ab vergadering regio achterhoek dd 01-06-2022

1 Informatieve memo Noordelijke Aftakking Betuweroute AR 23.05.22.pdf

Achterhoek Raad Informatieve memo ‘Stand van zaken Noordelijke aftakking Betuweroute’ Aan Van Datum Agendapunt

: Achterhoek Raad : Achterhoek Board : 23 mei 2022 : 3.3

In de Achterhoek Raad van 7 maart jl. hebben wij u op de hoogte gebracht van de stand van zaken rondom de Noordelijke aftakking van de Betuweroute. Dit hebben we gedaan met het “Memo Strategie en ontwikkelingen noordelijke aftakking Betuweroute”. Dit memo geeft een overzicht van de lobbystrategie over 5 sporen en er wordt ingezoomd op wat sinds de Achterhoek Raad van 24 januari is gedaan en wat nog op de planning staat. Met het memo dat nu voor u ligt willen we u wederom op de hoogte brengen van alle gebeurtenissen en activiteiten sinds de vergadering van de Achterhoek Raad van 7 maart jl. en welke activiteiten op de korte termijn nog zullen plaatsvinden. Update OAO-notitie GNOE sinds de vergadering van 7 maart jl. De afgelopen maanden is onder leiding van ‘APPM Management Consultants’ gewerkt aan een ‘OAOnotitie GNOE’ (Opgave, Afbakening en Omgeving) voor de Goederenroutering Noordoost Europa. Deze notitie heeft als doel om de opgaven en doelstellingen rondom goederenvervoer nader te omschrijven, de belangen van stakeholders in kaart te brengen en richting te geven aan een mogelijke vervolgstap voor verder onderzoek. De OAO-notitie GNOE is inmiddels in een eindconcept aangeleverd en ligt op 13 en 19 mei a.s. bij twee bestuurlijke Spoortafels van Oost-Nederland voor.

De notitie wordt daar door de bestuurders uit de regio’s van Gelderland en Overijssel, de provincies Gelderland en Overijssel, ProRail, NS, Rover, Arriva, regionale vervoerders, het ministerie van IenW en belangengroepen besproken, waaruit een advies moet volgen. Het advies wordt meegenomen naar de landelijke Spoortafel, waar o.a. de staatssecretaris I&W met de landsdelen1, (goederen)vervoerders, ProRail, G4 en Rover in gesprek gaat over de OAO-notitie GNOE en het advies uit de Spoortafels van Oost-Nederland. De regio’s uit Oost-Nederland zijn inmiddels ook bestuurlijk uitgenodigd om deel te nemen aan de landelijke Spoortafel. De verwachting is dat de Landelijke Spoortafel voor de zomer van dit jaar plaatsvindt.

1 landsdeel Noord (Groningen, Friesland, Drenthe), landsdeel Oost (Overijssel en Gelderland), landsdeel Zuid (Zeeland,

Noord-Brabant en Limburg), Noordvleugel (Noord-Holland, Utrecht en Flevoland) en Zuidvleugel (Zuid-Holland).

Conclusies OAO-notitie: nut en noodzaak (nog) onvoldoende aangetoond In de OAO-notitie wordt geconstateerd dat om nut en noodzaak te kunnen onderbouwen er voorafgaand aan een vervolgproces voor GNOE nadere verdieping en uitwerking nodig is. In de OAOnotitie wordt een aanpak voorgesteld waarbij, na instemming met de OAO-notitie, kan worden gestart met het uitvoeren van een onderzoeksprogramma. Hiervoor worden in de notitie meerdere onderzoeksvragen voorgesteld, waarbij het onderzoeksprogramma GNOE is gegroepeerd rond drie hoofdthema’s: 1. Nut en noodzaak / probleemanalyse: Over welke (spoor)goederenstromen hebben we het? Wanneer treden er vervolgens problemen op, waar treden deze problemen op, hoe groot zijn ze en voor wie is het een probleem? Met het beantwoorden van deze vraag moeten de (verwachte) problemen worden geëxpliciteerd (in tijd, locatie, etc.) en nut en de noodzaak van een mogelijk andere goederenroutering op een navolgbare manier worden onderbouwd. 2. Oplossingsrichting: Is een robuuste routering voor GNOE de enige en juiste oplossingsrichting? Welke effecten kennen mogelijke oplossingsrichtingen? Met het beantwoorden van deze vraag moet duidelijk worden of en zo ja welke (andere) goederenroutering(en) daadwerkelijk de passende oplossing kan zijn bij het probleem en de opgaven die worden gezien. 3.

Invulling GNOE-proces: Hoe kan een vervolgproces passend worden ingevuld? Met het beantwoorden van deze vraag moet de scope (inhoudelijk en procesmatig, maar ook gericht op organisatie, besluitvorming en omgevingsmanagement) worden bepaald van de nadere invulling van het GNOE-proces. Inbreng Achterhoek ambtelijke Spoortafels Oost Aanleiding voor de OAO-notitie was het Toekomstbeeld OV 2040 (TBOV 2040), waarin eerder zeer optimistische groeicijfers/prognoses zijn gesteld voor het goederenvervoer (daterend van voor 2019). Als regio Achterhoek benadrukken we dat, ondanks dat hier veel nadruk op wordt gelegd in de notitie, het in onze ogen géén onderbouwing is en mag zijn voor nut en noodzaak van een noordelijke aftakking van de Betuweroute. Wij delen de conclusie uit de OAO-notitie dan ook dat nut en noodzaak tot op dit moment onvoldoende en niet breed is aangetoond. Het is duidelijk dat de wijze waarop de notitie is geschreven, er nu richting wordt gegeven aan verder onderzoek naar nut en noodzaak. Wij zien nog een andere mogelijkheid, namelijk: 1.) het toepassen van een koerswijziging in het GNOE-proces. De andere mogelijkheid is zoals hierboven aangegeven 2.) Een verder onderzoek in gang zetten naar nut en noodzaak.

Mogelijkheid 1: 1.) Wij vinden dat de koers voor het GNOE-proces, naar aanleiding van de OAO-notitie, moet wijzigen naar de aanpak van overlast op bestaande tracés en voorrang te geven en volledig in te zetten op het afbouwen van het derde spoor2. Dit betekent dus geen vervolg naar nut en noodzaak onderzoek of tracé-varianten. Wij zien graag een aanpak die de komende jaren knelpunten en hinder op bestaand spoor wegneemt en meer synchroon loopt met andere opgaven (zoals verstedelijking). Vanuit de Kracht van Oost bouwen we de komende jaren juist graag verder aan onze innovatieve, welvarende en krachtige regio’s. 2 Op dit moment is de aansluiting op het Europese spoornet niet optimaal. De spoorlijn tussen Zevenaar en Oberhausen

(Duitsland) krijgt een derde spoor (extra capaciteit). Aanleg van het derde spoor maakt een toenemende hoeveelheid goederenvervoer via de al bestaande Betuweroute mogelijk.

Mogelijkheid 2: 2.) Wanneer landelijk besloten wordt om wel een vervolg te geven aan een onderzoek naar nut en noodzaak, gelden - gezien de lange doorlooptijd - wat ons betreft nog steeds de bovengenoemde overwegingen en adviseren wij om zo snel als mogelijk te starten met aanpak van hinder, het verbreden naar andere opgaven en de afbouw van het derde spoor. Daarnaast zien we graag focus op de volgende zaken: a. Er moet een heldere knip tussen nut en noodzaak en onderzoek naar tracé studies komen. Gezien de vele vragen die nog ten grondslag liggen aan nut en noodzaak, de eventuele oplossingsrichtingen die ook buiten de vijf voorgestelde tracés kunnen liggen, vinden wij het van belang dat we tracéstudies en een onderzoek naar nut en noodzaak niet in elkaar vervlechten. b. Van Duitse zijde wordt met terughoudendheid gereageerd op dit Nederlandse initiatief (zie ook punt d). Gesprekken met Duitsland moeten dus snel gevoerd worden en het Duitse/ Europese perspectief moet meegenomen worden in de nut en de noodzaak en overige afwegingen. c. De relatie met personenvervoer en verstedelijking moet integraal worden opgepakt. Afstemming met andere corridorstudies zijn erg belangrijk omdat keuzes in de ene studie effect hebben op uitkomsten van een andere studie. Dit is nu onvoldoende gedaan. d. Er is een bredere discussie nodig dan enkel de spoordiscussie.

Voor het aantonen van nut en noodzaak is meer nodig dan (met name) verkeerskundige analyses en groeiprognoses van het goederenvervoer over het spoor. In dit perspectief zou veel breder en ook op Europese schaal gekeken moeten worden naar mogelijke alternatieven via zeehavens dichter bij de eindbestemming en of überhaupt op de lange termijn nog een dergelijke groei in transporten valt te verwachten. Kortom: doe daadwerkelijke realistisch onderzoek naar groeicijfers en geen prognoses die op ambities zijn gesteund. Onderzoek de ‘modal shift’. Onderzoek vanuit bilaterale/Europese samenwerking i.p.v. concurrentie en stel de vraag of de Rotterdamse Haven wel ten koste van alles moet blijven groeien de komende decennia. Het Lobbystandpunt Achterhoek blijft dus onveranderd: Tot nu toe zijn nut en noodzaak niet aangetoond voor het investeren in een noordelijke aftakking van de Betuweroute. Wij hechten er groot belang aan dat in een eventueel onderzoek naar nut en noodzaak het juiste proces wordt gevolgd. Dat laat onverlet dat wij voor onze regio geen enkele toegevoegde waarde zien voor een noordelijke aftakking van de Betuweroute. Een mogelijk nieuw tracé door de Achterhoek heeft grote gevolgen voor onze inwoners, onze natuur en voor onze kwaliteit van leven in de regio.

Met de mogelijke komst van een Noordtak-variant door de Achterhoek zet het Rijk een streep door één van de groenste en gelukkigste regio’s van Nederland. Wij zijn dan ook fel tegen een dergelijk traject door de Achterhoek. Overige activiteiten sinds de vergadering van 7 maart jl. Op 8 april hebben twee Tweede Kamerleden een werkbezoek aan het bestaande spoor in OostNederland gebracht. Hier werd de huidige overlast en hinder onder de loep genomen. De bijeenkomst was georganiseerd door het RONA i.s.m. de regio’s en gemeenten uit Oost-Nederland. De voorzitter van de thematafel: R. Steintjes heeft samen met onze lobbyist: J. van Donk, aan het werkbezoek deelgenomen. Begin maart zijn we ambtelijk in gesprek gegaan met de belangenvereniging ‘Stop de Noordtak’ die bestaat uit diverse kleinere groeperingen en kernen uit de regio’s Achterhoek en Twente.

Zij verzet zich tegen de komst van een eventuele Noordelijke Aftakking van de Betuweroute door de Achterhoek. Wij betrekken de belangenvereniging bij de lopende en toekomstige activiteiten rondom het proces GNOE en brengen elkaar op vaste momenten op de hoogte. Op 25 maart jl. heeft de EUREGIO-Raad zich met een resolutie uitgesproken dat een mogelijke noordelijke aftakking van de Betuwelijn niet kan worden besproken zonder dat de betrokken deelregio’s en gemeenten in de EUREGIO hierbij worden betrokken. Zij sprak zich ook uit tegen de grote gevolgen van de komst van dit tracé voor inwoners, ruimte en natuur en stelde dat de regio’s en inwoners goed betrokken moeten worden bij het algehele proces en daarnaast dat de grensregio’s goed aangesloten moeten zijn bij het besluitvormingsproces. Aan een besluit vóór of tegen de noordtak moet volgens de EUREGIO-raad een zorgvuldig onderzoek en goed onderbouwde cijfers ten grondslag liggen. Concluderend Aangezien enkele besluitvormende overleggen plaatsvinden tussen het aanleveren van dit memo en de vergadering van de Achterhoek Raad van 23 mei a.s. delen wij u tijdens de vergadering graag de laatste stand van zaken mede. Wij hopen daarbij dat dit memo de stappen die wij ambtelijk en bestuurlijk hebben gezet, alsook de positie die de Achterhoek Raad unaniem heeft ingenomen op deze wijze voldoende te hebben overgebracht in het proces.

.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.

1 Save the date Dag van Gelderland.docx

Beste genodigde, Op vrijdag 16 september 2022 organiseert provincie Gelderland de Dag van Gelderland: het jaarlijks terugkerend evenement waarop we samen werken aan een nóg mooier Gelderland! Juist in tijden van crisis willen we op deze dag verbinden, ontmoeten en samen de krachten bundelen. Vooruitkijken Op de Dag van Gelderland kijken we terug op de afgelopen periode, ontmoeten we elkaar én blikken we vooruit naar de toekomst. Hoe nieuwe samenwerkingen en onverwachte partnerschappen ons de komende periode kunnen helpen bij de grote opgaven in het ruimtelijk-fysieke domein en op het gebied van brede welvaart. We nemen u mee in onze plannen voor de toekomst. Want juist nu blijven onze ambities overeind. Samen En daar hebben we onze partners bij nodig, want Gelderland maken we samen. We nodigen u dan ook uit met ons mee te denken en de vragen en dilemma's waar u momenteel voor staat met ons te delen. En welke perspectieven, kansen en mogelijkheden u ziet. Samen bundelen we de krachten en samen komen we in actie. Meedoen Wilt u actief een bijdrage leveren aan de toekomst van Gelderland? Reserveer dan 16 september 2022 in uw agenda. Het programma duurt van 12.00-18.00 uur, de locatie maken we nog bekend. Deelname is gratis. De definitieve uitnodiging met het programma ontvangt u vlak voor de zomer. Houd deze pagina in de gaten voor meer informatie.

Wij kijken ernaar uit om u op 16 september te begroeten! Met vriendelijke groet, John Berends, commissaris van de Koning Peter Drenth, gedeputeerde Jan van der Meer, gedeputeerde Peter Kerris, gedeputeerde Peter van ’t Hoog, gedeputeerde

Jan Markink, gedeputeerde Helga Witjes, gedeputeerde

1 Kamerbrief-over-contouren-proces-nieuwe-regio-deals-en-voortgangsrapportage-regio-deals-2021-1.pdf

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag Kenmerk 2022-0000105987 Uw kenmerk

Datum

15 april 2022

Betreft

Contouren proces nieuwe Regio Deals en voortgangsrapportage Regio Deals 2021

Elke Regio telt. Krachtige regio’s dragen bij aan een veerkrachtige samenleving. Daarbij is het belangrijk om oog te hebben voor verschillen tussen regio’s, aandacht te hebben voor regionale vraagstukken. Daarom werkt het kabinet samen met regio ’s aan het versterken van de brede welvaart in de regio. Die brede welvaart gaat over alles wat mensen van waarde vinden, het welzijn van mensen. Brede welvaart gaat naast economische groei, over gezondheid, welbevinden, kwaliteit van natuur en milieu, onderwijs, sociale cohesie, milieu, veiligheid, in het hier en nu, maar ook voor toekomstige generaties. Omdat het leven van mensen zich voor een grote mate afspeelt op regionaal niveau, zijn de omstandigheden binnen de regio van grote invloed op het welzijn van mensen. Daarom is het belangrijk oog te hebben voor de verschillen per regio. De Atlas van afgehaakt Nederland1 laat zien dat er grote verschillen zijn: “Bruisende gebieden, naast krimpgebieden, wijken met mensen met relatief veel sociaal en financieel kapitaal naast wijken met mensen met relatief weinig kapitaal.” Dit vraagt maatwerk en aandacht voor de eigenheid van de regio’s. Daarnaast vragen de grote maatschappelijke uitdagingen, steeds vaker om een regionale aanpak en samenwerking. Door samen te werken, kunnen kansen beter worden benut en wordt gebruik gemaakt van elkaars kennis en kunde.

Regio Deals dragen bij aan het verzilveren van kansen en de aanpak van opgaven waar Rijk en regio samen voor staan. Ze sluiten aan bij het specifieke karakter van een gebied. In deze brief schets ik de contouren voor de nieuw af te sluiten Regio Deals en het beoogde proces. Deze brief benut ik tevens om uw Kamer te informeren over de voortgang van de lopende Regio Deals. Als bijlage bij deze brief treft u aan de voortgangsrapportage over 2021. Ik ben daarbij dank verschuldigd aan de betrokken ambtenaren van het ministerie van LNV voor het helpen opstellen ervan. Hoofdpunten voortgangsrapportage Alle dertig lopende Regio Deals zijn inmiddels in de fase van uitvoering, waarbij onderdelen van de deals uit de eerste tranche ook al richting afronding gaan. 1

https://kennisopenbaarbestuur.nl/rapporten-publicaties/atlas-van-afgehaakt-nederland/ Pagina 1 van 6

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum

Mede daardoor worden mooie resultaten zichtbaar. Er zijn scholen geopend, huizen verduurzaamd, wijken aangepakt. De realisatie van breed toegankelijke voorzieningen zoals het Urban sportpark en Futurelab in het Evoluon, van de Regio Deal Brainport, maken de regio tot een fijnere plek om te wonen, te werken en te leven. Ook de deals van de tweede en derde tranche laten mooie resultaten zien. In de Regio Deal Parkstad is een samenhangende aanpak uitgewerkt om zowel de fysieke als sociale aspecten van de leefomgeving te versterken. In de Regio Deal Food Valley is ingezet op de verbinding tussen de sterke Agrifoodsector en de kansen van gezonde voeding om gezondheidsverschillen tegen te gaan. Algemeen beeld is dat de Regio Deals een vliegwiel zijn voor het versterken van samenwerking in de regio tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen. Zij weten elkaar beter te vinden en verbindingen te leggen tussen verschillende thema’s/themalijnen, waardoor zij gezamenlijk tot een effectievere inzet komen.

Kenmerk 2022-0000105987

Corona heeft op verschillende manieren impact (gehad) op de verschillende Regio Deals. Enerzijds heeft het de opgave vergroot; in het bijzonder in gebieden die al kwetsbaar waren, is ongelijkheid in de samenleving scherper geworden. Bij jongeren is de impact van corona zichtbaar in leerachterstanden en afnemende mentale gezondheid. Regio’s proberen hier bij de uitvoering van de deals op in te spelen. Anderzijds heeft de coronapandemie impact gehad op het tempo en de wijze waarop projecten uit de deals uitgevoerd konden worden. Veel projecten zijn door de inzet van velen gewoon doorgegaan. Maar soms heeft corona ook geleid tot wat vertragingen in de uitvoering van projecten en een aantal regio’s heeft een verzoek gedaan tot een verlengde doorlooptijd van de deal. Parallel aan het sluiten en uitvoeren van de Regio Deals is in verschillende trajecten kennis ontwikkeld over (het meten van) brede welvaart en de samenwerking tussen Rijk en regio’s. Inmiddels heeft het CBS de tweede editie van de regionale Monitor Brede Welvaart ontwikkeld en het PBL heeft in het kader van onderzoeksprogramma “Regio Deals voor brede welvaart” verschillende aanbevelingen gedaan over het inrichten van beleid gericht op het versterken van brede welvaart.

Een leer- en monitoringstraject over de governance van Regio Deals heeft nuttige inzichten opgeleverd over het versterken van de samenwerking tussen Rijk en regio’s. Bijvoorbeeld dat schuurpunten bespreken belangrijk is voor een effectieve samenwerking en dat regio’s graag zien dat het Rijk meer met één mond spreekt. Daarnaast is gebleken dat regio’s die investeren in een passende samenwerkingsstructuur en sturen vanuit het regionaal perspectief, sneller tot resultaten kunnen komen. Al deze leeropbrengsten betrekken we vanzelfsprekend bij het vormgeven van de Regio Deals in de komende periode. Contouren nieuwe Regio Deals Regio Deals dragen bij aan de kwaliteit van leven, wonen en werken, voor inwoners en ondernemers. Ze verbeteren de gebiedspecifieke aanpak van opgaven en versterken de publieke-private samenwerking, de samenwerking in de regio en tussen Rijk en regio. Het versterken van de brede welvaart, welzijn en het bevorderen van de sociale cohesie in de gebieden waar dit onder druk staat, Pagina 6 van 6

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum

is het leidend principe en daarmee bouwen we voort op de koers die in de vorige periode is ingezet. Hoewel het concept brede welvaart inmiddels veel wordt toegepast, is een nadere operationalisering in het (nieuwe) afwegingskader wenselijk. In het bijzonder om de regio’s duidelijkheid te bieden of zij kansrijk zijn voor het met het Rijk sluiten van een nieuwe Regio Deal.

Kenmerk 2022-0000105987

Om de beoogde duurzame impuls door de Regio Deals in de diverse gebieden optimaal te ondersteunen is doorontwikkeling op onderdelen van de (afwegings)criteria uit de vorige periode Regio Deals wenselijk. Daarbij maken we gebruik van de geleerde lessen uit de vorige periode, de monitoringstrajecten rondom Brede welvaart van PBL en CBS en Governance-Lab en de tussentijdse evaluatie van Lysias Advies2 over de Regio Deals. Zo is het van belang gebleken aan goed verwachtingsmanagement te doen naar regio’s en elkaars taal te leren spreken, dat echt partnerschap verder gaat dan alleen het financiële onderdeel en dat regionaal leiderschap essentieel is om tot resultaten in de regio zelf te komen. Als onderdeel van de doorontwikkeling ga ik ook samen met de meest betrokken departementen in gesprek met verschillende regio’s en bezoek ik diverse Regio Deals. Ook is doorontwikkeling nodig om in te spelen op veranderende omstandigheden. Het huidige kabinet heeft bijvoorbeeld veel geld gereserveerd voor een aantal grote fysiek-ruimtelijke opgaven (o.a. energietransitie, woningmarkt, stikstof). De inzet vanuit de Regio Deals moet hier goed op worden afgestemd, zodanig dat het geheel van instrumenten elkaar aanvult en/of versterkt. Dat komt ook een doelmatige besteding van publieke middelen ten goede. In de uit te werken selectiemethodiek zal hier aandacht voor zijn.

Ik ben voornemens uw Kamer voor de zomer te informeren over het nieuwe afwegingskader. Vooralsnog zie ik de volgende contouren voor nieuwe Regio Deals: Regio Deals dragen bij aan de versterking van de brede welvaart in regio’s, met speciale aandacht voor de regio’s waar die brede welvaart het sterkst onder druk staat; Regio Deals worden ingezet in regio’s waar meervoudige integrale opgaven spelen die niet adequaat kunnen worden geadresseerd met generiek beleid en/of sectorale middelen; Het gaat om regionale opgaven en kansen die de draagkracht van individuele overheidslagen overstijgen en waar interbestuurlijk samenspel en samenwerking met kennisinstituten, maatschappelijke organisaties en/of bedrijfsleven nodig is om de opgaven effectief op te pakken; De inzet van middelen voor Regio Deals wordt goed afgestemd op de inzet van andere (sectorale) Rijksmiddelen, zodat een optimale en samenhangende inzet wordt gerealiseerd voor en door Rijk én regio’s;3

Kamerstuk 29697 nr. 90. De inzet vanuit nieuwe Regio Deals moet tevens goed worden afgestemd op de reeds lopende Regio Deals. Het is daarbij niet uitgesloten dat deze regio’s opnieuw in aanmerking komen voor een Regio Deal. Het afwegingskader zal evenwel leidend zijn. 2 3

Pagina 6 van 6

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum

Regio Deals beogen een duurzame, langjarige impuls te geven aan het benutten van kansen en oplossen van problemen in regio’s, zodat er een nieuw en passend perspectief ontstaat voor de regio; Van regio’s wordt een cofinanciering als voorwaarde gesteld die passend is gegeven de opgaven en de draagkracht van de regio, waarbij 50% als uitgangspunt geldt en waarbij onderzocht wordt of differentiatie mogelijk is.

Kenmerk 2022-0000105987

Goede regionale samenwerking als randvoorwaarde Een goede regionale samenwerking, met slagkracht, acht ik een noodzakelijke randvoorwaarde voor een succesvolle Regio Deal. Daarvoor is het nodig gezamenlijk in de regio een analyse van de opgaven en een bijbehorende agenda te maken en het vermogen om samen te sturen op het realiseren van de gestelde doelen. Ik verwacht daarom van regio’s dat zij in hun straks in te dienen propositie aandacht hebben voor de wijze waarop zij hun samenwerking vormgeven en hoe deze aansluit bij de opgaven. Mogelijke elementen die daarbij aan bod kunnen komen zijn de structuur van de regionale samenwerking, de benodigde interbestuurlijke samenwerking en de invulling van het regionaal leider- of trekkerschap. Ik zie ook dat sommige regio’s er beter in slagen hiertoe te komen dan andere. Dat kan te maken hebben met onderlinge verhoudingen, de beschikbare capaciteit en expertise om tot een goede samenwerking te komen of bijvoorbeeld het feit dat een coalitie van partners elkaar nog maar relatief kort geleden heeft gevonden. Ik verken daarom de mogelijkheden om vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het openbaar bestuur ondersteuning te bieden aan regio’s waarvan de regionale samenwerking in dit kader versterking behoeft en die aangeven hier graag ondersteuning bij te willen.

Financieel instrumentarium Eén van de leerpunten uit de vorige drie tranches Regio Deals is dat het beschikbare financiële instrumentarium onvoldoende toegesneden is om aan de beoogde Rijk-regio samenwerking invulling te geven. Als de bijdrage van het Rijk in de vorm van een decentralisatie uitkering beschikbaar komt, ontbreekt de ruimte om concrete afspraken te maken over de inzet van middelen. In de vorm van een specifieke uitkering zijn er relatief veel administratieve lasten en krijgt de onderlinge verhouding te veel het karakter van een relatie die vergelijkbaar is tussen een opdrachtgever en opdrachtnemer. Een interdepartementale Taskforce uitkeringsstelsel zal ingesteld worden, om te onderzoeken welke wijzigingen in het uitkeringsstelsel doorgevoerd moeten worden om tot een financieel instrumentarium te komen, dat beter aansluit op de bestuurlijke wensen. Het verlichten van de administratieve- en controlelasten die verband houden met de specifieke uitkering, zullen onderdeel uitmaken van dit traject. Voor de zomer zal ik de Kamer hierover nader informeren. Ik zal tevens voor de nieuwe Regio Deals verkennen welke oplossingen er mogelijk zijn, om tegemoet te komen aan de ervaren bezwaren rondom het beschikbare financiële instrumentarium.

Pagina 6 van 6

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum

Selectieproces Het selectieproces van de 2e en 3e tranche Regio Deals heeft bij regio’s tot wisselende ervaringen geleid (vgl. de tussenevaluatie van Lysias Advies4), waarbij de 3e tranche positiever is gewaardeerd. De positieve elementen wil ik voortzetten bij volgende tranches, voor een paar punten is doorontwikkeling wenselijk. Het proces genereerde veel energie in regio’s en het heeft in veel gevallen gewerkt als een snelkookpan om te komen tot regionale samenwerking, gezamenlijke doelen en ambities. Dit mede als gevolg van de wens vanuit het Rijk om proposities te ontvangen die op korte termijn tot realisatie (en daarmee maatschappelijk effect) zouden kunnen leiden. De keerzijde van dit proces bleek tweeledig: Doordat proposities werden gevraagd (en aangeboden) die redelijk ver waren uitgewerkt, bleef er weinig ruimte om op basis van inbreng vanuit het Rijk tot verfijning van plannen te komen. Hierdoor is bij de uitvoering van de deals door sommige regio’s een beperkte betrokkenheid van het Rijk ervaren, terwijl zij juist op zoek waren naar een stevig partnerschap. Dit werd versterkt doordat in veel gevallen door het Rijk een lagere financiële bijdrage werd geboden, dan door de regio gevraagd.

De nadruk op snelle realiseerbaarheid heeft er in sommige gevallen toe geleid dat in de proposities projecten zijn voorgesteld die nog ‘op de plank lagen’ en waarvoor nog financiering werd gezocht. Dit heeft het risico dat een propositie daarmee het karakter krijgt van wat oneerbiedig ook wel een “projectencarrousel” wordt genoemd. Een verzameling van op zichzelf nuttige projecten, maar met beperkte onderlinge samenhang. Daarmee levert de Regio Deal een suboptimale bijdrage aan het beoogde nieuwe perspectief voor de regio.

Kenmerk 2022-0000105987

Daarnaast is in de vorige periode gebleken dat in het selectieproces de slagkracht en een effectieve regionale samenwerking (ofwel het missen hiervan) sterk mee heeft gespeeld. Er is goed zichtbaar geworden dat niet iedere regio even goed in staat is om onder hoge druk te komen tot een goede propositie. Op basis van bovenstaande stel ik daarom een aantal aanpassingen voor in het selectieproces voor de komende tranches. Net zoals in de tweede en derde tranche zullen de integrale voorstellen van de regio’s de basis vormen voor de uiteindelijk tussen Rijk en regio te sluiten Regio Deals. Daarbij onderzoeken we nog hoe we regio’s die de slagkracht ontberen om tot een dergelijke propositie te komen, beter kunnen ondersteunen. Alle binnengekomen proposities zullen worden beoordeeld aan de hand van een nog vast te stellen afwegingskader. Het kabinet zal op basis van deze beoordeling besluiten over toekenning van Regio Deals. Vervolgens zal, in overleg met de geselecteerde regio’s, het ministerie van BZK en de betrokken vakdepartementen, een concrete, te ondertekenen Regio Deal worden uitgewerkt. 4

Kamerstuk 29697 nr. 90. Pagina 6 van 6

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum

Het kabinet beoogt het gezamenlijk partnerschap te versterken en de betrokkenheid van de betrokken departementen beter te borgen door hen vanaf het voortraject nauw te betrekken en het gesprek aan te gaan over de proposities. Dit draagt tevens bij aan de beoogde lange termijn impact die de deals zouden moeten hebben en de borging van regionale en nationale opgaven en doelstellingen in de deal.

Kenmerk 2022-0000105987

Vervolgstappen en proces Op dit moment werk ik met de betrokken departementen aan een goede overdracht en borging van continuïteit voor de lopende Regio Deals. Ondertussen werk ik samen met de andere departementen ook aan de doorontwikkeling van het afwegingskader om tot nieuwe Regio Deals te komen. Ik heb hiervoor het volgende tijdpad in gedachten: Actie Vaststellen afwegingskader voor nieuwe Regio Deals en openstellen voor proposities voor 4e tranche Selectie en besluitvorming 4e tranche deals Sluiten eerste deals 4e tranche Start uitvoering 4e tranche

Planning Zomer 2022 Eind 2022 Begin 2023 Voorjaar 2023

Op basis van deze planning is het mijn voornemen uw Kamer voor het zomerreces te informeren hoe het kabinet met de nieuwe tranche van Regio Deals aan de slag wil gaan. Tot slot De Regio Deals hebben zich in de vorige periode bewezen als bruikbaar instrument om beter als één overheid te kunnen werken en daarbij tot een integrale aanpak van meervoudige opgaven te komen met het oog op het vergroten van de brede welvaart. Bovendien is het een passend instrument gebleken om samen met medeoverheden, ondernemers en kennisinstellingen (de “gouden driehoek”) te komen tot een gedragen, gebiedsgerichte aanpak voor (uitdagende) maatschappelijke opgaven. Mijn inzet is om deze sterke kanten van de Regio Deals verder uit te bouwen en daarbij beter te verbinden aan de inzet die het Rijk en medeoverheden op andere terreinen plegen. Om maximale impact voor onze inwoners te genereren en mensen daadwerkelijk te laten ervaren dat “Elke Regio Telt”!

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Hanke Bruins Slot

Pagina 6 van 6

1 Kamerbrief-inzet-regios-aan-de-grens.pdf

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Postbus 20018 2500EA Den Haag Nederland

www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk www.linkedin.com/company/ ministerie-van-bzk Kenmerk 2022-0000239089 Uw kenmerk

Datum

13 mei 2022

Betreft

Inzet Regio's aan de grens

Iedere regio in Nederland onderscheidt zich met haar eigen cultuur, ligging en unieke karakteristieken. Die eigen identiteit, rijke historie in combinatie met specifieke omgevingsfactoren leidt er toe dat het maatschappelijke leven in Zeeland hele andere kansen en uitdagingen kent dan in Limburg of Friesland. Tegelijkertijd zijn er veel maatschappelijke vraagstukken die elke regio raken, zoals onze veiligheid, arbeidsmarkt, het klimaat, woningmarkt, bereikbaarheid en de leefbaarheid voor inwoners. Voor de regio’s aan de grens zijn er extra kansen en uitdagingen, met ruimte om te wonen en te werken langs en over de grens. Zo geeft de nabijheid van Nedersaksen, Noord-Rijn Westfalen, Wallonië en Vlaanderen veel mogelijkheden voor inwoners en ondernemers. Ze kunnen zich ontwikkelen, door gebruik te maken van grote stedelijke gebieden vaak net over de grens met agglomeratievoordelen en een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. In het coalitieakkoord staat dan ook dat rekening moet worden gehouden met de eigen positie van grensregio’s in wet- en regelgeving en dat samengewerkt moet worden met Vlaanderen, Wallonië, Noord-Rijn Westfalen en Nedersaksen. Buiten de kansen voor deze regio’s, zijn er ook specifieke opgaven die door diezelfde grens veroorzaakt worden en die in meer of mindere mate in elk van deze regio’s aanwezig zijn.

Zo constateert onder andere het Plan Bureau voor de Leefomgeving dat de regio’s aan de grenzen van ons land vaker te maken hebben met een lagere brede welvaart.1 Zo is er sprake van versterkte vergroening en vergrijzing en zijn er onder andere uitdagingen rondom gezondheid, armoede en kwaliteit van de leefomgeving. De ontwikkelkansen van de regio’s aan de grens kunnen nog beter worden benut, door als grensregio sterker op te trekken met de regio aan de andere kant van de grens. Het initiatief voor samenwerking ligt bij de overheden, ondernemers en kennisinstellingen in deze regio’s (‘gouden driehoek’) en aan beide zijden van de grens. Vaak zijn de kansen die nabijheid van de buurlanden geven ook nog onbekend terrein en komen pas aan de oppervlakte bij intensieve grensoverschrijdende samenwerking. Inzet van het Rijk is belangrijk bij specifieke vraagstukken rondom wet- en regelgeving en Rijksbeleid, of omdat opgaven de 1 Zie PBL, Brede welvaart in Nederlandse gemeenten; het belang van regionale samenhang,

februari 2022 Pagina 1 van 5

Kenmerk 2022-0000239089

draagkracht van een regio overstijgen. Investeringen ter versterking van deze regio’s zijn namelijk niet alleen goed voor deze regio’s zelf, maar komen ten goede aan heel Nederland.2 In voorgaande kabinetten was er al specifieke aandacht voor deze gebieden door het actieplan bevolkingsdaling en het programma grensoverschrijdende samenwerking. Ook dit kabinet zet in op sterke regio´s aan de grens door interbestuurlijk te werken aan de (gebieds)opgaven in deze regio’s én door het versterken van de grensoverschrijdende samenwerking met grensregio’s in onze buurlanden. Met deze brief schets ik uw Kamer de inzet die dit kabinet voor deze regio’s voor ogen heeft. Het programma Regio’s aan de grens krijgt vorm via vier elkaar aanvullende sporen en sluit aan bij de vorig jaar aan uw Kamer gestuurde adviezen over het vervolgbeleid op het Actieplan Bevolkingsdaling en grensoverschrijdende samenwerking.3 Ik licht de vier sporen hieronder achtereenvolgens toe. 1. Gebiedsgerichte inzet regio’s aan de grens In dit gebiedsgerichte spoor heb ik extra aandacht voor de grensregio’s waar de brede welvaart en leefbaarheid het sterkst onder druk staan en waar de meeste ontwikkelkansen liggen voor grensoverschrijdende samenwerking.

Met instrumenten als de Grenslandagenda Noordrijn-Westfalen, de Samenwerkingsagenda Nedersaksen en Regio Deals kunnen Rijk en regio (met het buurland) gezamenlijk werken aan versterking van de regio. Ik zie een duidelijke relatie tussen mijn inzet voor regio’s aan de grens en de nieuwe Regio Deal aanpak waarover ik u op 14 april jl. heb geïnformeerd. In gevallen wordt ook gezamenlijk opgetrokken met INTERREG of de buurlanden. Gemeenten werken aan programma’s om de leefbaarheid te verbeteren, gericht op onder meer werk, onderwijs, zorg en gezondheid. Zoals aangegeven kan door de vele facetten van deze vraagstukken de opgave de draagkracht van regio’s te boven gaan. Met deze regio’s ga ik daarom actief het gesprek aan over de kansen en opgaven in het gebied en of we tot een gezamenlijke gebiedsgerichte ontwikkelstrategie kunnen komen waarbij de focus ligt op wat er nodig is om kansen te verzilveren en opgaven effectief aan te pakken. Door bijvoorbeeld de grensoverschrijdende vervoersverbindingen te verbeteren wordt werk, onderwijs en zorg aan de andere kant van de grens voor mensen bereikbaar en de gehele Euregio sociaal en economisch versterkt. Dit kan leiden tot een propositie voor een Regio Deal.

Daarnaast zijn er mogelijk ook andere instrumenten die ingezet kunnen worden, zoals het Volkshuisvestingsfonds gericht op het verbeteren van de leefbaarheid van fysieke leefomgeving en de woningvoorraad onder

2 Het PBL noemt dit het trickle-up effect, zie De economische samenhang tussen regio’s in

Nederland, 2019. 3 Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 757, nr. 104; Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 851, nr. 71 Pagina 6 van 6

Kenmerk 2022-0000239089

verantwoordelijkheid van de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. 2. Passend rijksbeleid en versterken integrale rijksinzet De afgelopen jaren heeft de toepassing van wet- en regelgeving voor de grensregio’s aandacht gekregen. Het is van belang om bij de voorbereiding van nieuw (generiek) beleid steeds goed te kijken naar de werking ervan in de praktijk en in specifieke regio’s. Zeker in de regio’s aan de grens is dit relevant, omdat inwoners, bedrijven en organisaties hier soms te maken hebben met andere uitwerking van beleid aan de andere kant van de grens. Grote delen van het maatschappelijk leven zijn hier bijna vanzelfsprekend grensoverschrijdend. En hoewel de problematiek in grensgebieden met betrekking tot de uitwerking van beleid en regelgeving een gegeven is dat niet kan worden weg genomen, kunnen door een gerichte aanpak wel de knelpunten worden beheerst en kansen worden benut.4 Hierbij is regionaal maatwerk nodig en ook ruimte voor kleinschalige initiatieven van onderaf, die soms een grote impact hebben op lokale gemeenschappen. Ook gaat het om bewustwording van mogelijke grenseffecten en de toetsing van beleid aan de voorkant voor het voorkomen van negatieve grenseffecten (middels de grenseffectentoets). De aanpak van (grens)belemmeringen in de regio’s aan de grens zal deze kabinetsperiode verder ontwikkeld worden.

Ook de Bestuurlijke werkgroep Donner Berx over grensbelemmeringen, waarvan u het rapport reeds heeft ontvangen, heeft hiervoor een aantal aanbevelingen gedaan in hun nader advies. Na de zomer informeer ik uw Kamer over de toepassing van deze adviezen. Daarnaast is ook een op elkaar afgestemde inzet vanuit het kabinet in deze regio’s van belang. Ik zie het als mijn taak om regio’s en departementen bij elkaar te brengen waar dat gevraagd wordt en nodig is. Vanuit het kabinet zal ik collega-bewindspersonen daar waar nodig vragen concrete opgaven en knelpunten op te pakken of juist kansen te benutten. Hierbij gaat het om het versterken van leefbaarheid en voorzieningen, economie en vestigingsklimaat, landschap en natuur, (grensoverschrijdende) veiligheid, arbeidsmarkt, onderwijs, wonen, mobiliteit en energie. Daarbovenop werkt het kabinet aan versterking van de (Europese) interne markt door het wegnemen van belemmeringen en door het verbeteren van de toepassing van huidige interne-marktregels. Dit vraagt sterke bestuurlijke en ambtelijke interdepartementale afstemming en samenwerking. 3. Doorontwikkelen governance en samenwerking In de afgelopen kabinetsperiode zijn met de Noordrijn-Westfalen, Nedersaksen, Vlaanderen en Wallonië afspraken gemaakt over een vernieuwde samenwerkingsstructuur en werkwijze.

Elkaar kennen en weten wat er speelt is Zie onder andere: Bestuurlijke werkgroep grensbelemmeringen, Nader advies over de sturing van de grensoverschrijdende samenwerking, 2021 4

Pagina 6 van 6

Kenmerk 2022-0000239089

van essentieel belang om tot een goede aanpak van opgaven op bijvoorbeeld het gebied van veiligheid, arbeidsmarkt, onderwijs en mobiliteit (zoals e-ticketing) te komen. De juiste (bilaterale) governance maakt het mogelijk dat gezamenlijk inhoudelijke agenda’s of prioriteiten worden vastgesteld en concrete projecten of knelpunten worden aangepakt. Zo is er de afgelopen twee jaar gewerkt aan de crisiscoördinatie rondom corona met de buurregio’s. Het is nu de tijd om de koers uit te zetten voor de volgende fase van de samenwerking met zowel Duitsland als België. Dit is ook zo besproken tussen de betrokken bestuurders op de Grenslandconferentie op 31 maart in Aken voor de samenwerking tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen. Daar merkte ik dat er energie in deze intensieve samenwerking zit. Deze energie gebruiken we voor het uitvoeren van de daar afgesproken Grenslandagenda, met concrete vervolgacties op o.a. veiligheid, arbeidsmarkt en grensoverschrijdende mobiliteit. Op dit laatste onderwerp zijn de afgelopen jaren al eerste tastbare resultaten geboekt met de totstandkoming van treinverbindingen naar Düsseldorf en Aken. Het eerder aangehaalde advies van de Bestuurlijke werkgroep grensbelemmeringen doet aanbevelingen voor het versterken van de samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen, maar een aantal aanbevelingen gelden breder voor grensoverschrijdende samenwerking.

Ook de samenwerking met Nedersaksen en Wallonië vraagt om verdere doorontwikkeling. Die doorontwikkeling vraagt tijd en zorgvuldigheid. Het vraagt afstemming met alle interbestuurlijke partners in Nederland, maar ook met de partners aan de andere kant van de grens. In de samenwerking met Nedersaksen is de afgelopen jaren met de Samenwerkingsagenda een solide basis gelegd, waarop ik de komende periode met vertrouwen wil voortbouwen. Hoewel het hier tot nu toe vooral over de samenwerking met de buurlanden gaat, is de basis hiervoor de interbestuurlijke samenwerking tussen gemeenten, provincies en Rijk aan Nederlandse zijde. Hierbij noem ik in het bijzonder de coördinerende samenwerking tussen de commissarissen van de Koning van Overijssel, Zeeland en Groningen om partnerschappen over grenzen verder te versterken. Deze interbestuurlijke samenwerking maakt uiteraard onderdeel uit van alle sporen binnen het programma Regio’s aan de grens – van de gebiedsgerichte inzet, passend rijksbeleid tot kennis en innovatie. Samenwerking vormt de basis voor het gezamenlijk versterken van de regio’s aan de grens op sociaal, ruimtelijk en economisch vlak. 4.

Actieve ondersteuning met kennis en innovatie De afgelopen jaren is verder gebleken dat bij de ontwikkeling en realisatie van initiatieven in de regio’s aan de grens de ontwikkeling en deling van kennis belangrijke sleutels voor succes en concreet resultaat vormen. Om als overheden te komen tot een effectieve uitvoering en aanpak van regionale en nationale opgaven is het dus noodzakelijk de juiste kennis en tools in handen te hebben. Steeds meer kennis en informatie komt ook op

Pagina 6 van 6

Kenmerk 2022-0000239089

regionale schaal beschikbaar door de regionale planbureaus (zoals bijvoorbeeld het Fries Sociaal Planbureau) en door de regionale monitor brede welvaart van het CBS. Dit helpt in het kiezen van de juiste aanpak en bij het monitoren van resultaten. Hiertoe zal ik de onderlinge uitwisseling van kennis en vernieuwende aanpakken tussen regio’s aan de grens verder stimuleren en ondersteunen. Eerder is dit bijvoorbeeld gedaan voor de thema’s wonen en energietransitie, wat mede heeft geleid tot een specifieke positie van deze regio’s in het volkshuisvestingsfonds. Naast onderzoekstrajecten zet ik samen met gemeenten, regio’s en provincies actief in op een aantal thematische uitwerkingen. Met City Deals worden innovatieve en meer passende oplossingen voor specifieke vragen in de regio’s aan de grens ontworpen. Op dit moment wordt bijvoorbeeld gewerkt aan een verkenning rondom het thema aantrekkelijk vestigingsklimaat en vitale dorpskernen. Maar ook grensoverschrijdende energie of kansenongelijkheid zijn bijvoorbeeld thema’s die opgepakt worden. Graag ga ik hierover met de partijen in de regio’s aan de grens in gesprek. Verder is het belangrijk om de kennis en instrumenten die vanuit de Benelux en de EU beschikbaar zijn (zoals de Benelux Groepering voor Territoriale Samenwerking BGTS – een juridische grensoverschrijdende samenwerkingsvorm) te ontsluiten voor opgaven in de grensregio.

Ook verkent mijn ministerie, in afstemming met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de regio’s aan de grens welke behoefte er is aan structureel beschikbare grensstatistieken. Vervolgproces De komende periode ga ik samen met mijn collega-bewindspersonen de hier gepresenteerde inzet van het kabinet verder uitwerken en aan de slag voor de regio’s aan de grens. Dit dient deze coalitieperiode in elk geval te leiden tot investeringen in Regio’s aan de grens via nieuw af te sluiten Regio Deals, de uitvoering van de grensoverschrijdende samenwerkingsagenda’s met onze Duitse partners, het uitvoeren van (een deel van) de aanbevelingen van de Bestuurlijke werkgroep Donner Berx en het ondersteunen van de regio’s aan de grens door middel van een kennis- en onderzoeksprogramma en innovatie. Dit doen we samen met gemeenten, provincies en de buurlanden. Juist deze tijd laat zien hoe belangrijk het is om als Europese buurlanden in het belang van onze inwoners samen te werken en samen op te trekken. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Hanke Bruins Slot

Pagina 6 van 6

6 LEADER-Achterhoek in nieuwe NSP-periode 2023-2027 1 Voorstel LEADER nieuwe periode 2023-2027.docx

ALGEMEEN BESTUUR

Vergadering d.d.

: 1 juni 2022

Agendapunt

:6

Onderwerp

: LEADER-Achterhoek in nieuwe NSP-periode 2023-2027

Portefeuillehouder

: de heer O. van Dijk

Voorstel a. Instemmen met aanmelden Regio Achterhoek voor LEADER-subsidie in nieuwe periode 20232027 b. In de Proposal voor de provincie aansluiting zoeken bij de grote opgaven in het landelijk gebied c. Gemeenten en Waterschap vragen cofinanciering te reserveren voor genoemde periode conform bijgevoegde concept brief. d. Kennisnemen van evaluatie huidige LEADER-periode 2016-2021 Toelichting: De Achterhoek is op haar verzoek in de periode 2016 t/m 2022 door de provincie Gelderland aangemerkt als LEADER-gebied. Daardoor konden initiatieven voor de leefbaarheid en economische versterking van het platteland financieel ondersteund worden. In totaal zijn er t/m 2021 63 projecten van een subsidie voorzien (bijlage 1), totaal voor een bedrag van €5.6 miljoen: helft Europese Unie, helft gemeenten, en voor enkele projecten ook een bijdrage Waterschap. Omdat de LEADER subsidie 50% dekt van de totale projectkosten, heeft deze overheidsbijdrage geresulteerd in een economische impuls in de regio van ruim €15 miljoen, omdat de initiatiefnemers van de projecten meer hebben bijgedragen dan de verplichte 50%. LEADER heeft veel energie losgemaakt bij de initiatiefnemers en de vrijwilligers van de projecten.

Er is samenwerking tot stand gekomen tussen de projecten onderling, het platform Achterhoek Food is opgezet en er is op regiobrede projecten, zoals Silo Art Tour, samengewerkt bij de onderlinge financiering. De Lokale Aktiegroep, onder voorzitterschap van M. Frank, wethouder in Oost-Gelre, heeft een evaluatie uitgevoerd, om inzicht te krijgen in de bereikte resultaten en de impact van het huidige LEADER-programma (bijlage 2). Voor deze evaluatie zijn door de twee gemeentelijke bestuurders (M. Frank en I. Lambregts) gesprekken gevoerd met de deelnemende gemeenten. Daarin is aangegeven dat zij graag verder willen met LEADER in de volgende periode. Voorbereiding Nieuwe LEADER-Periode 2023-2027 De provincies kunnen overgaan tot openstelling van de aanmeldingen vanuit de gebieden, zodra het Nationaal Strategisch Plan is goedgekeurd door Brussel. Het is nu nog niet duidelijk of er een landelijke tender komt voor aanwijzing van de nieuwe gebieden, of dat de provincies via een tender de gebieden gaan aanwijzen. Meerdere regio’s in Gelderland hebben interesse. Volgens de landelijke verdeelsleutel kan Gelderland rekening houden met € 6.070.000, -- Europese subsidie. N.b: in de vorige periode heft de Achterhoek €2.800.000 ontvangen vanuit Europa.

De Achterhoek heeft interesse om ook voor de volgende periode weer aangewezen te worden als LEADER-gebied: de structuur staat (LAG-leader coördinator, gemeentelijke aanspreekpunten, Regio Achterhoek is penvoerder) en er zijn positieve ervaringen opgedaan in de afgelopen periode. Regio Achterhoek heeft de afgelopen periode gefungeerd als penvoerder voor LEADER: Zij heeft in 2013 het gebied aangemeld bij de provincie, heeft de subsidie aangevraagd, voert de financiële verantwoordingen, beheert de overheadkosten, heeft een voorschotregeling voor de projecten opgezet en voert maandelijks overleg met provincie en de Leader-coördinator in de Task Force Leader Achterhoek over de voortgang. Dit is een essentiële schakel gebleken tussen gebied en de diverse overheden (gemeenten, provincie, RVO).

Proposal NSP-periode 2023-2027 In de vorige periode heeft de Achterhoek ingezet op leefbaarheid platteland, toerisme en recreatie, duurzaamheid, circulaire economie, waaronder foodprojecten. Daarmee sloot ze aan bij de ambities van de Achterhoek, neergelegd in de destijds geldende Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020. Voor de volgende Leaderperiode wordt gedacht aan aansluiting bij de speerpunten Leefbaarheid platteland (SDG 11, duurzame steden en gemeenschappen, een van de overkoepelende SDG’s in die nieuwe Visie 2030)), en de grote opgaven die op het landelijk gebied afkomen: water, stikstof, woningbouw, transitie landbouw, energietransitie. (SDG 15, leven op het land). Klimaat, natuur en milieu vormen selectiecriteria voor beoordeling van de bottom-up-projecten. Voor de structuur wordt op gemeentelijke niveau aansluiting gezocht met de portefeuillehouders overleggen Landelijk Gebied (eventueel in een vernieuwde vorm) en Vrijetijdseconomie, door aanwijzing van een bestuurlijk vertegenwoordiger in de LAG. Op regionaal niveau wordt aansluiting gezocht met de in te richten Regiekamer Landelijk gebied door periodiek overleg.

Om de proposal samen met het gebied voor te bereiden, is van belang dat Regio Achterhoek zich bereid verklaart om de Achterhoek aan te melden als kandidaat-gebied bij de provincie Gelderland en de Regio Achterhoek haar rol als penvoerder voor Leader continueert. Van de gemeenten wordt gevraagd om wederom cofinanciering beschikbaar te stellen. Omdat de omvang daarvan nu nog onduidelijk is, wordt verzocht vooralsnog rekening te houden met €483.500 per gemeente voor de jaren 2023-2027, hetzelfde bedrag als in de huidige periode. Vervolg-proces proposal: De vorige periode werd de inhoud van de proposal besproken in de Stuurgroep Achterhoek 2020 (voorloper van Achterhoek Board) en daarna door het AB vastgesteld. Tijdplanning proposal: - eerste bespreking in DB/AB (17 mei/1 juni) en Achterhoek Board 2 juni - concept proposal agenderen voor en Achterhoek Board (1 juli) en LAG (6 juli) en ter informatie naar de interim-stuurgroep Regiekamer landelijk gebied. - vaststelling proposal in AB (6 juli) - indienen bij GS. Er is een landelijke brochure opgesteld, die als leidraad kan dienen voor de proposal. Zodra Achterhoek is aangewezen als potentieel LEADER-gebied, wordt samen met het gebied een LOS (Lokale Ontwikkelings Strategie) opgesteld. Procedure:

Vervolgactie:

Bijlagen:

Consequenties:

AB d.d.: 1 juni

communicatie:

Meegezonden:

Financieel:

Board d.d.: 2 juni

Mededeling beslissing

1. LEADER-Achterhoek, Personeel:

aan:

gerealiseerde projecten 2016-2021 2. Evaluatie LEADER Achterhoek 2016-2021 3. conceptbrief cofinanciering Ter inzage:

Nadere informatie bij: E. van Zuuk/J. Emaus

Tel.nr.: (0314) 32 12 00/06 52 33 75 66

1 Projectenboek LEADER 2016-2021 .pdf

LEADER Achterhoek gerealiseerde projecten 2016 - 2021

meente Oost Gelre • Oude IJsselstreek • Gemeente Aalten • Gemeente Win meente Berkelland • Gemeente Bronckhorst • Waterschap Rijn en IJssel • G t Gelre • Gemeente Doetinchem • Gemeente Berkelland • Gemeente Winte

‘Het multiplier-effect van LEADER Achterhoek’ Met trots presenteer ik het geactualiseerde projectenboek LEADER Achterhoek 2016 – 2021. In dit boek vindt u een overzicht van alle projecten die we met de Europese subsidieregeling LEADER hebben gerealiseerd tot en met december 2021. LEADER Achterhoek functioneert als een vliegwiel. We hebben inmiddels 63 leefbaarheidsprojecten in de Achterhoek toegekend en daarmee een subsidiebedrag van € 5,6 miljoen toegekend. Hier heeft de Europese Unie een bedrag van € 2,8 miljoen aan bijgedragen en de verschillende gemeenten (bij enkele projecten ook het Waterschap Rijn en IJssel) eenzelfde bedrag van € 2,8 miljoen. Omdat de subsidie maar 50% van de kosten dekt, heeft deze € 5,6 miljoen aan overheidsgeld uiteindelijk geresulteerd in een fikse economische impuls in de regio. En zelfs meer dan dat: tellen we de totale waarde van de projecten op, dan komen we op ruim € 15 miljoen uit. Dat is toch een mooi multiplier-effect! Daarnaast heeft LEADER vooral ook heel veel energie los gemaakt bij de initiatiefnemers en vrijwilligers van de projecten, die dankzij LEADER hun ideeën voor verbetering van de leefbaarheid in hun woonomgeving kunnen realiseren. Naast het hierboven genoemde multiplier-effect heeft LEADER Achterhoek nog meer opgeleverd: 1. Samenwerking tussen projecten onderling. 2. Opbouw netwerk op het gebied van leefbaarheid. 3.

Permanente verbinding met de thematafels van Achterhoek 2030. 4. Opzet van het platform Achterhoek Food. 5. Samenwerking tussen gemeenten onderling in de financiering van Achterhoekbrede projecten. 6. En nog zoveel meer… We zijn nog niet klaar, want de subsidieperiode van LEADER Achterhoek loopt formeel tot en met 31 december 2025 (transitieperiode). Projecten kunnen ingediend worden tot en met eind 2022 met een uitvoeringsperiode van drie jaar. Ook zijn we aan het lobbyen bij de provincie

Gelderland om in de nieuwe programmaperiode van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid, wederom LEADER gebied te worden. Er ligt een belangrijke opgave om samen te werken aan de sociaaleconomische ontwikkeling van het platteland en aan een duurzaam gebruik van onze ruimte. LEADER wil hieraan een bijdrage leveren door het stimuleren van projecten die bijdragen aan het verbeteren van het toekomstperspectief van de inwoners van de Achterhoek.

Namens de Lokale Actie Groep (LAG), Jolanda Kemna LEADER coördinator Achterhoek

* LEADER subsidie bedraagt 50% tot een maximum van € 120.000. De totale projectkosten van alle inmiddels beschikte projecten telt op tot een bedrag van bijna € 11 miljoen. Tekst en productie: Marjan Tulp, Haverproducties.nl Vormgeving: CreatiefBedrijf

Inhoudsopgave Terug en vooruitblik Projecten meerdere gemeenten Ark voor Hoogstamfruit Boerderijenstichting Achterhoek - Luikenproject Leefsamen: langer thuiswonen dankzij slimme sensoren Miva Las Vegas Ondernemende Helden Academie Pak An Pakt Door Raken met smaken Silo Art Tour Trots op regionaal vakmanschap: duurzame gastvrijheid Projecten gemeente Aalten Boeren 2.0: Het nieuwe Achterhoekse landbouwsysteem De Loods in Barlo DinXperience Duurzame dorpsauto Breedenbroek en Voorst Kerkenpaden Mobiliteit Aalten Multifunctionele ruimte in ‘t Dorpshuus Ons Belang IJzerlo Nieuwe kapschuur - Belevingsboerderij De Ahof Pumptrackbaan De Tornado’s op Sportpark Zuid in Aalten Zuivelexperience Suzie’s Farm 25 Projecten gemeente Berkelland Ambachtelijk Vleesbedrijf de Hoeve/Vleesveeboerderij Reinders Nieuwe toekomst voor de Kerk op het Kip Kansen voor Haarlo door playcourt Kruidenhof Mallum BIO - Blijvend in Ontwikkeling Liefdespad - Stichting Het Liefdespad Natuurpark Kronenkamp - Ontmoetings-/Educatiecentrum Speel en Beweegpark De Stroet te Beltrum Verbreding sportaanbod Smash Neede Vrijheidsbos Geesteren

6

7 8 9 10 11 12 13 14 15

16 17 18 19 20 21 22 23 24

26 27 28 29 30 31 32 33 34

35 36 37 38 39 40 41 42 43

Projecten gemeente Doetinchem Bezoekerscentrum in het koetshuis van Kasteel Slangenburg Buur maakt natuur Contact op wielen Klein Broekhuizen, de Biotuin van Wehl Stadsboerin Doetinchem Speel- en ontmoetingsplek Kindcentrum Wis en Wierig

44 45 46 47 48 49

Dit projectenboek is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld. Het is mogelijk dat projecten tussentijds gewijzigd zijn.

50 51 20 52 53 54 55 56 58

Projecten gemeente Oude IJsselstreek Boeren 2.0: Het nieuwe Achterhoekse landbouwsysteem Duurzame dorpsauto Breedenbroek en Voorst Kerkenpaden 20 Overkapping kerkgebouw en dorpshuis in Varsselder VVV Inspiratiepunt Ulft

59 60

Projecten gemeente Winterswijk Achterhoekse Sappers Belevenisboerderij Kotten: traditioneel gescheperde schaapskudde Dorpsakker, kas in de Stadstuin Park Achterhoek Duurzaam samen de toekomst in: Geitenkaasboerderij Brömmels Gebiedsapp Winterswijk-Vreden Restauratie Keunenhuis - Nels Proeftuin Verenigingsgebouw Juliana Vloermouterij Masterveld VVV Inspiratiepunt Winterswijk

61 62 63 64 65 66 67 68 69

Waterschap Rijn en IJssel Kerkenpaden 20 Liefdespad - Stichting Het Liefdespad 30 Natuurpark Kronenkamp - Ontmoetings-/Educatiecentrum 31 Waterschap Rijn en IJssel ‘LEADER-projecten maken ons werk zichtbaar’

Projecten gemeente Bronckhorst Aanpassing/ontwikkeling De Kei Achterhoekse Angus Experience Ambachtelijke, educatieve kaasmakerij op Boerderij Ruimzicht De goed gevulde spaarvarkens Klompenmakersdorp Keijenborg weer op de kaart Hessenbad - Stichting Zorgbad Zonnewater Ontmoetingsplek Vierakker/Wichmond Open Kastelen Park Vorden Pluck

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling Europa investeert in zijn platteland

Projecten gemeente Oost Gelre Brouwhoes Bier Experience Het Blok Kerkenpaden Molen de Vier Winden Museum 1627 Multifunctioneel ecologisch onderkomen Scouting Groenlo Achterhoeks Openluchtmuseum Vincentiushuis Van en Voor Mensen Vrije Pumptrack Groenlo 57 VVV Inspiratiepunt Groenlo

16 19

57

70

Foodcoördinator Maurits Steverink: ‘Achterhoek Food legt verbindingen’

71

Uitwisseling met LEADER Söderslätt Zweden

73

Over Leader achterhoek

74

Deze projecten zijn mogelijk gemaakt door:

Meerdere Gemeenten

LEADER Achterhoek 2016-2023: een terug- en vooruitblik Als ik door dit boek blader geniet ik van de 63 mooie, waardevolle projecten die gerealiseerd zijn. De Achterhoek en LEADER passen heel goed bij elkaar. Immers, de Achterhoek is het gebied van de kleinschaligheid. LEADER is voor de Achterhoek substantieel; in dit gebied maken we veel mogelijk met een relatief klein bedrag. De zelfwerkzaamheid van de inwoners is heel waardevol voor de Achterhoek. Sinds september 2018 ben ik de voorzitter van de Lokale Actie Groep (LAG) van LEADER Achterhoek. Met plezier heb ik samengewerkt met zowel de leden van de LAG als de initiatiefnemers van projecten. De initiatiefnemers zijn mensen die zoveel liefde voor hun geboortegrond of woongebied hebben, dat ze zich er met hart en ziel voor in willen zetten. Ze zien wat de Achterhoek nodig heeft. De initiatiefnemers komen met volwassen projectvoorstellen. De LAG werpt er vervolgens een zakelijke blik op, en voert goede discussies over de vraag of dit project binnen LEADER past of niet. Sluit het project aan bij de Lokale Ontwikkelings Strategie (LOS) van LEADER Achterhoek en levert het een verbetering van de leefbaarheid op? Dan krijgt het een positief advies. Maar de LAG doet meer dan dat. De groep bestaat uit adviseurs die meedenken en aanbevelingen geven.

Aanbevelingen, die de initiatiefnemers enthousiast opvolgen en een meerwaarde opleveren voor het project. Dit proces leverde projecten op waar we in de Achterhoek echt wat aan hebben.

OD FO ECT J O PR

Foto: Ivo Hutten

Ark voor Hoogstamfruit

Uitdagingen op het platteland LEADER is belangrijk voor de Achterhoek. Er komen op het platteland uitdagingen op ons af op het gebied van onder andere de energietransitie, woningbouw, bedrijventerreinen, klimaatadaptatie, biodiversiteit, recreatie, landbouwtransitie en leegkomende agrarische bebouwing. Een brede, integrale visie op het platteland ontbreekt. Als we als LEADER Achterhoek een goede LOS samenstellen, dan kunnen we als Achterhoekse gemeenten deze plattelandsuitdagingen vol vertrouwen aangaan.

zodat we als Achterhoek in het lijstje Europese food destinations kunnen komen. ‘Food’ is voor dit gebied een nieuwe kans, waar we verder vorm aan kunnen geven met LEADER Achterhoek. De huidige LEADER-periode loopt tot en met 2023. De zeven deelnemende gemeenten willen graag met elkaar verder. Een nieuwe LEADER-periode van zes jaar betekent een kans voor de Achterhoek, die onze regio veel op zal leveren. Met een goede LOS, waarbinnen het profileren van de Achterhoek als food destination een belangrijk onderdeel vormt, heb ik er alle vertrouwen in.

Naast de uitdagingen is er ook een kans. Tijdens de Tweede Ronde Tafel van Achterhoek Food op 28 oktober 2021 is de Achterhoek gepresenteerd als food destination: hét gebied waar je als toerist naar toe gaat om heerlijk en eerlijk te eten. Met de LEADER-foodprojecten hebben we niet alleen in korte ketens gedacht, maar echt kwaliteit gezocht

Marieke Frank voorzitter LEADER Achterhoek

De Achterhoek bezit een zeldzame collectie hoogstamfruit van één van Nederlands beste pomologen: Hennie Rossel uit Vorden. Hennie heeft samen met anderen de afgelopen decennia een unieke collectie met verschillende soorten hoogstamfruit aangelegd, verzameld en uitgeplant in ongeveer 100 particuliere boomgaarden. Deze collectie is uniek, met ruim driehonderd verschillende soorten waarvan ruim honderd uniek in de wereld. Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG) en Kenniscentrum Nelles werken met het project Ark voor Hoogstamfruit samen aan het in stand houden van al het werk van Hennie Rossel zodat deze unieke collectie behouden blijft voor de Achterhoek. In dit project staat het behouden en versterken van dit Achterhoekse erfgoed centraal. In een meerjarige aanpak wordt gewerkt aan: vastlegging van de aanplantlocaties van de diverse collectiebomen en het opleiden van twee vrijwilligersgroepen die de eigenaren gaan helpen met het op de juiste manier beheren/ snoeien van de bomen. Daarnaast worden vrijwilligers opgeleid tot determineerders en kwekers van nieuwe bomen van deze uiterst oude rassen. Daarnaast wordt ook onderzocht op welke manier het vrijkomende fruit van deze bijzondere bomen weer een goede toepassing kan krijgen in nieuwe smakelijke producten die ondernemers in hun aanbod kunnen gebruiken.