ab vergadering regio achterhoek dd 2 juni 2021

(daardoor) te breed. Ook de tafel Gezondste Regio vindt

de doelstellingen schaart. De overheden wijzen bij dit

de doelen abstract, maar geeft aan deze komende tijd te

punt van snelheid en commitment ook reëel op de eigen

concretiseren.

democratische processen. 2. Welke concrete resultaten zijn bereikt?

5.3 Cultuuraspecten

De doelen zijn bij aanvang in relatief brede en abstracte termen geformuleerd. Dit maakt het niet gemakkelijk om

Wij trekken de volgende conclusies ten aanzien van de cultuur-

de doelbereiking (resultaten) na twee jaar heel precies en

gerelateerde onderzoeksvragen.

gericht aan te geven. Wel is mogelijk om de behaalde resultaten in kaart te brengen en de waardering daarvan bij ver-

6. Is de samenwerkingscultuur binnen de Achterhoek

schillende betrokken partijen te peilen. Er lopen eind 2020

verbeterd?

44 projecten verdeeld over alle thematafels. 37 daarvan heb-

De samenwerkingscultuur in de Achterhoek is sterk

ben een bijdrage gekregen uit de regio deal. Het realiseren

verbeterd. Dat ervaren alle betrokkenen. De kracht van deze

van deze deal is tevens een groot resultaat op zichzelf. Die

cultuur valt in vergelijkend perspectief in Nederland ook op.

waardering is over het algemeen goed; over de tot op heden behaalde resultaten zijn de meeste betrokkenen positief.

7. Hoe ervaren de provincie, andere regio’s, het Rijk en hogescholen onze samenwerking?

3. Voldoen de thema’s die wel/niet belegd zijn in de

De provincie en het Rijk vinden dat de Achterhoek zich

samenwerking?

met de samenwerking sterk positioneert en voor resultaten

De thema’s die in de samenwerking zijn belegd, voldoen. Het

zorgt. Ze nemen de regio zeer serieus. Andere regio’s die wij

zijn thema’s waarop de concrete vraagstukken de grenzen

hebben gesproken hebben niet veel beeld bij de resultaten

van individuele gemeenten overstijgen. Hierdoor kan sneller

van de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking. De

tot passende actie gekomen worden. Ook bindt het on-

betrokkenen vanuit de onderwijssector zien een stijgende

dernemers en maatschappelijke organisaties in onderlinge

lijn in de manier van werken en het boeken van successen

samenwerking. Wij denken dat het in beginsel verstandig

binnen het samenwerkingsverband. Zij geven aan dat een

is om terughoudend te zijn met verdere uitbreiding van

3O-samenwerking goed past bij de Achterhoek en dat het

thema’s vanwege a) gebrek aan focus en b) verwacht verlies

waardevol is om een zichtbare partner te zijn en een bijdrage

aan draagvlak. We denken dat het wel goed is om het ge-

te kunnen leveren aan de samenwerking. Soms vragen zij

sprek aan te gaan over hoe het thema natuur/ecologie meer

zich wel af of hun stem net zo zwaar weegt als (met name)

te verbinden aan de huidige thema’s. Dat hoeft niet per se

de stem van de overheidspartners.

met een nieuwe tafel, maar kan ook in verbinding gevonden worden. In de aanbevelingen gaan we hier verder op in.

35

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

8. Hoe ervaren ondernemers en maatschappelijke

5.4 Procesmatige evaluatiepunten

organisaties hun positie? Ondernemers ervaren hun positie als positief. Ze vinden

Wij trekken de volgende conclusies ten aanzien van de

dat ze veel meer invloed op het beleid en toegang tot

procesmatige onderzoeksvragen.

bestuurders hebben dan dat ze eerst hadden. Ook ervaren ze vooruitgang in de responsiviteit van de overheid en

10. Bevalt de werkwijze van de Achterhoek Raad?

vinden ze het prettig dat ze niet meer met zeven individuele

De appreciatie van de werkwijze van de Achterhoek Raad

gemeenten hoeven te overleggen. De maatschappelijke

verschilt bij de betrokkenen: van sterk positief tot sterk

organisaties variëren in hun appreciatie, maar zijn

negatief. Breed wordt ervaren dat de Achterhoek Raad moet

gemiddeld iets minder tevreden (maar overwegend niet

oppassen om buiten de kaders te treden van waarvoor

ontevreden). Zij ervaren dat de samenwerking trager gaat

hij is opgericht. Wij zien de volgende mechanismen die

dan gehoopt en nodig. Ze hopen op vooruitgang op dat vlak.

appreciatie verklaren: –

9. Heeft de samenwerking het regionaal denken bevorderd? Het regionaal denken in de Achterhoek is toegenomen.

dan mensen die niet in de raad zitten. –

De vraag of dat ligt aan de samenwerking, of dat het goed verlopen van de samenwerking ligt aan het toegenomen

Mensen die in de Achterhoek Raad zitten zijn positiever Lokale fracties zijn overwegend negatiever dan landelijke fracties.

–

Naarmate de Achterhoek Raad politieker gaat opereren

regionaal denken, is bij iedere samenwerking lastig te

(buiten de vastgestelde kaders) worden individuele

beantwoorden. We denken dat beide ontwikkelingen er zijn

raden minder tevreden.

en op elkaar inwerken. Duidelijk is dat de samenwerking bevorderend en niet remmend werkt op het regionale gevoel.

11. Bevalt de werkwijze van de Achterhoek Board en de taakverdeling met het algemeen bestuur? De werkwijze van de Achterhoek Board en de taakverdeling met het algemeen bestuur bevalt goed: de lijnen zijn kort en er wordt gewerkt conform de afspraken. Binnen het algemeen bestuur zijn er bij enkele leden zorgen dat ze teveel een stempelmachine zijn en dat ze hun wettelijke verantwoordelijkheden onvoldoende kunnen waarmaken als er iets mis zou gaan. Binnen de samenwerking is het (ook bij de Thematafels) niet altijd duidelijk wat de Board precies doet. De wens is breed dat de Board zorgt voor integraliteit in de doelstellingen en projecten en zorgt voor verbinding binnen de samenwerking. 12. Bevalt de werkwijze van de Thematafels? De werkwijze van de Thematafels bevalt over het algemeen goed. De 3O-samenwerking wordt positief beoordeeld: kortere lijnen en snellere klappen dan eerst. Ondernemers en maatschappelijke organisaties ervaren wel dat wanneer er veel tafelleden vanuit overheden zijn, dit vertragend kan werken. Ook zijn er verschillen per tafel.

HOOFDSTUK 6

Aanbevelingen 6.1 Inleidend

nogmaals dat we deze aanbevelingen doen vanuit onze overtuiging dat de Achterhoek Ambassadeurs

In dit laatste hoofdstuk formuleren wij onze

samenwerking op de ingeslagen weg moet doorgaan.

aanbevelingen. Dat doen we vanuit onze analyse

In onze optiek kan de samenwerking wel verder

dat het goed gaat met de samenwerking. Men

versterkt worden, langs vier lijnen waarop onze twaalf

is overwegend tevreden over het bestaan van de

aanbevelingen toezien:

Achterhoek Ambassadeurs en betrokkenen zien en

•

Versterken ambassadeurschap.

ervaren de meerwaarde van triple helix. Dit betekent

•

Concretiseren doelstellingen.

dat er geen wezensvragen op tafel liggen. De brede

•

Verbeteren samenwerkingscultuur.

wens is om de samenwerking voort te zetten conform

•

Wegnemen onduidelijkheid in de inrichting.

de ingezette lijn. Wel zijn er zorgen over elementen van de inrichting van de samenwerking. Op basis

Het onderzoek laat zien dat de knelpunten in

van het onderzoek denken wij dat het niet goed bij de

inrichting overwegend niet bij de maatschappelijke

Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking past om de

organisaties en ondernemers zitten, maar vooral in de

aanbevelingen teveel op de structuur en procedures

interactie met de O van overheid naar voren komen.

te richten. De samenwerking gedijt namelijk juist

Het grootste deel van onze aanbevelingen richt zich

bij goed onderling contact. We benadrukken graag

dan ook daarop.

37

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

6.2 Verdiepen van het ambassadeurschap

3. Behoudt de huidige scope van de samenwerking en overweeg de verbinding met het thema ‘natuur’. Wij vinden de huidige scope van de samenwerking verstandig.

1. Geef de komende periode extra inhoud aan het

We vinden het niet verstandig om alle opgaven in de

ambassadeurschap. Het ambassadeurschap vormt de motor

Achterhoek in de samenwerking onder te brengen. Dat

van de 3O-samenwerking. Daarom moet het expliciet zijn

zal namelijk ten koste gaan van focus en het draagvlak

wat onder dit ambassadeurschap verstaan wordt en moeten

doen eroderen. Wij bevelen wel aan te overwegen of meer

de voordelen van het zijn van ambassadeur kraakhelder

verbinding met het thema ‘natuur en ecologie’ een plek

zijn. Op deze manier kan het aantal ambassadeurs verder

moet krijgen in de samenwerking, omdat dit thema sterk

groeien. Wij zien versterking langs drie lijnen voor ons:

samenhangt met de opgaven op het gebied van economie, wonen en mobiliteit. Ook bevelen we dit aan omdat relatief

-

Overweeg een lichte vorm van ambassadeurschap,

veel gesprekspartners dat verstandig zouden vinden, al zijn

waarbij geen directe rol in een samenwerkingsentiteit

er ook tegenstanders. Onder deze noemer vallen thema’s

gespeeld hoeft te worden. Dan wordt het een soort

als vitaal platteland, droogte en stikstof. Deze verbinding

lidmaatschap van een netwerk.

zou via een aparte tafel kunnen, maar het is ook goed mogelijk om meer expliciete verbinding te maken met

-

Maak duidelijk dat ambassadeurs zich committeren

andere samenwerkingen waarbinnen aan dit thema gewerkt

aan de opgaven van de Achterhoek en de doelen van de

wordt. De huidige afspraken (denk bijvoorbeeld aan de

samenwerking. Daarmee wordt het ambassadeurschap

RES) maken dat tweede wellicht meer realistisch. Dit eist

een soort keurmerk en wordt draagvlak voor de opgaven

een nadere verkenning op inhoud en structuur, voordat

expliciet.

een goede discussie gevoerd kan worden over of én hoe dit thema een plek krijgt.

-

Organiseer extra mogelijkheden voor (toekomstig) ambassadeurs om naar specifieke netwerkbijeenkomsten en lezingen te komen. Daarmee wordt het extra aantrekkelijk om ambassadeur te zijn en neemt de

6.4 Versterken van de samenwerkingscultuur

onderlinge verbinding toe. 4. Zet vol in op de cultuur van samenwerking. Samenwerking

6.3 Concretiseren van de doelstellingen

werkt alleen als betrokkenen goed in de two-level game kunnen opereren. Dat betekent dat de betrokkenen weten wanneer het gezamenlijke belang voorrang moet hebben op het individuele belang én vice versa. Dat eist vertrouwen.

2. Verscherp de brede doelen naar concrete doelstellingen.

Ook eist samenwerking dat er een gemeenschappelijke

Werk de komende periode vanuit de Board en aan alle tafels

taal is om met elkaar het gesprek aan te gaan. In dat kader

aan een concretisering van de doelstellingen (in Bijlage

vinden wij het verstandig om in iedere gemeenteraad het

3 is een tabel opgenomen die hiervoor handvatten biedt,

gesprek te voeren over kerktorenpolitiek. Bespreek wanneer

bijvoorbeeld met formuleringstips voor centrale begrippen

dit wel en wanneer dit niet passend is. Waak ervoor dat dit

als doel, resultaat en activiteit).

begrip geen negatief begrip wordt, want dit is niet terecht ten opzichte van lokale belangen. Introduceer ook (een

-

Het is duidelijk hoe de doelstelling zich verhoudt tot de

prijsvraag voor) een begrip dat het tegenovergestelde van

missie van de samenwerking en tot de kaders van de

kerktorenpolitiek omschrijft. De beste suggestie die wij

Regio Deal.

hiervoor gehoord hebben is naoberpolitiek. Wij denken dat in deze transformatie naar naoberpolitiek de belangrijkste

-

Het is duidelijk wanneer een doelstelling wel en niet

sleutel zit om de (appreciatie van de) samenwerking te

gerealiseerd is.

versterken. We kunnen ons voorstellen dat bij dit gesprek ook vertegenwoordigers van de andere O’s uitgenodigd

-

Het is duidelijk wat van de verschillende O’s nodig is om de doelstelling te realiseren.

worden.

38

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

5. Versterk de verbinding tussen raadsleden. Organiseer

-

De gesprekspartners in de Achterhoek zijn mild

periodieke bijeenkomsten met raadsleden en

over de samenwerking: in vergelijking met andere

ambassadeurs. Zorg ervoor dat dit leuke en inspirerende

samenwerkingen gaat het hier (met aanwezigheid van

netwerkbijeenkomsten zijn. Zet erop in dat hier juist

het gremium van de Achterhoek Raad) goed.

mensen naartoe komen die geen rol in een van de formele organen van de samenwerking hebben. Dit zal onder andere het draagvlak in de gemeenteraden versterken.

-

Het grootste deel van de raadsleden vindt dat de Achterhoek Raad moet blijven, indien deze meer ‘bij zijn leest blijft’. Dat kan bewerkstelligd worden door heldere

6. Wees rolvast. Er ontstaat gerechtvaardigde irritatie als organen buiten de kaders van hun verantwoordelijkheden

afbakening, betere procedures, onderlinge correctie en strak voorzitterschap.

treden. Wees als Achterhoek Raad en Achterhoek Board daarom zowel op inhoud als bevoegdheid rolvast in

10. Zorg voor betere aanhaking van de ambtelijke organisaties

besluiten, moties en uitingen. Deze rollen hebben wij vanuit

bij de samenwerking. Ervaringen in Nederland leren dat

de vastgestelde taken en bevoegdheden expliciet beschreven

bestuurlijke samenwerkingsverbanden effectiever zijn

in Tabel 1 (hoofdstuk twee) van deze rapportage. Buiten de

wanneer ambtelijke organisaties als geheel goed betrokken

kaders van hun rol treden tast het draagvlak van de gremia

zijn. Dit is primair de verantwoordelijkheid van de

aan. Wij vinden het verstandig dat de voorzitter hierop

betrokken overheden. We bevelen aan dat de overheden

let en zich ook uitspreekt wanneer buiten de kaders wordt

vanuit deze verantwoordelijkheid gezamenlijk zorgen voor

getreden.

betere aanhaking.

7. Versterk de communicatiefunctie. Maak een online

11. Verduidelijk de positie van het algemeen bestuur. In een

omgeving voor alle betrokkenen bij de samenwerking waarin

goede samenwerking zijn – zeker bij het uitkeren van over-

alle doelstellingen en resultaten per tafel worden geüpload

heidsgelden – checks and balances belangrijk. Wij vinden

én waarin transparant het verslag van de Achterhoek Board

het conform de bedoeling van de samenwerking verstandig

en de Achterhoek Raad wordt gezet.

om de inhoudelijke keuzes bij de Board en de Thematafels te laten; ‘tripple O’ is immers de kern van de samenwer-

6.5 Bekrachtigen van de inrichting

king. Het algemeen bestuur heeft naar ons inzien wel de verantwoordelijkheid om te toetsen of bij deze keuzes aan de gestelde procesvoorwaarden is voldaan. Daarmee neemt

8. Communiceer duidelijk waar de organen in de

het algemeen bestuur verantwoordelijkheid voor de brede

samenwerking wel en niet over gaan. Maak kort, scherp en

proceskaders en niet voor de uitkomsten. Deze rolneming

visueel inzichtelijk waar de organen in de samenwerking wel

versterkt de checks and balances in de samenwerking, maar

en niet over gaan en verspreidt dit onder alle betrokkenen.

interfereert niet met de wijze waarop de samenwerking is

De huidige onduidelijkheid hierover moet snel weggenomen

opgezet. We bevelen aan om hierover het gesprek te voeren.

worden. Neem in dat kader bij ieder besluit een passage op over a) wat de status van het besluit is, b) op basis van

12. Overweeg een meer afgewogen verhouding tussen de

welke bevoegdheid besloten is en c) op welke momenten de

3O’s. Tijdens de bespreking van een concept van dit rapport

individuele organisaties aan bod komen.

met de Board en het Algemeen Bestuur werd opgeworpen dat het in de samenwerking soms teveel over de O van

9. Behoud het orgaan van de Achterhoek Raad. Wanneer de

overheid gaat en dat het zou kunnen helpen om ook in de

Achterhoek Raad in staat is om rolvast te blijven en wanneer

vertegenwoordiging aan tafels tot meer evenwicht te komen.

de voorgaande aanbevelingen doorgevoerd worden, denken

Nu is er een afvaardiging van iedere gemeente, waardoor

we dat het verstandig is om met de Achterhoek Raad door te

een relatief groot deel van de gesprekstijd ook door

gaan. Wij hebben hiervoor de volgende argumentatie:

overheidsvertegenwoordigers wordt ingevuld. Opgeworpen werd of het denkbaar was dat minder vertegenwoordigers

-

Verlengd lokaal bestuur (besturen op regionaal niveau)

namens alle overheden spreken. Wij vinden dit een

vraagt om verlengde politieke democratische legitimiteit,

interessant idee, maar het ligt in Nederland meestal ook

anders kost dit draagvlak bij lokale gemeenteraden. Dat

gevoelig. Als er draagvlak voor zou zijn, vinden we het

zien we in heel Nederland terug.

aanbevelingswaardig om dit te proberen.

Voortbouwen op een goede basis! BIJLAGEN

40

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

Bijlage 1. Overzicht gesprekspartners Type gesprekspartner

Gesprekspartner

Individuele gemeenten

•

Vertegenwoordigers van de gemeenteraden (zeven gesprekken)

•

Vertegenwoordigers van of voltallige colleges (zeven gesprekken)

•

Gemeentesecretarissen

Achterhoek Board

•

Delegatie van de Achterhoek Board

Ondernemers

•

Gesprekspartners uit mobiliteit en bereikbaarheid

•

Gesprekspartners uit maak en techniek

•

Gesprekspartners uit wonen en vastgoed

•

Gesprekspartners uit circulaire economie en energietransitie

•

Gesprekspartners van woningcorporaties

•

Gesprekspartners uit de zorg

•

Gesprekspartners uit het onderwijs

•

Gesprekspartner van het UWV

•

Provincie Gelderland

•

Ministeries van LVB, BZK en EZK

•

Waterschap Rijn en IJssel

•

Foodvalley regio en Cleantech regio

Maatschappelijke organisaties

Andere overheden

Samenwerkende regio’s

41

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

Bijlage 2. Geraadpleegde documenten •

Achterhoek Visie 2030

•

Begroting 2020

•

Bestuurlijke tussenevaluatie Regio Deal (en Achterhoek Visie 2030), oktober 2020

•

Bestuurrapportage januari-augustus 2020

•

De Achterhoek werkt door 2.0

•

Jaarstukken 2019

•

Samenwerkingsregeling Regio Achterhoek (24e wijziging)

•

Uitvoeringsplan 2020

•

Voortgangsrapportage Regio Deal 2019

•

Zelfevaluatie Thematafel Gezondste Regio zomer 2020

42

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

Bijlage 3. De basics voor het concretiseren van doelstellingen Aanbeveling 2 van dit rapport is: Verscherp de brede doelen naar concrete doelstellingen. Onderstaand tabel biedt hiervoor handvatten, door in te gaan op het formuleren van doelen, resultaten en activiteiten. Om met elkaar vanuit inhoud en expertise een goed en scherp gesprek te kunnen voeren over dit onderwerp, is het van groot belang dat er met eenzelfde taal en daarmee zelfde perspectief gesproken wordt over (1) wat een activiteit is; (2) wat een resultaat is; en (3) wat een doel is. Door vast te houden aan deze onderling afgesproken taal ontstaat een belangrijke randvoorwaarde voor ‘integraliteit’.

Begrip

Betekenis

Formuleringstips

Opgave

Benoemde majeure maatschappelijke problemen/gewenste situatie

Ambitie

Het overbruggen van de afstand tussen de huidige situatie en de opgave (in jaarplannen en visiedocumenten, vastgesteld door het algemeen bestuur)

Doel

De concrete afstand die de regio de

Voorbeeld: In 2022 is de achteruitgang van de kwaliteit van de natuur in de

komende periode wil overbruggen

N2000-gebieden gestopt (door de uitvoering van herstelmaatregelen in de N2000-gebieden). •

Gebruik een voltooid deelwoord

•

Gebruik een tijdsbepaling (start-/eindpunt)

•

Maak ‘vage’ begrippen zoals ‘versterkt’

•

‘gestimuleerd’, ‘optimaal’, ‘minder/meer’ etc. scherp en meetbaar

•

Wat beoog je concreet?

•

Hoe ga je dit meten (evt. opnemen via effectindicator)

•

Relateer het doel aan de een nagestreefde outcome

•

Neem bij voorkeur geen middel of resultaat mee in de doelformulering, oftewel gebruik geen ‘door’. (“door de uitvoering van herstelmaatregelen in de N2000gebieden” kan in dit voorbeeld weggelaten worden)

Resultaat

De output die (door de regio zelf óf samen

Voorbeeld: Er is in maart 2021 een strategie ontwikkeld om te komen

met anderen) geproduceerd wordt.

tot 13.000 hectare nieuw bos.

Een resultaat leidt direct tot een directe en

•

Gebruik een voltooid deelwoord

significante bijdrage ten aanzien van het

•

Gebruik een tijdsbepaling

doel.

•

Bedenk of het iets is wat (door de regio) opgeleverd kan worden

Er is geen ander resultaat nodig om die specifieke bijdrage te realiseren.

(kan je het doen?) •

Wees concreet: hoeveel is gerealiseerd / wanneer is het resultaat er etc.

•

Kijk uit voor cirkelredeneringen tussen doelen en resultaten, bijvoorbeeld: “Erfgoed behouden’ (als doel) door het resultaat ’behoud erfgoed complexen mogelijk gemaakt’.”

43

Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking

Begrip

Betekenis

Formuleringstips

Activiteit

De wijze waarop de regio zelf haar middelen

Voorbeelden:

aanwend (input en throughput) om bij te

•

dragen aan de resultaten. We onderscheiden vier soorten activiteiten: • •

Ontwikkelactiviteiten. Ontwikkelen integrale agenda ‘op maat’ die aansluit bij bestuurlijke speerpunten met acties en middelen voor korte en lange termijn.

•

Besluitvormingsactiviteiten. Je besluit wat je gaat doen.

•

effect van strategische relatie-evenementen als input voor integrale agenda. •

Ontwikkelactiviteiten. Je bedenkt wat je wilt doen.

Oplever-activiteiten. Uitvoeren en vaststellen van evaluatie naar de inzet en het

Besluitvormingsactiviteiten. Jaarlijks door het algemeen bestuur vast laten stellen van integrale agenda op maat.

•

Uitvoeringsactiviteiten. Je voert uit wat je

Uitvoeringsactiviteiten. Uitvoeren van de diverse onderdelen van de integrale agenda (evt. nader uit te splitsen).

besloten hebt. •

Oplever-activiteiten. Je levert een

Formuleringstips:

tussenproduct op.

•

Gebruik tegenwoordige tijd

•

Dit is altijd iets wat de regio zelf doet

•

‘Wij + werkwoord’ helpt

•

Belangrijke activiteiten om te benoemen zijn ontwikkelactiviteiten en (grote) besluitvormingsactiviteiten

•

Je hoeft niet volledig te zijn; benoem alleen de zaken waarop je gezamenlijk met elkaar zou willen sturen

•

Denk na over een ‘logische trits’ aan activiteiten (vaak: ontwikkelactiviteiten, besluitvormingsactiviteiten, uitvoeringsactiviteiten, opleveractiviteiten)

(effect)

Een maatstaf waarvan verandering in de

Voorbeeld: Het aantal zuinige woningen. De energie labels van woningen:

Indicator

waarde van maatstaf ook een indicator is voor

A++++ (groen, zeer zuinig) tot en met G (rood, zeer onzuinig).

het bereiken van het gestelde doel, resultaat, activiteit, ambitie of opgave.

‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Wij zien een Nederland dat altijd in ontwikkeling is. Zowel sociaal als organisatorisch verandert er veel. Al meer dan 80 jaar volgen wij deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. Daarbij staan we voor duurzaam advies en de implementatie hiervan. Altijd gericht op vooruitgang én echt iets kunnen betekenen voor mensen, organisaties en de maatschappij. Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. In ons advies zijn we hard op de inhoud, maar houden rekening met de menselijke maat. Onze adviseurs doen er alles aan om complexe vraagstukken om te zetten naar praktische oplossingen waar u iets mee kan. Wij geven advies en bieden digitale oplossingen waarbij we ons focussen op: • Toekomst van werk en organisatie • Energietransitie • Transformatie van zorg • Transformatie van openbaar bestuur

Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl

1 Aanbiedingsbrief gemeenten Achterhoek.pdf

Aan de raden en colleges van burgemeester en wethouders van de zeven gemeenten in de Regio Achterhoek.

Doetinchem

: 17 mei 2021

Inlichtingen bij

: W. Stortelder

Zaaknummer

: 1595566/WSt/AZ

Onderwerp

: Evaluatie Samenwerking

Geachte raden en colleges, Zoals u weet is in het afgelopen half jaar de samenwerking in de Achterhoek (Achterhoek Ambassadeurs) geëvalueerd. Eind april hebben de onderzoekers Roeland Stolk (Berenschot) en Caspar van der Berg (Rijksuniversiteit Groningen) de evaluatie opgeleverd. Graag delen wij deze evaluatie “voortbouwen op een goede basis” en onze reactie hierop met u. De Board is verheugd te constateren dat de hoofdconclusie van de evaluatie is dat het goed gaat met de samenwerking. Er liggen geen wezensvragen op tafel. De brede wens is om de samenwerking voort te zetten conform de ingezette lijn.

Dit hebben we samen gedaan en de Board wil u graag bedanken voor uw bijdrage aan dit succes. Uit de analyse van de onderzoekers:
De Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking levert duidelijk waarde voor de Achterhoek én voor de individuele deelnemers op. De doelstellingen worden door alle betrokkenen – dus vanuit alle O’s – als passend ervaren. Dat zien ze niet vaak in Nederland. Het legt het fundament voor daadwerkelijk opgavegericht werken.
De waardering van de deelnemers aan de Achterhoek ambassadeurs samenwerking is hoger dan de onderzoekers tegenkomen bij andere samenwerkingen in Nederland.
De samenwerkingscultuur in de Achterhoek is sterk verbeterd. Dat ervaren alle betrokkenen. De kracht van deze cultuur valt in vergelijkend perspectief in Nederland ook op.

Er zijn in vergelijkend Nederlands perspectief, relatief veel projecten tot stand gekomen met een relatie tot de doelstellingen. Als Board willen we daaraan toevoegen dat de cofinanciering vanuit de partners hoog is.

De provincie en het Rijk vinden dat de Achterhoek zich met de samenwerking sterk positioneert en voor resultaten zorgt. Ze nemen de regio zeer serieus. De provincie ziet ons duidelijke partner en is

tevreden met de mate waarin de regio aanspreekbaar is en met de mate waarin coherentie van beleid tot stand komt. Zij ervaren hierdoor minder bestuurlijke drukte dan eerst. Het Rijk geeft aan dat de regio zich de afgelopen periode als volwassen partner op de kaart heeft gezet. Het Ministerie van BZK vindt onze samenwerkingsvorm interessant en wil de experimenteerruimte die we genomen hebben niet wegnemen. Kortom, we kunnen trots zijn op wat we in ruim twee jaar bereikt hebben. Dit neemt niet weg dat we willen blijven ontwikkelen, samen met u. Onze ambities zijn immers groot. De aanbevelingen helpen ons hierbij en richten zich met name op elementen van de inrichting van de samenwerking.

In de bijlage zijn de 12 aanbevelingen opgenomen en voorzien van een reactie van de Board. Hierin kunt u lezen dat, om een volgende stap te kunnen maken, we samen en ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid een bijdrage moeten leveren. Samengevat stelt de Board de volgende actiepunten voor: Achterhoek Raad

1. We doen voor het versterken van de verbinding tussen Achterhoek Raad en lokale Raden een beroep op de griffies en de werkwijze commissie. Wij staan open voor suggesties van hen om deze te verbeteren. Daarnaast willen we met de werkwijze commissie van de Achterhoek Raad in gesprek over hoe het two level game gespeeld kan worden in de (raads)praktijk. Hierbij willen we ook de rolvastheid van Achterhoek Raad en Achterhoek Board bespreken. 2. Zodra het fysiek weer mogelijk is organiseren we inhoudelijke netwerkbijeenkomsten voor zowel leden van de Achterhoek Raad als raadsleden die hier geen lid van zijn. Dit kunnen ook bredere ambassadeurs netwerkbijeenkomsten zijn. Thematafels

1. De linking pins van de Board organiseren samen met de Thematafels in Q3 van 2021 een brainstorm over de aanbevelingen, zodat per tafel maatwerk kan worden toegepast. Daarbij gaat het onder andere over:
Het tegen het licht houden van de gestelde doelen in de Visie2030, en waar nodig deze te actualiseren of te concretiseren.
De open samenwerkingscultuur waarin transparantie en met elkaar in gesprek blijven essentieel zijn.
Bespreken of de samenstelling van de tafel nog voldoet aan de behoefte en hierbij zo mogelijk ook een zelfevaluatie houden. Hierbij worden de resultaten van de evaluatie betrokken (bijv. over de aansluiting van de accounthouders) zodat per tafel verbeteringen kunnen worden doorgevoerd. Achterhoek Board

1. Wij zullen in 2021 nader verkennen en onderbouwen of het thema landelijke gebied (vitaal platteland, droogte en stikstof) binnen de samenwerking een plek moet krijgen, of dat dit beter op een andere manier georganiseerd kan worden. 2. Op basis van bovenstaand punt en de actualisatie van de doelen door de thematafels zullen we in 2022 de visie actualiseren. 3. We willen samen met de 3O achterbannen kijken waar we in aanpak en werkwijze van elkaar kunnen leren. Met als doel de verschillende werelden dichter bij elkaar te brengen en zo de samenwerking verder te optimaliseren. Algemeen Bestuur en gemeenten 1. Wij zullen ons inspannen om alle O’s goed aangehaakt te houden op de Achterhoekse samenwerking. Aan de gemeentesecretarissen vragen we het initiatief te nemen om met een voorstel te komen hoe de aanhaking van de gemeenten (rol en positie accounthouders, behoefteverschillen per thematafel) kan worden verbeterd en hoe we van elkaar kunnen leren. 2. Wij gaan met het algemeen bestuur in gesprek over de behoefte aan checks and balances. En zullen minimaal twee keer per jaar samen met de algemeen bestuur in gesprek gaan over (actuele) ontwikkelingen. Communicatie 8RHK-organisatie 1. Zodra het weer kan en mag willen we weer meer zichtbaar en fysiek naar buiten treden door het organiseren van bijeenkomsten of ontmoetingen. Zowel in als buiten de Achterhoek.

Zie ook actiepunt 1 bij de Achterhoek Raad.

2. We kijken of we het ambassadeurschap wat breder kunnen inzetten. Bijvoorbeeld door op de website aan te geven wat het betekent om ambassadeur te zijn met een aanmeld mogelijkheid. Dan bouwen we een community op –die breder is dan alleen de deelnemers van de gremia of projecten- en kunnen we bij bijeenkomsten deze mensen gericht uitnodigen. 3. De communicatie gaan we versterken door: a. Een nieuwe –meer interactieve website- op korte termijn. b. Meer abonnees te werven voor onze nieuwsbrieven en meer volgers voor onze social mediakanalen c. Meer structureel te communiceren over de besluitvorming in de Achterhoek Board.

4. Wij zullen op de nieuwe website de bevoegdheden en besluitvormingsprocedure in een factsheet helder communiceren, en we zullen dit agenderen bij alle betrokken gremia. Waar relevant zullen we in de stukken voor de Achterhoek Raad de status van het besluit ten opzichte van de rol van de individuele gemeenteraden te verhelderen.

Graag hoor ik van u of u de actiepunten wel of niet onderschrijft of dat u mogelijk nog andere suggesties voor de Board heeft naar aanleiding van de 12 aanbevelingen. Wij zien uw reactie liefst vóór 1 september, maar uiterlijk vóór 1 oktober 2021 tegemoet.

Namens de Achterhoek Board,

Mark Boumans, voorzitter

1 Reactie Board op Aanbevelingen evaluatie.pdf

Aanbevelingen ten aanzien van het versterken van het ambassadeurschap 1. Geef de komende periode extra inhoud aan het ambassadeurschap. Het ambassadeurschap vormt de motor van de 3Osamenwerking. Daarom moet het expliciet zijn wat onder dit ambassadeurschap verstaan wordt en moeten de voordelen van het zijn van ambassadeur kraakhelder zijn. Op deze manier kan het aantal ambassadeurs verder groeien. Wij zien versterking langs drie lijnen voor ons: 1. Overweeg een lichte vorm van ambassadeurschap, waarbij geen directe rol in een samenwerkingsentiteit gespeeld hoeft te worden. Dan wordt het een soort lidmaatschap van een netwerk 2. Maak duidelijk dat ambassadeurs zich committeren aan de opgaven van de Achterhoek en de doelen van de samenwerking. Daarmee wordt het ambassadeurschap een soort keurmerk en wordt draagvlak voor de opgaven expliciet. 3. Organiseer extra mogelijkheden voor (toekomstig) ambassadeurs om naar specifieke netwerkbijeenkomsten en lezingen te komen. Daarmee wordt het extra aantrekkelijk om ambassadeur te zijn en neemt de onderlinge verbinding toe. Reactie Board: 1/2.

In onze filosofie kan iedereen ambassadeur van 8RHK zijn/worden. Iedereen die zich verbonden voelt met de visie 2030, bijvoorbeeld als lid van een Thematafel, bij een project, of als lid van de Achterhoek Raad etc. kan zich ambassadeur noemen. We zien dat de term 8RHK-ambassadeurs in toenemende mate gebruikt wordt op social media, dat juichen we toe. Dit past bij wat we willen uitstralen: in de Achterhoek doen we het samen. Als ambassadeur ben je hier onderdeel van en trots op. We willen geen drempels leggen. Op het moment dat iemand een bijdrage levert –groot of klein- is het wat ons betreft een ambassadeur. Het introduceren van een keurmerk vinden wij niet verstandig. Daarmee maak je het ambassadeurschap exclusief, iets wat niet past bij de open regio die wij willen zijn en bij onze cultuur van samenwerking. Wat te overwegen valt is om op de website aan te geven wat het betekent om ambassadeur te zijn met een aanmeld mogelijkheid. Dan bouwen we een community op en kunnen we bij bijeenkomsten deze mensen gericht uitnodigen.

3. Dit onderschrijven we zeker. We hebben hier ook verschillende voorbeelden van. Zoals het inspiratiefestival in 2019, het Webinar samen met de WUR en de lancering van de Achterhoek Monitor. Op dit moment werken we aan een Webinar n.a.v. Kracht van Oost. Fysieke bijeenkomsten hebben natuurlijk sterk de voorkeur. Zodra dat weer kan, gaan we dat zeker oppakken. Maar ook hier geldt: deze bijeenkomsten zijn niet exclusief.

Aanbevelingen ten aanzien van het concretiseren van de doelstellingen 2. Verscherp de brede doelen naar concrete doelstellingen. Werk de komende periode vanuit de Board en aan alle tafels aan een concretisering van de doelstellingen (in Bijlage 3 is een tabel opgenomen die hiervoor handvatten biedt, bijvoorbeeld met formuleringstips voor centrale begrippen als doel, resultaat en activiteit). Naar ons inzien heeft een goede doelstelling de volgende kenmerken:  Het is duidelijk hoe de doelstelling zich verhoudt tot de missie van de samenwerking en tot de kaders van de Regio Deal.  Het is duidelijk wanneer een doelstelling wel en niet gerealiseerd is.  Het is duidelijk wat van de verschillende O’s nodig is om de doelstelling te realiseren. Reactie Board: Dit herkennen we op onderdelen. Niet voor alle thema’s zijn de doelen voldoende scherp. Na het vaststellen van de Visie2030 hebben de Thematafels volop ingezet op het voorbereiden en starten van projecten. We zien nu de behoefte ontstaan om de doelen in de Visie2030 nog eens tegen het licht te houden en wellicht aan te scherpen. Dit loopt inmiddels ook al bij een aantal thematafels. De tweede editie van de Achterhoek Monitor zal ook nieuwe inzichten geven die mogelijk aanleiding geven voor aanscherping van de doelen.

Ons voorstel is om in 2021 de gestelde doelen in de Visie2030 tegen het licht te houden en deze waar nodig te actualiseren of te concretiseren. Op basis hiervan en de uitkomst van de verkenning naar het thema gebiedsinrichting landelijk gebied (zie aanbeveling 3) zullen we in 2022 de visie actualiseren. Ook de koppeling tussen de projecten en de bijdrage aan de doelen kan scherper, hiervoor wordt binnen de thematafel SW&I –samen met de Han- gewerkt aan een tool die mogelijk later ook ingezet kan worden voor de andere tafels. Inzet is om in het uitvoeringsplan 2022 de koppeling doelen en projecten meer inzichtelijk te maken. Daarnaast blijft het belangrijk oog te blijven houden voor resultaten die niet te meten zijn, bijvoorbeeld op procesniveau en hoe de samenwerking zich ontwikkelt. ‘Niet alles wat geteld kan worden telt en niet alles wat telt kan worden geteld’ (Einstein) 3. Behoudt de huidige scope van de samenwerking en overweeg de verbinding met het thema ‘natuur’. Wij vinden de huidige scope van de samenwerking verstandig. We vinden het niet verstandig om alle opgaven in de Achterhoek in de samenwerking onder te brengen. Dat zal namelijk ten koste gaan van focus en het draagvlak doen eroderen. Wij bevelen wel aan te overwegen of meer verbinding met het thema ‘natuur en ecologie’ een plek moet krijgen in de samenwerking, omdat dit thema sterk samenhangt met de

opgaven op het gebied van economie, wonen en mobiliteit. Ook bevelen we dit aan omdat relatief veel gesprekspartners dat verstandig zouden vinden, al zijn er ook tegenstanders. Onder deze noemer vallen thema’s als vitaal platteland, droogte en stikstof. Deze verbinding zou via een aparte tafel kunnen, maar het is ook goed mogelijk om meer expliciete verbinding te maken met andere samenwerkingen waarbinnen aan dit thema gewerkt wordt. De huidige afspraken (denk bijvoorbeeld aan de RES) maken dat tweede wellicht meer realistisch. Dit eist een nadere verkenning op inhoud en structuur, voordat een goede discussie gevoerd kan worden over of én hoe dit thema een plek krijgt. Reactie Board: De Board wil benadrukken dat wat hen betreft de term ‘natuur’ de lading van het vraagstuk niet dekt. Wij zien een breder vraagstuk rondom de ruimtelijke vraagstukken in het landelijk gebied, omdat in dezelfde fysieke ruimte een flink aantal toekomstige ontwikkelingen samenkomen, denk aan droogte, stikstof en de energietransitie. We zien ook dat de thematafel Circulaire economie & energietransitie nu al een te groot aantal onderwerpen op haar agenda heeft staan en te breed is, zoals in de evaluatie is geconstateerd. We zien daarin een raakvlak ontstaan met de huidige ruimtelijk-economische agenda.

Het is nodig om een onderbouwde keuze te maken over de manier waarop we dit in de Achterhoek samenhangend gaan organiseren, al dan niet binnen de Achterhoekse samenwerking. De Board stelt voor dit governance vraagstuk in 2021 uit te werken. Aanbevelingen ten aanzien van het versterken van de samenwerkingscultuur 4. Zet vol in op de cultuur van samenwerking. Samenwerking werkt alleen als betrokkenen goed in de two-level game kunnen opereren. Dat betekent dat de betrokkenen weten wanneer het gezamenlijke belang voorrang moet hebben op het individuele belang én vice versa. Dat eist vertrouwen. Ook eist samenwerking dat er een gemeenschappelijke taal is om met elkaar het gesprek aan te gaan. In dat kader vinden wij het verstandig om in iedere gemeenteraad het gesprek te voeren over kerktorenpolitiek. Bespreek wanneer dit wel en wanneer dit niet passend is. Waak ervoor dat dit begrip geen negatief begrip wordt, want dit is niet terecht ten opzichte van lokale belangen. Introduceer ook (een prijsvraag voor) een begrip dat het tegenovergestelde van kerktorenpolitiek omschrijft. De beste suggestie die wij hiervoor gehoord hebben is naoberpolitiek. Wij denken dat in deze transformatie naar naoberpolitiek de belangrijkste sleutel zit om de (appreciatie van de) samenwerking te versterken.

We kunnen ons voorstellen dat bij dit gesprek ook vertegenwoordigers van de andere O’s uitgenodigd worden.

Reactie Board: De Board herkent de insteek van deze aanbeveling rondom het inzetten op de cultuur van samenwerking en ziet deze aanbeveling breder dan alleen voor de gemeenteraden en Achterhoek Raad. Positief is dat uit de evaluatie blijkt dat de samenwerkingscultuur in de Achterhoek al sterk is verbeterd en het regionaal denken is versterkt. Dat ervaren alle betrokkenen. De kracht van deze cultuur valt in vergelijkend perspectief in Nederland ook op. Maar het is inherent aan samenwerking dat partijen verschillende belangen hebben. De Board zet de komende tijd in op een open en innovatieve samenwerkingscultuur, waarin belangen bespreekbaar en transparant blijven. We nemen dit graag mee in de gesprekken met de Thematafels in Q3. Rondom de Achterhoek Raad zou ons voorstel zijn de invulling hiervan in overleg te doen met de commissie werkwijze vanuit de Achterhoek Raad. Wij vragen ons af of een gesprek in iedere gemeenteraad hierover het juiste middel is, omdat dit in 2017 en 2018 veelvuldig is gebeurd, en de Board meer ziet in de gezamenlijke uitvoering hiervan. De proof of the pudding is in the eating, en wij zien vooral meerwaarde van het gesprek in de (raads)praktijk, bijvoorbeeld over moties vreemd aan de agenda, en buiten de focus van de samenwerking. In de achterhoek raad van maart 2021 ontstond hierover al een mooi gesprek.

Ook willen griffie en Board graag investeren in de verbinding met de raadsleden die geen lid zijn van de Achterhoek Raad. Zij ervaren op dit moment meer afstand tot de samenwerking dan de leden van de Achterhoek Raad. Wij kunnen ons voorstellen dat hier samen met de griffies van de gemeenten nog wel winst is te behalen, bijvoorbeeld door de Achterhoek Raad een vast agendapunt bij bepaalde commissie vergaderingen te laten zijn. De Board wil, zodra dit na Corona weer mogelijk is, investeren in breed toegankelijke bijeenkomsten, zoals ook beschreven in de reactie onder aanbeveling en 1 en 5. 5. Versterk de verbinding tussen raadsleden. Organiseer periodieke bijeenkomsten met raadsleden en ambassadeurs. Zorg ervoor dat dit leuke en inspirerende netwerkbijeenkomsten zijn. Zet erop in dat hier juist mensen naartoe komen die geen rol in een van de formele organen van de samenwerking hebben. Dit zal onder andere het draagvlak in de gemeenteraden versterken. Reactie Board: De Board herkent deze aanbeveling, en heeft op dit vlak het afgelopen jaar ook zwaar de invloed van Corona gevoeld. De experimenten die we hadden ingezet met de ‘markt’ waar Thematafel leden en raadsleden elkaar op inhoud konden ontmoeten, voorafgaand aan de Achterhoek raadsvergaderingen werkten goed en zijn met Corona helemaal stil komen te liggen. Hier gaan we graag mee verder zodra dit weer mogelijk is.

Datzelfde geldt voor het Achterhoek festival dat in 2019 voor het eerst is gehouden en nadrukkelijk ook de bedoeling had Achterhoekers buiten de formele organen te betrekken. Zodra het weer mogelijk is gaan we verder met deze leuke en inspirerende

netwerkbijeenkomsten. Tot die tijd doen we dat nog digitaal, zoals de sessie met de WUR over 2120, de lancering van de Achterhoek Monitoren en rondom de Kracht van Oost die gepland staat voor Q2 in 2021. 6. Wees rolvast. Er ontstaat gerechtvaardigde irritatie als organen buiten de kaders van hun verantwoordelijkheden treden. Wees als Achterhoek Raad en Achterhoek Board daarom zowel op inhoud als bevoegdheid rolvast in besluiten, moties en uitingen. Deze rollen hebben wij vanuit de vastgestelde taken en bevoegdheden expliciet beschreven in Tabel 1 (hoofdstuk twee) van deze rapportage. Buiten de kaders van hun rol treden tast het draagvlak van de gremia aan. Wij vinden het verstandig dat de voorzitter hierop let en zich ook uitspreekt wanneer buiten de kaders wordt getreden. Reactie Board: Voor de Achterhoek Raad is duidelijk vastgelegd wat de verantwoordelijkheden zijn, in zowel de Samenwerkingsregeling (zie onderstaand) waarin de taken, bevoegdheden en begrenzing van de bevoegdheden staan weergegeven en in het Reglement van Orde van de Achterhoek Raad (zie onderstaand) waarin de bevoegdheden rondom amendementen, moties, moties over een niet op de agenda opgenomen onderwerp en ordervoorstellen worden weergegeven.

In de praktijk houdt dit in dat de Achterhoek Raad niet alleen bevoegd is, zoals letterlijk in de Samenwerkingsregeling wordt benoemd om in te stemmen met (en moties en amendementen in te dienen t.b.v.) de beleidsinhoudelijke meerjarenvisie en jaarplannen van de Regio Achterhoek en het benoemen van leden en plaatsvervangers van de Achterhoek Board, maar ook nog tot meer. Voor wat betreft de moties over een niet op de agenda opgenomen onderwerp is in het Reglement van Orde vastgelegd dat deze ingediend kunnen worden. De Board is ook van mening dat de afbakening en de bewaking hiervan aan de leden van de Achterhoek Raad is. Een dergelijke motie wordt dus ook altijd in behandeling genomen om te voorkomen dat raadsleden hun recht verliezen om raadsinstrumenten in te zetten doordat een meerderheid van stemmen hen dat recht zou ontnemen (in navolging richtlijnen VNG). In het Reglement wordt nu geen melding gemaakt van een minimaal aantal leden (= fracties in de Achterhoek Raad) dat nodig is als eis voor de behandeling in de Achterhoek Raad. De Board zou de werkwijze commissie willen vragen hier nog eens goed naar te kijken en hieromtrent eventueel met een voorstel te komen. Ook ziet de Board de wens om invloed te hebben buiten de formele mandaten om als een natuurlijk proces in de samenwerking.

De Board ziet deze aanbeveling dan ook als een uitnodiging hierover nog eens goed met elkaar het gesprek te voeren.

7. Versterk de communicatiefunctie. Maak een online omgeving voor alle betrokkenen bij de samenwerking waarin alle doelstellingen en resultaten per tafel worden geüpload én waarin transparant het verslag van de Achterhoek Board en de Achterhoek Raad wordt gezet. Reactie Board: Naar ons idee is de 8RHK-website onze online omgeving. We beseffen ons dat deze website op dit moment onvoldoende toegankelijk is. Daarom zijn we al begonnen met het vormgeven van een nieuwe website die voor de zomer gereed is. Deze nieuwe website wordt interactiever en is meer ingericht naar doelgroep. Ook wordt het makkelijker te filteren op informatie. Daarnaast verschijnt er wekelijks een algemene nieuwsbrief en na iedere thematafel een eigen thematafelnieuwsbrief. Wij adviseren alle ambassadeurs, en zeker ook de raadsleden van de gemeenten, om zich te abonneren op de nieuwsbrieven zodat de voortgang en resultaten van de thematafels gevolgd kan worden. We zullen een gerichte actie opzetten om alle ambassadeurs hier nog eens op te wijzen. Wat betreft de Achterhoek Raad: de vergadering is altijd terug te kijken via onze website en de stukken inclusief de besluitlijst zijn hier in te zien. Wat betreft de Achterhoek Board is er wel een verbeterslag te maken in het ontsluiten van de besluitvorming.

De vergadering van de Board zijn weliswaar niet openbaar, maar dat neemt niet weg dat beter teruggekoppeld kan worden over wat er in de Board besproken en besloten is. We stellen voor om periodiek in een kort nieuwsbericht een terugkoppeling te geven. We hebben vorig jaar overwogen om een online community op te richten voor de ambassadeurs. Een community waarin vragen gesteld kunnen worden en discussie kan plaatvinden. Een dergelijke communicatie vraagt actieve inbreng en een forse tijdinvestering van de leden. Gezien de al bestaande informatiekanalen (twitter, youtube, linkedin, facebook) hebben we hiervan afgezien. Ons Linkedin kanaal willen we meer gaan gebruiken als discussieplatform.

Aanbevelingen ten aanzien van het versterken van de inrichting 8. Communiceer duidelijk waar de organen in de samenwerking wel en niet over gaan. Maak kort, scherp en visueel inzichtelijk waar de organen in de samenwerking wel en niet over gaan en verspreidt dit onder alle betrokkenen. De huidige onduidelijkheid hierover moet snel weggenomen worden. Neem in dat kader bij ieder besluit een passage op over a) wat de status van het besluit is, b) op basis van welke bevoegdheid besloten is en c) op welke momenten de individuele organisaties aan bod komen. Reactie Board: Communicatie kan altijd beter, echter het voorstel om bij ieder besluit de punten a t/m c op te nemen komt wat ons betreft erg bureaucratisch over en we twijfelen eraan of dit de onduidelijkheid wegneemt. In de samenwerkingsregeling liggen naar onze mening de bevoegdheden goed vast. Voor de besluitvorming over projecten is recent in de “nadere regels projecten Achterhoek Visie2030” de besluitvormingsprocedure vastgelegd. Met daarin de rol van het thematafels, Board en Dagelijks Bestuur. We kunnen ons echter voorstellen dat deze nadere regels niet breed bekend zijn. We stellen voor om op de nieuwe website de bevoegdheden en besluitvormingsprocedure in een factsheet te communiceren, en het kan geen kwaad nog eens opnieuw bij alle betrokken gremia aan te geven wie waarover gaat en op basis van welke afspraken dit is.

Voor de Achterhoek Raad neemt de griffie graag de suggestie mee om met een aantal aanvullende kopjes de status van het besluit, wanneer dit relevant is, ten opzichte van de rol van de individuele gemeenteraden te verhelderen. 9. Behoud het orgaan van de Achterhoek Raad. Wanneer de Achterhoek Raad in staat is om rolvast te blijven en wanneer de voorgaande aanbevelingen doorgevoerd worden, denken we dat het verstandig is om met de Achterhoek Raad door te gaan. Wij hebben hiervoor de volgende argumentatie:  Verlengd lokaal bestuur (besturen op regionaal niveau) vraagt om verlengde politieke democratische legitimiteit, anders kost dit draagvlak bij lokale gemeenteraden. Dat zien we in heel Nederland terug.  De gesprekspartners in de Achterhoek zijn mild over de samenwerking: in vergelijking met andere samenwerkingen gaat het hier (met aanwezigheid van het gremium van de Achterhoek Raad) goed.  Het grootste deel van de raadsleden vindt dat de Achterhoek Raad moet blijven, indien deze meer ‘bij zijn leest blijft’. Dat kan bewerkstelligd worden door heldere afbakening, betere procedures, onderlinge correctie en strak voorzitterschap. Reactie Board: Deze aanbeveling nemen we graag over. Daarbij geeft de Board aan dat zij de Achterhoek Raad ziet als een van de essentiële en meest vernieuwende onderdelen in de 8RHK samenwerking.

10. Zorg voor betere aanhaking van de ambtelijke organisaties bij de samenwerking. Ervaringen in Nederland leren dat bestuurlijke samenwerkingsverbanden effectiever zijn wanneer ambtelijke organisaties als geheel goed betrokken zijn. Dit is primair de verantwoordelijkheid van de betrokken overheden. We bevelen aan dat de overheden vanuit deze verantwoordelijkheid gezamenlijk zorgen voor betere aanhaking. Reactie Board: Wij herkennen de wens tot betere aanhaking van ambtelijke organisaties bij de samenwerking. Tegelijkertijd willen we ons niet alleen focussen op de aanhaking van de gemeentelijke organisaties. Wij zullen ons inspannen om alle O’s goed aangehaakt te houden op de Achterhoekse samenwerking. Binnen een gemeentelijke organisatie zijn er behoorlijk wat disciplines betrokken bij de samenwerking en dat levert wel eens gebrek aan overzicht op. Vanuit de thematafels zijn accounthouders per thematafel (ook 3O-breed als afspiegeling van de thematafel) benoemd. In de loop van de samenwerking heeft zich dat per thematafel naar behoefte ontwikkeld, niet alle onderwerpen op de thematafels liggen direct op het bord van de gemeenten. De thematafels Wonen en Vastgoed en Mobiliteit en Bereikbaarheid liggen dicht bij de gemeentelijke taken en kennen dan ook een actief accounthoudersoverleg dat voor iedere thematafel bij elkaar komt.

Bij de thematafels Onderwijs & Arbeidsmarkt en Smart werken & innovatie worden de accounthouders gevraagd om feedback op de agenda van de thematafels en vindt overleg 1 keer per kwartaal of per half jaar plaats. Op ad hoc basis is er veel contact met de bedrijfscontactfunctionarissen van gemeenten vanuit SW&I. Bij de thematafel Circulaire Economie & Energietransitie wordt alleen de agenda afgestemd en bestaat er geen apart accounthoudersoverleg. Bij deze tafel wordt de betrokkenheid van gemeenten via werkgroepen en projecten ingezet. Bij de thematafel De Gezondste Regio is er incidenteel contact. We constateren dat het nog niet in de breedte is gelukt om de accounthouders binnen de gemeente in de regisserende positie te krijgen zoals die destijds bedacht is. Wij onderschrijven dat de overheden gezamenlijk zorgen voor een betere aanhaking. We gaan uit van een haal-en-breng plicht van zowel de gemeenten als de Achterhoek Ambassadeurs. Wij stellen voor de gemeentesecretarissen van de betrokken gemeenten te vragen hiertoe het initiatief te nemen en van elkaar te leren. 11. Verduidelijk de positie van het algemeen bestuur. In een goede samenwerking zijn – zeker bij het uitkeren van overheidsgelden – checks and balances belangrijk.

Wij vinden het conform de bedoeling van de samenwerking verstandig om de inhoudelijke keuzes bij de Board en de Thematafels te laten; ‘triple O’ is immers de kern van de samenwerking. Het algemeen bestuur heeft naar ons inzien wel de

verantwoordelijkheid om te toetsen of bij deze keuzes aan de gestelde procesvoorwaarden is voldaan. Daarmee neemt het algemeen bestuur verantwoordelijkheid voor de brede proceskaders en niet voor de uitkomsten. Deze rolneming versterkt de checks and balances in de samenwerking, maar interfereert niet met de wijze waarop de samenwerking is opgezet. We bevelen aan om hierover het gesprek te voeren. Reactie Board: De Board kan zich hierin vinden. Het algemeen bestuur is nu in positie om de kaders aan te geven. Onder meer via de begroting en met het vastleggen van bijvoorbeeld de subsidieverordening en nadere regels projecten Visie2030. Daarnaast is er middels de bestuursrapportages 3 keer per jaar een inhoudelijke verantwoording richting algemeen bestuur. Ook de voortgangsrapportages richting Rijk (Regio Deal) en provincie (Gebiedsopgave) komen terug in het algemeen bestuur als ook de individuele projecten. Of dit voldoende is, daarover gaat de Board graag het gesprek aan met het algemeen bestuur. Eind 2020 zijn we gestart om in gezamenlijkheid te praten over (actuele) ontwikkelingen. Dit hebben we nu twee keer gedaan; over het open innovatiesysteem, de bestuurlijke tussenrapportage Regio Deal en over projecten die impact hebben. Wij waarderen dit zeer en zien volop meerwaarde om minimaal twee keer per jaar samen met de algemeen bestuur een gesprek te voeren. 12.

Overweeg een meer afgewogen verhouding tussen de 3O’s. Tijdens de bespreking van een concept van dit rapport met de Board en het Algemeen Bestuur werd opgeworpen dat het in de samenwerking soms teveel over de O van overheid gaat en dat het zou kunnen helpen om ook in de vertegenwoordiging aan tafels tot meer evenwicht te komen. Nu is er een afvaardiging van iedere gemeente, waardoor een relatief groot deel van de gesprekstijd ook door overheidsvertegenwoordigers wordt ingevuld. Opgeworpen werd of het denkbaar was dat minder vertegenwoordigers namens alle overheden spreken. Wij vinden dit een interessant idee, maar het ligt in Nederland meestal ook gevoelig. Als er draagvlak voor zou zijn, vinden we het aanbevelingswaardig om dit te proberen. Reactie Board: De samenstelling van de tafels is fluïde. Dit houdt in dat de samenstelling naar behoefte aangepast kan worden. Afhankelijk van het thema van de tafel zien we een wisselende samenstelling. Met name de tafels Mobiliteit & Bereikbaarheid en Wonen & Vastgoed hebben naar verhouding meer leden vanuit de Overheid. We vinden dat de samenstelling van de tafel en de eventuele ongewenste disbalans tussen het verschillende O’s het best aan de tafel zelf gevoerd kan worden. We stellen voor dat iedere thematafel in 2021 dit gesprek voert en hierbij zo mogelijk ook een zelfevaluatie houdt.

Per tafel kunnen er dan verbeteringen worden doorgevoerd. De Achterhoek Board is graag bereid dit gesprek te faciliteren door ook de linking pins vanuit de Board hieraan deel te laten nemen.

1 Concept raadsvoorstel Evaluatie samenwerking.docx

Concept Raadsvoorstel Evaluatie Samenwerking Regio Achterhoek/8RHK ambassadeurs Datum : Kenmerk : Portefeuillehouder : Nee Onderwerp : Evaluatie Samenwerking Regio Achterhoek/8RHK ambassadeurs Beslispunten 1. Kennisnemen van de evaluatie en reactie Achterhoek Board op de aanbevelingen. 2. Bespreken van de aanbiedingsbrief van de Achterhoek Board en de hierin opgenomen actiepunten. Uw reactie op de actiepunten vóór 1 oktober kenbaar maken bij de Achterhoek Board. Toelichting Op 21 april hebben de onderzoekers de evaluatie aan de Achterhoek Raad gepresenteerd. Op 22 april is de laatste bespreking met de begeleidingscommissie geweest, waarna de onderzoekers het rapport definitief hebben opgeleverd. Hoofdconclusie van de evaluatie is dat het goed gaat met de samenwerking. Er liggen geen wezensvragen op tafel. De brede wens is om de samenwerking voort te zetten conform de ingezette lijn. Dit is een erg mooi resultaat.

De aanbevelingen van de onderzoekers richten zich met name op elementen van de inrichting van de samenwerking. Met veel aandacht voor de verbinding met en binnen de gemeenten. Geadviseerd wordt om het niet te veel over de structuur en procedures te hebben. Met de inrichting van de nieuwe samenwerking wilden we het volgende bereiken: 1. De betrokkenheid en sturingsmogelijkheden vergroten die raadsleden hebben voor de regionale ontwikkelingen/besluitvorming. 2. De slagkracht in de bestuurlijke besluitvorming versterken (makkelijker en sneller tot een besluit komen). 3. De uitvoeringskracht versterken. In de evaluatie zijn deze punten niet afzonderlijk geëvalueerd, maar zijn onderdeel van de drie hoofdvragen over inhoud, cultuur en proces. Over de 3 boven genoemde punten kan het volgende uit het rapport gehaald worden: 1. Het regionaal denken is in het algemeen bevorderd (conclusie 5), de appreciatie van de werkwijze van de Achterhoek Raad verschilt bij de betrokkenen: van sterk positief tot sterk negatief (conclusie 6). In de aanbevelingen wordt hier uitgebreid op ingegaan. (aanbevelingen 4, 5, 6 en 9). 2. De governance is passend om de doelen beter te formuleren en te bereiken (conclusie 1), er zijn concrete resultaten bereikt (conclusie 2) en er zijn kortere lijnen en snellere klappen (conclusie 12).

Wel is de besluitvorming soms trager dan gehoopt (conclusie 8) of niet helemaal helder (conclusie 7). Winstpunten zijn te behalen door de besluitvorming nog scherper te communiceren (aanbeveling 8) en te kijken naar een meer evenwichtige samenstelling aan de tafels (aanbeveling 12). 3. De onderzoekers constateren dat de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking voldoende capaciteit heeft om de samenwerking goed te laten draaien. De Thematafels zijn voldoende bezet en er is tevredenheid over de ambtelijke ondersteuning vanuit de regionale organisatie. Deze tevredenheid is de afgelopen periode bovendien toegenomen. Zeker ook de rol van de

programmaregisseurs wordt gewaardeerd. Aandachtpunt is de aanhaking van de ambtelijke organisaties (aanbeveling 10). Op 12 mei heeft de Achterhoek Board gesproken over de aanbevelingen in het rapport en daarbij per aanbeveling een reactie gegeven. In de aanbevelingen en de reactie van de Board zit overlap. De Board heeft daarom een concretiseringslag gemaakt in de vorm van actiepunten op basis van de aanbevelingen. De actiepunten zijn daarbij gekoppeld aan de verschillende partners en gremia in de samenwerking. De reactie op de aanbevelingen en de actiepunten legt de Achterhoek Board nu voor aan de verschillende Achterbannen waaronder de gemeenteraden. Voor de Achterhoek Raad van oktober zal de evaluatie ook geagendeerd worden. Met name waar het gaat over de aanbevelingen die gericht zijn op de Achterhoek Raad. De Achterhoek Board bespreekt in haar vergadering van oktober 2021 de binnengekomen reacties (van onder meer de raden en de Achterhoek Raad) op de voorgestelde acties en besluit dan over welk verbeteracties er daadwerkelijk opgepakt worden. Formatie Regio Achterhoek De onderzoekers constateren dat de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking voldoende capaciteit heeft om de samenwerking goed te laten draaien. De Thematafels zijn voldoende bezet en er is tevredenheid over de ambtelijke ondersteuning vanuit de regionale organisatie.

Echter deze formatie staat onder druk door de huidige indexeringssystematiek. Met de huidige systematiek verliezen we iedere drie jaar ongeveer één formatieplaats. Om de organisatie op het huidige niveau te houden is het nodig dat, net als bij andere gemeenschappelijke regelingen, gekozen wordt voor een gezonde indexeringssystematiek Het AB heeft eerder besloten opnieuw te willen kijken naar een passende indexering voor onze loon- en prijsindexen. Hiervoor zullen we met een apart voorstel komen, waarbij de insteek is dit te verwerken vanaf de begroting van 2023.

3 Tijdelijk extra capaciteit voor vraagstukken Landelijk Gebied 1 Voorstel tijdelijke extra capaciteit voor vraagstukken landelijk gebied.docx

ALGEMEEN BESTUUR Vergadering d.d.

: 2 juni 2021

Agendapunt

:3

Onderwerp

: Tijdelijk extra capaciteit voor vraagstukken Landelijk Gebied

Portefeuillehouder

: De heer M. Boumans

Voorstel 1. Akkoord gaan met extra capaciteit inzet –voor één jaar- voor vraagstukken landelijk Gebied. Conform bijgevoegde projectaanvraag voor de inzet van de provinciale middelen uit het gebiedsagenda Achterhoek. 2. De cofinanciering vanuit de Regio voor 50% (45.000,--) budgettair neutraal uit de begroting van Regio Achterhoek financieren. Dit kan omdat er een voordelig verschil is in de cofinancieringsuren van de Regio bij het project spreek je buurtaal. Aanleiding De evaluatie van de regionale samenwerking laat zien dat er tevredenheid is over de regionale organisatie. Er was voldoende capaciteit om deze resultaten te kunnen behalen. We zien het komende jaar vraagstukken die de nodige capaciteit gaan vragen en cruciaal zijn voor de verdere ontwikkeling van de Achterhoek. Evenals de aanbeveling om te bekijken hoe het thema Landelijk gebied het beste georganiseerd kan worden. Daar is capaciteit voor nodig. Daarover gaat dit voorstel. Extra capaciteitsvraag Afgelopen jaar zijn er meerdere grotere dossiers geweest die de nodige inzet hebben gevraagd en dat het komende jaar blijvend zullen gaan doen. Het positieve is dat de regionale organisatie en het netwerk zich zodanig vergroot en geprofessionaliseerd heeft dat de Achterhoek een serieuze speler is geworden, juist ook in verbindingen buiten de regio.