10 tijd voor democratie

Concept

Dimensie -

Werkdruk

Sub dimensie -

Mate van verschil tussen totaal bestede uren en totaal gewenste uren

28

-

Tevredenheid met

Efficiëntie van tijdsbesteding

-

tijdsbesteding -

Mate van verschil tussen aantal uren per rol en gewenste aantal uren per rol. Kwaliteit van de uitvoering van de rol

Tabel 2. 4 Conptualisatie werkdruk en efficiëntie met tijdsbesteding

Concept Effect van

Dimensie -

Maatregelen gericht op extra capaciteit.

Sub dimensie -

maatregelen die

-

tijdsbesteding

-

Verwacht effect op de werkdruk Verwacht effect op efficiëntie van de tijdsbesteding Verwacht effect op kwaliteit van werkzaamheden

beïnvloeden -

Maatregelen gericht op extra deskundigheid.

-

-

Maatregelen gericht op extra belevingsinformatie

-

Verwacht effect op de werkdruk Verwacht effect op efficiëntie van de tijdsbesteding Verwacht effect op kwaliteit van werkzaamheden Verwacht effect op de werkdruk Verwacht effect op efficiëntie van de tijdsbesteding Verwacht effect op kwaliteit van werkzaamheden

Tabel 2. 5 Concept maatregelen die tijdsbesteding beïnvloeden

De concepten met de verschillende dimensies en sub dimensies kunnen gevisualiseerd weergegeven met onderstaand model, waarin wordt weergegeven op welke manier tevredenheid met tijdsbesteding gemeten zal worden. Links en rechts zijn twee blauwe afhankelijke variabelen zichtbaar. De oranje vakken zijn de verschillende dimensies, waarbij groene vakken subdimensies vormen. Om aan te duiden dat het verschil tussen een aantal subdimensies als leidraad wordt gebruikt bij het duiden van de bevindingen, zijn deze verschillen rood gemaakt. Een aanvulling op de dimensie ‘’efficiëntie van tijdsbesteding’’ heeft een gele kleur gekregen. Ditzelfde geldt voor het witte vlak bij

29

de tijd besteed aan verschillende rollen en taken, het gaat hier om aanvullende informatie.

Figuur 2. 5 Conceptueel Model

3. Onderzoeksopzet Op basis van literatuuronderzoek (deskresearch) enerzijds en enquêtes (fieldresearch) anderzijds, is er in het theoretische gedeelte onderzoek gedaan naar de redenen achter de (on)tevredenheid van raadsleden in Nederland. De enquête is in een periode van. weken beschikbaar gesteld voor beantwoording, waarna de resultaten zijn geanalyseerd en verwerkt in dit onderzoek ter ondersteuning van het eerdere literatuuronderzoek. In dit hoofdstuk zal er een verdiepende specificering volgen op deze desk- en fieldresearch. Vanwege het tijdspad en de aard van dit onderzoek, is het niet mogelijk om alle 344 gemeenten in Nederland te enquêteren (Rijksoverheid, 2022). Daarom is ervoor gekozen om een quasi-willekeurige steekproef te nemen. De enige voorwaarde die gesteld is aan deze steekproef, is dat deze onderdeel dient te zijn van de zogenaamde M50. M50, voorheen Platform Middelgrote Gemeenten (PMG), is een netwerk van middelgrote gemeenten, vaak met centraal regionale functies en stedenbouwkundige vraagstukken, van vergelijkbare grootte (30.000 tot 80.000 inwoners).

30

M50 is een platform dat staat voor kennis delen, elkaar inspireren, samen experimenteren en zichzelf bekend maken (M50, z.d.). Aan de hand van deze onderzoeksopzet kan het volgende geconcludeerd: Ten eerste zal bij de eerste deelvraag (Welke redenen zijn van invloed op de tevredenheid van raadsleden over de tijdsbesteding van het raadslidmaatschap?) gebruik worden gemaakt van kwalitatieve deskresearch door middel van literatuuronderzoek. Er zal hier een inhoudsanalyse op worden verricht door te kijken naar welke relevante informatie er in openbaar beschikbare literatuur te vinden is. Bij de tweede deelvraag (Welke maatregelen heeft de raadsgriffie als het gaat om invloed uitoefenen op de tijdsbesteding?) zal dit ook zo zijn. Dit geldt ook voor de derde deelvraag. Bij de vierde deelvraag (In hoeverre verwachten raadsleden dat gegeven maatregelen invloed hebben op de tevredenheid van de tijdsbesteding?) zal er gebruik worden gemaakt van kwantitatieve fieldresearch. Door middel van een enquête is er geïnventariseerd welke mogelijke (maatregelen) daadwerkelijk invloed zullen hebben op raadsleden en welke manieren om invloed uit te oefenen voorkeur hebben bij de raadslid en waarom wel of niet. De maatregelen zijn ingericht vanuit de drie gekozen typen hulptroepen zoals geïntroduceerd door Schram et. al (2017). Deze maatregelen zijn zichtbaar in tabel 3.1. Tabel 3.

1 Overzicht maatregelen

Typen hulptroepen gericht op: Extra capaciteit

Aanvullende deskundigheid

Maatregel Meer ondersteuning vanuit mijn eigen fractie bij de werkzaamheden van de raad en de voorbereidingen hiervan. Meer ondersteuning vanuit een (nieuw te introduceren) inhoudelijke fractie-assistent/ondersteuner. Meer ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie bij de werkzaamheden van de raad en voorbereiding hiervan. Bijvoorbeeld het duidelijker schrijven van stukken voor de raad. Een verhoogd fractiebudget om zo de ondersteuning en ontwikkeling van mijn fractie te vergroten Meer ondersteuning vanuit externen, door bijvoorbeeld presentaties of bijeenkomsten om kennis op specifieke dossiers te verbeteren Meer externe onderzoeksrapporten over algemene onderwerpen Meer externe onderzoeksrapporten over relevante onderwerpen in de gemeente 31

Belevingsinformatie Extra capaciteit/aanvullende deskundigheid/belevingsinformatie

3.1.

Meer cursussen en/of trainingen ten behoeve van inhoudelijke ontwikkeling (kennis van zaken) en/of ontwikkeling in de rollen van de raad. Meer mogelijkheden om te spreken met inwoners over de effecten van gemaakt beleid Meer ondersteuning vanuit de griffie bij de werkzaamheden van de raad en de voorbereiding hiervan.

Operationalisatie

Aan de hand van de conceptualisatie in 2.3. kan erdoor te operationaliseren een schema worden samengesteld welke verschillende dimensies, sub-dimensies en indicatoren de verschillende concepten bevatten. In tabel 3.2 staat een weergave van de operationalisatie van het concept tevredenheid. Tabel 3. 2 Operationalisering van tevredenheid met tijdbesteding

Dimensie -

-

Werkdruk

Efficiëntie van tijdsbesteding

Sub dimensie -

-

-

Mate van verschil tussen totaal bestede uren en totaal gewenste uren

Mate van verschil tussen aantal uren per rol en gewenste aantal uren per rol.

Indicator -

Hoeveel uren besteedt u gemiddeld per week aan het raadlidmaatschap?

-

Hoeveel uren per week heeft u gemiddeld nodig om nodig om het raadslidmaatschap goed in te kunnen vullen?

-

Hoeveel uur besteed u gemiddeld per week aan onderstaande taken?

-

Hoeveel uur zou u gemiddeld per week willen besteden aan onderstaande taken?

-

Geef op basis van een schaal van 1 tot 10 aan; Hoe vindt u dat u onderstaande taken op dit moment uitvoert? 1: Niet goed genoeg. 10: Perfect.

-

Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat het gevolg is voor het cijfer dat u uzelf gaf voor de uitvoering van de verschillende taken binnen het raadslidmaatschap, bij invoering van onderstaande maatregelen. 1: Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor op de lange termijn verslechteren en 5: Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor op de lange termijn verbeteren.

Kwaliteit van de uitvoering van de rol

32

Tabel 3. 3 Operationalisering van effect van maatregelen die tijdsbesteding beïnvloeden

Dimensie

Sub dimensie

Indicator

Maatregelen gericht op extra capaciteit

Verwacht effect op werkdruk

Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de tijd die u besteed aan uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de taken de u uitvoert voor uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel

Verwacht effect op efficiëntie van de tijdsbesteding

Maatregelen gericht op extradeskundigheid

Verwacht effect op werkdruk -

Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de tijd die u besteed aan uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel

-

Verwacht effect op efficiëntie van de tijdsbesteding

Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de taken de u uitvoert voor uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel

Maatregelen gericht op extrabelevingsinformatie

Verwacht effect op werkdruk -

Verwacht effect op efficiëntie van de tijdsbesteding

Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de tijd die u besteed aan uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de taken de u uitvoert voor uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel

Om het concept tevredenheid verder meetbaar te maken is ervoor gekozen om aan de indicatoren een bepaalde mate van tevredenheid af te bakenen, om zo op basis van de uitkomsten van de enquête uitspraken te kunnen doen over hoe hoog het niveau van tevredenheid is onder de ondervraagde raadsleden. De dimensies werkdruk en efficiëntie met tijdsbesteding wordt gemeten door: bestede tijd minus de tijd die nodig is. De mate van werkdruk en de mate van tevredenheid met bestede uren per taak kan worden gemeten aan de hand van onderstaande tabel.

33

Tabel 3. 4 Normering mate van werkdruk en efficiëntie met tijdsbesteding

Verschil 12 uur of meer 8 tot 12 uur 4 tot 8 uur 1 tot 4 uur 0 uur -1 tot -4 uur -4 tot -8 uur -8 uur tot -12 uur -12 uur of meer

Werkdruk Zeer laag Bovengemiddeld laag Laag Redelijk laag Gezond Redelijk hoog Hoog Bovengemiddeld hoog Zeer hoog

Het effect van de maatregelen wordt gemeten door de betekenis in onderstaande tabel te geven aan de waarde die is ingevuld op de Likertschaal. In tabel 3.5 en tabel 3.6 is zichtbaar hoe het effect op de werkdruk en het effect op de efficiëntie van tijdsbesteding wordt gemeten. Tabel 3. 5 Normering effect op werkdruk

Waarde Gevolg Likertschaal 1 Zeer negatief, Ik heb hierdoor meer tijd nodig voor een goede invulling van het raadlidmaatschap op de lange termijn 2 Negatief 3 Geen 4 Positief 5 Zeer positief, Ik heb hierdoor minder tijd nodig voor de uitvoering van het raadlidmaatschap op de lange termijn Tabel 3. 6 Normering effect op efficiëntie van tijdsbesteding

Waarde Likertschaal 1 2 3 4 5

3.2.

Gevolg Zeer negatief, Ik kan hierdoor minder taken uitvoeren op de lange termijn Negatief Geen Positief Zeer positief, ik kan hierdoor meer taken uitvoeren op de lange termijn

Validiteit en betrouwbaarheid

Voor deelvraag één, twee en drie is er gebruik gemaakt van deskresearch, door onder andere literatuuronderzoek. Om ervoor te zorgen dat de gemeten variabelen in deze deelvragen valide en betrouwbaar zijn en zo geschikt zijn voor een toekomstig vervolgonderzoek, zijn er een aantal eisen en voorwaarden worden gesteld aan het te voltooien literatuuronderzoek. Voor het literatuuronderzoek is gezocht naar literatuur via Google en met name Scholar via de zogenaamde bibliografische methode ofwel wetenschappelijke artikelen zoeken met specifieke 34

termen. Om de interne en externe validiteit te waarborgen, zijn de volgende termen gebruikt om informatie te zoeken: tijdsbesteding raadsleden, tevredenheid raadsleden, tijdsbesteding gemeenteraad, tevredenheid gemeenteraad, rollen van de gemeenteraad, werkzaamheden griffier, strategische griffie, griffie ondersteuning, ambtelijke ondersteuning gemeenteraad, werkdruk raadsleden. Daarnaast is er via de zogenaamde sneeuwbalmethode gezocht naar relevante artikelen via literatuurlijsten van nieuwsartikelen, eerder gevonden wetenschappelijke artikelen, onderzoek scripties en bestuurskundige magazines. De betrouwbaarheid van de te vinden artikelen is gewaarborgd door gebruik te maken van de volgende eisen. Ten eerste moesten de artikelen vindbaar zijn via Google, bij voorkeur Scholar. Daarmee zullen de meeste gezochte artikelen wetenschappelijk van aard zijn. Ten tweede moest duidelijk zijn wat de doelgroep van het artikel is. Ten derde dienden de onderzoeksvragen relevant te zijn met een expliciete beantwoording en een heldere conclusie. Ten vierde moest het gevonden artikel zelf ook voldoende verwijzingen hebben, bij voorkeur meer dan vijf. Voor deelvraag vier is er gebruik gemaakt van fieldresearch in de vorm van enquêtes.

Deze enquête is gebruikt als instrument om te achterhalen of raadsleden kampen met een hoge werkdruk, een inefficiënte manier van tijdsbesteding, en of gegeven maatregelen effect kunnen hebben op deze factoren binnen de tijdsbesteding. Om verkeerde interpretaties bij coderen te vermijden, is er gekozen voor enkel gesloten vragen. Deze gesloten vragen waren veelal meerkeuze, daar dit ook gesloten vragen zijn. Meerkeuzevragen bieden op een ‘’gesloten’’ manier een respondent net wat meer keuze dan een ja/nee antwoord bij een vraag. Om de fieldresearch verder betrouwbaar te houden, is elke respondent op een gelijkwaardige manier benaderd via de raadsgriffier met dezelfde inleiding en uitleg via een begeleidend schrijven.

35

4. Mogelijke maatregelen in de praktijk In dit hoofdstuk wordt er ingegaan op de werkdruk van raadsleden, de efficiëntie van hun tijdsbesteding en kwaliteit van werkzaamheden en de verwachte effecten van de maatregelen uit paragraaf 2.1.4. Onder 61 gemeenten is een enquête gehouden om de werkdruk, de efficiëntie van tijdsbesteding en de voorgestelde maatregelen te toetsen. De enquête is verstuurd naar de griffies van de gemeenten die deelnemen aan de M50. In totaal zijn meer dan 1300 raadsleden uitgenodigd. Er hebben 42 raadsleden uit 24 verschillende gemeenten de enquête ingevuld en alle respondenten hebben de enquête 100% ingevuld. De gemeenten Schagen en Meijerijstad leveren de meeste respondenten, van beide gemeenten hebben vier raadsleden de enquête ingevuld. In dit hoofdstuk zal eerst de werkdruk worden besproken. Daarna zal er worden ingegaan op de efficiëntie van de tijdsbesteding van raadsleden. Tot slot zal er worden in gegaan op de in welke mate de raadseleden verwachten baat te hebben bij de voorgestelde maatregelen, verdeeld over de verschillende rollen en typen mat. Er wordt hiermee antwoord gegeven op de vierde deelvraag: ‘’In hoeverre verwachten raadsleden dat gegeven mogelijke maatregelen invloed zullen hebben op hun tevredenheid van tijdsbesteding?’’

4.1.

Werkdruk

Raadsleden is gevraagd hoeveel uren zij in totaal gemiddeld per week besteden aan het raadslidmaatschap. Ook is er gevraagd hoeveel uren zij denken nodig te hebben om het raadslidmaatschap goed in te kunnen vullen. Door de antwoorden op deze twee vragen met elkaar te vergelijken, kan de mate van werkdruk worden beschreven. De respondenten hebben op de vraag: ‘Hoeveel uur besteed u gemiddeld per week aan het raadlidmaatschap totaal?’ geantwoord met een gemiddeld aantal van 16,49 uur per week. De meest gegeven blijken 15 en 20 uur te zijn, met uitschieters van 5 tot 30 uur per week.

36

Tabel 4. 1 Frequentie van totaal aantal bestede uren per week

Totaal aantal bestede uren per week 0 tot 5 5 tot 10 10 tot 15 15 tot 20 20 tot 25 25 tot 30 30 tot 35 35 tot 40 40 of meer

Frequentie

0 5 8 12 13 3 1 0 0

De respondenten hebben geantwoord op de vraag: ‘Hoeveel uur per week heeft u totaal gemiddeld nodig om het raadlidmaatschap goed in te vullen?’ geantwoord met een gemiddeld aantal van 20,46 uur per week. Het meest gegeven antwoord is hier 20 uur per week, gevolgd door 15 en 25. Uitschieters zijn hier extremer dan bij de werkelijk bestede uren; deze gaan van 5 tot 60 uur per week. Tabel 4. 2 Frequentie van totaal gewenste aantal uren per week

Gewenst aantal uren per week 0 tot 5 5 tot 10 10 tot 15 15 tot 20 20 tot 25 25 tot 30 30 tot 35 35 tot 40 40 of meer

Frequentie

0 2 7 11 12 5 3 0 2

Werkdruk wordt gemeten door het verschil tussen de gemiddelde bestede tijd en de gemiddelde benodigde tijd, daarmee is de werkdruk gemiddeld -3,97. Dit betekend dat gemiddeld genomen de werkdruk redelijk hoog is. Door van alle individuele resultaten het verschil te berekenen en daarvan een gemiddelde te berekenen, ontstaat er een gemiddeld verschil van -3,97. Met dit gemiddelde blijft de werkdruk alsnog redelijk hoog. Wanneer de individuele gevallen echter los van elkaar worden bekeken, (zie tabel 4.3) wordt duidelijk dat 20 van de 42 respondenten een gezonde werkdruk hebben; 37

zij besteden nu net zoveel tijd als dat men nodig acht. Daarnaast zijn er echter ook raadsleden die bijna een verdubbeling van de huidige tijdsbesteding als wenselijk zien door bijvoorbeeld 20 in plaats 10 uur te willen besteden, 60 in plaats van 30, of 22,5 in plaats van 15 uur per week. Deze verdubbelingen, of bijna verdubbelingen, zorgen voor een scheef beeld van de werkdruk; bijna de helft van de respondenten heeft geen verschil tussen bestede tijd en gewenste tijd, en toch is de gemiddelde werkdruk door deze uitschieters redelijk hoog met een tekort van 3,97 uur per week. Er zijn echter ook raadsleden die niet kampen met een hoge werkdruk, maar juist een lage werkdruk en meer tijd besteden dan dat zij eigenlijk nodig vinden, dit zijn wel maar twee respondenten. Tabel 4. 3 Overzicht werkdruk per categorie

Verschil

Frequentie

12 uur of meer 8 tot 12 uur 4 tot 8 uur 1 tot 4 uur 0 uur -1 tot -4 uur -4 tot -8 uur -8 uur tot -12 uur -12 uur of meer

0 0 1 1 20 5 9 4

Categorie mate van werkdruk Zeer laag Bovengemiddeld laag Laag Redelijk laag Gezond Redelijk hoog Hoog Bovengemiddeld hoog

2

Zeer hoog

4.2.

Efficiëntie van werkzaamheden

Raadsleden is gevraagd hoeveel uur per week zij besteden aan verschillende bestuurlijke en volksvertegenwoordigende taken, en hoeveel tijd zij nodig denken te hebben voor deze taken. Bestuurlijke taken omvatten onder andere vergaderingen en het stellen van schriftelijke vragen, terwijl volksvertegenwoordigende taken zoals gesprekken met inwoners en deelname aan wijkbijeenkomsten die buiten het gemeentehuis plaatsvinden. Beide groepen taken zijn apart voorgelegd aan de respondenten. Op de vraag ‘’Hoeveel uur besteedt u gemiddeld per week aan onderstaande bestuurlijke taken en/of werkzaamheden?’’ volgt een totaalgemiddelde van bestuurlijke werkzaamheden van 17,03 uur per week. De twee ‘’grootste’’ taken betreffen het lezen van vergaderstukken en het voeren van fractievergaderingen. De precieze hoeveelheid uren per taak is zichtbaar in tabel 4.4.

38

Tabel 4. 4 Gemiddelde Hoeveelheid uren per bestuurlijke taak

Bestuurlijke taak Lezen van vergaderstukken, nota's en rapporten Raadsvergaderingen Commissievergaderingen Fractievergaderingen Coalitievergaderingen Partijvergaderingen/ bijeenkomsten Stadhuiswerk: maken van notities/ opstellen schriftelijke vragen Totaal

Uren per week 5,13 3,31 2,01 3,45 0,39 1,20 1,54 17,03

Op de vraag ‘’Hoeveel uur zou u gemiddeld per week willen besteden aan deze bestuurlijke taken en/of werkzaamheden?’’ antwoorden raadsleden dat men gemiddeld 17,4 uur per week aan bestuurlijke taken zouden willen besteden. Bij zowel raadsvergaderingen als fractievergaderingen zouden raadsleden gemiddelde ruim 1 uur minder per week willen besteden. Daarnaast geven raadsleden aan graag meer tijd te willen spenderen aan het (in)lezen van vergaderstukken en het maken van notities en opstellen van schriftelijke vragen. De precieze hoeveelheid uren is zichtbaar in tabel 4.5. Tabel 4. 5 Gewenst aantal uren per bestuurlijke taak

Taken Lezen van vergaderstukken, nota's en rapporten Raadsvergaderingen Commissievergaderingen Fractievergaderingen Coalitievergaderingen Partijvergaderingen/ bijeenkomsten Stadhuiswerk: maken van notities/ opstellen schriftelijke vragen Totaal

Uren per week 5,54 2,2 1,93 2,24 0,45 1,47 1,8 17,41

39

Het verschil tussen de huidige tijdsbesteding en de gewenste tijdsbesteding bedraagt in totaal gemiddeld -0,39, waarmee er sprake is redelijk lage efficiëntie van de tijdsbesteding. Vanuit de individuele gevallen in tabel 4.6 wordt duidelijk dat hier, net als bij de werkdruk in paragraaf 4.1, het vaakst voorkomende verschil 0 is, geen verschil eigenlijk. In dit geval betekent dit dat er sprake is van geen efficiëntie maar ook geen inefficiëntie. In tabel 4.6 wordt echter duidelijk dat er sprake is van 3 groepen respondenten; respondenten met een lage efficiëntie die het noodzakelijk vindt om meer uren te besteden, een gezonde groep die niet meer, niet minder wil besteden, en een groep met een hoge efficiëntie die minder uren willen besteden. Tabel 4. 6 Overzicht frequentie verschil in efficiëntie bestuurlijke werkzaamheden

Verschil

Frequentie

12 uur of meer 8 tot 12 uur

3 0

4 tot 8 uur 1 tot 4 uur 0 uur -1 tot -4 uur -4 tot -8 uur -8 uur tot -12 uur -12 uur of meer

3 4 16 6 7 2 1

Categorie mate van efficiëntie Zeer hoog Bovengemiddeld hoog Hoog Redelijk hoog Gezond Redelijk laag Laag Bovengemiddeld Laag Zeer laag

Op de vraag ‘’Hoeveel uur besteedt u gemiddeld per week aan onderstaande volksvertegenwoordigende taken en/of werkzaamheden?’’ antwoorden raadsleden dat zij gemiddeld 6,22 uur per week besteden. Er is hier nauwelijks sprake van een uitschieter; de meeste tijd wordt besteed aan contact met inwoners; 1,58 uur per week. In tabel 4.7 wordt duidelijk dat 5 van de 7 taken gemiddeld minder dan een uur of zelfs halfuur per week kosten.

40

Tabel 4. 7 Gemiddeld aantal uren per volksvertegenwoordigende taak

Taken Persoonlijk contact met (groepen van) inwoners Activiteiten in maatschappelijke organisaties Buurt - en wijkbijeenkomsten Werkbezoeken Politieke avond/ spreekuur Internetactiviteiten met en voor inwoners: email, sociale media, blogs, fora Contact met media Totaal

Uren per week 1,58 1,09 0,68 0,99 0,46 0,99 0,43 6,22

Op de vraag ‘’Hoeveel uur zou u gemiddeld per week willen besteden aan deze volksvertegenwoordigende taken en/of werkzaamheden?’’ antwoorden raadsleden dat zij graag gemiddeld 10,11 uur per week zouden willen besteden. De precieze uren zijn zichtbaar in tabel 4.8. Tabel 4. 8 Gemiddeld aantal gewenste uren per volksvertegenwoordigende taak

Taken Persoonlijk contact met (groepen van) inwoners Activiteiten in maatschappelijke organisaties Buurt - en wijkbijeenkomsten Werkbezoeken Politieke avond/ spreekuur Internetactiviteiten met en voor inwoners: email, sociale media, blogs, fora Contact met media Totaal

Uren per week 2,33 1,69 1,3 1,51 0,8 1,21 1,27 10,11

Het gemiddelde totale verschil van -3,89 uur per week toont aan dat er sprake is van een redelijk lage efficiëntie van de tijdsbesteding raadsleden zouden graag ruim drie uur per week meer willen besteden aan volksvertegenwoordigende werkzaamheden. Wanneer de tijdsbesteding van elke respondent individueel wordt bekeken, valt in tabel 4.9 op dat een ruime meerderheid van de respondenten te maken heeft met een redelijk hoge tot hoge inefficiëntie van de tijdsbesteding.

41

Van de 42 respondenten geven 35 respondenten aan met een zekere vorm van inefficiëntie te kampen bij hun tijdsbesteding. Tabel 4. 9 Overzicht frequentie efficiëntie volksvertegenwoordigende werkzaamheden

Verschil tussen bestede tijd en gewenste tijd 12 uur of meer

Categorie mate van efficiëntie

Frequentie

0

Zeer hoog

8 tot 12 uur

0

Bovengemiddeld hoog

4 tot 8 uur

2

Hoog

1 tot 4 uur

1

Redelijk hoog

0 uur

4

Gezond

-1 tot -4 uur

13

Redelijk laag

-4 tot -8 uur

18

Laag

-8 uur tot -12 uur

3

Bovengemiddeld laag

-12 uur of meer

1

Zeer laag

Met de tijdsbesteding van raadsleden bekeken per rol, valt op dat respondenten meer uren invullen dan dat zij in 4.1. deden bij de algemene totale tijdsbesteding. Zo is de gemiddelde tijdsbesteding van de bestuurlijke werkzaamheden samen 17,01 uur per week, terwijl eerder is aangegeven dat de gemiddelde totale tijdsbesteding 16,49 uur per week bedraagt. Met de volksvertegenwoordigende werkzaamheden erbij gerekend is het verschil nog groter; 23,23 uur per week voor beide soorten werkzaamheden versus 16,49 uur voor de totale tijdsbesteding. Waarom er een discrepantie tussen beide cijfers zitten is onduidelijk, maar wel zeer opvallend. Een reden achter dit verschil is enkel te gissen; zo zouden respondenten bij de algemene totale tijdsbesteding onderschat kunnen hebben hoeveel tijd men eigenlijk écht besteed aan het raadslidmaatschap, om er bij de vraag over tijdsbesteding per rol achter te komen dat men meer tijd besteed dan gedacht.

42

4.3.

Verwacht effect van maatregelen

4.3.1. Verwacht effect van maatregelen op werkdruk Eerder is betoogd dat een meerderheid van de raadsleden kampt met een redelijk hoge werkdruk. In paragraaf 4.1 is duidelijk geworden dat raadsleden gemiddeld 16,49 uur per week besteden aan het raadslidmaatschap en een ruime 20 uur als voldoende beschouwen om het lidmaatschap goed in te kunnen vullen. De werkdruk is daarmee redelijk hoog. Op basis van deze eerdere onderzoeken is raadsleden gevraagd welke maatregelen kunnen helpen bij het verminderen van werkdruk. Er zijn daarom een aantal maatregelen geïntroduceerd waarbij er naar meerdere mogelijke gevolgen is gevraagd door een drietal enquête vragen. Tabel 4. 10 Invloed van maatregelen op totale tijdsbesteding

Invloed van maatregelen op totale tijdsbesteding Meer cursussen en/of trainingen… Meer externe… Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst sterk afnemen

Meer externe… Meer ondersteuning vanuit…

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst enigszins afnemen

Een verhoogd fractiebudget om zo… Meer ondersteuning vanuit de…

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst hetzelfde blijven.

Meer ondersteuning vanuit de…

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst enigszins toenemen

Meer ondersteuning vanuit een…

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst sterk toenemen

Meer mogelijkheden om te… Meer ondersteuning vanuit mijn… 0

10

20

30

40

Op de vraag ‘’Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de hoeveelheid tijd die u besteed aan uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel’’ antwoordde de meerderheid van de respondenten dat de gegeven maatregelen (zie tabel 4.10) weinig tot geen invloed zullen hebben op de totale hoeveelheid tijd die men besteed aan het lidmaatschap van de gemeenteraad. Het meest gegeven antwoord is ‘’mijn totaal aantal uren zal in de toekomst hetzelfde blijven’’, in de grafiek de donkerblauwe staaf.

43

Tabel 4. 11 Invloed van meer ondersteuning vanuit een

Tabel 4. 12 Invloed van meer mogelijkheden om te spreken met inwoners

(nieuw te introduceren) fractie assistent op de hoeveelheid uren

op de hoeveelheid uren

Meer ondersteuning vanuit een (nieuw te introduceren) inhoudelijke fractie-...

Meer mogelijkheden om te spreken met inwoners over de effecten van gemaakt...

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst sterk toenemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst sterk toenemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst enigszins toenemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst enigszins toenemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst hetzelfde blijven.

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst hetzelfde blijven.

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst enigszins afnemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst enigszins afnemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst sterk afnemen

Mijn totaal aantal uren zal in de toekomst sterk afnemen 0

5

10

15

20

0

5

10

15

20

Op twee maatregelen na (meer mogelijkheden om met inwoners te spreken en meer ondersteuning vanuit een fractie assistent) zullen de gegeven maatregelen dan ook niet leiden tot een grote stijging of daling van de hoeveelheid uren, aldus een meerderheid van de respondenten. Voor de twee genoemde uitzonderingen geldt dat bij ‘’meer mogelijkheden om met inwoners te spreken over de effecten van gemaakt beleid’’ het meest gegeven antwoord is dat raadsleden verwachten dat de totale tijdsbesteding zal toenemen. Bij meer ondersteuning vanuit een (nieuw te introduceren) fractie assistent is het meest gegeven antwoord dat raadsleden verwachten dat de totale tijdsbesteding enigszins zal afnemen. Over het algemeen verwachten raadsleden dat de gegeven maatregelen weinig tot geen effect zullen hebben op hun tijdsbesteding. Ook zijn er geen grote verschillen waarneembaar tussen de verschillende typen maatregelen. De twee genoemde uitzonderingen betreffen maatregelen voor extra capaciteit (meer ondersteuning door een fractie assistent) en meer belevingsinformatie (meer mogelijkheden om te spreken met inwoners). Waar in paragraaf 4.1.

duidelijk werd dat raadsleden kampen met een redelijk hoge werkdruk omdat zij meer tijd zouden willen besteden dan dat zij nu doen, wordt hier in paragraaf 4.3.1 duidelijk dat de gegeven maatregelen weinig succes zullen hebben om deze werkdruk te verlichten of zelfs op te lossen. Raadsleden verwachten namelijk niet dat de gegeven maatregelen in de toekomst zullen zorgen

44

25

voor minder uren. De gewenste hoeveelheid uren daalt daarmee dus niet, waardoor de werkdruk redelijkerwijs hetzelfde blijft.

4.3.2. Verwacht effect van maatregelen op efficiëntie met tijdsbesteding Naast de algemene totale tijdsbesteding en de bijbehorende werkdruk is er ook aan de respondenten gevraagd wat de gevolgen van de mogelijke maatregelen zijn op de tijdbesteding per rol, en de bijbehorende werkzaamheden en de efficiëntie van deze tijdsbesteding. Bij zowel de bestuurlijke rol als de volksvertegenwoordigende rol, is de volgende vraag gesteld: ‘’Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat de gevolgen zijn voor de hoeveelheid tijd die u per rol besteed aan uw raadlidmaatschap bij het invoeren van de betreffende maatregel’’. Tabel 4. 13 Invloed van maatregelen op bestuurlijke rol en werkzaamheden

Invloed van maatregelen op bestuurlijke rol en werkzaamheden Meer cursussen en/of trainingen ten… Meer externe onderzoeksrapporten… Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst sterk afnemen

Meer externe onderzoeksrapporten… Meer ondersteuning vanuit externen,…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst enigszins afnemen

Een verhoogd fractiebudget om zo de…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst hetzelfde blijven.

Meer ondersteuning vanuit de… Meer ondersteuning vanuit de griffie…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst enigszins toenemen

Meer ondersteuning vanuit een (nieuw…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst sterk toenemen

Meer mogelijkheden om te spreken… Meer ondersteuning vanuit mijn eigen… 0

10

20

30

40

Bij de bestuurlijke werkzaamheden (zie tabel 4.13) wordt duidelijk dat bij alle maatregelen er niet wordt verwacht dat deze veel effect zullen hebben. Een meerderheid van de respondenten geeft bij de maatregelen aan te verwachten dat de tijdsbesteding bij de bestuurlijke werkzaamheden hetzelfde zal blijven. Een aantal respondenten geven bij de maatregelen aan te verwachten dat de hoeveelheid uren enigszins zal afnemen of zal toenemen. Deze twee antwoord categorieën hebben een vrij gelijke verhouding, waarbij ‘’meer mogelijkheden om te spreken met inwoners over het effect van gemaakt beleid’’ een uitzondering is. Net als bij 4.3.1 verwachten relatief veel respondenten hier dat hun hoeveelheid tijd enigszins zal toenemen. 45

Tabel 4. 14 Invloed van maatregelen op volksvertegenwoordigende rol en werkzaamheden

Invloed van maatregelen op volksvertegenwoordigende rol en werkzaamheden Meer cursussen en/of trainingen ten… Meer externe onderzoeksrapporten over…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst sterk afnemen

Meer externe onderzoeksrapporten over…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst enigszins afnemen

Meer ondersteuning vanuit externen, door… Een verhoogd fractiebudget om zo de…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst hetzelfde blijven.

Meer ondersteuning vanuit de ambtelijke… Meer ondersteuning vanuit de griffie bij de…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst enigszins toenemen

Meer ondersteuning vanuit een (nieuw te…

Hoeveelheid uren per rol zal in de toekomst sterk toenemen

Meer mogelijkheden om te spreken met… Meer ondersteuning vanuit mijn eigen… 0

5

10

15

20

25

30

35

40

Bij de volksvertegenwoordigende werkzaamheden wordt duidelijk dat ook hier de meerderheid van de respondenten verwacht dat de gegeven maatregelen geen effect zullen hebben op de hoeveelheid uren per rol. In vergelijking met de bestuurlijke werkzaamheden valt op dat respondenten bij volksvertegenwoordigende werkzaamheden meer verwachten dat hun hoeveelheid uren sterk zal af- of toenemen. Uit de tabellen 4.13 en 4.14 wordt hiermee duidelijk dat de meerderheid van de raadsleden van mening is dat de maatregelen geen invloed zullen hebben op de hoeveelheid uren die zij per rol besteden. Bij alle maatregelen zijn er bij beide rollen gemiddeld tussen de 20 en 25 van de 42 respondenten die van mening zijn dat de hoeveelheid uren per week hetzelfde zal blijven. Ook binnen de verschillende typen maatregelen zijn er geen grote verschillen onderling waarneembaar. Bij beide rollen is er één maatregel die opvalt, een grote meerderheid van de respondenten geeft namelijk aan dat meer ondersteuning vanuit de griffie geen invloed zal hebben op de tijd die zij besteden aan beide rollen en bijbehorende werkzaamheden. In tabellen 4.15 en 4.16 wordt dit verder verduidelijkt; respectievelijk 34 en 33 van de totaal 42 respondenten hebben aangegeven dat meer

46

ondersteuning vanuit de griffie niet zal leiden tot een toe- of afname van de hoeveelheid uren die men besteed. Tabel 4. 15 Invloed van meer ondersteuning vanuit de griffie op de hoeveelheid uren bij bestuurlijke werkzaamheden

Meer ondersteuning van de griffie bij bestuurlijke werkzaamheden HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST STERK TOENEMEN

1

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST STERK AFNEMEN

0

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST ENIGSZINS TOENEMEN

3

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST ENIGSZINS AFNEMEN

4

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST HETZELFDE BLIJVEN.

34 0

5

10

15

20

25

30

35

40

Tabel 4. 16 Invloed van meer ondersteuning vanuit de griffie op de hoeveelheid uren bij volksvertegenwoordigende werkzaamheden

Meer ondersteuning vanuit de griffie bij volksvertegenwoordigende rol en werkzaamheden HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST STERK TOENEMEN

4

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST STERK AFNEMEN

3

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST ENIGSZINS TOENEMEN

0

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST ENIGSZINS AFNEMEN

2

HOEVEELHEID UREN PER ROL ZAL IN DE TOEKOMST HETZELFDE BLIJVEN.

33 0

5

10

15

20

25

30

35

Behalve tijdsbesteding in uren zijn raadsleden ook bevraagd op de kwaliteit van werkzaamheden. Vóór de introductie van de eerdergenoemde maatregelen is er aan respondenten gevraagd welk rapportcijfer (1 tot 10) zij zichzelf geven voor de uitvoering van een aantal gegeven taken binnen het raadslidmaatschap. Van veertien gegeven werkzaamheden lopen de gemiddelde rapportcijfers uiteen van respectievelijk een 4,33 voor coalitievergaderingen tot een 8,02 voor 47

fractievergaderingen. Vanuit tabel 4.7. wordt duidelijk dat het gemiddelde rapportcijfer op een 6,26 ligt en daarmee een voldoende is. De hoogste cijfers zijn, de coalitievergaderingen uitgezonderd, terug te vinden bij de verschillende soorten vergaderingen; de raads- en commissievergaderingen hebben allebei een gemiddelde van boven de 7,5. Tabel 4. 17 Overzicht rapportcijfers eigen kwaliteit van werkzaamheden per taak 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

7,98 7,62 8,02

7,74 5,26 5,64 4,64 5,93 5,29

4,33

6,36 6,93 6,14 5,71

Na de introductie van de maatregelen en de vraag of dit gevolgen heeft voor de hoeveelheid uren, is er gevraagd of deze maatregelen ook gevolgen hebben op de kwaliteit van de werkzaamheden: ‘’Geef op basis van een schaal van 1 tot 5 aan wat het gevolg is voor het cijfer dat u uzelf gaf voor de uitvoering van de verschillende taken binnen het raadslidmaatschap, bij invoering van onderstaande maatregelen’’. De introductie van een mogelijke set aan maatregelen geven voor veel raadsleden geen impuls aan de kwaliteit van hun werkzaamheden. Op de vraag of men denkt dat de gegeven maatregelen de eigen kwaliteit van werkzaamheden zullen verbeteren, antwoorden raadsleden in ruime meerderheid bij alle maatregelen dat de kwaliteit van werkzaamheden hetzelfde blijft of enigszins zal toenemen.

48

Tabel 4. 18 Effect van maatregelen op kwaliteit van werkzaamheden

Effect van maatregelen op kwaliteit van werkzaamheden Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst sterk verminderen

Meer cursussen en/of… Meer externe… Meer externe…

Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst enigszins verminderen

Meer ondersteuning vanuit… Een verhoogd fractiebudget…

Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst hetzelfde blijven

Meer ondersteuning vanuit de… Meer ondersteuning vanuit de…

Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst enigszins verbeteren

Meer ondersteuning vanuit… Meer mogelijkheden om te… Meer ondersteuning vanuit… 0

10

20

30

40

Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst sterk verbeteren

Uit tabel 4.18 wordt duidelijk dat de meerderheid van de raadsleden verwacht dat de gegeven maatregelen geen effect zullen hebben op de eerder benoemde werkzaamheden. Daarnaast is er een relatief grote minderheid die verwacht dat er wel degelijk effect merkbaar zal zijn; deze groep verwacht dat de kwaliteit van werk in de toekomst enigszins zal verbeteren. In vergelijking met eerdere overzichten van effecten van maatregelen valt op dat de groep die geen effect verwacht, relatief kleiner is dan bij de effecten op de tijdsbesteding, zowel totaal als per rol. Hier kan dus uit opgemaakt worden dat de grootte van de meerderheid die geen effect verwacht, kleiner is als het gaat om de kwaliteit van de werkzaamheden ten opzichte van meerderheid die geen effect verwacht op de hoeveelheid uren. Anders gezegd; het is goed mogelijk dat respondenten verwachten dat hun hoeveelheid uren hetzelfde blijft, maar de kwaliteit van hun werkzaamheden wel enigszins toeneemt. Tot slot is er aan raadsleden gevraagd wat zij in het algemeen van de gegeven maatregelen vinden en welk rapportcijfer zij dit geven, waarbij een 1 betekent dat men absoluut geen voorstander is en 10 betekent dat men hier een zeer groot voorstander van is. Raadsleden geven de maatregelen, gemiddeld genomen over alle maatregelen, een 5,63.

De maatregelen krijgen individueel cijfers van een 4,5 voor meer externe onderzoeksrapporten, tot een 6,88 voor meer ondersteuning vanuit een fractie assistent. Ondanks dat het gemiddelde een voldoende is, valt in tabel 4.19 op dat de helft van de maatregelen met een onvoldoende wordt beoordeeld. Terugkijkend op de verwachte effecten van de 49

maatregelen vormt dit echter geen verrassing. Aangezien de meerderheid van de respondenten niet verwacht dat de hoeveelheid uren die zij in het raadswerk steken, zowel totaal als per rol, zal toe- of afnemen, en daarbij niet verwachten dat de kwaliteit van hun werkzaamheden zal toenemen, mag het aannemelijk worden beschouwd dat deze maatregelen met een onvoldoende worden beoordeeld. Tabel 4. 19 Rapportcijfers algemene beoordeling maatregelen 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

4.4.

6,29

6,31

6,88

6,52 5,43

5,83 4,88

4,5

4,79

4,83

Vergelijking theorie en praktijk

In paragrafen 4.1 tot en met 4.3 zijn de resultaten van het praktijkonderzoek besproken. De opzet van dit praktijkonderzoek, de enquête, is gebaseerd op het theoretisch kader en de verwachting die daaruit voortkwam; raadsleden hebben baat bij maatregelen die invloed uitoefenen op hun tijdsbesteding, hun tevredenheid met deze tijdsbesteding zal daarmee stijgen. In deze paragraaf zal er een vergelijking worden gemaakt tussen de resultaten van de vragenlijst, en de theorie waar de vragen op gebaseerd waren. Er is gebleken dat de algemene werkdruk van raadsleden redelijk hoog is. Met een gemiddeld tekort van -3,97 uur per week is er sprake van een redelijk hoge werkdruk. Dit resultaat komt niet overeen met de resultaten van de gevonden theorie. Van Wijnen en Hulsen (2015) hebben werkdruk onder raadsleden al eerder onderzocht, en kwamen met een duidelijk ander resultaat. Op de vraag: ‘’In welke mate ervaart u in uw werk als gemeenteraadslid een hoge tijds- en werkdruk?’’ antwoordde 48% van de raadsleden met enigszins. In dit voorliggende onderzoek werd in tabel 4.3 duidelijk dat 20

50

van de 42 raadsleden een gezonde werkdruk heeft, een percentage 47,62%. Dat de werkdruk echter redelijk hoog is met een absoluut verschil van 3,97 uur per week, komt door het relatief hoge aantal respondenten dat kampt met een ‘’hoge’’ werkdruk van -8 tot -12 uur per week. 9 van de 42 personen kampt met dit type werkdruk, een percentage van 21%. Door onder andere deze groep respondenten, maar ook de groep met redelijke of zeer hoge werkdruk, wordt het gemiddelde verschil aanzienlijk verhoogd naar -3,97 uur per week. Uit de resultaten is duidelijk geworden dat de efficiëntie van de tijdsbesteding niet altijd goed genoeg is. Bij zowel de bestuurlijke als volksvertegenwoordigende rol was er sprake van een negatief verschil tussen de bestede tijd en de gewenste/benodigde tijd. Raadsleden zouden dus graag meer tijd besteden aan beide rollen en werkzaamheden, ten opzichte van wat zij nu besteden. Met respectievelijke verschil van -0,39 en -3,89 uur per week voor bestuurlijk en volksvertegenwoordigend, is er sprake van een redelijk lage efficiëntie van de tijdsbesteding. In absolute zin is er bij de volksvertegenwoordigende werkzaamheden een groter verschil dan bij bestuurlijke werkzaamheden.

Uit de data wordt duidelijk dat 73% van de raadsleden minder tijd wil besteden aan bestuurlijke werkzaamheden, terwijl bij volksvertegenwoordigende werkzaamheden 92% van de respondenten juist méér tijd wil besteden. Wanneer deze twee werkzaamheden met elkaar vergeleken worden, valt op dat de eerste groep met 9 respondenten tijd over heeft bij bestuurlijke werkzaamheden (een overschot van gemiddeld 16,2 uur) en veelal tijd te kort heeft bij de volksvertegenwoordigende werkzaamheden, zij het met het laagst gemiddelde tekort van -0,44 uur. Bij de tweede groep, 17 respondenten, wordt duidelijk dat zij tijd tekortkomt bij beide typen werkzaamheden. Bij bestuurlijke werkzaamheden is er een gemiddeld tekort van -5,5 uur per week, bij volksvertegenwoordigende werkzaamheden bedraagt dit -5,1 uur per week. De derde groep, met 16 respondenten, heeft voldoende tijd voor bestuurlijke werkzaamheden, nul uren verschil, maar komt tijd tekort bij volksvertegenwoordigende werkzaamheden, gemiddeld -4,3 uur per week. Hierbij dient aangegeven dat er sprake is van een grote uitschieter die het gemiddelde beïnvloed; één respondent heeft aangegeven een tekort van -27,75 uur per week te hebben. Zonder deze uitschieter zou het gemiddelde tekort -2,78 uur per week zijn.

51

Het is opvallend dat bij twee van de drie groepen het gemiddelde tekort groter is dan het gemiddelde tekort bij de algehele tijdsbesteding; hier was het tekort gemiddeld -3,97 uur per week. Deze groepen respondenten komen daarmee met alleen volksvertegenwoordigende werkzaamheden al meer tijd te kort dan de gehele steekproef in het algemeen gemiddeld tekort komt. Dat er ook nog een groep is die bij beide werkzaamheden gemiddeld meer dan 5 uur tekortkomt, is des te opvallender. Er dient ook nuancering te worden aangebracht, bij de groep respondenten die minder tijd zou willen besteden aan bestuurlijke werkzaamheden, maar meer tijd aan volksvertegenwoordigende werkzaamheden wil besteden, valt op dat gemiddelde van het overschot aan bestuurlijke werkzaamheden zeer hoog is, gemiddeld 16,2 uur. Dit is te verklaren door een aantal uitschieters, zo geeft één respondent aan 104 uur per week te spenderen aan bestuurlijke werkzaamheden. Het valt echter ook op dat deze groep respondenten ook de enige groep is waarvan men een overschot aan volksvertegenwoordigende werkzaamheden heeft. Over het geheel van de drie eerdergenoemde groepen wordt daarmee duidelijk dat bijna alle respondenten, 92%, meer tijd wil besteden aan volksvertegenwoordigende werkzaamheden. Tegelijkertijd wil 73% van alle respondenten ook meer tijd besteden aan bestuurlijke werkzaamheden.

Voor beide werkzaamheden geldt echter dat voor een groot gedeelte onduidelijk is waar de extra tijd vandaan zal moeten komen. De groep met een gezonde efficiëntie voor bestuurlijke werkzaamheden zal naar alle waarschijnlijkheid niet bereid zijn om tijd in te leveren om dit te kunnen besteden aan volksvertegenwoordigende werkzaamheden, omdat daarmee de efficiëntie van bestuurlijke werkzaamheden daalt. Daarnaast is er de groep die op beide typen werkzaamheden tijd te kort komt en daarmee een inefficiënte tijdsbesteding heeft op beide vlakken. De derde groep is de enige groep waarvan duidelijk is dat zij het overschot aan tijd voor bestuurlijke werkzaamheden graag willen besteden aan volksvertegenwoordigende werkzaamheden. Dit laatste sluit deels aan op het eerdere raadsledenonderzoek van Daadkracht (2019). Daadkracht had weliswaar dezelfde conclusie over meer tijd voor volksvertegenwoordigende werkzaamheden en minder voor bestuurlijk, maar concludeerde dit op basis van antwoorden van raadsleden die aangaven te stoppen of te willen stoppen met het raadswerk.

52

Uit de resultaten van de vragenlijsten is verder duidelijk geworden dat raadsleden denken dat de gegeven maatregelen geen tot weinig invloed zullen hebben op de tijd die zij besteden aan het raadswerk. Niet alleen in het algemeen met de totale tijdsbesteding, maar ook per rol en de bijbehorende werkzaamheden met hoeveelheid die het kost om deze werkzaamheden uit te voeren. Eén maatregel is hier opgevallen; respondenten verwachten dat, zowel in totaal als per rol, dat meer ondersteuning vanuit de griffier niet zal zorgen voor een toe- of afname van de hoeveelheid tijd die zij steken in het raadslidmaatschap. Dit is niet voor niets opvallend; vanuit meerdere bronnen is in het theoretisch kader namelijk duidelijk geworden dat raadsleden meer ondersteuning willen en dan met name van de griffier. (Van Wijnen & Hulsen, 2015). Naast de effecten op de hoeveelheid tijd, is ook gekeken naar de kwaliteit van de werkzaamheden. Respondenten werd gevraagd om zichzelf een rapportcijfer te geven voor verschillende mogelijke werkzaamheden binnen het raadslidmaatschap. Nadat de maatregelen in de vraag over de hoeveelheid tijd waren uitgelegd, is gevraagd wat het effect zal zijn op het rapportcijfer dat zij zichzelf gaven. Hieruit is gebleken dat de meerderheid van de raadsleden verwacht dat de maatregelen weinig tot geen effect zullen hebben op hun kwaliteit van werkzaamheden.

Wat echter opviel was het volgende: de grootte van de groep respondenten die geen effect verwacht is kleiner als het gaat om de kwaliteit van de werkzaamheden ten opzichte van de groep die geen effect verwacht op de hoeveelheid uren. Anders gezegd; het is goed mogelijk dat respondenten verwachten dat hun hoeveelheid uren hetzelfde blijft, maar dat de kwaliteit van hun werkzaamheden wel enigszins toeneemt. Ondanks dit verschil blijft de meerderheid van de respondenten aangeven dat de verschillende maatregelen geen effect zullen hebben op de kwaliteit van hun werkzaamheden. Toch zijn er onderlinge verschillen aanwezig, respondenten met een gezonde werkdruk geven in ruime meerderheid aan dat de maatregelen weinig tot geen effect zullen hebben. In tabel 4.20 wordt duidelijk dat gemiddelden uiteenlopen van -0,52 tot 0,53. Daarmee lopen de gemiddelden uiteen van de categorieën ‘’Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst enigszins verminderen’’ tot ‘’Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst hetzelfde blijven’’ tot ‘’Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst enigszins verbeteren’’. Respondenten die wél werkdruk ervaren zijn meer verdeeld, in tabel 4.20 wordt duidelijk dat relatief veel respondenten hebben aangegeven dat de 53

gegeven maatregelen ervoor zullen zorgen dat de kwaliteit enigszins zal toenemen. Met een gemiddeld antwoordscore tussen 0,35 en 0,78 voor alle maatregelen, zit het gemiddelde antwoord tussen de categorieën ‘’Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst hetzelfde blijven’’ en ‘’Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst enigszins verbeteren.’’. Soort werkzaamheden

Gemiddelde score bij gezonde werkdruk

Meer ondersteuning vanuit mijn eigen fractie bij de werkzaamheden van de raad en de voorbereidingen hiervan. Meer ondersteuning vanuit een (nieuw te introduceren) inhoudelijke fractie-assistent/ondersteuner. Meer ondersteuning vanuit de griffie bij de werkzaamheden van de raad en de voorbereiding hiervan. Meer ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie bij de werkzaamheden van de raad en voorbereiding hiervan. Bijvoorbeeld het duidelijker schrijven van stukken voor de raad. Een verhoogd fractiebudget om zo de ondersteuning en ontwikkeling van mijn fractie te vergroten Meer ondersteuning vanuit externen, door bijvoorbeeld presentaties of bijeenkomsten om kennis op specifieke dossiers te verbeteren Meer externe onderzoeksrapporten over algemene onderwerpen Meer externe onderzoeksrapporten over relevante onderwerpen in de gemeente Meer cursussen en/of trainingen ten behoeve van inhoudelijke ontwikkeling (kennis van zaken) en/of ontwikkeling in de rollen van de raad. Meer mogelijkheden om te spreken met inwoners over de effecten van gemaakt beleid

Gemiddelde score bij respondenten met (redelijk) hoge werkdruk -0,42 0,7 -0,47

0,78

-0,32

0,35

-0,52

0,52

-0,32

0,57

-0,11

0,74

0,11

0,48

0

0,52

0,21

0,52

0,53

0,7

Tabel 4. 20 Frequenties effect maatregelen met gemiddelde score

Wanneer beide groepen respondenten met elkaar worden vergeleken, is het opvallend dat de gemiddelden van bijna elke taak zeer uiteenlopen. Alleen bij de maatregelen die gericht zijn op de deskundigheid van raadsleden en de belevingsinformatie van raadsleden, zoals beschreven in het theoretisch gedeelte, zijn er positieve waardes bij beide groepen respondenten waarmee er enigszins effect op de kwaliteit van werkzaamheden wordt verwacht.

54

Voor de volledigheid zijn in onderstaande grafieken de scores van alle respondenten zichtbaar. Hierin is zichtbaar dat voor beide groepen geldt dat het meest gegeven antwoord de groene categorie is, dit is de groep respondenten die verwacht dat de kwaliteit van werkzaamheden hetzelfde zal blijven. Daarnaast valt op dat bij de respondenten met een gezonde werkdruk er door een klein aandeel wordt aangegeven dat er wordt verwacht de kwaliteit sterk zal afnemen, bij respondenten met een hoge werkdruk wordt dit geen één keer aangegeven.

Effect van maatregelen bij gezonde werkdruk Meer mogelijkheden om te spreken met inwoners over… Meer cursussen en/of trainingen ten behoeve van… Meer externe onderzoeksrapporten over relevante… Meer externe onderzoeksrapporten over algemene… Meer ondersteuning vanuit externen, door bijvoorbeeld… Een verhoogd fractiebudget om zo de ondersteuning en… Meer ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie bij… Meer ondersteuning vanuit de griffie bij de… Meer ondersteuning vanuit een (nieuw te introduceren)… Meer ondersteuning vanuit mijn eigen fractie bij de…

0

2

4

6

8

10

12

14

16

'Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst sterk verminderen'' Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst enigszins verminderen Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst hetzelfde blijven Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst enigszins verbeteren Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst sterk verbeteren Tabel 4. 21 Effect van maatregelen bij gezonde werkdruk

55

18

20

Effect van maatregelen bij een hoge werkdruk Meer mogelijkheden om te spreken met inwoners… Meer cursussen en/of trainingen ten behoeve van… Meer externe onderzoeksrapporten over relevante… Meer externe onderzoeksrapporten over algemene… Meer ondersteuning vanuit externen, door… Een verhoogd fractiebudget om zo de ondersteuning… Meer ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie… Meer ondersteuning vanuit de griffie bij de… Meer ondersteuning vanuit een (nieuw te… Meer ondersteuning vanuit mijn eigen fractie bij de… 0

5

10

15

20

25

'Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst sterk verminderen'' Mijn kwaliteit van werkzaamheden zal hierdoor in de toekomst enigszins verminderen Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst hetzelfde blijven

Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst enigszins verbeteren Mijn kwaliteit van werk zal hierdoor in de toekomst sterk verbeteren Tabel 4. 22 Effect van maatregelen bij geen werkdruk

Met de introductie van de maatregelen is gepoogd de behoefte aan extra ondersteuning, die uit de theorie duidelijk werd, in te willigen. Met de verwachting van raadsleden dat deze maatregelen geen tot weinig effect op de werkdruk, efficiëntie en kwaliteit van werkzaamheden zullen hebben, rijst de vraag of de maatregelen wel het gewenste effect zullen hebben. Aan de andere kant kan het ook zijn dat raadsleden niet weten hoe zij de voorgestelde maatregelen moeten implementeren. In een eerder onderzoek werd namelijk duidelijk dat raadsleden niet altijd goed weten waar zij ondersteuning kunnen aanvragen. (Schram et.al, 2017).

56

5. Conclusie, discussie en aanbevelingen 5.1.

Conclusie

In dit onderzoek is gezocht naar een antwoord op de vraag: ‘’In hoeverre kunnen de Nederlandse gemeenteraden bijdragen aan een verhoogde tevredenheid van raadsleden over de tijdsbesteding van het raadslidmaatschap?’’ Hiervoor is een tweeledig onderzoek uitgevoerd: een literatuurstudie en een enquête onder middelgrote gemeenten. Uit de resultaten is gebleken dat raadsleden een redelijk hoge werkdruk ervaren. Er is sprake van een negatief verschil tussen de daadwerkelijk bestede tijd en de tijd die men zou willen besteden aan het raadswerk. Raadsleden zouden dus graag meer tijd willen besteden aan het raadswerk dan dat wat ze momenteel besteden. Uit de vergelijking met theorie is duidelijk geworden dat dit resultaat overeenkomt met eerdere beschrijvingen over werkdruk van raadsleden. Daarnaast is duidelijk geworden dat raadsleden te maken hebben met een redelijk lage efficiëntie van hun tijdsbesteding. Raadsleden zouden bij een grote meerderheid van de werkzaamheden die zij uitvoeren, zowel bestuurlijke als volksvertegenwoordigende werkzaamheden, meer tijd willen besteden dan dat zij momenteel doen. Vooral bij de volksvertegenwoordigende werkzaamheden is hier sprake van, raadsleden komen hier gemiddeld 3,97 uur per week tekort om deze werkzaamheden uit te voeren.

Verder is gebleken dat raadsleden verwachten dat de voorgestelde maatregelen weinig tot geen invloed zullen hebben op de tijd die zij aan hun raadswerk besteden, zowel in het algemeen als per rol. Een opvallende maatregel is de extra ondersteuning vanuit de griffier, waarvan het meest verwacht wordt dat het de tijdsbesteding niet zal veranderen, ondanks dat raadsleden volgens de theorie juist meer ondersteuning wensen. Naast de tijdsbesteding is ook de kwaliteit van de werkzaamheden beoordeeld, waarbij raadsleden zichzelf rapportcijfers gaven. De meeste raadsleden denken dat de maatregelen ook weinig tot geen effect zullen hebben op de kwaliteit van hun werk. Echter, de groep respondenten die kampt met een hoge werkdruk verwacht relatief meer dat de kwaliteit enigszins zal toenemen in vergelijking met de respondenten die een gezonde werkdruk hebben. Feit blijft wel dat de

57

meerderheid van alle respondenten van mening is dat de maatregelen geen significant effect zullen hebben op hun werkzaamheden. In dit onderzoek is duidelijk geworden dat raadsleden een redelijk hoge werkdruk ervaren en meer tijd aan hun raadswerk willen besteden dan ze nu doen. De huidige gemiddelde tijdsbesteding van raadsleden kan daarnaast geclassificeerd worden als redelijk laag efficiënt. Raadsleden vinden de voorgestelde maatregelen om hun werkdruk te verlichten en hun tijdsbesteding efficiënter te maken echter weinig effectief. Zij verwachten dat deze maatregelen weinig tot geen invloed zullen hebben op de hoeveelheid tijd die ze besteden in totaliteit en per rol en werkzaamheden. Er kan worden geconcludeerd dat er maatregelen moeten worden getroffen om de werkdruk onder raadsleden te verminderen en de efficiëntie van de tijdsbesteding te verbeteren. Maar, de voorgestelde maatregelen uit dit onderzoek zullen niet bijdragen aan een verlaagde werkdruk en een efficiëntere tijdsbesteding. Om uiteindelijk de tevredenheid van raadsleden over hun tijdsbesteding te verhogen, dienen er andere maatregelen ontwikkeld te worden die wel het gewenste effect hebben op de werkdruk en de efficiëntie van tijdsbesteding.

5.2.

Discussie

In dit onderzoek is er een enquête uitgezet onder de deelnemende gemeenten van de M50, het platform van Middelgrote Gemeenten in Nederland. De enquête is gebaseerd op de uitkomsten van het theoretisch kader. De enquête is verstuurd naar de griffies van de gemeenten die deelnemen aan de M50. In totaal zijn meer dan 1300 raadsleden uitgenodigd. In totaal hebben 42 raadsleden de enquête ingevuld, en ook volledig ingevuld. Op basis hiervan kan worden gesteld dat bij een herhaling van het onderzoek de resultaten mogelijk anders kunnen zijn. Het onderzoek is daarmee niet volledig extern valide. Met een relatief kleine steekproef van een grote populatie, zijn resultaten lastig te generaliseren. Hoewel de resultaten uit de enquête voor een groot deel overeenkomen met eerder gevonden theorie, waren er ook verschillen. Zo is de werkdruk gemiddeld redelijk hoog met -3,97 uur per week, maar komt dit vooral door uitschieters. Met een modus van 20 uur per week voor bestede tijd en gewenste tijd, heeft een meerderheid van de respondenten een verschil van 0 uur per week en daarmee een gezonde werkdruk.

58

Daarnaast is uit de enquête gebleken dat respondenten verwachten dat meer ondersteuning vanuit de griffie het minst effect zal hebben op de tijdsbesteding, terwijl de eerder gevonden theorie juist het tegenovergestelde stelt: raadsleden hebben in ruime meerderheid behoefte aan ondersteuning van onder andere de griffier. Een mogelijke verklaring voor dit resultaat is dat raadsleden niet weten hoe zij meer ondersteuning kunnen aanvragen of kunnen inschakelen. In een eerder onderzoek werd namelijk duidelijk dat raadsleden niet altijd goed weten waar zij ondersteuning kunnen aanvragen. (Schram et.al, 2017). Toch is hier de griffier bijvoorbeeld een uitstekend persoon om contact mee te zoeken om ondersteuning aan te vragen of in te schakelen. Aan het resultaat ligt mogelijk ook ten grondslag dat raadsleden de effectiviteit van de maatregelen niet goed kunnen inschatten. Op basis van een digitale enquête is het wellicht lastig in te schatten wat voor effect een maatregel zal hebben op de tijdsbesteding van een individueel raadslid, omdat enquêtes vaak geen ruimte bieden voor diepgaande context of persoonlijke nuances. Raadsleden kunnen hun werkdruk en tijdsbesteding subjectief ervaren, en deze variëren sterk per raadslid.

Bovendien geven enquêtes slechts een momentopname en missen ze vaak de dynamiek en complexiteit van dagelijkse werkprocessen en individuele verschillen in prioriteiten en werkstijlen. Dit onderzoek is een aanvulling op bestaande literatuur en biedt inzicht in redenen waarom raadsleden ontevreden zijn met hun tijdsbesteding. Factoren als werkdruk en efficiëntie met tijdsbesteding met daarbij kwaliteit van werkzaamheden zijn van grote invloed op de tevredenheid gebleken. Eerdere studies hebben geen conclusies gegeven over maatregelen om deze werkdruk en efficiëntie met tijdsbesteding te beïnvloeden, en daarmee ook de tevredenheid op de tijdsbesteding. Op basis van dit onderzoek zouden gemeenten de voorgestelde maatregelen niet moeten implementeren. Dit onderzoek kampt met een zeer lage respons; ongeveer 3,2% van de uitgenodigde raadsleden heeft de enquête ingevuld. Een groter respons en daarmee een grotere steekproef, kan ervoor zorgen dat het mogelijk is dat de uitkomsten anders zijn. Dan kan het voorkomen dat hieruit zal blijken dat de raadsleden wel baat hebben bij de voorgestelde maatregelen. Het advies voor vervolgonderzoek is dan om een soortgelijk onderzoek opnieuw uit te voeren. Er wordt daarbij geadviseerd om een andere vorm van fieldresearch in te zetten. Dit om zo de 59

maatregelen voor te kunnen leggen aan een grotere groep raadsleden. Dit kan leiden tot andere en mogelijk meer betrouwbare resultaten. Omdat er in dit onderzoek een tegenstrijdig beeld is ontstaan van ondersteuning vanuit de griffie, theorie en praktijk spreken elkaar namelijk tegen, wordt er geadviseerd om onderzoek te doen naar hoe de raadsgriffie effectiever te werk kan gaan bij het ondersteunen van raadsleden en daarmee beter of zelfs meer ondersteuning kan bieden aan de raadsleden.