Bijlage 1 - Jaarstukken 2023
Tekst van het document
De cijfers zijn als volgt: • Overvallen, ramkraken en diefstallen: 8 meldingen in 2022 en 1 melding in 2023; • Openlijke geweldplegingen: 4 meldingen in 2022 en 3 meldingen in 2023; • Fietsendiefstallen: 78 meldingen in 2022 en 126 meldingen in 2023. • Woninginbraken: 82 meldingen in 2022 en 41 meldingen in 2023; Op de cijfers van overvallen, ramkraken en diefstallen hebben we als gemeente, naast preventie, beperkt invloed. Deze cijfers zullen dus per jaar verschillen. De daling in cijfers van woninginbraken is mogelijk te verklaren door de witte voeten actie die wij als gemeente hebben gehouden in november 2023, in samenwerking met Handhaving en de politie. tijdens deze avond is er gecontroleerd op bijvoorbeeld openstaande tuindeuren en zijn er folders in de vorm van voeten achter gelaten om de inwoners te attenderen op het inbrekersgevaar. Voor de stijging van het aantal meldingen in de categorie fietsendiefstallen hebben wij geen directe verklaring. Wel is te benoemen dat het NS station een zogenoemde ‘’hot spot’’ is voor fietsendiefstallen. Als gemeente zetten wij in op een gezamenlijke aanpak met de politie en op cameratoezicht rondom de fietsenstalling.
32
2.4 Oisterwijk is aantrekkelijk voor inwoners, ondernemers en bezoekers Wat wilden we bereiken? Een actieve, culturele, sportieve en gezonde leefstijl voor onze inwoners. We zetten in op stimuleringsprogramma’s op het gebied van sport en cultuur, waarbij kwalitatieve sport-, cultuur-, beweeg- en speelvoorzieningen noodzakelijk zijn. Het behouden van bestaande bedrijven en bezoekers en het aantrekken van nieuwe bedrijven en bezoekers die passen bij het economisch profiel van de gemeente Oisterwijk.
Hebben we gedaan wat we wilden gaan doen? Cultuur In 2023 is de nieuwe cultuurvisie vastgesteld. Ook hebben we de eerste stappen gezet in het onderzoeken van de wensen en mogelijkheden voor een bibliotheekvoorziening in Haaren. Sport en gezondheid In 2023 is onder de vlag van Natuurlijk Gezond Oisterwijk ingezet op de sport- en beweegdeelname. Dit is gedaan door onder meer deelname aan de Brede Regeling Combinatiefuncties waarbinnen beweegcoaches actief zijn op het gebied van jeugd en senioren, cultuur en aangepast sporten en door kennismakingstrajecten via ‘Sjors Sportief’. Daarnaast is het lokaal sportakkoord herijkt naar Sportakkoord II, heeft de gemeente een door de regeling verplichte - coördinator sport & preventie aangesteld en is op initiatief van verenigingen aan de slag gegaan met het thema ‘veilige sportomgeving’. Vanuit het leefstijlakkoord is actief ingezet op preventie in brede zin. In 2023 is het leefstijlakkoord opgegaan in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) waarvoor in 2023 een plan van aanpak is geschreven voor de jaren 2024-2026. Op het gebied van publieke gezondheid heeft de GGD de door gemeente Oisterwijk ingekochte taken uitgevoerd en er is een regionale nota publieke gezondheid 2024-2027 door de raad vastgesteld. In december 2023 heeft de raad de intentie uitgesproken om te komen tot een revitalisatie van zwembad Staalbergven.
Daarbij kiest de raad primair voor verdere uitwerking van het scenario ‘volledige revitalisatie’ en secundair voor het scenario ‘gedeeltelijke revitalisatie’ (waarbij het wedstrijdbad met springkuil vervalt), mits uit nader onderzoek blijkt dat het ven in het laatstgenoemde scenario niet extra wordt belast. Naar aanleiding van de besluitvorming in de raad is aan Natuurmonumenten verzocht om uitstel te verlenen van de eerder gestelde uiterste beslisdatum van 31 december 2023 voor definitieve besluitvorming over de toekomst van zwembad Staalbergven. We zijn begonnen met de herinrichting van sportpark Stokeind.
Economie Samen met stakeholders is in 2023 de economische visie geactualiseerd. De afronding zal Q1 2024 plaatsvinden waarna de visie in mei voorgelegd wordt aan de raad. In februari 2023 is de nieuwe accountmanager ondernemers gestart waarmee de banden met ondernemers aangehaald zijn. Het verbeteren van de dienstverlening aan ondernemers blijft prioriteit. Bedrijfsbezoeken zijn hier een
33
onderdeel van geweest. Net als het creëren van meer bekendheid van het Ondernemersloket voor het beantwoorden van vragen en het organiseren van de dag van de techniek 17 juni 2023. Regionaal is een werkagenda economie opgesteld binnen de Regio Hart van Brabant en werken we aan het versterken van het Midden-Brabants vestigingsklimaat, de brede welvaart te vergroten en innovaties voort te brengen.
Toerisme en recreatie In samenwerking met de vrijetijdssector is in 2023 een nieuw actieplan recreatie en toerisme opgesteld. De afronding heeft in Q1 2024 plaats gevonden. Centraal staan acties die de samenhang tussen de kernen bevorderen, verbeteren van het spreiden van bezoekers in tijd en ruimte, nieuwe initiatieven die bijdragen aan een economisch en maatschappelijk doel (brede welvaart) en (omgevings) kwaliteit én diversiteit van het aanbod boven kwantiteit. Bezoek Oisterwijk, de samenwerkingsorganisatie die zich richt op de positionering van Oisterwijk werpt zijn vruchten af. In samenwerking met Bezoek Oisterwijk, buitengebiedmanagement en centrummanagement is niet alleen gewerkt aan promotie maar ook aan bestemmingsmanagement. Gerichte marketing op het bereiken van de waardevolle bezoeker en de spreiding van bezoekers in tijd en ruimte. Ook de balans tussen bezoekers en bewoners kreeg meer aandacht. In 2023 is het merk “O’, wat ben je mooi’ meer en meer ontplooid, de website vernieuwd en zowel de online als offline marketing gerichter aangepakt. Nieuw dit jaar was de gerichte marketing voor de zakelijke gast om in daluren van het aanbod de gaten op te vullen. Ook is toeristische bewegwijzering geïnventariseerd. Deze zal in Q1 2024 uniform vernieuwd worden. De samenwerking met ondernemers is versterkt en diverse evenementen zijn ondersteunt.
Regionaal is de werkagenda economie opgesteld binnen de Regio Hart van Brabant en een aantal activiteiten benoemd op het gebied van leisure die in 2024 van start zullen gaan. Hoe is dat gemeten? Het totaal aantal bedrijven dat gevestigd is in de gemeente is de laatste jaren licht gestegen net als het totaal aantal banen. Voor 2023 zijn de laatste cijfers nog niet bekend.
Jaar 2022 2021 2020
Aantal bedrijven 4.400 4.210 4.030
Banen totaal 15.060 14.850 14.980
Waarvan R&T 1.470 (9.5%) 1.460 (9.8%) 1.540 (10.3%)
Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten. (Bron: 'LISA')
34
Reguliere werkzaamheden 2023 Onderstaande infografic geeft een indruk van de werkzaamheden die de gemeente uitvoert voor haar inwoners.
35
Wat heeft het gekost?
(bedragen x € 1.000) Lasten
Begroting 20223
Begrotings wijzigingen 2023
Begroting na wijziging 2023
Realisatie 2023
Saldo
-23.355
294
-23.062
-21.072
1.990
Baten
14.760
-3.522
11.238
11.399
160
Saldo van baten en lasten
-8.595
-3.228
-11.823
-9.673
2.150
Toelichting Hieronder worden de belangrijkste verschillen ten opzichte van de begroting 2023 benoemd, onderverdeeld in baten en lasten.
Lasten Bij thema 2.2 zijn minder lasten gemaakt voor riool van 330.000 door uitgesteld werk. Er zijn nog geen kosten gemaakt voor de scenariokeuze toekomstbestendige milieustraat van € 280.000. Deze wordt overgeheveld. Het voordeel op klimaat- en energiebeleid CDOKE aan de lastenkant is € 695.000. Hiertegen over staat ook nadeel aan de opbrengstenkant van € 480.000. Zie de batenkant. Per saldo is het voordeel op de klimaat- en energiebeleid CDOKE € 215.000. Baten De belangrijkste verschillen zijn: Thema 2.1 voordeel op anterieure overeenkomsten van € 365.000 Thema 2.2. voordeel op de klimaat- en energiebeleid CDOKE 480.000. Zie de lastenkant.
Verplichte beleidsindicatoren Indicator
Eenheid
Oisterwijk
Nederland
Winkeldiefstal
aantal per 1.000 inwoners aantal per 1.000 inwoners aantal per 1.000 inwoners aantal per 1.000 inwoners
2023
1,1
2,5
2023
1,8
4,3
2023
1,2
1,3
2023
3,8
5,8
aantal per 1.000 inwoners 12-17jr %
2022
18
8
2022
1
1
aantal per 1.000 woningen aantal per 1.000 inwoners 15-64jr
2022
3,9
9,3
2022
761
825
Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) Verwijzingen Halt Jongeren met delict voor rechter Nieuw gebouwde woningen Banen
Periode
36
Indicator
Eenheid
Vestigingen (van bedrijven)
aantal per 1.000 inwoners 15-74jr %
Functiemenging verhouding banen/wonen Niet-sporters Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare energie
Periode
Oisterwijk
Nederland
2022
225,1
174,1
2022
51,4
53,8
%
2022
40,3
46,4
aantal kg per inwoner %
2022
79
148
2021
25,3
33,1
Specificatie per thema Begroting Begrotings 2023 wijzigingen 2023 (bedragen x € 1.000)
2.1 Ruimtelijke ontwikkelingen
Begroting na wijziging 2023
Realisatie 2023
Saldo
-349
-1.064
-1.413
-1.371
42
2.2 Openbare ruimte
-10.430
-2.128
-12.557
-11.008
1.549
2.3 Veiligheid
-2.431
-5
-2.436
-2.301
135
2.4 Cultuur, sport en economie
-4.905
-467
-5.372
-5.020
352
2.5 Grondbedrijf
-5.241
3.958
-1.283
-1.372
-88
-23.355
294
-23.062
-22.875
-21.072
Totaal lasten 2.1 Ruimtelijke ontwikkelingen
391
100
491
1.085
595
7.690
609
8.299
7.776
-523
2.3 Veiligheid
82
0
82
-31
-113
2.4 Cultuur, sport en economie
783
238
1.022
979
-43
2.2 Openbare ruimte
2.5 Grondbedrijf
5.814
-4.469
1.345
1.590
244
Totaal baten
14.760
-3.522
11.238
11.108
11.399
Saldo van baten en lasten
-8.595
-3.228
-11.823
-11.767
-9.673
37
38
Programma 3 Samenredzaam Oisterwijk Algemene beleidsdoelstelling van dit programma Doel van dit programma is een Samenredzaam Oisterwijk. Dat betekent dat inwoners, ondernemers, (zorg)organisaties en de gemeente er samen voor zorgen dat iedereen mee kan doen. Met inwoners waar dit (tijdelijk) niet zo is, zoeken we naar een oplossing, zo licht als mogelijk - zo zwaar als nodig. De zorg moet ook betaalbaar zijn voor de gemeente om zorg, nu en in de toekomst, te garanderen voor wie dat écht nodig heeft. In dit programma geven we aan wat we daar dit jaar concreet voor gaan doen.
Maatschappelijk effect Inwoners ervaren dat ze worden geholpen op een manier die past bij de 4 bouwstenen van een Samenredzaam Oisterwijk: Oisterwijk is Inclusief, iedereen kan mee doen; Als er een hulpvraag is wordt die laagdrempelig en Dichtbij opgelost; Inwoners weten waar ze terecht kunnen en de communicatie rondom een hulpvraag en de oplossing is Duidelijk & Begrijpelijk. Inwoners met een hulpvraag ervaren dat gemeente en (zorg)organisaties Integraal denken dus vanuit de leefwereld van de inwoner en niet vanuit hokjes en schotten.
Ambities voor 2023 De ambities voor 2023 waren vertaald in de volgende thema’s: 3.1 We hebben een sterk sociaal domein door een goede basisstructuur 3.2 We hebben een sterk sociaal domein met goede ondersteuning 3.3 Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen
Financiën De baten en lasten van dit programma worden hieronder schematisch weergegeven: Lasten - € 39.538 Baten € 15.870 Saldo - € 23.669 Een toelichting wordt gegeven in de paragraaf “Wat kost het?”.
39
3.1 We hebben een sterk sociaal domein door een goede basisstructuur Wat wilden we bereiken? We streven ernaar dat iedere inwoner een goede balans en rust heeft in wonen, werken, het privéleven en financiën. Kortom bestaanszekerheid voor iedereen. We streven naar een samenleving waarin inwoners mee kunnen doen en waarin inwoners omzien naar elkaar. We zetten in op samenredzaamheid en sterke dorpen, wijken en buurten. We ondersteunen inwoners om zichzelf te redden met hulp van mensen uit hun netwerk, buurt of wijk. Het is voor onze inwoners duidelijk waar zij terecht kunnen met vragen over hulp en ondersteuning. Bij hulpvragen, worden zij adequaat geholpen. Hierbij ligt de nadruk op wat mensen zelf kunnen, met hulp van hun eigen netwerk of met ondersteuning vanuit de basisstructuur. We stimuleren een gezonde leefstijl van onze inwoners. Het verminderen van eenzaamheid en het vergroten van de fysieke en mentale weerbaarheid en gezondheid is het uitgangspunt. Daarom zetten we ook in op het voorkomen en terugdringen van de psychische problematiek onder inwoners.
Hebben we gedaan wat we wilden gaan doen? Bestaanszekerheid De route voor inwoners met een hulpvraag over geldzaken en/of schulden is duidelijk en begrijpelijk. Om mensen te bereiken en in beweging te laten komen maken we gebruik van communicatie via verschillende kanalen en routes. Mensen met problematische schulden worden geholpen met schuldhulpverlening, budgetbeheer of (schulden)bewind. In 2023 hebben we een onderzoek gedaan naar de inzet van adviesrecht schuldenbewind bij de rechtbank. De gemeente kan in dat geval de rechter adviseren bij een verzoek van een inwoner om schuldenbewind: beschermingsbewind vanwege problematische schulden of verkwisting. De gemeente kan adviseren om een andere vorm van ondersteuning in te zetten dan schuldenbewind. Wij hebben geconcludeerd dat gebruikmaking van het adviesrecht op dit moment voor gemeente Oisterwijk geen toegevoegde waarde heeft, omdat slechts enkele keren per jaar schuldenbewind wordt aangevraagd en het in de meeste gevallen dan ook de beste hulp voor de inwoner is. Samenredzaamheid We hebben samen gewerkt aan de Koers ‘Naar een Samenredzaam Oisterwijk’. Hiervan zijn onder andere de onderstaande initiatieven verder vormgegeven: •
In 2023 hebben we de Dementiescan laten uitvoeren in samenwerking met de Alzheimerstichting. En hebben we deelgenomen aan het landelijke onderzoek houdbaarheid Wmo door het CPB en VNG. Het rapport van dit laatste onderzoek wordt later dan verwacht opgeleverd. We zullen in 2024 de raad alsnog informeren over de resultaten van zowel de dementiescan als het landelijke onderzoek naar de houdbaarheid Wmo.
40
•
•
•
•
In 2023 heeft de gemeenteraad het ontwikkelkader Hart voor Haaren vastgesteld. Hierin staan onder andere uitgangspunten voor de nieuwbouw van het gemeenschapshuis in combinatie met woningen op het Monseigneur Bekkersplein. Dit is het vertrekpunt voor de verdere uitwerking in een concreet plan voor het gebouw en de buitenruimte. We hebben wijkgericht werken versterkt door de pilot in Westend. Hierin werkten we samen met partners aan een nieuwe werkwijze om samenredzaamheid in wijken en buurten te stimuleren. Meer over wijkgericht werken is opgenomen in programma 2. Eind 2023 is het project koplopergemeente onafhankelijke clientondersteuning afgerond waarbij samen met de werkgroep een nieuwe werkwijze is ontwikkeld die in 2024 wordt uitgevoerd. Daarnaast zijn er inmiddels 4 nieuwe onafhankelijke clientondersteuners geworven die geschoold worden in kwartaal 1 2024. We hebben in 2023 de pilot over inzet Buurtgezinnen, waarvoor Oisterwijk pilotgemeente was, geëvalueerd. We concluderen dat we met de inzet van Buurtgezinnen middels een laagdrempelig aanbod rondom informele steun en/of opvoedondersteuning vraag- en aanbodgezinnen aan elkaar koppelen. We investeren hiermee in langdurige en laagdrempelige oplossingen en dit past volledig in de gedachtegang van preventie en normaliseren.
We hebben daarom het besluit genomen om Buurtgezinnen vanaf 2024 in te bedden in het aanbod van Oisterwijk.
Er is in 2023, door gebrek aan ambtelijke capaciteit, geen uitvoering gegeven aan het maken van een uitvoeringsplan voor de Koers ‘Naar een Samenredzaam Oisterwijk’. Dit wordt begin 2024 opgestart. Het herzien van het subsidiebeleid is uitgesteld om de gevolgen van de hervormingsagenda Jeugd, het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorg Akkoord te kunnen verwerken. Ondersteuning door gemeente We hebben de (fysieke) bereikbaarheid en zichtbaarheid van Loket Wegwijs Oisterwijk in de dorpen verbeterd door de inzet van spreekuren in Moergestel, Haaren en Oisterwijk. Daarnaast is vindbaarheid van Loket Wegwijs Oisterwijk in Tiliander verbetert door de inzet van bewegwijzering. Zoals ook in paragraaf 1.2 is terug te vinden is in 2023 de digitale sociale kaart verder ontwikkeld tot drie levendige platformen (Allemaal Oisterwijk, HaarenEEn en OnsMoergestel). De buurtverbinders zijn gestart en die zorgen voor betrokkenheid, groei en verbinding op de platformen. De buurtverbinders versterken de wijk- of dorpsgerichte aanpak. Inmiddels is de welzijnswijzer gekoppeld aan deze platformen. De welzijnswijzer biedt een overzicht van activiteiten en organisaties uit onze basisstructuur.
Gezondheid / GGD Samen met de gemeenten in het werkgebied van GGD Hart voor Brabant is er een Regionale nota Publieke Gezondheid Midden-Brabant voor 2024-2027 opgesteld en deze is door de gemeenteraad vastgesteld. In 2023 is onder de vlag van Natuurlijk Gezond Oisterwijk ingezet op de sport- en beweegdeelname en preventie in brede zin. Er is samen met partners gewerkt aan doelen in het Leefstijlakkoord en het Sportakkoord, de doelgroep jeugd was hierin veelvuldig een speerpunt binnen de pijlers Natuurlijk Gezond Opgroeien en Natuurlijk Gezond Ontwikkelen. De verdere toelichting rondom sport en gezondheid is te vinden in programma 2.
41
We hebben in 2023 de programma’s Stevig Ouderschap, Nu niet Zwanger en MamaKits uitgevoerd. Hiermee zijn programma’s geboden die linken aan de eerste 1000 dagen van een kind. Daarnaast zijn in 2023 voorbereidingen getroffen om een lokale coalitie te vormen in Oisterwijk rondom de eerste 1000 dagen van een kind (Kansrijke start) en is een basis gelegd om dit in 2024 verder vorm te geven. Inclusie In 2023 is er een voorlichtingsprogramma gegeven voor de-stigmatisering en inclusie. Dit in de vorm van ‘het levende boeken even’ en de wekelijkse kiemuren. Hierbij is er extra aandacht besteed aan LHBTIQ+, mensen met een psychische kwetsbaarheid en het tegengaan van racisme. Opvang ontheemden en vluchtelingen In juni 2023 is besloten de Gemeentelijke Opvang Ontheemden (GOO) te verlengen tot en met februari 2025. De periode die is overeengekomen met de ministeries is gelijk aan EU-Richtlijn Tijdelijke Bescherming (d.d. juli 2023). In totaal zijn er 437 ontheemden (een deel van) 2023 opgevangen in gemeente Oisterwijk. Nu de ontheemden langer dan aanvankelijk werd voorzien in Nederland verblijven, neemt de noodzaak en behoefte aan ondersteuning op diverse terreinen toe. De beleidsterreinen welzijn en sport, onderwijs en kinderopvang, taalonderwijs en werk zijn de meest voor de hand liggende. Op die terreinen is extra ondersteunend beleid geformuleerd en uitgevoerd.
Er zijn twee verzoeken van het Ministerie om met spoed het aantal opvangplekken te vergroten, enerzijds voor Ontheemden en anderzijds om de druk te verlichten in Ter Apel voor de opvang van asielzoekers en statushouders. Hieraan is voldaan door per 01-10-2023 binnen het contract met een opvanglocatie voor ontheemden extra plekken te realiseren en door de verlenging van de noodopvang op voormalig camping de Reebok te faciliteren.
Hoe is dat gemeten? • In 2023 is Geldfit.nl voor laagdrempelige hulp bij schulden 503 keer bezocht in de gemeente Oisterwijk. • Loket Wegwijs heeft in 2023 2.562 vragen verhelderd voor inwoners en hen op een juiste manier geholpen met inzet van ondersteuning (zelf of door een aanbieder). 40% van deze hulpvragen is opgelost door inzet van onze basisstructuur of eigen regie van de inwoner. • De drie platformen waarop de welzijnswijzer is te vinden trokken meer dan 33.000 bezoekers. 932 inwoners zijn betrokken (kunnen plaatsen en reageren) en 1.222 organisaties of projecten zijn te vinden via een van de drie platformen.
3.2 We hebben een sterk sociaal domein met goede ondersteuning Wat wilden we bereiken? We willen kwalitatieve en betaalbare zorg en ondersteuning zodat iedereen die het echt nodig heeft, nu en in de toekomst, passende zorg krijgt. Transformatie van het sociaal domein door een meer integrale benadering.
42
Hebben we gedaan wat we wilden gaan doen? Kwalitatieve en betaalbare zorg Per 1 januari 2023 is de nieuwe inkoop Jeugdhulp, Wmo begeleiding en Beschermd Wonen van start gegaan. Deze inkoop en de bijbehorende werkwijze is succesvol geïmplementeerd in Oisterwijk. Inwoners met een nieuwe hulpvragen hebben al gebruik gemaakt van het nieuwe aanbod. Voor inwoners die al hulp ontvingen gebeurt dit stap voor stap. Parallel aan de nieuwe inkoop hebben we regionaal Toezicht op de Wmo georganiseerd. In 2024 stemmen we dit het Regionale Toezicht op Wmo af op de uitgangspunten van de inkoop Wmo. Door de implementatie van de Wet uitvoering Breed Offensief hebben we het afgelopen jaar belangrijke verbeteringen doorgevoerd. Loonkostensubsidie is toegankelijker gemaakt voor werkgevers en werknemers. Werknemers kunnen zelf ondersteuning aanvragen voor werkplekaanpassingen. Ook is er meer duidelijkheid over re-integratiemiddelen en is de zoektermijn voor jongeren met een arbeidsbeperking afgeschaft. Verder zijn de kostendelersnorm en de administratie bij ziekmeldingen vereenvoudigd, waardoor we streven naar inclusiviteit en betere ondersteuning op de arbeidsmarkt. We hebben een evaluatie gedaan van het eerste uitvoeringsjaar Wet Inburgering 2022. De evaluatie hebben wij gedeeld met de raad.
Transformatie De gemeente Oisterwijk heeft de voorziening Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD) geïmplementeerd die voorziet in het ondersteunen van de verdere ontwikkeling van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit is een nieuwe, ontschotte, vorm van ondersteuning die op het snijvlak van de Wmo en de Participatiewet in zit. Ook in 2023 hebben we stappen gezet in het versterken van de samenwerking tussen het medisch domein en het sociaal domein. De contacten tussen huisartsen en loket Wegwijs Oisterwijk zijn versterkt door de inzet van vaste contactpersonen. Er hebben in 2023 minder verwijzingen vanuit de huisartsen naar specialistische jeugdhulp plaatsgevonden dan in 2022. We hebben POH-GGZ Jeugd ingezet en zien hierdoor dat laagdrempelige vragen hier worden afgevangen en minder snel in de specialistische jeugdhulp belanden. We hebben een basis gelegd om POH-GGZ Jeugd, ook in het licht van de hervormingsagenda in 2024 uit te breiden en te intensiveren. Oisterwijk is ook in 2023 pilotgemeente voor de doorlopende pilot ‘Aanpak Wachttijden specialistische jeugdhulp ‘Nazorg op school’. Deze pilot is in het schooljaar 2023-2024 na de pilotscholen uitgerold op alle scholen voor primair onderwijs.
Een belangrijk onderdeel van de pilot is dat jeugdigen, na de inzet van specialistische jeugdhulp, nadien goede nazorg ontvangen binnen onderwijs in samenspraak met de sociale basis. Hierdoor wordt de nieuwe inzet van specialistische jeugdhulp voorkomen. We hebben in 2023 geïnvesteerd in de samenwerking tussen onderwijs, basisstructuur en specialistische jeugdhulp en deze pilot vindt tevens in 2024 doorgang.
43
Uitvoering sociaal domein
Het afgelopen jaar is vanwege steeds complexer wordende casuïstiek ingezet op enerzijds trainingen voor consulenten zoals de training ‘systemisch werken’ om kennis/kunde te bevorderen op gebied van complexe casuïstiek en anderzijds is een pilot opgestart om te werken met een veiligheidsadviseur, waar consulenten terecht kunnen met complexe meervoudige problematiek met veiligheidsaspecten. Deze pilot is inmiddels geëvalueerd en verlengd met een jaar. Hoe is dat gemeten? • Het aantal unieke cliënten (jeugdigen) dat worden doorverwezen door huisartsen is in 2023 met ruim 25% afgenomen tov 2022. In 2022 was het aantal nieuwe verwijzing via de huisarts 374. In 2023 was dit afgenomen tot 278 nieuwe verwijzingen. • De clienttevredenheidscijfers Jeugd en Wmo over het jaar 2023 worden in april gemeten. Deze worden dan per raadsinformatiebrief gedeeld. • Vijf inwoners hebben in 2023 gebruik gemaakt van Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding.
3.3 Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen Wat wilden we bereiken? Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen naar vermogen.
Hebben we gedaan wat we wilden gaan doen? We hebben nieuw onderwijskansenbeleid opgesteld voor de periode 2024-2026. We hebben ingezet op vermindering van onderwijsachterstanden samen met onze onderwijsinstellingen en de kinderopvang. We hebben prestatieafspraken met de GGD gemaakt zodat we in 2023 hebben voldaan aan het nieuwe wettelijk percentage (50%) van te inspecteren bestaande gastouderopvang locaties in Oisterwijk.
Hoe is dat gemeten? • In 2024 wordt de peutermonitor (resultatenmonitor) gebruikt waardoor gemeten kan worden hoeveel de achterstanden zijn afgenomen door inzet van de maatregelen van het onderwijsachterstandenbeleid. Op dit moment kan alleen globaal worden benoemd dat achterstanden die via het leerlingvolgsysteem zijn gemeten bij instroom naar de peuteropvang zijn afgenomen bij de uitstroom naar de basisschool. En achterstanden die zijn gemeten bij instroom bij groep 1 zijn afgenomen bij uitstroom naar groep 3.
44
Reguliere werkzaamheden 2023 Onderstaande infographic geeft een indruk van de werkzaamheden die de gemeente uitvoert voor haar inwoners.
45
Wat heeft het gekost?
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2023
Begrotings wijzigingen 2023
Begroting na wijziging 2023
Realisatie 2023
Saldo
-30.542
-9.667
-40.208
-39.538
670
5.844
9.360
15.204
15.870
666
-24.698
-306
-25.004
-23.669
1.335
Lasten Baten Saldo van baten en lasten
Toelichting Hieronder worden de belangrijkste verschillen ten opzichte van de begroting 2023 benoemd, onderverdeeld in baten en lasten.
Lasten De belangrijkste post op thema 3.1 is het voordeel op minder gemaakte kosten dan begroot van € 540.000 voor de opvang van de Oekraïners. Baten De belangrijkste post is op thema 3.1 is een voordeel op meer ontvangsten dan begroot van € 815.000 voor de opvang van de Oekraïners. Overigens is bij de post van de Oekraïners van belang om te benadrukken dat niet alle kosten die gepaard gaan met deze programmaonderdelen hier verantwoord worden. Bijvoorbeeld personele kosten ‘zitten’ in programma 1.
Verplichte beleidsindicatoren Indicator Demografische druk
Eenheid %
Netto arbeidsparticipatie
%
Personen met een bijstandsuitkering
Oisterwijk 82,0
Nederland 70,3
2023
74,4
73,1
Aantal per 10.000 inwoners
2023
162
344,8
Lopende re-integratievoorzieningen
per 10.000 inwoners 15-65 jr
2023
145,3
191,5
Cliënten met maatwerkarrangement WMO
per 10.000 inwoners
2022
650
710
Kinderen in uitkeringsgezin
% kinderen tot 18 jaar
2022
3
6
Werkloze jongeren
% niet werkende kinderen van 16 t/m 22 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
2022
1
1
2023
9,2
11,1
2023
0,7
1
2023
0,2
0,3
Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering
Periode 2023
46
Indicator Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (Vsv-ers) Absoluut verzuim
Eenheid % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs
Periode 2023
Oisterwijk 1,5
Nederland 2,4
per 1.000 leerlingen
2022
16,3
4,2
Relatief verzuim
per 1.000 leerlingen
2022
20
24
Specificatie per thema Begroting Begrotings 2023 wijzigingen 2023 (bedragen x € 1.000)
Begroting na wijziging 2023
Realisatie 2023
Saldo
3.1
Basisstructuur
-5.840
-8.968
-14.808
-14.609
199
3.2
Goede zorg
-23.405
-157
-23.562
-23.238
324
3.3
Ontwikkelen
-1.297
-542
-1.839
-1.692
146
-30.542
-9.667
-40.208
-39.538
670
21
8.222
8.243
9.317
1.074
Totaal lasten 3.1
Basisstructuur
3.2
Goede zorg
5.534
683
6.217
5.861
-356
3.3
Ontwikkelen
290
455
745
692
-53
5.844
9.360
15.204
15.870
666
-24.698
-306
-25.004
-23.669
1.335
Totaal baten Saldo van baten en lasten
47
PARAGRAFEN
48
Paragraaf Bedrijfsvoering In deze paragraaf leest u over de stand van zaken en de beleidsvoornemens op het gebied van bedrijfsvoering.
Personeelsbeleid Personele ontwikkelingen Er was sprake van een toename op tijdelijke inhuur o.a. voor de implementatie van bijvoorbeeld nieuwe wetgeving en projecten. In de gemeente Oisterwijk hebben we een toenemende druk van binnen- en buitenaf ervaren. Door een toename van gemeentelijke taken, eisen vanuit de samenleving (inwoners en ondernemers), maar ook door landelijke opgaven op majeure thema’s zoals wonen, inburgering, energie en de asielopvang. We hebben ons personeelsbestand door middel van rapportages uit ons personeelsinformatie systeem geanalyseerd. We hebben geïnvesteerd in ontwikkeling van ons personeel door opleidingen aan te bieden en aandacht te hebben voor loopbaanwensen. Met het doel dat ons personeel beschikt over de juiste competenties en vaardigheden om invulling te geven aan de diverse beleidsterreinen. Daar waar dat niet lukte, hebben we ons netwerk van regiogemeenten en expertisebureaus benut om onze taken uit te voeren en ambities te realiseren. Arbeidsmarkt in beweging De ambtelijke capaciteit stond ook nu nog onder druk. Er was meer capaciteit nodig, maar deze benodigde capaciteit was niet altijd op de arbeidsmarkt voorhanden. Het invullen van vacatures ging moeizaam en de doorlooptijd om tot invulling te komen was lang. Het aantal moeilijk te vervullen vacatures blijft een uitdaging. Daar was in vrijwel alle domeinen en taakgebieden sprake van.
Invulling geven aan onze werving vraagt om creatieve oplossingen waarbij we gebruik hebben gemaakt van slimme (digitale) wervingstechniek, samenwerking met wervingsbureaus en het inzetten van ons eigen netwerk van ambassadeurs, de medewerkers. We hebben geïnvesteerd in trainees en stageplaatsen door de gehele organisatie. Op deze manier creëerden we doorstroom en gezocht naar een goede balans tussen ervaren personeel met veel praktijkervaring en nieuw personeel met actuele theoretische kennis. Hybride werken en huisvesting We werkte tijd- en plaatsonafhankelijk. We zijn in 2023 goed gefaciliteerd thuis, op kantoor met ARBO technisch verantwoord meubilair en moderne communicatiemiddelen. Voor onze huisvesting hebben we onderzoeken gericht op toekomstbestendigheid en duurzaamheid. In 2024 verwachten we de resultaten hiervan. Samenwerken met Goirle en Hilvarenbeek Op diverse taakgebieden hebben we medewerkers onderling uitgewisseld en zijn we een onderzoek gestart naar verdere samenwerking van teams voor de drie gemeenten samen. Het op
vrijwillige basis uitbouwen van de samenwerking en het verder harmoniseren blijft een constant proces wat de nodige aandacht en begeleiding vraagt.. Met als doel om samen met Goirle en Hilvarenbeek een aantrekkelijke werkomgeving en groeimogelijkheden binnen de drie organisaties te blijven
49
bieden. Dit gaf kansen voor medewerkers en droeg enigzins bij aan efficiëntie, kennisdeling, kwaliteit en kostenreductie. Per 1 januari 2023 hebben wij een nieuwe organisatiestructuur ingevoerd.
We werken nu met de drie domeinen Ruimte, Samenleving en Bedrijfsvoering waarbij de werkzaamheden logischer zijn georganiseerd. Binnen onze organisatie hebben wij verantwoordelijkheden zoveel mogelijk bij de medewerkers zelf neergelegd. Leidinggevenden hebben een coachende en faciliterende stijl van leidinggeven gehanteerd, zodat medewerkers gestimuleerd werden om initiatief te tonen en hun talenten beter in te zetten.
Planning & Control cyclus Voor de P&C cyclus hebben we gebruik gemaakt van hetzelfde financieel systeem als Goirle en Hilvarenbeek. We werkten zoveel als mogelijk met een uniform rekeningschema en hebben stappen gezet om de financiële processen te harmoniseren. Binnen de gemeente Oisterwijk zijn we in 2023 verder gaan werken aan diverse bouwstenen om de organisatie te versterken. Zo ook de bouwsteen ”processen”, om zo ook steeds beter te sturen op wat we willen bereiken en de uitgaven die daarmee gemoeid gaan. We hebben met een programmastructuur gewerkt, waarbij de raad op thema’s stuurde. Per thema zijn de doelstellingen, indicatoren en activiteiten zoveel mogelijk smart geformuleerd. De reguliere taken en activiteiten van de gemeente, de zogenaamde “going concern”, waarbij de raad alleen op afwijkingen heeft gestuurd, kwam niet meer tot uitdrukking in de afzonderlijke thema’s. Op grond van de motie bij de jaarstukken 2021 werkten we samen met de raad aan een steeds betere opzet om de leesbaarheid van de P&C documenten te verbeteren. We zijn de mogelijkheden van het digitaliseren van de P&C-documenten aan het onderzoeken.
Interne controle en interne beheersing De gemeente Oisterwijk wil graag ‘in control’ zijn. Het ‘in control’ zijn betekent dat er grip is op de organisatie, zodat we in staat zijn om goed te kunnen (bij)sturen, niet voor verrassingen komen te staan en gestelde doelen worden behaald. Ook in 2023 is een doorontwikkeling geweest op de interne beheersing. Dat wil zeggen dat het team Kwaliteit niet alleen een controlerende rol achteraf heeft ingevuld, maar vooral aan de voorkant en gedurende de uitvoering van processen de domeinen adviseerde. Hierbij werd gekeken naar een juiste scope, waarbij met name voor de belangrijkste en meest risicovolle processen interne controleplannen zijn opgesteld, bevindingen werden doorgesproken en, door middel van advisering, procesverantwoordelijken ondersteund werden bij het doorvoeren van verbeteringen. Om hier invulling aan te geven hebben we een Intern Beheersingsplan (IBP) opgesteld dat we jaarlijks actualiseren. Een goed opgezette IBP is een belangrijke pijler waarop de gemeente Oisterwijk in het kader van planning en control heeft kunnen steunen. Niet alleen voor wat betreft het controleren en signaleren van tekortkomingen in de uitvoering, maar zeker ook voor het bijsturen en het afleggen van verantwoording. Met een toereikend IBP werd structuur aan de uitvoering worden gegeven.
50
Informatiebeveiliging en privacy De jaarrekening legt verantwoording af over de financiën, volgens een eigen normenkader. Security en privacy hebben op hetzelfde niveau haar eigen normenkaders, waarover middels de ENSIA methode verantwoording wordt afgelegd. De verantwoording wordt door middel van een collegeverklaring vastgesteld door het college van B&W en de gemeenteraad ontvangt hierover jaarlijks een aparte Raadsinformatiebrief (RIB). Daarom hieronder slechts op hoofdlijnen een korte samenvatting. Beleid Het beleid voor Informatieveiligheid en Privacy loopt gelijk met de collegeperiode en is vastgesteld voor de periode 2022-2025. Hiermee wordt voldaan aan de BIO (Baseline Informatieveiligheid voor de Overheid) en de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). Vanaf 2023 bereiden we ons voor op de komst van de NIS2 (Europese regelgeving voor informatieveiligheid), die veranderingen in de Nederlandse wet- en regelgeving gaat brengen. Eind 2024 moet daar meer duidelijkheid over zijn. Risico’s / PDCA cyclus Risicomanagement staat centraal in de BIO en de AVG. De (eind)verantwoordelijkheid van het bestuur en het management staat verankerd in het strategisch beleid informatieveiligheid en privacy GHO. Er is een risicomanagement proces en verbetercyclus ingericht (PDCA cyclus).
Voor de periode 2022-2025 is opnieuw een scope vastgesteld voor de PDCA cyclus, namelijk het sociaal domein. In 2023 zijn voor GHO verdiepte risicoanalyses uitgevoerd op de 3 deelgebieden van het sociaal domein: WMO, Jeugd en P-wet. Voor de risico’s zijn maatregelplannen opgesteld, die in 2024 ten uitvoer worden gebracht. Verder zijn risico analyses uitgevoerd op nieuwe aanschaf van ICT. Daarnaast zijn de GHO gemeenten vrijwel gereed met het actualiseren van hun bedrijfscontinuïteitsplannen, welke ook geoefend gaan worden. Bewustwording We werken continu aan bewustwording als essentieel onderdeel om veilig en privacy bewust gedrag te stimuleren. Nieuwe medewerkers krijgen een training, er worden phishing tests gedaan, workshops georganiseerd en regelmatig via intranet onderwerpen onder de aandacht gebracht. Privacy Risicovolle processen en nieuwe processen en applicaties worden onderworpen aan uitgebreide privacy toetsen (DPIA’s) met als doel het inzichtelijk maken en mitigeren van risico’s. Met het toenemen van de volwassenheid en de bewustwording in de organisaties, zien we ook een toename van het aantal DPIA’s, datalekmeldingen en vragen om advies. Incidenten, datalekken De FG en de CISO brengen periodiek verslag uit aan de secretaris en portefeuillehouder over security en privacy. In 2023 heeft zich één noemenswaardig security incident voorgedaan bij Equalit.
Ondanks dat het “loos alarm” bleek te zijn, is uit voorzorg alle internetverbinding afgesloten, waardoor voor korte tijd de dienstverlening hinder ondervond. Landelijk zien we een toename in het aantal kwetsbaarheden in software en het aantal ransomware aanvallen. Daarom is het goed om incidenten te oefenen.
51
In Oisterwijk zijn bij de FG dit jaar 24 datalekken gerapporteerd, waarvan er 9 zijn gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Gegevensmanagement, I-visie en samenwerking op Informatievoorziening De rijksoverheid stelt hoge eisen aan de digitalisering van gemeentelijke dienstverlening. Om deze gezamenlijke uitdaging het hoofd te bieden en verdergaande digitalisering van informatie en processen voor een betere gemeentelijke dienstverlening en bedrijfsvoering te realiseren, is een strategische agenda opgesteld binnen het samenwerkingsverband Equalit. De strategische agenda die door de deelnemersraad van Equalit is opgesteld, geeft antwoord op de volgende vragen: • Waarom digitaliseren we samen en waar zetten we op in? • Hoe digitaliseren we samen? • Wat hebben we nodig om samen te digitaliseren? Uitgangspunten die we hierbij hanteren zijn: • We werken voor onze inwoners, ondernemers en organisaties; • We werken datagedreven; • We werken op een moderne en betrouwbare infrastructuur. We zijn deze uitdaging aangegaan middels de intentieverklaring “Samen op weg naar een excellente digitale dienstverlening”, waarin de normen en waarden zijn opgenomen hoe we met elkaar de reis naar de toekomst maken. Met de intentieverklaring slaan de deelnemers de handen ineen voor een volgende fase in de samenwerking. Hierbij staan harmonisatie in uitvoering, applicatielandschap, inrichting en beheer voorop, om zo samen een eigentijdse en excellente digitale gemeentelijke dienstverlening te creëren.
De leidende principes zijn het houvast om met elkaar het gesprek aan te gaan en onze organisaties mee te nemen in wat wij belangrijk vinden om stappen te zetten in de gezamenlijke route. De volgende 6 principes staan centraal in ons denken en handelen: • Samenwerken vanuit vertrouwen • Klantvriendelijker • Slimmer en goedkoper • Innoveren door harmoniseren • Resultaatgericht • Solidair In 2023 hebben we daarnaast verdere stappen gezet in de GHO samenwerking op het gebied van informatiemanagement en governance. De ontwikkeling van een gezamenlijk GHO Beleids- en uitvoeringsplan is hier een goed voorbeeld van. In 2023 is de basis van dit plan neergezet en deze wordt begin 2024 afgerond en vastgesteld. De personele invulling van het team Informatiemanagement (inclusief het GHO Data team) is compleet, wat de slagkracht van het team vergroot. Meer specifiek hebben we in 2023 goede voortgang gemaakt in de verdere doorontwikkeling van het nieuwe zaaksysteem OneGov en is het VTH-systeem CLO klaargemaakt voor de invoering van de Omgevingswet. Verder zijn de eerste (verkennende) stappen gezet in de overgang naar
52
een betrouwbare, flexibele en hybride moderne werkplek op basis van de services van Microsoft 365. Deze ontwikkeling zal in 2024 voortgezet worden en meer concrete vorm krijgen.
Verantwoording rechtmatigheid door college Er is een wetswijziging geweest die het college verplicht tot een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening. Het is daarom aan het college om hier verantwoording over af te leggen. Een randvoorwaarde is dat de verantwoording over de rechtmatigheid efficiënt en effectief werd vormgegeven. Door het omarmen van procesmanagement en met behulp van het intern beheersingsplan, is hierop geanticipeerd.
Toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening Voorwaardencriterium Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed (inhoudelijk hier toelichten en in de paragraaf bedrijfsvoering)) Verlenging Optisport € 145.341 In 2023 is het contract met 1 jaar verlengd, en niet opnieuw aanbesteed in verband met de ontwikkelingen op het Staalbergven. Er wordt nagedacht over de toekomst van het Staalbergven, waar dit contract mee samenhangt. Kringloop B.V. € 196.379 In 2023 zijn scenario's onderzocht en daardoor heeft doorloop plaatsgevonden Vanaf 2024 rechtmatig, de Raad is middels RIB hierover geïnformeerd. Inhuur derden € 285.681 In 2023 is er inhuur aanbesteed of verlengd die niet via de DAS-procedure van het raamcontract flex west brabant is gelopen. Alle aangesloten gemeenten bij het raamcontract hebben aangegeven dat gezien de arbeidsmarkt een ander scenario wenselijk zou zijn waarbij flex west brabant met een broker gaat werken en raamcontractanten zodat we altijd rechtmatig handelen. In 2024 wordt hier vorm aan gegeven. Schoonmaakbedrijf Oisterwijk € 64.915 EU aanbesteding in voorbereiding, on hold tot eind maart 2024. Betreft een onrechtmatigheid van 2022 die doorloopt naar 2023. ABC Olie € 16.598 Betreft 1 op 1 gunning. Een nieuwe aanbesteding is uitgesteld naar Q2, 2023 vanwege markt m.b.t. brandstofprijzen.
In verband met prioriteitstelling heeft er nog geen nieuwe aanbesteding plaatsgevonden. Nobralux B.V. € 4.679 Aanbesteding openbare verlichting loopt definitieve gunning gepland eind mei 2024.
53
€ 713.593
M&O criterium Bij de bijzondere bijstand bij de draagkrachtberekening is een verkeerde normpremie voor de zorgkosten gebruikt. Er is € 34,- als norm premie toegepast, maar dit had € 3,- moeten zijn. De aanvraag is gedeeltelijk toegekend maar had afgewezen moeten. De nieuwe normen waren pas in maart 2023 bij de consulenten bekend. De aanvraag is van januari en in februari 2023 afgehandeld. Het betreft een financiële fout van € 105,84 (€8,82 x 12 maanden). Gezien de geringe omvang hiervan en de grote werkdruk, is besloten hier geen nader onderzoek naar te doen.
Aanbevelingen van de rekenkamer uit hun jaarverslag 2023 De rekenkamer heeft voor 2023 één aanbeveling gedaan. 2023 - Samenwerking ambtelijke organisatie – aanbeveling voor de rekenkamer Beschrijf in de onderzoeksopzet concreet hoe de ambtelijke organisatie wordt meegenomen in het onderzoeksproces.
54
€ 106
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het weerstandsvermogen van de gemeente en de risicobeheersing door de gemeente. Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s, waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de (weerstands)capaciteit, die een gemeente heeft om onvoorziene uitgaven, voortvloeiende uit de risico’s, op te vangen. Het is de bedoeling dat de gemeente ook aangeeft hoe zij denkt deze risico’s te beheersen. Voor het kunnen beoordelen van het benodigde (minimale) weerstandsvermogen is het gewenst de aanwezige weerstandscapaciteit te analyseren, in samenhang met de omvang en de achtergronden van de risico’s.
Beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico’s In de in december 2018 vastgestelde Kadernota Risicomanagement worden de doelstellingen en begrippen betreffende het weerstandsvermogen en de risicobeheersing uiteengezet. Er zijn geen landelijke (wettelijke) normen voor de bepaling van de minimale weerstandscapaciteit. Iedere gemeente voor zich bepaalt deze norm. Deze norm staat in relatie tot de risico’s die de gemeente loopt. De gemeente maakt gebruik van de normentabel zoals is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. We willen risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie.
Inventarisatie van de risico’s Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is in samenwerking met de organisatie een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem) waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Bij de inventarisatie zijn enkele tientallen risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht worden alleen de 10 risico's gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Nr
Risico
R224 Risico’s grondexploitaties
Gevolgen
Maatregelen
Financieel - Voor nadelige Suggestie - jaarlijkse plannen is een voorziening actualiseren gevormd die jaarlijks grondexploitaties. beoordeeld wordt. Voor resterende risico wordt verwezen naar de paragraaf grondexploitaties.
R133 Ondernemers / inwoners Financieel - De gemeente dienen (planschade)claims heeft financiële schade in bij de gemeente, omdat zij schade ondervinden.
R215 Hoge inflatie en hoge energiekosten, die onvoldoende
Actief - Ondersteuning van goede juristen. We blijven voortdurend in contact met de indieners.
Financieel - Geen sluitende Actief – begroting Ontwikkelingen in circulaires volgen.
55
Kans
Financieel gevolg
100%
max.€ 685.000
10%
max.€ 9.400.000
30%
max.€ 850.000
Nr
Risico
Gevolgen
Maatregelen
Kans
Financieel gevolg
R218 Sociaal domein: diverse Financieel - Geen sluitende Actief – ontwikkelingen, zoals begroting Ontwikkelingen in Oekraïense vluchtelingen, circulaires volgen. Jeugd (HvB), Beschermd wonen, Vergrijzing waarvan onzeker is dat deze door Rijk voldoende gecompenseerd worden
30%
max.€ 750.000
R217 Krapte op de arbeidsmarkt, Financieel - Moeilijk om zowel bij gemeente als bij dienstverlening op orde te leveranciers / houden. Moeilijk om zorg maatschappelijke partners op orde te houden. Risico op calamiteiten in de zorg, langere wachttijden, verergering problemen en inzet duurdere zorg.
Actief - Inzet op werving & selectie. Benadering inhuurmarkt. Ambities bijstellen.
40%
max.€ 500.000
R187 Toename van mensen in een kwetsbare positie waarvoor ondersteuning door de gemeente nodig is
Financieel - De gemeente is Actief - Met Corona meer geld kwijt aan deze herstelplan wordt groep mensen dan op risico gemitigeerd ; voorhand begroot. Actief - Inzet diverse preventiemaatregelen, zoals aanpak energiearmoede.
40%
max.€ 400.000
R204 Risico op dumping (drugs)afval in buitengebied
Financieel -
Voor een deel van de kosten kan beroep gedaan worden op de provincie. Zij financieren maximaal 50% van de gemaakte kosten.
50%
max.€ 250.000
R220 VerSaaSing van applicaties. Financieel Momenteel hebben we nog veel systemen waarbij het netwerkbeheer bij Equalit ligt. Tegenwoordig gaat er steeds meer in de Cloud en daar brengen leveranciers beheerkosten voor in rekening.
De ontwikkelingen op dit gebied worden in Equalit verband gemonitord.
50%
max.€ 200.000
Financieel - Verhoogde Actief - Periodiek kans op ongevallen, herstel worden van schade aan (onderhouds)plannen infrastructuur en eventueel bijgesteld en extra inkoop aangepast aan gewijzigde omstandigheden.
20%
max.€ 500.000
Financieel - Andere uitvoering en het gehoor geven aan de rechterlijke uitspraak leidt tot extra kosten
20%
max.€ 300.000
gecompenseerd worden door het Gemeentefonds
R53
Weersinvloeden, zoals overstromingen en zware stormen, die enorme schade aan de infrastructuur kunnen veroorzaken.
R170 De gemeente moet beleid aanpassen als gevolg van jurisprudentie
Actief – De gemeente houdt jurisprudentie goed in de gaten.
Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Oisterwijk bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.
56
Stand per 31-12-2023 3.510.162 976.037 4.486.200
Algemene reserve Algemene bedrijfsreserve grondbedrijf Beschikbare weerstandscapaciteit
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven. Risico's: Bedrijfsproces - Financieel Imago / politiek Informatie / strategie Juridisch / Aansprakelijkheid Kennisbank Letsel / Veiligheid Materieel - Milieu Personeel / Arbo Product
Weerstandscapaciteit: Algemene bedrijfsreserve grondbedrijf Algemene reserve
i
i
Weerstandvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit € 4.486.200 Ratio weerstandsvermogen = = = 2,03 Benodigde € 2.208.225 weerstandcapaciteit De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Waardering Ratio Betekenis A > 2,0 Uitstekend B 1,4 – 2,0 Ruim voldoende C 1,0 – 1,4 Voldoende D 0,8 – 1,0 Matig E 0,6 – 0,8 Onvoldoende F < 0,6 Ruim onvoldoende Het ratio van de gemeente Oisterwijk valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen. Het voorstel van de jaarrekening is om ca € 7,9 miljoen toe te voegen aan de algemene reserve. Hierdoor zal de ratio toenemen tot uitstekend.
57
Ontwikkelingen Gemeentefonds Als gemeente zijn wij voor onze inkomsten grotendeels afhankelijk van het Rijk. Het gemeentefonds is onze grootste inkomstenbron. Met betrekking tot de Rijksbijdragen aan onze begroting bestaan op dit moment veel onzekerheden, met name voor de periode vanaf 2026, het zogenaamde “ravijnjaar”. Ruimte voor ruimte titels (RvR) Naast de risico’s, zoals bij de risico inventarisatie weergegeven, loopt er nog een mogelijk risico voor ruimte voor ruimte titels. Wij hebben een samenwerkingsovereenkomst afgesloten met ruimte voor ruimte, waarbij wij € 2,5 miljoen aan lening hebben ontvangen voor sanering van agrarische bedrijven. Daarvoor in de plaats moesten er 50 titels worden weggezet in bestemmingsplannen vóór 1 december 2023. Binnen het plan Heiligeboom zijn 10 rvr titels opgenomen. Vanuit het bestuurlijk overleg dat is gevoerd met RvR is de termijn vooralsnog verlengd tot 1 juli 2024. De gemeente is in gesprek met RvR over de terugbetaling van het resterend bedrag (gelijk aan 40 rvr titels). Het doel is om nieuwe afspraken te maken over de wijze van terugbetaling van de resterende titels. Als gevolg van de terugbetaling van het resterend bedrag ontvangt de gemeente rvr titels die ingezet moeten worden bij woningbouwontwikkelingen binnen onze gemeente.
We schatten de kans op inzet van deze titels voldoende, maar zullen dit wel goed moeten blijven monitoren
Kengetallen Alle gemeenten moeten een tabel met financiële kengetallen opnemen in de begroting en de jaarstukken. Deze cijfers geven de gemeenteraad een globaal inzicht in de verwachte financiële ontwikkelingen in de gemeente. Ook moet er in de jaarstukken een toelichting worden gegeven op de onderlinge verhouding tussen deze kengetallen en wat dat betekent voor de financiële positie van de gemeente. Er zijn landelijke waarderingscijfers voor deze kengetallen. De raad kan ook eigen normen stellen voor deze kengetallen en bij belangrijke raadsbesluiten laten opnemen wat het effect is op de financiële kengetallen en de afgesproken normen. Voor de financiële kengetallen geldt, net als voor de weerstandscapaciteit, dat het coalitieakkoord het moment is om daar afspraken over te maken. Op dat moment kan de raad aangeven welk financieel beleid zij voor ogen heeft. Er zijn berichten zijn er dat er in 2023 een nieuwe paragraaf gaat komen met andere kengetallen. De kengetallen die nu in de begroting en jaarstukken moeten staan, zijn: 1A. netto schuldquote: Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig.
De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen.
58
1B. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Dit kengetal wordt zowel berekend inclusief als exclusief de doorgeleende gelden, omdat bij leningen onzekerheid bestaat of ze allemaal worden terugbetaald. Zo wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter. 2. solvabiliteit: Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. 3. structurele exploitatieruimte: Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. 4. grondexploitatie: De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee.
Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. 5. belastingcapaciteit: Dit cijfer geeft inzicht in hoe de gemeentelijke woonlasten zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente mogelijk meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze. Jaar rekening 2022
Begroting 2023
Jaar rekening 2023
1A netto schuldquote
43%
62%
37%
1B netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
40%
61%
33%
2
solvabiliteitsrisico
25%
24%
26%
3
structurele exploitatieruimte
8,1%
0,9%
6,9%
4
grondexploitatie
3%
5%
4%
5
belastingcapaciteit
110%
109%
106%
Toelichting op de kengetallen: De netto schuldquote (nr. 1A en 1B) loopt terug ten opzichte van de jaarrekening 2022. Dat komt met name doordat de deelfactor (de totale baten) met € 15 mln. is toegenomen en investeringen niet hebben plaatsgevonden. De structurele exploitatieruimte (nr. 3) komt door een overschot in de jaarrekening 2023. In de paragraaf Lokale heffingen is voor Oisterwijk een overzicht opgenomen met de woonlasten gesplitst in de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Volgens de BBV-voorschriften dienen de kengetallen voor de komende jaren ook in deze paragraaf te worden opgenomen. Onderstaande tabel is overgenomen uit de begroting 2024.
59
1A netto schuldquote 1B netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
65%
65%
69%
72%
64%
65%
69%
71%
2
solvabiliteitsrisico
18%
19%
20%
19%
3
structurele exploitatieruimte
0,5%
1,3%
-2,5%
-5,3%
4
grondexploitatie
-1,8%
-3,9%
-3,9%
-1,4%
5
belastingcapaciteit
107%
107%
107%
107%
De netto schuld per inwoner De geraamde uitstaande schulden eind 2023 zijn € 67 mln. De vorderingen zijn € 32 mln. (inclusief de voorraden en grondbedrijf van € 4 mln.). Per saldo heeft de gemeente € 35 mln. aan schuld. De netto schuld per inwoner bedraagt eind 2023 ongeveer € 1.063 (de schuld eind 2023 gedeeld door het aantal inwoners van 32.941).
60
Paragraaf Financiering Deze paragraaf vloeit voort uit bepalingen van de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Deze wet beoogt het bevorderen van een solide financiering en kredietwaardigheid van decentrale overheden en het beheersen van financiële risico’s. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat in ieder geval de beleidsvoornemens van het risicobeheer van de financieringsportefeuille genoemd worden in deze paragraaf. Deze financieringsparagraaf is zowel voor de begroting als voor de programmarekening, in samenhang met de financiële verordening, een belangrijk instrument voor het transparant maken, het sturen, het beheersen en het controleren van de financieringsfunctie.
De rentevisie voor de komende vier jaar De wet Financiering decentrale overheden (FIDO) beoogt de risico’s die gemeenten lopen bij financiering te beperken. In Oisterwijk is die materie uitgewerkt in het Treasurystatuut 2021. Belangrijke elementen zijn: Kasgeldlimiet Onzekerheid over de toekomstige te betalen rente op de korte termijn brengt een risico met zich mee. In de Wet Fido is een kasgeldlimiet vastgelegd om het renterisico bij decentrale overheden te beheersen door een grens te stellen aan financiering op korte termijn. Dit betekent dat de korte schuld voor gemeenten maximaal 8,5% van het begrotingstotaal mag bedragen. De korte schuld bestaat uit de opgenomen gelden met een oorspronkelijke rente-typische looptijd korter dan één jaar en de schuld in rekening-courant en is bedoeld voor het financieren van lopende uitgaven. Renterisiconorm Voor de lange termijn wordt de renteonzekerheid uitgedrukt in het renterisico. In de Wet Fido is een renterisiconorm voor decentrale overheden vastgelegd. Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden (leningen met een looptijd van langer dan één jaar). Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen. Hiermee wordt voorkomen, dat een groot deel van de leningen tegelijk opnieuw moet worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten.
De renterisiconorm is bepaald op 20% van het begrotingstotaal. Dat wil zeggen dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Hierbij is een minimumbedrag bepaald van € 2,5 miljoen.
Visie college Het college onderschrijft het belang van een adequate beheersing van rentekosten. De bepalingen van de wet FIDO en het treasurystatuut vormen het uitgangspunt van het handelen. De rente vormt een redelijk onberekenbare factor en is nauwelijks te sturen. Daarom staan wij op het standpunt dat we optimaal gebruik moeten maken van de mogelijkheden die de wet FIDO biedt, uiteraard met inachtneming van de hiervoor genoemde limieten. Meer dan het rentepercentage van een moment is voor ons van belang om de gemiddelde rente in de loop van de jaren zo laag en zo stabiel mogelijk te houden.
61
Kasgeldlimiet (Bedragen x € 1.000)
2022
2023
Begrotingstotaal (totaal lasten)
84.481
87.532
Percentage regeling
8,5%
8,5%
Kasgeldlimiet
7.181
7.440
Toelichting De kasgeldlimiet voor de gemeente bedraagt € 7.440.000. Bij het opnemen van kasgeldleningen wordt rekening gehouden met deze limiet. Gelet op de lage rente beoordelen wij periodiek of herfinanciering van onze leningenportefeuille tot de mogelijkheden behoort. De banken brengen echter boete in rekening bij vervroegde aflossing. Op dit moment is herfinanciering, gelet op de afkoopsommen van de leningen, nog niet interessant.
Renterisiconorm (Bedragen x € 1.000)
2022
1. Renteherzieningen 2. Aflossingen
2023
2024
2025
2026
0
0
0
0
0
6.574
5.000
5.000
5.000
5.000
3. Renterisico (1 + 2)
6.574
5.000
5.000
5.000
5.000
4a. Begrotingstotaal
84.481
87.532
83.472
84.821
82.925
4b. Percentage regeling
20%
20%
20%
20%
20%
4. Renterisiconorm
16.896
17.506
16.694
16.964
16.585
5a. Ruimte onder renterisiconorm (4 > 3)
10.322
12.506
11.694
11.964
11.585
5b. Overschrijding renterisiconorm (3 > 4)
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Toelichting Volgens de huidige prognose zal de gemeente voor het begrotingsjaar 2023 – 2026 onder de renterisiconorm blijven.
62
Overzicht van opgenomen geldleningen (Bedragen x € 1.000)
Start jaar
Loop tijd
Rente %
Saldo 01-01-23
Nieuw
Rente kosten
BNG (1050)
1999
25
NWB (1065)
2013
12
BNG (1066)
2013
BNG (1067)
5,360
290
0
16
145
145
1,914
3.000
0
57
1.000
2.000
10
1,899
700
0
13
700
0
2014
10
0,885
1.500
0
13
750
750
BNG (1068)
2018
15
0,915
6.233
0
57
567
5.667
NWB (1069)
2018
15
0,970
6.600
0
64
600
6.000
BNG (1070)
2019
30
0,180
13.500
0
24
500
13.000
BNG (1071)
2020
10
0,060
9.600
0
6
1.200
8.400
Haaren BNG
1998
25
5,500
45
0
2
45
0
Haaren BNG
2016
10
1,020
3.500
0
36
0
3.500
BNG (1074)
2022
15
2,464
10.000
0
246
667
9.333
54.969
0
535
6.174
48.795
Totaal langlopende geldleningen
63
Aflossing
Saldo 31-12-23
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de beleidsuitgangspunten voor het onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte en gemeentelijke gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten. Daarbij is gekozen voor een voldoende onderhoudsniveau en bijbehorend budget om de voorzieningen in stand te kunnen houden. Het beleid over deze kapitaalgoederen is verwerkt in beheerplannen die voor verschillende kapitaalgoederen zijn opgesteld. Beleidskaders In april 2023 is de Integrale Visie Openbare ruimte vastgesteld. Op basis van deze visie is in 2023 gestart met het opstellen van de ’Programma’s Wegen, Openbare verlichting, Wegmeubilair, Civieltechnische kunstwerken en Groen. Daarnaast is in 2023 het Programma Water en Riolering (PWR, ter vervanging van het v-GRP) vastgesteld en zijn beheerplannen op het gebied van Groen en Wegen vastgesteld. De beheerplannen vormen de basis voor de meerjaren onderhouds- en investeringsplanningen. Beleid