebben geformuleerd. Arbeidsvoorwaarden die jongere generaties aanspreken, worden een belangrijke concurrentiefactor. Hierin kunnen extra mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling
een plek krijgen. Voor de Achterhoek is dit bovendien van groot economisch belang; ziekteverzuim omlaag, betekent arbeidsproductiviteit omhoog. Bedrijven die personeel willen aantrekken en houden, zullen moeten inzetten op flexibele vormen van wonen en werken. In deze transitie van ‘geld’ naar ‘geluk’ heeft de Achterhoek een goede uitgangspositie. Dankzij de aantrekkelijke omgeving, ‘korte lijntjes’ en menselijke maat heeft de regio de nodige ingrediënten voor geluk in huis. Dat vertaalt zich ook de in de cijfers: uit de Achterhoek Monitor blijkt dat de Achterhoek met een gemiddeld cijfer van 7,6 de gelukkigste regio van Gelderland is. En omdat veel bedrijven in de Achterhoek innoveren met een maatschappelijke missie en oog hebben voor inclusiviteit, liggen er ook kansen om meer personeel te trekken dat juist op zoek is naar werk dat de wereld een beetje beter maakt en tot een gelukkiger plek voor iedereen.
12
13
1.3 Wat willen we bereiken?
Opgave
Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit
De Achterhoek is een economisch krachtige en innovatieve grensregio met een sterke samenwerkingscultuur. Jaarlijks meten we in de Achterhoek Monitor hoe de Achterhoek ervoor staat. We schakelen gezamenlijk continu op nieuwe cijfers en inzichten. In de afgelopen jaren zijn het opleidingsniveau en de arbeidsproductiviteit toegenomen. De krapte op de arbeidsmarkt en woningmarkt neemt echter ook toe. De Achterhoek scoort goed op Brede Welvaart, de inwoners geven de leefbaarheid een 8 en de Achterhoekers zijn met een 7,6 als gemiddeld cijfer gelukkiger dan de gemiddelde Gelderlander. Om deze mooie score te handhaven in een wereld die snel verandert, staan we voor een aantal stevige opgaven. Enkele daarvan op een rij: • De beroepsbevolking neemt hier veel sneller af dan elders, omdat er relatief veel mensen met pensioen gaan. Gemiddeld komen we jaarlijks 1.500 – 2.000 arbeidskrachten tekort. Deze zullen we uit het ‘ongekende talent’ binnen de regio moeten halen en/of van buiten de Achterhoek moeten aantrekken. • Er is sprake van een sterk groeiende druk op de woningmarkt. De eerder verwachte bevolkingsafname lijkt sinds 2020 om te slaan naar een groei. Een oplopend migratiesaldo met meer instroom
In 2030 heeft de Achterhoek een nog sterker bloeiende en innovatieve economie, uitgaande van eigen kracht en met een aantrekkelijke arbeidsmarkt. Er is een duurzaam werk-, leer-, woon- en leefklimaat. Met gezonde inwoners. De Achterhoek staat voor flinke opgaven, maar blijft desondanks groeien in kwaliteit. Om deze visie te concretiseren zijn zes streefbeelden geformuleerd voor de Achterhoek die passen in de sterke combinatie van ‘smart economy’ en ‘smart living’:
• Slimme productieve regio • Breed gekwalificeerde regio • Goed bereikbare regio • Duurzaam schone regio • Aantrekkelijke woonregio • Leven lang gezonde regio
Uiteraard is er tussen de zes regionale streefbeelden moeilijk een harde grens aan te geven, ze hangen met elkaar samen. Een slimme productieve regio heeft bijvoorbeeld de breed gekwalificeerde en leven lang gezonde regio nodig. Een goed bereikbare regio is voorwaarde voor groei en zo zijn er meer verbindingen. De zes streefbeelden sluiten aan bij de zes thema’s en laten zich als volgt omschrijven:
• De slimme productieve regio richt zich op de regio als open innovatiesysteem, waarbij het gaat om economische én sociale innovatie. • De breed gekwalificeerde regio richt zich op de beschikbaarheid van de juiste kwaliteiten op de arbeidsmarkt en het benutten van talenten. Hierbij hoort ook een inclusieve arbeidsmarkt en een goed werkend onderwijsecosysteem. • De goed bereikbare regio richt zich op duurzame en slimme mobiliteitsoplossingen voor alle vervoersmodaliteiten, en het op een innovatieve wijze verbinden en integreren hiervan.
• De duurzaam schone regio gaat over de energietransitie, het hoogwaardig benutten van zo veel mogelijk hernieuwbare grondstoffen en het sluiten van de kringloop in de agrofood en bouwen infrasector. • De aantrekkelijke woonregio gaat over duurzame en passende woningen en de ontwikkeling van innovatieve bouw- en woonvormen die passen in de landschappelijk fraaie omgeving. • De leven lang gezonde regio werkt aan het langer gezond blijven van mensen, thuis en op het werk, door preventie en zorginnovatie.
vanuit het westen van het land is hiervan de oorzaak. Toch blijven de prognoses dat na 2031 het aantal huishoudens in de Achterhoek gaat afnemen. Daarnaast vraagt de noodzaak voor het aantrekken van arbeidskrachten om een extra woningaanbod. Deze ontwikkelingen vereisen een gecontroleerde aanpak van de regionale woonmarkt: op korte termijn zullen tekorten moeten worden opgeheven, tegelijkertijd is er een uitdaging om toekomstige leegstand te voorkomen. • De huidige woningvoorraad is onvoldoende toekomstbestendig. Investeringen voor het meer energiezuinig, levensloopbestendig en warmtetransitie-gereed maken van deze voorraad vragen om een enorme inspanning en afstemming tussen partijen in de regio. • De bereikbaarheid van de Achterhoekse bedrijven en voorzieningen is matig tot slecht, zeker voor niet-automobilisten. Er zijn slimme en duurzame mobiliteitsoplossingen nodig om ‘vervoersarmoede’ te verminderen en ook om nieuwe arbeidskrachten aan te trekken. • De transitie naar circulaire landbouw en een duurzaam voedselsysteem in balans met de natuur en de omgeving. We werken aan de opgaven van waterkwaliteit, bodem, klimaat en biodiversiteit. Dit vraagt om oplossingen
voor onder andere vrijkomende agrarische bebouwing – erven die hun functie hebben verloren – en vooral een toekomstperspectief voor (jonge) boeren. • De Achterhoek heeft te maken met vergrijzing én ontgroening. Inwoners zijn minder zelfredzaam, vaker laaggeletterd en minder digitaal vaardig. Inwoners hebben relatief veel chronische aandoeningen, mede veroorzaakt door leefstijlfactoren. In de toekomst zijn minder zorgprofessionals beschikbaar en de informele hulp en ‘naoberschap’ nemen af. Dit alles vraagt om een stap van nazorg naar voorzorg en om de inrichting van een toekomstbestendig zorglandschap.
Naast deze zes regionale thema’s werkt de Achterhoek ook op andere thema’s regionaal samen. Bijvoorbeeld rondom de vrijetijdseconomie. Vooralsnog is dit geen onderdeel van de Visie 2030. De komende periode gebruiken we om een nauwere vervlechting te verkennen. In de volgende hoofdstukken vindt u een uitwerking van de ambitie en doelstellingen en de aanpak voor de overkoepelende visie ‘ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit’.
14
15
2. Smart Economy
Hoe gaan we dat doen? Dit helpt onze regio stabiel en flexibel te houden. SDG 8 geldt dan ook als een uitgangspunt om onze doelen te bereiken. Met ons open innovatiesysteem en door in te zetten op een inclusieve en duurzame economie, stimuleren we innovatie en sluiten we aan bij SDG 9 en 12.
Kortom: Door onze culturele waarden en het gedachtegoed van het open innovatiesysteem hebben wij de ingrediënten in huis om toekomstbestendig te blijven en door te ontwikkelen.
Wat willen we bereiken?
Wat gaat de Achterhoeker merken van de Visie 2030? • Economie bloeit • Voldoende arbeidskrachten en werkgelegenheid voor iedereen • Goede scholing beschikbaar
2.1 Slimme productieve regio Thematafel Smart Werken & Innovatie • Met innovatie waarde creëren Technologische ontwikkelingen vragen om nieuwe organisatie- en verdienmodellen. Digitalisering en robotisering veranderen onze leef-,
leer- en werkomgeving. Om de vergrijzende en ontgroenende Achterhoek verder tot bloei te brengen, zijn innovatieve oplossingen en smart toepassingen nodig die in economisch, sociaal en ecologisch opzicht waarde realiseren. • Arbeidsproductiviteit verhogen Door de arbeidsproductiviteit te verhogen, zijn ondernemingen en organisaties in staat om met minder personeel eenzelfde resultaat te behalen. De Achterhoekse arbeidsmarkt is daarom zeer gebaat bij (sociale) innovatie en smart werken. Daarnaast heeft een innovatieve ondernemer een sterke uitstraling en daarmee een grotere aantrekkingskracht voor nieuw personeel .
In 2030 is de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en de agrosector verhoogd. SDG 8 Eerlijk werk en economische kansen SDG 9 Industrie, innovatie en infrastructuur SDG 12 Verantwoorde consumptie en productie Van groot belang voor een slimme productieve regio zijn passende banen en ook economische groei.
• Innoveren met een maatschappelijke missie Wij beschikken over een innovatief sterk en diepgeworteld mkb dat een grote bijdrage kan leveren aan de oplossing van de maatschappelijke uitdagingen van vandaag en morgen. We willen dat versnellen door samen te werken in een open innovatiesysteem van overheden, ondernemers en onderzoeks- en onderwijsinstellingen. In zo’n flexibel netwerk kunnen de Achterhoekse bedrijvigheid, naoberschap en vakmanschap maximaal tot uiting komen en behouden we een krachtig en innovatief mkb. Door aantrekkelijker te worden voor nieuwe potentials en door in te zetten op her- en bijscholing van bestaand personeel, krijgen we een beter passend aanbod van arbeidskrachten voor innovatie werkgevers. Om dit te bereiken zoeken we nauwe aansluiting met de thematafel Onderwijs & Arbeidsmarkt. Om nieuwe medewerkers te binden, willen we bovendien dé stage- en afstudeerregio van Nederland zijn
Het digitaliseren (smart maken) van de maakindustrie en de agrosector heeft de hoogste prioriteit in het verder ontwikkelen van het Achterhoekse open innovatiesysteem. Door slim te werken en slim te innoveren, worden ook dwarsverbanden gelegd met de digitalisering van de zorg, bouw, de recreatieve en de creatieve sector. Door deze crossovers gebruiken we het innovatieve karakter van alle sectoren om elkaar te versterken. Dit zal leiden tot nieuwe samenwerkingen en zal bijdragen aan oplossingen van grote maatschappelijke vraagstukken. Door bijvoorbeeld onze maakindustrie samen te brengen met de bouwsector, zal de bouw
volgende stappen kunnen nemen op het gebied van industrialiseren en krijgt de industrie beter inzicht in de behoefte van de bouwsector. SmartHub Met SmartHub 2.0 vergroten we de aantrekkelijkheid van de Achterhoek als economische- en arbeidsregio, met name voor arbeidspotentieel tussen de 18 en 45 jaar. SmartHub 2.0 is een kapstok (stichting), die de krachten bundelt en een logische samenhang aanbrengt tussen initiatieven. SmartHub Young talent zet zich in om dé stage- en afstudeerregio van Nederland te zijn en talenten ook daarna te behouden.
16
Met 35 kennisdeel- en businessclusters stimuleren we ‘slim innoveren’, waarbij we verbinding zoeken met onze buurregio’s in Nederland en Duitsland. Door startups te faciliteren en via innovatiecentra technologie te ontsluiten, zorgen we ervoor dat ons bedrijfsleven innovatief kan blijven. Door kennisinstellingen buiten onze regio aan ons netwerk te verbinden en mee te nemen in projectvorming, ontsluiten wij hun kennis in onze regio. Door oog te hebben voor de mens achter de ondernemer en zijn/haar medewerkers, helpen we bedrijven het beste uit zichzelf te halen. Slim werken met oog voor collega en medewerker is onderdeel van de Achterhoekse cultuur.
17
2.2 Breed gekwalificeerde regio Thematafel Onderwijs & Arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is voortdurend in beweging. Er ontstaan nieuwe beroepen, terwijl andere typen werk verdwijnen. De banen van de toekomst brengen andere, vaak hogere eisen met zich mee. De Arbeidskracht Analyse Achterhoek laat zien dat hierbij vooral een verschuiving richting het hogere mbo-niveau en het hbo ligt. Daarnaast is er behoefte aan ongeschoolde arbeidskrachten. De arbeidsmarkt is in veel gevallen zelfredzaam en reguleert zich deels zelf. Maar
voor sommige vraagstukken kan de arbeidsmarkt niet zelf met een oplossing komen. De banengroei is omvangrijk genoeg om de werkloosheid te laten dalen. Tegelijkertijd zien we dat er nog altijd kandidaten zijn die lastig werk kunnen krijgen of behouden. Zo vormen 55-plussers, arbeidsbeperkten en degenen met een minder courant beroep kwetsbare groepen.
Wat willen we bereiken? In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt meer in evenwicht SDG 4 Kwaliteit onderwijs SDG 8 Eerlijk werk en economische kansen SDG 10 Ongelijkheid verminderen Voor de breed gekwalificeerde regio is de kwaliteit van het onderwijs en kansengelijkheid van groot belang. SDG’s 4 en 10 zijn dan ook leidend. Samen met SDG 8 helpt dit ons om in te spelen op het arbeidsmarktvraagstuk en het terugdringen van armoede. • Tekorten op de arbeidsmarkt aanpakken Volgens de prognoses kampt de Achterhoek met een jaarlijks tekort
van 1.500 - 2.000 arbeidskrachten. Een tekort dat we niet kunnen opvangen met mensen uit de eigen regio. De oorzaak hiervan is vooral dat werknemers met pensioen gaan en dat er minder jongeren instromen op de arbeidsmarkt. De aandacht gaat uit naar het aantrekken, binden en boeien van nieuwe en huidige arbeidskrachten. Naast de tekorten hebben we in de Achterhoek te maken met ongeveer 14.000 mensen die we tot het ‘ongekend talent’ mogen rekenen. Dit zijn werklozen, semi-werklozen en mensen die (ongewenst) in deeltijd werken. Deze groep is dus al woonachtig in de Achterhoek en vormt een serieuze mogelijkheid om de tekorten te verminderen. Inzicht in wie dit zijn, waar we hen kunnen vinden en hoe zij wellicht kunnen en willen bijdragen door te participeren op de arbeidsmarkt, heeft prioriteit. Ook kijken wij over onze grenzen heen bij het terugdringen van de tekorten. We positioneren onszelf als een sterke, innovatieve regio om te werken en te ontwikkelen. Onder meer met de regiomarketingcampagne Onverwachte Hoek richten we ons op het aantrekken van nieuwe arbeidskrachten. • Techniek, Zorg en Onderwijs als speerpunten We staan voor kansengelijkheid en een inclusieve arbeidsmarkt. Daarmee bedoelen we: In de Achterhoek heeft iedereen voldoende kans om te (blijven) leren en ontwikkelen. In de Achterhoek kan iedereen die wil werken, waardig en
passend werk doen.Bij het verkleinen van de mismatch kiezen we de komende jaren expliciet voor de sectoren Techniek (waaronder naast de maakindustrie ook de bouw, ICT en logistiek vallen), Zorg en Onderwijs. Het moet eenvoudiger worden om te kunnen om-, her-, en bijscholen binnen en tussen deze sectoren. In 2030 willen we dat er, wat betreft de dienstverlening op het vlak van loop baanvraagstukken gewerkt wordt vanuit een ontschotte dienstverlening. De vraag staat centraal, niet het systeem.
Hoe gaan we dat doen? Voor een evenwichtige arbeidsmarkt moet de aansluiting van het onderwijs
op de arbeidsmarkt optimaal zijn; de instroom vanuit het onderwijs naar moeilijk vervulbare vacatures moet groter worden. Hierbij kijken we over de grenzen van de Achterhoek heen; naar Duitsland, Twente en de samenwerking met de andere Gelderse Arbeidsmarktregio’s. Met minder mensen al het werk verrichten vraagt om een toename van de arbeidsproductiviteit al dan niet in relatie met het vraagstuk duurzame inzetbaarheid. Om dit te bereiken wordt nauw samengewerkt met de thematafel Smart Werken en Innovatie.
18
19
Dit doen we vanuit vier speerpunten die aansluiten bij de Human Capital Agenda en de inclusieve arbeidsmarkt, voor de huidige, maar ook de toekomstige beroepsbevolking; positionering arbeidsmarkt Achterhoek, Leven lang ontwikkelen van de beschikbare beroepsbevolking, regulier opleiden en inclusieve arbeidsmarkt. Waarbij we ook kijken naar instroom van jong talent en het benutten van grensoverschrijdende mogelijkheden voor scholing. • Positionering arbeidsmarkt Achterhoek Om in de toekomst voldoende werknemers te hebben voor de Achterhoekse arbeidsmarkt, is het van groot belang dat we ons als aantrekkelijke arbeidsmarkt positioneren binnen en buiten onze regio, nationaal en wellicht internationaal, om zo nieuwe werknemers aan te trekken, te boeien en te binden. • Leven Lang Ontwikkelen We stimuleren, faciliteren en ondersteunen een Leven Lang Ontwikkelen en Duurzame Inzetbaarheid van medewerkers. Enerzijds ligt hier een rol voor de werkgevers door in te zetten op een leercultuur in bedrijven en tussen sectoren. Anderzijds is het belangrijk dat werknemers proactief zijn ten aanzien van hun professionele ontwikkeling en de kansen pakken om flexibel te blijven en mee te kunnen bewegen met ontwikkelingen op de arbeidsmarkt.
• Regulier opleiden We zorgen dat het regulier onderwijs nog beter aansluit bij de vervolgopleidingen en de vraag vanuit de arbeidsmarkt. We vragen aandacht voor techniek, zorg en onderwijs in activiteiten binnen het curriculum en we verkennen innovaties die een bijdrage leveren aan de doelstellingen en die niet bekostigd worden uit reguliere budgetten, zoals samenwerking mbo-hbo en samenwerking vo-hbo. • Inclusieve Arbeidsmarkt Om een inclusieve arbeidsmarkt te bevorderen, geven we invulling aan het sociaal akkoord van 2013. We maken ons sterk voor iedereen die ondersteuning nodig heeft bij het vinden van een plek
op de arbeidsmarkt. Door een gezonde leefstijl te stimuleren en met technologische hulpmiddelen kan de arbeidsparticipatie groter worden, meer mensen kunnen aan het werk en het ziekteverzuim gaat omlaag. We werken vanuit de strategische agenda inclusieve arbeidsmarkt Achterhoek langs vier lijnen. We brengen het onbenut arbeidspotentieel, dat momenteel geschat wordt op ongeveer 14.000 personen, in beeld. We zetten in op het vergroten van de digitale vaardigheden van inwoners zodat zij kunnen participeren op de werkvloer en in de samenleving, we bestrijden de laaggeletterdheid en we zetten in op het voorkomen van schooluitval onder jongeren.
20
21
2.3 Goed bereikbare regio
een vlotte aansluiting van de A12 op de A18 te bevorderen. Ook blijven we investeren in de ruggengraat van het openbaar vervoer in de Achterhoek en willen we verbindingen versnellen door betere over- en instapmogelijkheden. Waarbij we vol inzetten op het realiseren van de Regioexpres tussen Doetinchem en Arnhem. Ook het opheffen van de belemmeringen voor reizigers tussen Nederland en Duitsland (zowel regionale verbindingen als goede aansluiting op internationale spoorverbindingen) heeft daarbij onze aandacht.
Thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid Een goede bereikbaarheid is voor de Achterhoek een essentiële voorwaarde om een aantrekkelijke (werk)regio te zijn voor werknemers, studenten, inwoners en toeristen én om economisch te kunnen groeien en de leefbaarheid in het gebied en de aantrekkelijkheid voor inwoners en toeristen op peil te houden. Dat geldt zeker in de huidige tijd waarin de afstand tot voorzieningen in het landelijke gebied groeit. Ook goede (OV) verbindingen met Duitsland zijn voor ons als grensregio van groot belang. Zonder vervoer staat de regio letterlijk en figuurlijk stil.
Wat willen we bereiken? In 2030 is er duurzaam, betrouwbaar en toegankelijk vervoer voor iedereen. SDG 7 Betaalbare en duurzame energie SDG 9 Industrie, innovatie en infrastructuur SDG 1 Duurzame steden en gemeenschappen
Met slimme en innovatieve mobiliteitsoplossingen werken we aan duurzaam vervoer dat voor iedereen toegankelijk is. Hiermee leveren we een bijdrage aan de genoemde 3 SDG’s.
Hoe gaan we dat doen? We sluiten aan bij de drie hoofdthema’s in de Mobiliteitsvisie 2030: betrouwbaar, duurzaam en slim. • Betrouwbaar vervoer We werken aan een goed doorstromend hoofdwegennet, het versnellen van OV-connecties en regionale fietsverbindingen. We willen de N18 blijven door-
ontwikkelen tot een regionale doorstroomweg met een goede ontsluiting van en naar (economische) kerngebieden binnen en buiten de regio. We willen verbeteringen aanbrengen die bijdragen aan doorstroming, verkeersveiligheid en tijdwinst, mede om daarmee op kortere termijn bestaande knelpunten op te lossen. Om onze regio toekomstbestendig te houden, koppelen we deze doorontwikkeling nadrukkelijk aan onze woning- en arbeidsmarkt en onze doelstellingen op het gebied van leefbaarheid. Samen met de provincie Gelderland en de Rijksoverheid werken we de komende decennia aan een gebiedsgerichte aanpak om dit te realiseren. We treffen maatregelen om
• Duurzaam vervoer We werken toe naar duurzame vervoerswijzen die bijdragen aan klimaatadaptatie. Daartoe investeren we in energieneutraal mobiliteitsgedrag en een veilig en fijnmazig fietsnetwerk, maar stimuleren we ook de gedragsverandering naar thuis-/hybride werken. De opkomst van de e-bike biedt in de Achterhoek kansen om de fiets ook over iets langere afstanden als duurzaam vervoersmiddel in te zetten. We stimuleren en faciliteren daarnaast ook ander emissieloos vervoer, door het realiseren van voldoende laadstations voor duurzame energie en nieuwe initiatieven tot het verder verduurzamen nader te onderzoeken. • Slim vervoer Onze inzet is betaalbare en slimme vervoersvoorzieningen. We willen vooroplopen in slimme en sociale mobiliteit en de eerste rurale MaaSpilotregio worden. Ons Mobility as a
Service (MaaS) concept zal als een soort marktplaats voor vervoer gaan fungeren. Reizigers kiezen, plannen en betalen bijvoorbeeld via de smartphone zelf de optimale vervoersoplossing. Ook zetten we ons in voor slimme oplossingen die het goederenvervoer efficiënter en duurzamer maken. Zo werken we aan een sluitend netwerk voor Langere en Zwaardere Vrachtautocombi-naties (LZV’s), waarmee we de efficiëntie en de duurzaamheid van het goederenvervoer verhogen.
GAON Met onze invulling van Mobillity as a Service (MaaS) verkleinen we de vervoersarmoede in de Achterhoek. Door het ontwikkelen en testen van slimme, genetwerkte en participatieve mobiliteit kunnen vraag en aanbod in de Achterhoek veel beter op elkaar worden afgestemd. Met als beoogd effect het verbeteren van de leefbaarheid en inclusiviteit in de regio voor alle inwoners, jong en oud. Van vervoersarmoede naar mobiliteitsgeluk!
22
23
3. Smart Living
Wat gaat de Achterhoeker merken van de Visie 2030? Passende woningen voor iedereen Meer biodiversiteit Gezonde inwoners
3.1 Aantrekkelijke woonregio Thematafel Wonen & Vastgoed Goed wonen is voor iedereen van groot belang. In de Achterhoek wordt de kwaliteit van wonen momenteel hoog gewaardeerd. Je kunt er relatief ruim en dicht bij groen wonen. Dat willen we graag zo houden, maar we komen daarbij
cohesie binnen wijken van groot belang. Tot slot heeft goed en langer zelfstandig wonen een positief effect op gezondheid, waardoor mensen minder een beroep hoeven te doen op zorgvoorzieningen.
wel wat uitdagingen tegen. De woningmarkt in de Achterhoek heeft de afgelopen jaren een forse verandering ondergaan. Na een perspectief van een dreigende terugloop van de woonbehoeften is in korte tijd een stevige spanning ontstaan. Beschikbaar aanbod is afgenomen, prijzen, zoek- en wachttijden zijn toegenomen. De huidige zogenaamde krapte-indicator is ver verwijderd van een gezonde vraag-aanbodverhouding. Voor starters is het lastig om (zeker in hun eigen woonomgeving) aan een betaalbare woning te komen. Voor veel ouderen past de woning niet meer bij hun levensfase. Statushouders, spoedzoekers en arbeidsmigranten zijn qua huisvesting in de knel gekomen.