CConstaterende datOldebroek
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5, Rapport energiesysteem gemeente Oldebroek

Commissie Ruimtegebruik en Leefomgeving 15 september 2026, gemeente OldebroekBij agendapunt: Energie en netcongestie.33.111 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

zon-op-dak) en/of opslag aanwezig is, kan collectief laden bovendien worden afgestemd op lokale productie en buffering, waardoor netbelasting verder afneemt. Beperkingen en aandachtspunten Hoewel collectieve laadinfrastructuur kansen biedt voor efficiënter netgebruik, vraagt de toepassing om goede organisatie en afstemming tussen partijen:  Organisatorische complexiteit: collectieve oplossingen vereisen samenwerking tussen bedrijven, parkmanagement, netbeheerder en exploitanten, inclusief afspraken over eigendom en verantwoordelijkheden. Gezamenlijke sturing vraagt om afspraken over datadeling, prioritering en gebruiksregels, wat extra coördinatie en vertrouwen tussen partijen vereist.  Financiële en contractuele afspraken: er zijn duidelijke afspraken nodig over kostenverdeling, tariefstructuren en exploitatiemodellen, wat de implementatie kan vertragen.  Ruimtelijke inpassing: centrale laadpleinen of gedeelde voorzieningen vragen om geschikte locaties binnen het bedrijventerrein. Rol van de gemeente Voor de gemeente ligt de rol bij deze oplossingsrichting met name in het creëren van randvoorwaarden en het verbinden van partijen:  Kaderstellend: bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en gronduitgifte voorwaarden stellen voor netbewuste en collectieve laadinfrastructuur.

 Regisserend: partijen zoals bedrijven, netbeheerder en laadexploitanten vroegtijdig bij elkaar brengen en gezamenlijke uitgangspunten stimuleren.  Faciliterend: ondersteunen bij ruimtelijke inpassing en het vastleggen van collectieve afspraken in gebieds- of ontwikkelplannen. 40 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 4.2.5 | Collectieve aansluitmethodes (o.a. groeps TO, groeps CBC, gedeelde aansluiting (cable pooling) Collectieve oplossingen richten zich op het gezamenlijk organiseren en benutten van transportcapaciteit door meerdere grootverbruikers (bijvoorbeeld op één bedrijventerrein). In plaats van dat ieder bedrijf afzonderlijk zijn eigen transportvermogen contracteert, wordt de beschikbare capaciteit gedeeld met een groep bedrijven. Het doel van collectieve oplossingen is het verminderen van piekbelasting op het elektriciteitsnet door gelijktijdigheid van verbruik te beperken en de beschikbare transportcapaciteit efficiënter te benutten. Door bedrijven gezamenlijk verantwoordelijk te maken voor hun totale afname en invoeding, ontstaat een prikkel om onderlinge afstemming te organiseren en flexibiliteit te benutten. Dit kán resulteren in ruimte op het net, waardoor nieuwe of uitgebreide aansluitingen mogelijk worden gemaakt. Collectieve oplossingen kunnen daarmee bijdragen aan het beperken of verhelpen van netcongestie, met name op bedrijventerreinen.

 Groepstransportovereenkomst (groeps-TO), hierbij delen meerdere bedrijven gezamenlijk het gecontracteerde transportvermogen. De groep is gezamenlijk verantwoordelijk voor het niet overschrijden van dit vermogen. Binnen de groep kunnen bedrijven hun afname onderling afstemmen, waardoor pieken worden afgevlakt. In Bijlage 3 en Figuur 26 is het concept van een Groeps-TO verder uitgediept.  (Groeps-) capaciteitsbeperkendcontract (CBC), dit is een contractvorm waarbij de netbeheerder het recht heeft om de beschikbare transportcapaciteit van de groep op specifieke momenten te beperken, bijvoorbeeld tijdens piekmomenten van congestie. In ruil daarvoor krijgen bedrijven eerder of überhaupt toegang tot transportcapaciteit die anders niet beschikbaar zou zijn. Voor bedrijven betekent dit dat zij gezamenlijk afspraken moeten maken over hoe zij omgaan met dergelijke beperkingen. In Bijlage 3 is het concept van CBC verder uitgediept.  Delen van aansluitingen middels Cable Pooling . Hierbij worden duurzame opwek (zoals zon of wind), opslag en verbruik gecombineerd achter één gedeelde aansluiting. Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn bij de co-locatie van windenergie of batterijopslag bij een bedrijventerrein, waarbij enkele grootverbruikers gezamenlijk gebruik willen maken van dezelfde netaansluiting.

Cable Pooling is wettelijk beperkt tot 4 WOZ-objecten, maar kan wel een effectieve oplossing zijn. In Figuur 26 is het concept van Cable Pooing visueel weergegeven. Beperkingen en aandachtspunten Hoewel collectieve aansluitmethodes potentie hebben om netcongestie te verlichten, brengen zij ook organisatorische en praktische uitdagingen met zich mee:  Samenwerken en vertrouwen: collectieve oplossingen vereisen intensieve samenwerking tussen bedrijven, wat niet altijd haalbaar is door uiteenlopende belangen en beperkte flexibiliteit in bedrijfsprocessen.  Complexe organisatie en governance: daarnaast vergen groeps-TOs en groeps-CBCs duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden, monitoring en handhaving binnen de groep.  Beperkte prikkel voor bestaande bedrijven: een belangrijk aandachtspunt is dat collectieve contractvormen als de groeps-TO voor bestaande bedrijven met een ruime netaansluiting vaak (te) weinig prikkel bieden. Er is een besparing op de nettarieven (kosten voor het afnemen van elektriciteit uit het net) mogelijk, maar collectieve oplossingen kennen ook praktische organisatorische bezwaren. Voor bedrijven die beschikken over voldoende gecontracteerd transportvermogen, weegt de praktische- en organisatorische onzekerheid (vaak) niet op tegen de baten.  Complexiteiten per fase: de complexiteit verschilt per fase van een collectieve oplossing.

De initiatiefase vraagt vooral om het bijeenbrengen van partijen en het verkennen van gezamenlijke belangen. De besluitvormingsfase is complex door juridische, financiële en contractuele afwegingen. De exploitatiefase is echter het meest complex, omdat hierin langdurige samenwerking, naleving van afspraken, omgang met beperkingen (zoals bij groeps-CBC’s) en het verdelen van kosten en baten geborgd moeten blijven.  Flexibiliteit: Voor groeps-CBC’s geldt dat bedrijven moeten kunnen omgaan met tijdelijke beperkingen van hun elektriciteitsafname. Dit vraagt om flexibiliteit in processen of aanvullende maatregelen zoals energieopslag of noodvoorzieningen, welke kostbaar kunnen zijn. Voor Cable Pooling geldt dat de uitzonderingen beperkt zijn tot maximaal 4 WOZ-objecten (e.g. BVs) op één en dezelfde aansluiting. Hierdoor is het mogelijk om met een select aantal bedrijven een aansluiting te delen, maar biedt het geen oplossing voor gehele bedrijventerreinen. Rol van de gemeente De rol van de gemeente Oldebroek bij collectieve oplossingen is primair faciliterend en aanjagend. De gemeente kan een belangrijke rol spelen door bedrijven bij elkaar te brengen, het gesprek te organiseren over netcongestie en collectieve oplossingsrichtingen, en te fungeren als verbindende schakel tussen ondernemers en de netbeheerder.

 Faciliterend: de gemeente kan faciliteren door vergunningprocedures voor collectieve energieopslag en lokale opwek zo eenduidig, voorspelbaar en snel mogelijk in te richten. Daarnaast kan zij in omgevingsplannen en beleidskaders expliciet ruimte reserveren voor gedeelde energievoorzieningen op bedrijventerreinen en duidelijkheid bieden over de mogelijkheden en randvoorwaarden van toepassingen zoals cable pooling. Door initiatiefnemers actief te wijzen op bestaande voorbeelden, beschikbare contractvormen en leerervaringen uit andere regio’s kan onzekerheid worden verminderd en de drempel voor collectieve initiatieven worden verlaagd.  Aanjagend: door bedrijven bij elkaar te brengen, het gesprek te organiseren over netcongestie en collectieve oplossingsrichtingen, en te fungeren als verbindende schakel tussen ondernemers en de netbeheerder. De gemeente kan ook door actief in te zetten op kennisdeling, samenwerking en vroegtijdige afstemming bijdragen aan het ontstaan en versnellen van collectieve oplossingen, zonder zelf partij te worden in contracten of investeringen. 41 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen Figuur 26 | Voorbeeld van een Groeps-TO en Cable Pooling

42 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 4.2.6 | (Collectieve) energieopslag (Energie)opslag is een oplossingsrichting waarbij een groep bedrijven één of meerdere opslagsystemen inzet om energie tijdelijk op te slaan en op een later moment te gebruiken. Dit kan zowel individueel achter de eigen aansluiting als collectief binnen hetzelfde netvlak. Hierbij wordt vaak gekeken naar batterijopslag. Andere vormen van opslag zijn bijvoorbeeld warmtebuffers, waarmee op momenten van overvloedig aanbod van hernieuwbare elektriciteit (als de zon schijnt) warmte gecreëerd kan worden en tijdelijk wordt opgeslagen. Collectieve elektriciteitsopslag Bij collectieve energieopslag zetten meerdere bedrijven gezamenlijk één of meerdere batterijsystemen in. De batterij slaat lokaal opgewekte of tijdelijk overtollige elektriciteit op en stelt deze op een later moment beschikbaar aan de deelnemende bedrijven. Door opslag binnen hetzelfde netvlak te organiseren, wordt piekbelasting verminderd en wordt voorkomen dat elektriciteit onnodig via het bovenliggende net wordt getransporteerd. Hoewel bestuurlijk soms wordt gekeken naar de inzet van dergelijke collectieve voorzieningen voor de omliggende bebouwde omgeving, is dit in de praktijk voor huishoudens en andere kleinverbruikers nauwelijks haalbaar.

Collectieve energieopslag is daarmee primair een instrument voor grootverbruikers en niet bedoeld als structurele oplossing voor de elektriciteitsvoorziening van de woonomgeving. Systeembatterij Een specifieke vorm van (grootschalige) opslag van elektriciteit zijn zogeheten systeembatterijen. Deze batterijen kunnen energie opslaan bij overschotten en deze terugleveren wanneer schaarste ontstaat. Daardoor bieden ze flexibiliteit en stabiliteit. Daarnaast kunnen batterijen op verschillende markten zowel financiële als systeemwaarde leveren. Ze kunnen inkomsten genereren op balanceringsmarkten, door regelvermogen te leveren of energie op te slaan en later, wanneer de prijzen hoog zijn, terug te leveren. Dit draagt bij aan prijsstabilisatie. Tegelijkertijd kunnen batterijen ingezet worden voor congestiemanagement, waardoor het net op piekmomenten wordt ontlast. Bovendien maakt het snelle reactievermogen batterijen geschikt voor systeemdiensten zoals balanshandhaving, inertie en spanningsregulering. In combinatie met een congestiemanagement product, zoals een capaciteitssturend contract, kan een systeembatterij congestieverzachtend werken. De (economische) haalbaarheid van dergelijke batterijen – puur ingezet op congestiemanagement – is echter (nog) beperkt.

Co-located batterijen, bijvoorbeeld achter de meter bij grootschalige duurzame opwek, kan – mits juist ingezet – ook een belangrijke rol spelen bij het lokaal verminderen van netcongestie. Beperkingen en aandachtspunten Energieopslag kent ook een aantal beperkingen en randvoorwaarden. De belangrijkste zijn:  Investeringen en ruimtebeslag: opslagoplossingen vragen om aanzienlijke investeringen en voldoende fysieke ruimte, evenals aandacht voor veiligheid en vergunningen.  Organisatorische complexiteit: bij collectieve oplossingen vereist de samenwerking tussen bedrijven duidelijke afspraken over eigendom, gebruik, beheer en kostenverdeling.  Beperkte prikkel voor deelname: bedrijven met voldoende transportcapaciteit ervaren niet altijd directe voordelen, waardoor deelname aan collectieve opslag kan achterblijven.  Afhankelijkheid van contractvormen: voor effectieve inzet van collectieve opslag is vaak aansluiting bij regelingen zoals een groeps-TO nodig. Rol van de gemeente De rol van de gemeente Oldebroek bij energieopslag is primair faciliterend en kaderstellend, met mogelijk een aanvullende aanjagende rol.  Faciliteren: door bedrijven ondersteunen op vergunningsgebied mee te denken bij de realisatie van batterijopslag.  Kaderstellend: door duidelijkheid te bieden over ruimtelijke randvoorwaarden en procedures.

Met name op het gebied van ruimtelijke inpassing en veiligheid heeft de gemeente een directe (kaderstellende) rol.  Aanjagen: richting ondernemers, onder meer door deze oplossingsrichting onder de aandacht te brengen, het gesprek te organiseren over netcongestie en mogelijke oplossingen, en bedrijven te wijzen op beschikbare subsidies en ondersteuningsmogelijkheden. Door het initiëren van kennisdeling, samenwerking en vroegtijdige afstemming kan de gemeente bijdragen aan het versnellen van maatregelen bij bedrijven en aan een betere benutting van het bestaande elektriciteitsnet, zonder zelf uitvoerder of investeerder te zijn. In specifieke gevallen kan de gemeente overwegen om een meer actieve rol te spelen, bijvoorbeeld door deelname te faciliteren via een energiecoöperatie of een (gemeentelijk) energiebedrijf. Dit kan met name relevant zijn wanneer collectieve energieopslag een randvoorwaarde is voor de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein of een gebiedsontwikkeling. Een dergelijk model vraagt om zorgvuldige afweging van risico’s, governance en financiële betrokkenheid, maar kan bijdragen aan versnelling en publieke regie. Voorbeelden uit andere regio’s, zoals Meerstad-Noord in de provincie Groningen, laten zien dat dergelijke constructies in de praktijk mogelijk zijn.

43 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen CollectiefIndividueel Slimmer benutten Vraagsturing Alternatieven voor elektrificatie Alternatieve transportrechten en congestiemanagement Collectieve laadvoorziening Gelijktijdig verbruiken Opslaan Eigen batterij Systeembatterij Collectieve batterij (kleinschalige) windturbine(s) Energie Management Groeps-TO Figuur 27 | Plaatsing van de mogelijkheden voor het verlagen van piekbelasting binnen de drie hoofdcategorieën voor grootverbruikaansluitingen. 44 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 4.3 | Maatregelen door eindgebruikers (kleinverbruik aansluitingen) Op het elektriciteitsnet zijn er diverse types eindgebruikers van energie. Kleinverbruik aansluitingen komen voornamelijk voor bij huishoudens en (kleine) bedrijven met een piek elektriciteitsvraag tot 55 kW, zoals bijvoorbeeld basisscholen, winkels, kleine bedrijfsgebouwen en kleine kantoren. Bij kleinverbruikers is het palet aan oplossingen beperkt(er) dan bij grootverbruik aansluitingen. Dit komt (voornamelijk) door diverse contractvormen die enkel voor grootverbruik beschikbaar zijn.

In dit hoofdstuk worden de volgende oplossingen behandeld:  Afstemmen eigen opwek op eigen verbruik  Thuisbatterij  Collectieve energieopslag (buurtbatterij)  Collectieve laadinfrastructuur  Collectieve warmtevoorziening 1 Relevante routes kleinverbruik Maatregelen voor kleinverbruikers zijn vooral relevant op middenspanningsroutes met een hoge dichtheid aan woningen en woonkernen, waar het elektriciteitsverbruik vooral door huishoudens wordt bepaald. Hierbij bieden achter-de-meter oplossingen en collectieve initiatieven mogelijkheden om de netbelasting te beperken, zeker in gebieden met nieuwbouw. Binnen de gemeente Oldebroek zijn de belangrijkste routes:  Wezep Route 11, 12 en 15: bestaande woonwijken en meerdere nieuwbouwlocaties.  Hoge Enk Route 7 en 8: dorpskernen van Oldebroek en Oosterwolde, met nieuwbouwontwikkelingen. Toepassingsniveau Door op afgebakend, lokaal niveau verbruik en opwek beter op elkaar af te stemmen, neemt de belasting van individuele LS-Routes af. Hoewel de maatregel lokaal wordt toegepast, kan het cumulatieve effect op netniveau aanzienlijk zijn, vooral in gebieden met veel zon-op-dak en beperkte netcapaciteit.

De grote uitdaging is de beperkte beschikbaarheid van contractvormen en juridische grondslag om in groepen van kleingebruikers aan gezamelijke oplossingen te werken, vaak zijn deze mogelijkheden (zoals de GroepsTO) exclusief voorbehouden voor grootverbruikers. 4.3.1 | Afstemmen eigen opwek op eigen verbruik Zoals in hoofdstuk 2 en 3 uitgebreid behandeld, is binnen de gemeente Oldebroek op grote schaal zon-op- dak bij huishoudens en (kleine) bedrijven aanwezig. Voor kleinverbruikers geldt de salderingsregeling. Dit houdt in dat een kleinverbruiker met zonnepanelen de aan het elektriciteitsnet teruggeleverde stroom kan verrekenen met de zelf verbruikte stroom. Over deze stroom hoeft een aangeslotene geen energiebelasting, btw of transportkosten te betalen. Na enkele jaren van (politieke) discussie over het voortzetten van de salderingsregeling, is er eind 2024 ingestemd met de afschaffing van de regeling. Per 1 januari 2027 kunnen kleinverbruikers niet langer de eigen opgewekte zonnestroom salderen met verbruik op andere momenten in het jaar. Vanuit het oogpunt van netbelasting kan dit een (sterk) positieve prikkel opleveren. Er is een correlatie tussen de opwek van zonne-energie en de marktprijs van elektriciteit. Op zulke momenten is er sprake van een overvloed aan aanbod van (goedkope) elektriciteit en beperkte vraag.

Tijdens zonnige uren, zal de terugleververgoeding aan kleinverbruikers laag (en soms zelfs negatief) zijn, vergelijkbaar met het prijsdrukkende effect van zonne-energie op de marktprijs van elektriciteit. Het afschaffen van de salderingsregeling biedt dus een financiële prikkel om zonnepanelen af te schakelen, of om juist zelf direct gebruik te maken van de zonnestroom. Enkele voorbeelden van het efficiënter gebruik maken van de eigen zonnestroom, is door middel van het verplaatsen van (huishoudelijke) vraag naar zonnige uren, bijvoorbeeld:  Elektrische apparaten (zoals wasmachine/vaatwasser/wasdroger) inzetten gebaseerd op zonnige uren  Elektrische auto alleen laden bij zonnige uren  Verwarmen buffervat tijdens zonnige uren, door warm water te maken met e-boiler of warmtepomp en tijdelijk op te slaan.  Verwarmen huis tijdens zonnige uren, door overdag (tijdens zonnige uren) het huis alvast verwarmen tot een hogere temperatuur, zodat de warmtepomp later ‘s avonds minder hoeft te doen Beperkingen en aandachtspunten:  Afhankelijkheid van slimme sturing en techniek: het belangrijkste om deze (vraagsturende) maatregelen mogelijk te maken is de inzet van een energie management systeem.

Een dergelijk systeem meet het energieverbruik en de opwekking in realtime, en stuurt apparaten zoals warmtepompen, laadpalen en thuisbatterijen slim aan om kosten te verlagen, energie te besparen en pieken in verbruik te voorkomen.  Beperkte flexibiliteit van verbruik: niet alle energievragen zijn eenvoudig te verschuiven naar momenten van opwek. Daardoor blijft er een restfractie die niet met eigen opwek kan worden afgedekt. Rol van de gemeente De rol van de gemeente Oldebroek bij deze oplossingsrichting is met name:  Informerend: door inwoners en kleine ondernemers actief te informeren over de gevolgen van het afbouwen van de salderingsregeling en over manieren om het eigen verbruik van zonne-energie te vergroten.  Communicerend: via energiecoaches en -adviseurs of lokale campagnes inzicht geven in slimme toepassingen, gedragsmaatregelen en beschikbare ondersteuning. Ook kan de gemeente samenwerking stimuleren met woningcorporaties, installateurs en energiecoöperaties om kennis te delen en drempels te verlagen.  Subsidiërend: bijvoorbeeld met directe subsidies voor isolatie of overige verduurzaming of door middel van leningen uit gemeentelijke (duurzaamheids-)fondsen. 1Collectieve warmtevoorziening is niet verder in detail uitgewerkt op basis van een eerder gesprek met de gemeente Oldebroek en Liander.

In dit gesprek werd aangegeven dat warmtenetten (gecentraliseerde, collectieve warmtevoorziening) in de gemeente Oldebroek beperkt haalbaar zijn. 45 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 4.3.2 | Thuisbatterij Een thuisbatterij is een vorm van decentrale energieopslag die achter de meter bij een individuele kleinverbruiker wordt geplaatst. De batterij slaat lokaal opgewekte elektriciteit, meestal afkomstig van zonnepanelen, tijdelijk op zodat deze op een later moment kan worden gebruikt. Dierdoor kan het eigen verbruik van zonne-energie worden verhoogd. Voor kleinverbruikers biedt de batterij vooral kansen in situaties met veel zon-op-dak en een mismatch tussen opwek en verbruik gedurende de dag. In plaats van teruglevering aan het net tijdens piekuren, kan energie worden opgeslagen en bijvoorbeeld in de avond worden gebruikt. Dit draagt bij aan het verminderen van teruglever- én afnamepieken. Beperkingen en aandachtspunten 1 Hoewel thuisbatterijen kansen bieden voor het verhogen van eigen verbruik en flexibiliteit in het energiesysteem, zijn er nog verschillende onzekerheden en randvoorwaarden die brede toepassing beïnvloeden. De effectiviteit van thuisbatterijen hangt daarmee sterk af van gebruikersgedrag, technische sturing en toekomstige markt- en nettariefstructuren.  Kosten: kosten voor aanschaf en bouw van batterij-opslag kunnen hoog zijn voor consumenten.

 Financiering: de terugverdientijd is nog onzeker. Inkomsten zijn sterk afhankelijk van marktontwikkelingen.  Afhankelijkheid van beleid en regelgeving: veranderingen in beleid en regelgeving kunnen grote invloed hebben op de businesscase en inzet van thuisbatterijen.  Technisch: de capaciteit van thuisbatterijen is beperkt. Rol van de gemeente De rol van de gemeente Oldebroek bij thuisbatterijen is met name:  Informerend: inwoners en kleine ondernemers informeren over de werking, mogelijkheden en beperkingen van thuisbatterijen, in samenhang met de afbouw van de salderingsregeling.  Faciliterend: het verbinden van marktpartijen, bewoners, energiecoaches en energiecoöperaties om bewustzijn te vergroten over slim energieverbruik en opslag én ervaring op te doen met thuisbatterijen.  Subsidiërend: bijvoorbeeld met directe subsidies voor isolatie of overige verduurzaming of door middel van leningen uit gemeentelijke (duurzaamheids-)fondsen. 4.3.3 | Buurtbatterij Een buurtbatterij is een vorm van collectieve energieopslag waarbij meerdere kleinverbruikers gezamenlijk gebruikmaken van één batterij, die is aangesloten binnen hetzelfde netvlak. Door lokaal opgewekte elektriciteit tijdelijk op te slaan en later weer beschikbaar te maken voor de buurt, kan de belasting van het elektriciteitsnet worden verminderd.

Met name in buurten met veel zonnepanelen kan een buurtbatterij bijdragen aan het opvangen van pieken in het net en het efficiënter benutten van lokaal opgewekte energie. Deze opgeslagen elektriciteit kan later worden ingezet op momenten van hogere vraag, zoals in de avonduren. De batterij fungeert daarmee als een tijdelijke buffer tussen opwek en verbruik binnen de buurt. De batterij kan gezamenlijk eigendom zijn van bewoners of een energiecoöperatie. Door de opslag centraal te organiseren, kan een buurtbatterij efficiënter zijn dan individuele (thuis-)batterijen en kan deze beter worden afgestemd op het totale vraagprofiel. In combinatie met slimme aansturing kan de batterij worden ingezet op momenten dat het net lokaal het meest wordt belast. Beperkingen en aandachtspunten 1 De buurtbatterij is een van de oplossingen die voor woonwijken veel aandacht krijgt (en heeft gekregen). In praktijk is de toepassing nog beperkt tot enkele pilotprojecten. Er zijn enkele (belangrijke) beperkingen en aandachtspunten in de realisatie van een buurtbatterij: de investeringskosten zijn relatief hoog en de businesscase is sterk afhankelijk van regelgeving, tarieven en mogelijke vergoedingen voor flexibiliteit. Daarnaast is goede samenwerking en een duidelijke eigendomsstructuur noodzakelijk, wat de organisatorische complexiteit vergroot.

 Kosten: kosten voor aanschaf en bouw van batterij-opslag kunnen hoog zijn  Financiering: business case is lastig en moeilijk te structureren, eigendomsstructuur kan moeilijk zijn  Ruimte: voor buurtbatterijen moet ruimte gemaakt worden in de buurt, ruimtelijk en vergunnings-aspect  Beheer: wie is operationeel verantwoordelijk voor de aansturing en het management van de batterij? Het is de vraag of buurtbatterijen een dermate groot voordeel hebben ten opzichte van de stimulans van eigenverbruik van zonne-energie en individuele (thuis-)batterijen, dat de meerwaarde in het collectief opweegt tegen de complexiteit. Rol van de gemeente De rol van de gemeente Oldebroek bij buurtbatterijen is met name:  Initiërend: door locaties te verkennen, partijen bij elkaar brengen en pilots ondersteunen, bijvoorbeeld in samenwerking met bewoners, energiecoöperaties en de netbeheerder.  Faciliterend: door het organiseren van gedeeld eigendom, het faciliteren van vergunningen en het creëren van draagvlak in de buurt. 1Zie Thuis- en buurtbatterijen: kansen en uitdagingen voor de energietransitie . 46 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 4.3.4 | Collectieve laadinfrastructuur De elektrificatie van mobiliteit leidt tot een sterke groei van het aantal laadpunten in woonwijken en bij maatschappelijke voorzieningen.

Wanneer laadvoorzieningen voornamelijk individueel en ongecoördineerd worden aangelegd, ontstaat een hogere gelijktijdigheid van energiegebruik in de avonduren en daarmee extra piekbelasting op het laagspanningsnet. Dit vergroot de kans op lokale knelpunten (spanningsproblemen en overbelasting van kabels/transformatoren) en kan de uitvoering van mobiliteits- en woningbouwambities vertragen. Collectieve laadinfrastructuur richt zich op het wijkgericht plannen, realiseren en aansturen van laadvoorzieningen, waarbij laadvraag wordt gebundeld en actief gestuurd. Door toepassing van load balancing, dynamische vermogensverdeling, tijdvensters en prioritering (bijvoorbeeld voor deelmobiliteit, zorg of logistiek) kan het benodigde piekvermogen worden verlaagd. Hierdoor kan binnen bestaande netcapaciteit meer laadfunctionaliteit worden gerealiseerd, en wordt de noodzaak voor versneld verzwaren van het laagspanningsnet beperkt of uitgesteld. In gebieden met veel zon-op-dak kan collectieve sturing bovendien helpen om laden meer overdag te laten plaatsvinden, zodat lokale opwek beter wordt benut en terugleverpieken afnemen. Beperkingen en aandachtspunten Hoewel collectieve laadinfrastructuur kansen biedt om piekbelasting te beperken en efficiënter gebruik te maken van de beschikbare netcapaciteit, zijn er ook verschillende randvoorwaarden en aandachtspunten.

De effectiviteit is sterk afhankelijk van de mate van sturing, samenwerking tussen partijen en het gedrag van gebruikers.  Kosten: investeringen in collectieve laadoplossingen en slimme aansturingssystemen kunnen hoog zijn, zeker bij grootschalige uitrol.  Financiering: de businesscase is afhankelijk van bezettingsgraad, gebruikspatronen en tariefstructuren, en kan onzeker zijn in de beginfase.  Organisatie en samenwerking: realisatie vraagt afstemming tussen meerdere partijen (gemeente, netbeheerder, exploitanten, vastgoedeigenaren), wat de complexiteit vergroot.  Technisch en sturing: effectieve toepassing vereist slimme aansturing (zoals load balancing en prioritering), datadeling en interoperabiliteit tussen systemen.  Gebruikersgedrag: flexibiliteit in laadtijden en acceptatie van sturing door gebruikers is bepalend voor het daadwerkelijk verminderen van piekbelasting. Rol van de gemeente Voor de gemeente ligt de rol met name:  Kaderstellend door laadstrategie koppelen aan netbewuste ruimtelijke keuzes (locaties, fasering, type laadvoorziening).  Regisserend door partijen vroeg verbinden en sturingsprincipes borgen in concessies/contracten.  Faciliterend door ruimtelijke inpassing, verkeersveiligheid en versnelling van vergunning- en uitvoeringsprocessen. 1Zie Thuis- en buurtbatterijen: kansen en uitdagingen voor de energietransitie .

Figuur 28 | Schematische weergave van plaatsing buurtbatterij in LS-net

47 Praktijkvoorbeeld: IJsseloevers (IJsselstein) – netbewuste wijk met centrale warmte en laadvoorzieningen In de gebiedsontwikkeling IJsseloevers 1 in IJsselstein wordt een aanpak toegepast die laat zien hoe woningbouw toch door kan gaan in een gebied met netcongestie. Heijmans ontwikkelt hier, in samenwerking met netbeheerder Stedin en de provincie Utrecht, een integrale energievoorziening waarmee circa 560 woningen aangesloten kunnen worden zonder extra piekbelasting op het overvolle elektriciteitsnet. Netbewust bouwen De kern van de oplossing is dat de grootste energievraagstukken in een wijk – ruimteverwarming/warm tapwater en het laden van elektrische auto’s – niet per woning individueel worden opgelost, maar collectief worden georganiseerd en actief worden gestuurd. Het concept2,3 draait om centrale energie- en parkeerhubs. In en rondom deze hubs worden meerdere functies gecombineerd:  een collectieve warmtevoorziening  lokale opwek (zoals zon)  energieopslag in batterijen en een warmtebuffer  centrale laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen Deze onderdelen worden “achter één aansluiting” gebundeld en slim aangestuurd, zodat de totale netbelasting beheersbaar blijft. In plaats van dat honderden individuele aansluitingen en installaties gelijktijdig pieken veroorzaken (bijvoorbeeld ’s ochtends en begin van de avond), wordt de vraag gebufferd en verschoven.

Op piekmomenten wordt eerst gebruikgemaakt van de warmtebuffer en de batterijen; laden kan waar mogelijk buiten de spits plaatsvinden. Daarmee wordt de piekbelasting – waar netcongestie in de praktijk vooral door wordt veroorzaakt – doelgericht afgevlakt. Doordat Heijmans zelf verantwoordelijk is voor de aansturing van de warmtevoorziening en laadinfrastructuur, is het mogelijk om het systeem binnen de gestelde limieten voor stroomverbruik te houden. Woningen zelf hebben hier geen last van, deze hebben immers een eigen aansluiting, bijvoorbeeld voor wassen en koken. Wat deze case interessant maakt als “netbewust bouwen” is dat het geen losse maatregel is (zoals alleen opslag of alleen slim laden), maar een integraal ontwerpprincipe dat energie, mobiliteit en publieke ruimte aan elkaar koppelt. De parkeerfunctie (mobiliteitshub) fungeert tegelijk als logische plek om laadvoorzieningen te concentreren én om techniek (opslag/buffering/regeling) onder te brengen, waardoor de wijk als systeem gestuurd kan worden. Het resultaat is dat netcapaciteit efficiënter wordt benut: niet door meer transportvermogen te vragen, maar door het bestaande vermogen slimmer te verdelen in tijd en door tijdelijk lokaal te bufferen.

Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 1Zie: https://www.heijmans.nl/nl/projecten/ijsseloevers -ijsselstein/ 2Zie: https://www.heijmans.nl/nl/nieuws/ijsseloevers/ 3Zie: https://energeia.nl/heijmans-bouwt-wijk-met-centrale-warmte-en-laadhub/ Figuur 29 | IJsseloevers, te IJsselstein.

48 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen CollectiefIndividueel Slimmer benutten Vraagsturing Collectieve laadvoorziening Gelijktijdig verbruiken Opslaan Buurtbatterij Energie management Thuisbatterij Figuur 30 | Plaatsing van de mogelijkheden voor het verlagen van piekbelasting binnen de drie hoofdcategorieën voor kleinverbruikaansluitingen. Collectieve warmtevoorziening 49 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 4.4 | Netverzwaring door netbeheerder Netverzwaring is het vergroten van de fysieke capaciteit van het elektriciteitsnet, zodat meer elektriciteit kan worden getransporteerd dan in de huidige situatie mogelijk is. Netverzwaring is nodig wanneer de vraag naar transport elektriciteit structureel toeneemt en de bestaande infrastructuur deze groei niet meer kan faciliteren. Het houdt in dat onderdelen van het elektriciteitsnet, zoals bijvoorbeeld een (MS-)kabel wordt vervangen, een extra (buurt-)transformatorhuisjes wordt geplaatst of een transformatorstation wordt uitgebreid. Netverzwaring is de structurele oplossing in de strijd tegen netcongestie, maar kent lange doorlooptijden en - bij bijvoorbeeld nieuwbouw van transformatorstations - hoge kosten. Netverzwaring kan op verschillende manieren worden uitgevoerd, bijvoorbeeld door:  Verzwaren van bestaande kabels , bijvoorbeeld door dikkere kabels te plaatsen of bestaande kabels te vervangen.

 Aanleggen van nieuwe kabels om extra transportcapaciteit te creëren. Deze maatregel wordt momenteel al op grote schaal toegepast en maakt ook onderdeel uit van diverse geplande en lopende uitbreidingsprojecten.  Plaatsen van extra elektriciteitshuisjes om het net fijnmaziger te maken en vermogens lokaal beter te verdelen. Gezien de verwachte autonome groei van de elektriciteitsvraag in het laagspanningsnet, zal het aantal elektriciteitshuisjes de komende jaren aanzienlijk moeten worden uitgebreid.  Uitbreiden van bestaande transformatorstations of bouwen van nieuwe stations , vaak in de vorm van grootschalige uitbreidingen om langdurig in de regionale elektriciteitsvraag te kunnen voorzien. Een voorbeeld hiervan is het toekomstige station bij Hattemerbroek of de nieuwbouw bij RS Hoge Enk. Beperkingen en aandachtspunten Hoewel de directe investeringen in netverzwaring bij de netbeheerders liggen, brengt het ook voor de gemeente (indirect) kosten met zich mee, dit omvat bijvoorbeeld (extra) ambtelijke inzet, planologische procedures, herinrichting van de openbare ruimte en maatschappelijke hinder door werkzaamheden. Daarnaast heeft de gemeente beperkte invloed op de planning en prioritering van netverzwaring door netbeheerders, wat vraagt om tijdige afstemming en realistische verwachtingen bij het ontwikkelen van gemeentelijk beleid en projecten.

Rol van de gemeente De gemeente Oldebroek is niet verantwoordelijk voor het realiseren of financieren van netverzwaring; deze wettelijke taak ligt bij de netbeheerders. Voor gemeentes zoals de gemeente Oldebroek zijn er – in het kader van netverzwaring – een aantal mogelijke rollen. Dit uit zich langs drie dimensies:  Faciliteren: door tijdig ruimte te reserveren voor energie-infrastructuur en deze expliciet mee te nemen in omgevingsplannen en gebiedsontwikkelingen. Regelmatig overleg met Liander is hiervoor van belang. Daarnaast kan de gemeente bijdragen aan het versnellen van vergunning- en planprocedures door netverzwaring prioriteit te geven en vroegtijdige afstemming te organiseren met betrokken overheden en Liander.  Regisseren: door gemeentelijke ambities op het gebied van woningbouw, mobiliteit en verduurzaming vroegtijdig en realistisch af te stemmen met netbeheerders, zodat investeringen in het elektriciteitsnet hier zo goed mogelijk op aansluiten.  Communiceren: richting inwoners en ondernemers, onder meer bij het uitleggen van noodzaak, doorlooptijden en ruimtelijke consequenties van netverzwaring. Samenvattend ligt de rol van de gemeente bij netverzwaring vooral in het creëren van de juiste ruimtelijke en organisatorische randvoorwaarden, zodat noodzakelijke netuitbreidingen tijdig en efficiënt kunnen worden gerealiseerd.

4.5 | Sturingsmogelijkheden gemeente Oldebroek Bij de verschillende eerdergenoemde oplossingen, kan de gemeente Oldebroek via beleidskeuzes en ruimtelijke sturing bijdragen aan het beperken van netcongestie. De beleidsopties in dit hoofdstuk richten zich op het voorkomen van nieuwe knelpunten, het efficiënter benutten van bestaande infrastructuur en het faciliteren van lokale oplossingen. Enkele voorbeelden zijn:  Net-neutraal bestemmen van bijvoorbeeld bedrijventerreinen of woonwijken houdt in dat bij ruimtelijke keuzes rekening wordt gehouden met de beschikbare energie-infrastructuur en het verwachte elektriciteitsverbruik van toekomstige aangeslotenen.  Sturen op koppelen van lokale opwek, verbruik en opslag bijvoorbeeld door een zonnepark met batterij direct aan te sluiten op de aansluiting van het bedrijventerrein. Voornamelijk in omgevingsplannen en vergunningsprocedures kan de gemeente hier expliciet een rol in spelen, door het opstellen van beleid.  Stimuleren van (lokale) duurzame energie opwek bijvoorbeeld door het reserveren van ruimte voor zonneparken en windturbines, met als doel een stabiel en robuust energiesysteem. Door uitbreiding en diversificatie van duurzame opwek kan de afhankelijkheid van het elektriciteitsnet worden verminderd.

De gemeente kan hierbij sturend optreden op locatiekeuze en inpassing, door duurzame opwek te concentreren op plekken waar deze vanuit netperspectief wenselijk is en bijdraagt aan het beperken van congestierisico’s, bijvoorbeeld in de nabijheid van bedrijventerreinen of in combinatie met lokale opslag. 50 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen  Herprogrammeren van woningbouw en bedrijventerreinen waarbij de gemeente kan sturen op een zo net-neutrale inrichting van woningbouw- en bedrijventerreinontwikkelingen. Door bij de programmering expliciet rekening te houden met het type bedrijven en hun energieprofielen, kunnen functies worden gecombineerd die elkaar in de tijd aanvullen in plaats van versterken. Denk aan een mix van bedrijven met dagproductie en bedrijven met voornamelijk nachtelijk energiegebruik. Door deze afstemming te organiseren aan de voorkant, kan gelijktijdige piekbelasting worden beperkt en kan de beschikbare netcapaciteit efficiënter worden benut. Beperkingen en aandachtspunten Een analyse van vraagprofielen van toekomstige aangeslotenen biedt hierbij een belangrijk hulpmiddel. Voor publiek en zakelijk vastgoed zijn de KO-profielen (Klant & Ontwerp profielen) van Liander bruikbare informatie, waarmee een indicatie van het verbruiksprofiel van verschillende typen bedrijven kan worden opgesteld.

Op basis hiervan kan de gemeente inzicht krijgen in welke bedrijfscategorieën relatief veel vermogen vragen (en dus het elektriciteitsnet belasten). Door bij de uitgifte van kavels te sturen op een mix van bedrijfstypen kan piekbelasting worden gespreid, onder andere door bedrijven met een complementair profiel te combineren. Binnen de gemeente is er een hoog aandeel zonne-energie in de mix. Deze vorm van opwek kent beperkingen: de productie concentreert zich sterk in bepaalde maanden en op bepaalde tijden. Juist in deze perioden ontstaan ook de grootste netbelastingspieken, onder andere vanwege beperkt gelijktijdig verbruik. Het afschaffen van de salderingsregeling, en de ontwikkeling van (thuis-)batterijen zal hier een (positieve) impact op gaan hebben, maar ontwikkeling van extra opwek uit zon is – mede vanuit financieel perspectief – uitdagend. Er ligt met name een kans bij windenergie, specifiek op of nabij bedrijventerreinen. Wind en zonne-energie zijn complementair in profiel, en kunnen voorzien in stabiel elektriciteitsaanbod. Door opwek lokaal te koppelen aan verbruik, bijvoorbeeld bij bedrijventerreinen of verbruiksclusters (e.g. woonwijken) kan bovendien worden voorkomen dat elektriciteit voornamelijk over het net moet worden getransporteerd. De stuurmogelijkheden en rol van de gemeente kent duidelijke grenzen.

De gemeente kan zelf geen capaciteit op het net creëren en blijft afhankelijk van de investeringsplannen en keuzes van de netbeheerder. Daarnaast vragen deze beleidsopties om goede data, structurele samenwerking met Liander en tijdige afstemming met ontwikkelaars, bedrijven en de netbeheerder. Niet iedere beleidsoptie is overal toepasbaar; maatwerk per locatie en per ontwikkeling blijft noodzakelijk. Bovendien vragen ruimtelijke keuzes met betrekking tot opwek en opslag om een zorgvuldige afweging van belangen zoals landschap, leefomgeving en maatschappelijk draagvlak. Rol van de gemeente Binnen deze beleidsopties vervult de gemeente Oldebroek een actieve en bepalende rol. Juist op het snijvlak van ruimtelijke ordening, economische ontwikkeling en duurzaamheid beschikt de gemeente over instrumenten waarmee zij richting kan geven aan de ontwikkeling van het energiesysteem.  Kaderstellend, door via omgevingsprogramma’s, omgevingsplannen, bestemmingsplannen en beleidskaders energie-infrastructuur expliciet op te nemen als randvoorwaarde voor nieuwe ontwikkelingen. Dit betekent dat bij de ontwikkeling van bedrijventerreinen, woningbouwlocaties en maatschappelijke voorzieningen niet alleen wordt gekeken naar ruimtelijke en economische aspecten, maar ook naar de beschikbare netcapaciteit en het verwachte energieprofiel van functies.

Door deze randvoorwaarden vooraf vast te leggen, voorkomt de gemeente dat netknelpunten pas zichtbaar worden op het moment van aansluiting.  Regisserend in het samenbrengen van partijen. Veel van de beschreven beleidsopties vragen om vroege afstemming tussen ontwikkelaars, bedrijven, netbeheerder en andere betrokkenen. De gemeente is bij uitstek om te initiëren en structureren. Door energie-infrastructuur vroegtijdig te agenderen in gebiedsontwikkelingen en vestigingstrajecten kan de gemeente bijdragen aan oplossingen die zowel ruimtelijk als energetisch passen.  Sturend bij gronduitgifte en functiekeuzes. Hoewel de gemeente geen specifieke bedrijven kan afdwingen, kan zij wel sturen op het type bedrijvigheid dat zich op bepaalde locaties vestigt, bijvoorbeeld door functiemenging te bevorderen of door energie-intensieve functies te concentreren op locaties met voldoende netcapaciteit.  Verbindend door ervaringen uit pilots, gebiedsontwikkelingen en samenwerkingen met de netbeheerder te monitoren en te delen, kan de gemeente haar beleid stap voor stap aanscherpen. Daarmee groeit zij toe naar een rol als lokale systeemregisseur, die niet alleen reageert op netproblemen, maar deze proactief meeneemt in ruimtelijke en economische besluitvorming.

Omgevingsprogramma als beleidsinstrument 1 Een Omgevingsprogramma is onder de Omgevingswet een beleidsinstrument waarmee een gemeente ruimtelijke ontwikkelingen en maatregelen kan uitwerken. Op grond van artikel 3.4 Ow kan het college van B&W een programma vaststellen ter uitwerking van het gemeentelijk beleid. Een programma bindt in beginsel niet rechtstreeks, maar kan wel een belangrijk afwegingskader vormen bij BOPA’s en wijzigingen van het omgevingsplan in het kader van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (art. 4.2 Ow). Gemeenten gebruiken programma’s daarmee om ruimtelijke keuzes en gebiedsontwikkelingen beleidsmatig te sturen. Daarmee kan het omgevingsprogramma functioneren als regie-instrument 2. Het maakt inzichtelijk welke keuzes de gemeente vooraf wil maken, welke randvoorwaarden zij aan nieuwe ontwikkelingen wil verbinden en hoe zij samenwerking met Liander, ontwikkelaars, ondernemers en andere overheden organiseert. 1Zie: https://iplo.nl/regelgeving/instrumenten/programma/ 2Een concreet voorbeeld is het energieprogramma Energie voor Arnhem, waar de gemeente Arnhem invulling geeft aan een energieprogramma. Zie: https://www.arnhem.nl/alle-onderwerpen/duurzame-energie/energie-voor- arnhem/#:~:text=Energie%20voor%20Arnhem%20is%20het,andere%20schone%20en%20lokale %20energiebronnen.

51 4.6 | Conclusie oplossingsrichtingen In dit hoofdstuk zijn verschillende oplossingsrichtingen beschreven, zowel individueel op aansluitingsniveau als collectief op het niveau van groepen aansluitingen. Deze maatregelen kunnen eraan bijdragen dat bestaande aansluitingen, zowel kleinverbruik als grootverbruik, bewuster en efficiënter gebruikmaken van het elektriciteitsnet. Door piekbelasting te verlagen en de energievraag beter over de dag te spreiden, kan extra ruimte op het net ontstaan. Daarbij is het van belang te onderkennen dat netcongestie zich niet uitsluitend voordoet op laag- en middenspanningsniveau. In hoofdstuk 2.2 is de congestieproblematiek op het hoogspanningsnet, en specifiek in de FGU-regio, toegelicht. Om daadwerkelijk ruimte te creëren voor nieuwe initiatieven binnen het laag- en middenspanningsnet van Liander in de gemeente Oldebroek, moet daarom ook op hoger gelegen netvlakken voldoende capaciteit beschikbaar zijn. Op dit moment is nog onduidelijk of, en op welke wijze, gemeenten via een lokaal maatregelenpakket de vrijgespeelde netruimte direct kunnen inzetten voor gebiedsontwikkeling.

Denk bijvoorbeeld aan het ontwikkelen of stimuleren van een groeps-transportovereenkomst op een bedrijventerrein, gecombineerd met een batterij die wordt ingezet als congestieverzachter, om de vrijgekomen ruimte vervolgens te benutten voor bredere gebiedsontwikkeling, zoals woningbouw. In de praktijk zal vrijgekomen ruimte echter in beginsel worden toegewezen aan de eerstvolgende aanvraag op de wachtlijst. Daarmee ontstaat een spanningsveld tussen de wachtlijst en beschikbare netcapaciteit op het laag- en middenspanningsnet enerzijds, en die op het hoogspanningsnet anderzijds. Hierover kan het beste duidelijkheid verkregen worden bij de netbeheerder. Los van de vraag of een samenhangend maatregelenpakket in samenwerking met de netbeheerder direct te koppelen is aan gebiedsontwikkeling, blijven de geschetste maatregelen relevant om structureel ruimte te creëren en te behouden op het laag- en middenspanningsnet in de gemeente Oldebroek. Een deel van deze oplossingen is nu al technisch en economisch haalbaar. Hoewel het merendeel van de maatregelen aangrijpt op het niveau van individuele aansluitingen, ligt hier nadrukkelijk een rol en kans voor de gemeente om te stimuleren, te faciliteren en te verbinden.

Grootverbruikers (bedrijven en industriële aansluitingen) Voor grootverbruikers liggen kansrijke oplossingsrichtingen in het afstemmen van eigen opwek op het verbruik, bijvoorbeeld via vraagsturing, lokale batterijsystemen of kleinschalige windturbines. Daarmee kan de elektriciteitsvraag beter aansluiten op lokaal opgewekte energie. Daarnaast bieden collectieve oplossingen, zoals groeps-TO, groeps-CBC en cable pooling, mogelijkheden om transportcapaciteit en lokale opwek gezamenlijk te benutten en piekbelasting af te vlakken. Ook collectieve energieopslag, bijvoorbeeld gedeelde batterijsystemen op bedrijventerreinen, kan bijdragen aan het beperken van lokale netbelasting doordat elektriciteit minder vaak via het bovenliggende net hoeft te worden getransporteerd. Verder kunnen individuele contractvormen en alternatieven voor elektrificatie, zoals Blokstroom, capaciteitsbeperkende contracten, groen gas en waterstof, extra flexibiliteit bieden en piekbelasting of seizoensgebonden tekorten helpen opvangen. Belangrijke routes voor grootverbruikers zijn WZP 10-2V8, WZP 10-2V12, HTM 10-1V7 en HGE 10-2V7, omdat zich hier zowel bestaande als toekomstige bedrijvigheid concentreert. Kleinverbruikers (huishoudens en kleine bedrijven) Voor kleinverbruikers zijn vooral maatregelen relevant die het eigen verbruik beter afstemmen op de eigen opwek.

Door slimmer gebruik te maken van zonne-energie, elektrische voertuigen en e-boilers kan het aandeel lokaal verbruik toenemen en kan piekbelasting op het net worden verminderd. Het afschaffen van de salderingsregeling per 2027 zal dit effect naar verwachting verder versterken. Daarnaast kunnen thuisbatterijen, met name bij huishoudens met veel zonnepanelen, zowel terugleverpieken als verbruikspieken dempen en zo bijdragen aan een efficiënter lokaal gebruik van opgewekte energie. Belangrijke routes voor kleinverbruikers zijn Wezep Route 11, 12 en 15 en Hoge Enk Route 7 en 8 , waar een hoge woningdichtheid en meerdere nieuwbouwlocaties zorgen voor een concentratie van de elektriciteitsvraag. Rol van de gemeente De gemeente kan verschillende rollen vervullen bij het realiseren van deze oplossingsrichtingen. In een kaderstellende rol kan zij ruimtelijke en beleidsmatige randvoorwaarden formuleren voor netcapaciteit en lokale energievoorzieningen. In een regisserende rol kan zij vroegtijdig afstemming organiseren met de netbeheerder, ontwikkelaars en ondernemers om knelpunten te voorkomen en collectieve oplossingen mogelijk te maken. In een faciliterende rol kan zij ondersteuning bieden bij vergunningen, pilots, buurtbatterijen en initiatieven voor lokale opwek en opslag.

Tot slot kan de gemeente in een verbindende rol samenwerking, kennisdeling en deelname aan collectieve oplossingen stimuleren. Samenvattend vormt een combinatie van netverzwaring, slimme benutting van lokale opwek en opslag, collectieve oplossingen voor grootverbruikers en gericht beleid voor kleinverbruikers het meest effectieve instrumentarium om netcongestie in Oldebroek te beheersen. Op basis van de uitgevoerde analyses verdienen met name RS Wezep Route 12, OS Hattem Route 7 en RS Hoge Enk Route 8 bijzondere aandacht. Op deze routes komen een sterke groei van de elektriciteitsvraag, langdurige congestie en grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen samen, waaronder de ontwikkelingen rond knooppunt Hattemerbroek.

Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen 52 Hoofdstuk 4 | Oplossingsrichtingen Individuele oplossingen Collectieve oplossingen Haalbaarheid Rol gemeente Impact congestie Haalbaarheid Rol gemeente Impact congestie Technisch Juridisch Financieel Technisch Juridisch Financieel Slimmer benutten Grootverbruik Vraagsturing Beperkt Groot Collectieve laadinfra Groot Groot Alternatieve transportrechten en congestiemanagement Niet Groot Groeps-TO Beperkt Groot Niet elektrificeren Beperkt Beperkt Kleinverbruik Vraagsturing Niet Beperkt Collectieve laadvoorziening Groot Groot Gelijktijdig verbruiken Grootverbruik Slim energiemanagement Beperkt Beperkt Kleinschalige windturbine Groot Beperkt Kleinverbruik Slim energiemanagement Niet Beperkt Opslaan Grootverbruik Eigen batterij Groot Groot* Collectieve batterij Groot Beperkt Systeembatterij Groot Groot* Kleinverbruik Thuisbatterij Beperkt Groot* Buurtbatterij Groot Beperkt Figuur 31 | Overzicht van oplossingsrichtingen, hun haalbaarheid, de rol van de gemeente en impact op netcongestie. *Mits de batterijen middels een capaciteitssturend contract (CSC) door de netbeheerder aangestuurd kunnen worden, of op een andere manier geborgd kan worden dat de batterij een positieve bijdrage kan leveren aan het verlichten van netcongestie. Indien deze (rand-)voorwaarden niet geborgd zijn, kunnen batterijen een negatieve impact op netcongestie hebben.

Hoofdstuk 5: Casus-specifieke uitwerking 54 Hoofdstuk 5 | Casus-specifieke uitwerking 5.1 | Methodologie In dit hoofdstuk worden de eerder geïdentificeerde oplossingsrichtingen concreet uitgewerkt voor een specifiek gebied binnen de gemeente Oldebroek: het toekomstige bedrijventerrein Laagveen. Waar de voorgaande hoofdstukken zich richtten op een brede analyse en generieke oplossingsrichtingen, zoomt dit hoofdstuk in op de vraag hoe deze maatregelen in de praktijk kunnen uitwerken op één locatie en wat dat betekent voor de toekomstige belasting van het lokale elektriciteitsnet. De keuze voor Laagveen is gemaakt omdat dit gebied op een van de kritieke MS-kabels ligt, waar een aanzienlijke overschrijding van de maximale capaciteit wordt verwacht, en omdat hier door de ontwikkeling van een bedrijventerrein relatief veel netwinst kan worden behaald in vergelijking met bijvoorbeeld een woonwijk. Bovendien is Laagveen nog niet gerealiseerd en vormt daarmee een blank canvas . Juist deze uitgangspositie biedt de mogelijkheid om het bedrijventerrein vanaf de eerste fase netbewust te ontwikkelen. In de huidige prognoses van Liander wordt voor dit bedrijventerrein uitgegaan van een kengetal voor de netbelasting van 1 MVA per hectare. Het bijbehorende verbruiksprofiel past bij (zware) industrie.

Deze combinatie resulteert voor bedrijventerrein Laagveen (circa 38 hectare 1 conform Liander-prognose) in een aanzienlijke verwachte toekomstige belasting van het lokale elektriciteitsnet. Door het toepassen van passende netbewuste oplossingen kan hier echter substantiële netwinst worden behaald voor het gehele voedingsgebied van de betreffende MS-route, die zoals eerder beschreven tot de meest kritieke routes binnen het netwerk behoort. Aan de hand van dit hoofdstuk wordt onderzocht wat de impact van het toepassen van oplossingsrichtingen uit Hoofdstuk 4 op de belastingsprognose voor Laagveen kan zijn. Door keuzes inzichtelijk te maken op het gebied van programmering, opwek, opslag en (alternatieve) contractvormen, wordt een alternatieve belastingsprognose geschetst. De uitwerking bestaat uit twee samenhangende stappen: 1. Technische en kwantitatieve analyse In deze stap worden meerdere scenario’s doorgerekend, variërend van een base case zonder interventies tot integrale varianten met complementaire bedrijfsprofielen, lokale duurzame opwerk (zon en wind), energieopslag en flexibiliteitsopties.

Hierbij wordt onder meer gekeken naar:  Het effect van complementaire bedrijfsprofielen op piekbelasting;  De rol en optimale omvang van een (gedeelde) batterij;  De impact van zonnepark Het Knooppunt, zon-op-dak en kleinschalige windturbines;  Aanvullende flexibiliteitsopties en contractvormen 2. Juridische-financiële kwalitatieve analyse Per scenario wordt beoordeeld welke aansluit- en contractvormen juridisch en financieel haalbaar kunnen zijn. Daarbij wordt onder andere gekeken naar producten en contractvormen van Liander, zoals Groeps-TO, capaciteitsbeperkende contracten en reststroom, evenals naar eigendoms- en financieringsstructuren. 5.2 | Technische analyse De technische analyse is opgebouwd rond een set van vier scenario’s (S0-S3). Deze scenario’s zijn stapsgewijs opgezet, waarbij per stap één of meerdere maatregelen worden toegevoegd. Hierdoor wordt inzichtelijk welk effect afzonderlijke ingrepen hebben en hoe deze elkaar kunnen versterken. De scenario’s variëren van referentiescenario zonder interventies tot een integraal lokaal energiesysteem waarin netbewuste programmering, lokale duurzame opwek en energieopslag zijn gecombineerd.

De volgende scenario’s worden onderscheiden:  S0 Referentiescenario  S1 Netbewuste programmering: samenstelling van bedrijven met complementaire elektriciteitsprofielen  S2 Netbewuste programmering + zonnepark Het Knooppunt: koppeling van complementaire bedrijven aan zonneproductie via toekomstig zonnepark Het Knooppunt.  S3 Integraal lokaal energiesysteem: combinatie van complementaire bedrijven, zonne-energie, windenergie en elektriciteitsopslag. Per scenario wordt kwantitatief bepaald welk maximaal netvermogen benodigd is en hoe dit zich verhoudt tot het referentiescenario. Methode Het referentiescenario (S0) dient als ijkpunt voor de verdere analyse. In scenario’s S1 – S3 wordt onderzocht in hoeverre door netbewuste programmering, lokale duurzame opwek en energieopslag de netbelasting kan worden beïnvloed. De analyse is uitgevoerd op basis van een kwantitatieve modellering van vraag- en opwekprofielen op kwartierbasis, zodat zowel het jaarlijkse energieverbruik als de piekbelasting op het elektriciteitsnet inzichtelijk kan worden gemaakt. Voor het elektriciteitsverbruik van het bedrijventerrein is gebruik gemaakt van de door Liander ontwikkelde K&O-profielen voor verschillende typen bedrijvigheid, zoals lichte industrie, zware industrie, logistiek en kantoren.

Op basis van deze profielen is een samengesteld verbruiksprofiel opgesteld voor het toekomstige bedrijventerrein, rekening houdend met verschillende aannames over de verdeling van bedrijfscategorieën. De verdere berekeningen, scenarioanalyses en energiebalansen zijn uitgewerkt in Microsoft Excel, waarin vraag- en opwekprofielen op tijdstapniveau met elkaar zijn gecombineerd. Voor de modellering van lokale duurzame opwek is gebruik gemaakt van gespecialiseerde energiesoftware. De productie van het geplande zonnepark is gemodelleerd in PVSyst, op basis van meteorologische data. Voor de modellering van mogelijke windproductie in scenario S3 is gebruik gemaakt van WindPRO, waarmee een representatief productieprofiel voor windenergie is opgesteld. Door deze opwekprofielen te combineren met het verbruiksprofiel kon per scenario worden bepaald hoeveel elektriciteit lokaal kan worden benut, hoeveel elektriciteit uit het net moet worden afgenomen en welke maximale piekbelasting op het net optreedt.1Zoals in eerdere hoofstukken al genoemd, ligt het daadwerkelijke netto uitgeefbare aantal hectares voor bedrijventerrein Laagveen (fors) lager. In de Liander-prognose en Energiebuurtscan-data wordt echter nog uitgegaan van 38 ha. Om een vergelijk te kunnen maken met deze prognoses, wordt hier ook met 38 ha gerekend.

Hoofdstuk 5 | Casus-specifieke uitwerking 5.2.1 | | S0 - Referentiescenario | Uitkomsten scenario Het referentiescenario vormt | de basis | voor de | technische | analyse. | Het | beschrijft | een | situatie | waarbij | Uit referentiescenario A blijkt dat het voedingsgebied van Wezep 10-2V12 een totaal energieverbruik van bedrijventerrein Laagveen gerealiseerd zal worden (zoals verwacht), zonder rekening te houden met het | ongeveer 56 GWh heeft. Het piekverbruik (piekbelasting) ligt op ongeveer 14.900 kW. Het is belangrijk op te toekomstige zonnepark Het Knooppunt. Het referentie-scenario wordt op twee manieren bepaald: | merken dat dit niet alleen bedrijventerrein Laagveen betreft, maar ook overige ontwikkelingen op en om route 12. A. Energiebuurtscan De Energiebuurtscan is een tool van Liander waar toekomstige prognoses inzichtelijk gemaakt zijn. Op basis | Uit | referentiescenario | B | blijkt | dat | het proxy-bedrijventerrein | Laagveen | een | totaal | energieverbruik | van van het verschil tussen het profiel van RS Wezep 10-2V12 in 2030 en RS Wezep 10-2V12 in 2035 is een proxy | ongeveer 73 GWh heeft. Het piekverbruik (piekbelasting) ligt op ongeveer 17.100 kW. Één van de mogelijke voor het verbruiksprofiel van Laagveen gecreëerd.

In de aannames van Liander wordt er vanaf 2030 ieder jaar | oorzaken van het hogere totale energieverbruik is de afwezigheid van zon-op-dak in de K&O-profielen, terwijl 4 | hectare | bedrijventerrein | ontwikkeld | en | geëxploiteerd. | Tussen | 2030 | en | 2035 | komt | er | dus | 20 | ha | deze in de Energiebuurtscan wél aanwezig is. In het restant van dit hoofdstuk wordt verder gerekend met de bedrijventerrein aan netbelasting bij. | gesimuleerde waarde op basis van de K&O-profielen (dus met referentiescenario B) Dit is een gesimplificeerde aanname, omdat er tussen 2030 en 2035 ook nog andere ontwikkelingen (van autonome | groei) | op | deze | route | spelen. | Zo | is | er | een | deel | groei | op | bestaande | aansluitingen, | de mobiliteitstransitie en warmtetransitie die op deze route óók spelen. B. K&O profielen | Figuur 32 | Geprognotiseerd verbruik van Laagveen van Liander (het referentiescenario) De | K&O-profielen | (ook | wel | standaardprofielen) | zijn | specifieke | elektriciteitsverbruiksprofielen | zoals gepubliceerd door Liander1 . De profielen zijn gebaseerd op daadwerkelijke aansluitingen van Liander, en | 20.000 aggregeerd beschikbaar voor verschillende SBI-codes.

Daarnaast zijn er zeven ‘standaard’ K&O-profielen:  | Agrariër | 15.000  | Datacenter  | Glastuinbouw  | Industrie | 10.000  | Kantoor & Onderwijs  | Logistiek | 5.000  | Overig Tijdens | gesprekken | uitgevoerd | als | onderdeel | van | deze | studie, | kwam | naar | voren | dat | Liander | voor | 0 bedrijventerrein Laagveen rekent met een verwachte piekbelasting van 1 MVA per hectare bedrijventerrein, en daar een verbruiksprofiel passend bij K&O Industrie tegenover zet. Via deze combinatie is het mogelijk om | -5.000 een referentieprofiel te maken van het bedrijventerrein Laagveen. Referentie A | Referentie B 1Zie https://www.liander.nl/over-ons/open-data#verbruiksprofielen-gv-elektriciteit 55 Hoofdstuk 5 | Casus-specifieke uitwerking 5.2.2 | | S1 – Netbewuste programmering | Naast de samenstelling van bedrijfscategorieën kunnen bedrijven ook zelf hun elektriciteitsverbruik sturen, In scenario S1 wordt onderzocht welk effect een bewuste samenstelling van bedrijfscategorieën heeft op het | bijvoorbeeld door voertuigen ’s nachts te laden. Dit is in deze scenarioanalyse niet meegenomen, omdat elektriciteitsverbruik en met name op het piekvermogen van bedrijventerrein Laagveen. Voor de periode | bedrijfsprocessen per bedrijf sterk verschillen.

In een latere fase, wanneer concrete bedrijven bekend zijn, waarmee | met | het | Liander-scenario | vergeleken | kan | worden, | wordt | er | uitgegaan | van | de | helft | van | kan hier gerichter naar worden gekeken. bedrijventerrein Laagveen. Om aan te sluiten bij Liander, gaat het hier dan om 38 / 2 = 19 ha bedrijventerrein. Uitkomsten scenario In overleg met de gemeente is vastgesteld dat een combinatie van lichte industrie, zware industrie, logistiek | Uit de analyse blijkt dat de totale jaarlijkse netafname in dit scenario uitkomt op 41,8 GWh, ten opzichte van en kantoren het meest aannemelijk is voor Laagveen. Voor deze categorieën zijn KO-profielen beschikbaar | 73,1 GWh in het referentiescenario. Dit betekent een vermindering van circa 42%. Wat betreft het maximale vanuit Liander. Vervolgens is een verdeling vastgesteld die enerzijds realistisch is, maar anderzijds niet te | piekvermogen daalt de maximale netafname van 17,1 MW in S0 naar 9,3 MW in S1. optimistisch in termen van netbelasting. Daarbij is gekozen voor de volgende samenstelling: Scenario S1 laat daarmee zien dat netbewuste programmering alleen al een zeer grote invloed kan hebben  | 25% zware industrie | op het toekomstig benodigde transportvermogen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oldebroek.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/21ea4084-08be-4086-a1e1-36319a6255bc?agendaItemId=23b7f4b6-0135-4690-8473-3453ce5f49ce