Bijlage bij RM d.d. 8 juni 2021 Beheerplannen 2021 Z-21-144697 Oegstgeest

Dit betekent dat de komende tijd relatief veel bomen in aanmerking komen voor vervanging. De gemiddelde vervangingsopgave bij vervanging na 40 jaar is ca. 350 bomen per jaar. De bomen met plantjaar 1980 zijn technisch binnenkort aan vervanging toe. Dit zijn ca. 2.500 bomen. Als alle bomen die tussen de 40 en 60 jaar oud zijn vervangen moeten worden gaat het om een vervangingsopgave van ca. 5000 bomen de komende jaren. Dit wordt onderbouwd door de BVC en registratie van boomconditie, waarin de bomen met onvoldoende of slechte kwaliteit toeneemt. N.B. Als een boom gezond is en op de goede locatie staat wordt deze niet gekapt.

7

Figuur 23. Aantal bomen per plantjaar in Oegstgeest.

In Oegstgeest staan veel bomen met een relatief korte gemiddelde levensduur van ca. 25 jaar. De oorzaak ligt in de soortkeuze en de slechte standplaats. Het planten van één boom op een plek waar hij maar 25 jaar leeft in plaats van 40 (bijvoorbeeld een met onvoldoende kwalitatieve ondergrondse ruimte voor wortels die zich goed kunnen verankeren), kost ca. €15 extra per jaar per boom. Naar schatting gaat het om 25% van de bomen in verharding die gezien de plantomstandigheden niet tot volle wasdom kunnen komen. De extra kosten voor deze niet goed geplaatste bomen, bedragen ca. €16.125 per jaar. Deze extra kosten kunnen worden voorkomen door bomen op de juiste plekken te planten. Op die manier wordt kapitaalvernietiging voorkomen. Dat betekent dat ook een deel van de bomen die tussen 1985 en 1995 zijn geplant binnenkort in aanmerking komen voor kap en waar mogelijk vervanging. Het is dus van belang voldoende middelen te reserveren voor het investeren in deze vervangingsopgave. In Oegstgeest zijn in het verleden veel bomen in de wijken geplaatst, in verharding in dichtbebouwde gebieden. Daardoor staan ze vaak in slechte grond omdat voor verharding veel zand wordt aangebracht. Daarnaast staan veel bomen in Oegstgeest op kabels en leidingen. Leidingen en putten worden soms gebruikt door boomwortels als ankerpunt.

Als de leidingen of putten worden verwijderd bij groot onderhoud of herinrichting heeft dat effect op de wortels. De bomen kunnen instabiel worden en soms na jaren op het oog ‘spontaan’ omvallen.

Aantal bomen in verharding 25% op slechte plek, levensduur 25 jaar Jaarlijkse extra kosten (€ 15 p.b.) Extra kosten over levensduur (25 jaar)

4.300 1.075 € 16.125 € 400.000

Van de beschoeiingen blijkt uit een inspectie dat ruim een kwart in matige tot slechte conditie verkeert. Dit is gelijk aan een vervangingsachterstand van 4,7 kilometer. Vervanging in de komende 3 jaar is daarom noodzakelijk. Waar mogelijk worden natuurvriendelijke oevers aangelegd.

Figuur 34. Beschoeiing met achterstallig onderhoud.

8

1.1 Verzorgende kwaliteit en groenwaarde De verzorgende kwaliteit is de afgelopen jaren beoordeeld met een schouw op beeldkwaliteit. Het groen wordt daarbij beoordeeld op kwaliteit B en op sommige onderdelen C. Dit betekent dat het groen visueel op basisniveau schoon en netjes wordt gehouden. Deze schouw laat niet zien wat de technische kwaliteit of waarde van het groen is. Door het uitblijven van investeringen in nodige vervangingen en versterkingen van de groenstructuur sluit het groen niet meer aan op de waarden die worden gevraagd van een groene omgeving. De groenstructuur die is vastgesteld in het groenbeleidsplan is niet in waarde versterkt. De groenstructuur uit het beleidsplan staat in bijlage 2. In onderstaande afbeelding staan de verbindingszones uit de groenstructuur en de verschillende typen groen weergegeven. De groengebieden en parken van Oegstgeest vormen de groenstructuur. Om de

Figuur 45. Kaart van Oegstgeest met de groenstructuur zoals vastgesteld in het groenbeleidsplan en de structuurgebieden die worden gehanteerd in het beheer.

9

groenstructuur te versterken is investering in de parken dus nodig. De doelen uit de beleidsstukken voor groen, gericht op het vergroten van de waarde van de groenstructuur, zijn niet in het groenbeheer in uitvoering gebracht door het gebrek aan de vereiste investeringen. Door de achterstanden op te lossen wordt de kwaliteit opgetrokken naar het afgesproken niveau, het groen diverser en geen onbelangrijke bijkomstigheid- schiet de belevingswaarde voor de inwoners omhoog. Het huidige groen voelt nu soms gesloten en ontoegankelijk. De inrichting en de gebruikte soorten van beplanting is in veel gebieden verouderd. Onderdelen van beleving, zoals toegankelijkheid, recreatieve waarde en natuurlijk spelen voor kinderen, blijven daarmee achter. Daarnaast is er niet ingezet op het verhogen van de ecologische waarde, door het vergroten van de biodiversiteit van flora en fauna, terwijl deze onderwerpen aan urgentie winnen en ook als doel zijn vastgesteld in eerdere beleidsplannen. De gevolgen van warmere zomers in Oegstgeest zijn in kaart gebracht op de hitterisicokaart van Oegstgeest (Figuur 7). De groenstructuur is op deze kaart duidelijk zichtbaar. De temperatuur is hier lager, wat zorgt voor een lager hitterisico. Juist in de nieuwe wijk Rijnfront zijn de risico’s hoog doordat er sprake is van veel verstening (Figuur 6).

De baten van een sterke groenstructuur zijn duidelijk zichtbaar, maar worden niet voldoende benut. Figuur 56. Verstening van tuinen in de nieuwe wijk Rijnfront, de meest versteende wijk van Oegstgeest.

10 Figuur 67. Hitterisicokaart Oegstgeest.

2 Wettelijke en gemeentelijke kaders 2.1 Wetgeving In het Burgerlijk Wetboek worden de zorgplicht en schuldaansprakelijkheid gedefinieerd. Er bestaat geen specifieke wet die bepaalt hoe we bij de gemeente de openbare ruimte moeten beheren. Wel bestaat er een ‘zorgplicht’. We kunnen als gemeente aansprakelijk gesteld worden bij onvoldoende ‘zorg’. De centrale gedachte is dat de beheerder vanuit zijn zorgplicht verantwoordelijk is voor het uitvoeren van voldoende onderhoud. Bij geschillen ligt de bewijslast bij ons als gemeente. We moeten als gemeente aantonen dat het beheer en onderhoud met optimale zorg is uitgevoerd. Het is daarom van groot belang dat we het beheer (aantoonbaar) op orde hebben. Kapitaalgoederen in de Gemeentewet en Besluit Begroting en Verantwoording Het groen vertegenwoordigt een maatschappelijke en natuurlijke waarde, maar is voor de gemeente ook een kapitaalgoed. De kosten van het beheer van kapitaalgoederen moet kunnen worden verantwoord. Ook stelt het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) financiële regels voor beheer, vooral over de inzet van exploitatiebudgetten en vervangingsinvesteringen. Wet milieubeheer Deze wet regelt het uitgeven van vergunningen voor het voorkomen van hinder en bescherming van het milieu. Bij werkzaamheden in het groen hebben we hier in het groenbeheer mee te maken. Een milieuvergunning is in sommige gevallen nodig.

Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden Deze wet regelt welke middelen mogen worden gebruikt in de bescherming van gewassen. De wet stelt eisen aan de manier waarop bestrijding van soorten kan worden aangepakt. Wet natuurbescherming De wet natuurbescherming zorgt voor de bescherming van plant- en diersoorten. De wet gaat op in de Omgevingswet. De wet stelt eisen aan de manier waarop we met de natuur omgaan (zorgplicht), bomenkap, bestrijding van schadelijke dieren en niet-inheemse plantsoorten. Invasieve exoten Sinds 3 augustus 2016 geldt een Europees verbod op bezit, handel, kweek, transport en import van een aantal schadelijke exotische planten en dieren. Deze soorten staan op de zogenaamde Unielijst. Deze invasieve exoten zijn op de Unielijst geplaatst omdat ze in delen van de EU schade toebrengen (of dat in de toekomst waarschijnlijk zullen gaan doen) aan de biodiversiteit en/of ecosysteemdiensten. Ze kunnen ook nadelige gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid, veiligheid of de economie. Men mag onder andere geen handel drijven met een soort die op de Unielijst staat. Verder geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen en te verwijderen. En als dat niet lukt om de populatie zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Bomenverordening We hebben als gemeente de mogelijkheid om bijzondere monumentale bomen een beschermde status te geven. In Oegstgeest hanteren we daarvoor een bomenlijst. De status van de bomenlijst is vastgelegd in de Bomenverordening. Waterstaatswetgeving De Waterweg en de Keur van het Waterschap zorgen voor juridische kaders waar we in het beheer van beschoeiingen, omvormingen naar natuurvriendelijke oevers of het verbeteren van waterberging rekening mee dienen te houden. Wanneer oevers wijzigen is toetsing door het Hoogheemraadschap nodig. De legger van het waterschap heeft voorschriften die voor ons aanleiding kunnen zijn om de openbare ruimte op zo’n manier in te richten dat we aan die voorschriften voldoen. 11

Omgevingswet De Omgevingswet integreert zo’n 26 wetten op het gebied van de fysieke leefomgeving. Hieronder vallen onderwerpen als bouwen, milieu, waterbeheer, ruimtelijke ordening, monumentenzorg en natuur. De oude wetten zijn veelal sectoraal opgebouwd. In samenhang gezien en toegepast sluiten deze wetten niet meer aan bij de behoefte van deze tijd. Met de Omgevingswet wil de overheid het wettelijk systeem ‘eenvoudig beter’ maken. De omgevingswet biedt kansen om opgaven eenvoudiger gebiedsgericht en integraal aan te pakken, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Enkele huidige wetten worden opgenomen in de Omgevingswet, zoals de wet natuurbescherming. Vooralsnog treedt de omgevingswet op 1 januari 2022 in werking.

2.2 Gemeentelijk beleid Veel beleid is relevant voor het groenbeheer. De ambities in het groenbeheer en de daaruit volgende beheerstrategie volgen uit de rode draad in vastgesteld beleid. Hier geven we daarom aan wat deze beleidskaders zijn en hoe ze doorwerken in dit groenbeheerplan. Visiedocument Oegstgeest 2021 Dit visiedocument is een voorloper voor de omgevingsvisie. Het bevat ambities voor het groen: “beleid tot behoud van groen omzetten in acties: landgoederen met elkaar verbinden, op plekken waar kansen zijn om de groenstructuren te versterken, durven kiezen voor groen”. Blauwgroene structuren verdienen in recreatieve en ecologische zin versterking en meer verbinding. Daarnaast behoud van groen met het oog op biodiversiteit, klimaat en een gezond woonklimaat. Het visiedocument heeft zich deels gebaseerd op het groenbeleid 2011-2015, het bomenbeleid 2018 en het Uitvoeringsprogramma Impuls Duurzaam Oegstgeest 2018. Groenbeleid 2011-2015 Het groenbeleidsplan is niet geactualiseerd na 2015. Het beleid is echter nog niet achterhaald. In het groenbeleidsplan wordt een gewenst beeld van het groen in Oegstgeest geschetst. De kernwoorden van de visie zijn: open, parkachtig, verbonden, gevarieerd, betekenisvol, aantrekkelijk. De ambities vragen om ruimte voor groen, verbetering van de ecologische kwaliteit en aandacht voor toegankelijkheid en beleving.

Bomenbeleid 2018 Omdat bomen (vanwege hun aantal en nut) een belangrijke rol spelen in Oegstgeest, hebben we in Oegstgeest bomenbeleid. Hierin stellen we als uitgangspunten kwaliteit voor kwantiteit, de juiste boom op de juiste plek en voldoende aandacht voor communicatie en participatie. Bomen zorgen voor het groene karakter, inwoners worden meer betrokken bij boomkeuze en er wordt ingezet op een duurzaam, divers en evenwichtig bomenbestand. Uitvoeringsprogramma Impuls Duurzaam Oegstgeest 2018 Dit uitvoeringsprogramma zet onder andere in op een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente. Daarvoor is het van belang om verstening tegen te gaan en te vergroenen en verblauwen. Denken op de lange termijn is nodig. Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte In 2015 is het 'beeldkwaliteitsplan openbare ruimte' vastgesteld. Uitgangspunt voor de beeldkwaliteit voor groen is gesteld op kwaliteit B. Voor oevers en hagen is bij uitzondering C vastgelegd. Dit is ook vertaald in de programmabegroting 2020-2023.

12

Participatieleidraad Oegstgeest Er is zowel bij inwoners als bij de ambtelijke organisatie en het bestuur behoefte aan duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente enerzijds burgerinitiatieven faciliteert en anderzijds burgers wil betrekken bij beleid. In de ‘Leidraad voor participatie in Oegstgeest’ geven we duidelijkheid over de wijze waarop we burgerinitiatieven faciliteren en invulling geven aan overheidsinitiatieven en maken we duidelijk wat gemeente en gemeenschap aan elkaar kunnen hebben. Hierbij geldt dat communicatie en participatie onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn.

2.3 Normen en richtlijnen Kwaliteitseisen Werken in de Openbare Ruimte De eisen die we stellen aan de inrichting van de openbare ruimte zijn vastgelegd in de Kwaliteitseisen Werken in de Openbare Ruimte (KWOR). Deze is beschikbaar voor aannemers, ontwikkelaars en intern gebruik. Het KWOR is een dynamisch document, maar kan door de opzet op een relatief eenvoudige manier actueel worden gehouden. De meest actuele ontwerpnormen en wet- en regelgeving dienen daarin te zijn verwerkt. Wanneer dit niet het geval is, hebben deze ontwerpnormen en wet- en regelgeving voorrang op het KWOR. CROW-beeldinspectie Voor het inspecteren van de kwaliteit van het groen hanteren we de CROW-richtlijnen voor beeldinspectie. Volgens deze systematiek wordt het groen beoordeeld op enkele beeld- en technische meetlatten. Inspectie vindt meerdere malen per jaar plaats en bij elke inspectie worden willekeurige groenvakken beoordeeld. De score wordt gegeven op een schaal van 5 (A+ t/m D). Gedragscode flora- en faunawet Dit is de gedragscode die gemeente hanteert, bestaande uit een leidraad, gedragscode en plan van aanpak. De flora- en faunawet is de voorganger van de Wet Natuurbescherming. In Oegstgeest is deze gedragscode vastgesteld middels Collegebesluit 18 april 2017. Beleid kabels en leidingen Oegstgeest heeft een Handboek Leidingen (2017).

Hierin worden richtlijnen, voorwaarden en eisen gesteld waaraan voldaan moet worden om een vergunning dan wel toestemming te verkrijgen. Het handboek is geschreven voor iedereen die een of meerdere leidingen exploiteert, wil aanleggen of verwijderen binnen de gemeentegrenzen van Oegstgeest. In het groenbeheer wordt dit handboek wel gehanteerd, maar het behoeft actualisatie. Daar wordt aan gewerkt in 2021-2022. Het doel is een handboek met een duidelijke richting en gevolgen voor het groenbeheer. Duurzame leefomgeving Duurzaamheid is een breed begrip. De kern is dat in een duurzame wereld mens (people), milieu (planet) en economie (profit) met elkaar in evenwicht zijn, zodat we de aarde niet uitputten. Om dit concreet te maken zijn er door de Verenigde Naties wereldwijde doelstellingen (purpose) voor duurzame ontwikkeling opgesteld5 (Global Goals for Sustainable Development). Deze zetten onder andere in op een gezonde leefomgeving, het in stand houden van leven op land en in het water en het voorkómen van klimaatverandering. Deze doelen krijgen invulling in de ambities van dit groenbeheerplan, onder meer door inzet op biodiversiteit, het afvangen van CO2 en fijnstof, en klimaatadaptatie.

5

Alle doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (Sustainable Development Goals) zijn terug te vinden op

https://www.sdgnederland.nl/sdgs/.

13

3 Visie en aanpak Een groene omgeving is goed voor het welzijn van alle mensen. Ze ervaren minder stress, herstellen sneller van ziekte en doen minder vaak een beroep op de zorg. Bovendien nodigt een groene omgeving uit tot meer bewegen, meer sociale interactie en hebben woningen in het groen een hogere waarde. Het maken van een ommetje of fietstocht in de eigen woonomgeving wordt gewaardeerd. Door de grote vraag naar nieuwbouw en renovatie van bestaande woningen en wijken staan groengebieden onder druk. Kwaliteit en kwantiteit van het groen zijn onverminderd belangrijk voor de leefbaarheid. Openbaar groen draagt bij aan maatschappelijke doelen, zoals het verbeteren van de sociale samenhang en het verbinden van mensen. In het licht van klimaatverandering zorgt meer groen voor een betere waterafvoer, houdt het bij droogte meer water vast en zorgt groen voor verkoeling. Bomen, beplanting en gras vangen CO2 en fijnstof af. Groen heeft grote ecologische waarde: voldoende groen en de juiste soortkeuze zorgt voor een grotere diversiteit en soortenrijkdom in flora en fauna. Op die manier biedt het groen ruimte aan bijvoorbeeld insecten en vogels. Een goede biodiversiteit geeft minder kans aan plaagdieren, zoals eikenprocessierups. Groen is van belang om een aantrekkelijke, leefbare en toekomstbestendige leefomgeving te hebben en te behouden.

Figuur 78. Waarden in de openbare ruimte waar groen aan bijdraagt.

Met dit groenbeheerplan wordt voor de komende jaren in het groenbeheer een weg ingeslagen die ervoor zorgt dat het groen op orde is, de achterstanden worden teruggedrongen en de ambities en doelstellingen uit het vastgestelde beleid (zie beleidskaders) worden gerealiseerd. We versterken de groenstructuur. We dragen graag bij aan toegankelijkheid, beleving, educatie, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Het groen is natuurlijk, open en, waar mogelijk, parkachtig; het groen ziet er in het hele dorp aantrekkelijk en vitaal uit. Het groen kent een grote soortenrijkdom en is goed aan elkaar verbonden. Met dit plan zorgen we dat de kwaliteit op orde komt en er in vulling wordt gegeven aan de ambities. Groenstructuur De oppervlakte van het groen blijft gehandhaafd, want minder groen is ongewenst en doet afbreuk aan de groenstructuur zoals die in het beleid is vastgelegd. De groenstructuur uit het Groenbeleidsplan staat in bijlage 2. De groengebieden zijn ingedeeld in structuurgebieden, namelijk exclusieve parken, extensief groen, woonwijken, bedrijventerreinen, sportvelden/volkstuinen en begraafplaatsen (figuur 5 in hoofdstuk 2.2). De groenstructuur van Oegstgeest bestaat voornamelijk uit parken (zie kaarten figuur 5 in hoofdstuk 2.2 en bijlage 2). We brengen het groen op niveau en versterken daarmee de groenstructuur, een van de hoofddoelen uit het beleid.

Het versterken van de groenstructuur betekent dan ook dat het nodig is om in de parken de nodige investeringen te doen om groen van lage kwaliteit te vervangen en de biodiversiteit, ecologische en belevingswaarde te vergroten. 14

Vervangingen De technische kwaliteit van het groen verbeteren we door te investeren in vervanging van verouderd groen. Zo lopen we de vervangingsachterstand in. Een deel van deze vervangingen worden opgepakt met de versterking van de groenstructuur. Voor het vervangen van bomen en beschoeiingen vragen we extra budget. Zo versterken we de groenstructuur conform het vastgestelde beleid op het gebied van beleving, ecologie, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Zo kan het groen op de juiste plaats een waardevolle rol vervullen. Bomen Bomen moeten terugkomen op plekken waar ze bovengronds én ondergronds voldoende ruimte hebben om tot wasdom te komen en van waarde kunnen zijn: de juiste boom op de juiste plaats. Dit vergroot de waarde van de bomen en brengt de kosten omlaag, en voorkomt kapitaalvernietiging. Het beeld van de boomkwaliteit complementeren we door veiligheidscontroles. Dit resulteert in een vervangingsplanning. Wanneer we zorgen voor de juiste boom op de juiste plaats, betekent dit dat er minder bomen in verharding komen te staan in de woonwijken. We planten géén bomen terug op kabels of leidingen. Voor deze bomen wordt een alternatief gezocht: een locatie in de groenstructuur of een vervangende vorm van groen, zoals verticaal groen langs wegen of in wijken. Opgaven Er dienen zich werkzaamheden aan van kabel- en leidingbedrijven die zorgen voor uitdagingen.

In het kader van de energietransitie wordt in Oegstgeest gewerkt aan plannen om restwarmte uit de Rotterdamse haven te gebruiken voor het gasvrij maken van de Leidse regio, waaronder Oegstgeest. Dit vereist het aanleggen van een warmtenet. Voor de aanleg daarvan is veel grondwerk nodig, op plekken waar nu groen staat, zoals bomen. Dit biedt kansen om het profiel van sommige straten te herzien en de straten toekomstgericht in te richten, maar kan ook grote kosten met zich mee brengen omdat groen moet worden vervangen. In de wijken Haaswijk en Oudenhof gaan de komende tijd veel herinrichtingen plaatsvinden. Vanuit groen is het belangrijk om de wensen en kansen te identificeren in deze wijken om die in te brengen in de plannen. In ieder geval een bomenplan om vast te stellen welke bomen op welke plek terug komen. Innovaties groenbeheer Om in stedelijk gebied de leefomgeving voldoende te vergroenen, zijn creatieve oplossingen nodig. Voorbeelden hiervan staan in bijlage 3. Nieuwe vormen van groen zijn in opkomst om stedelijk gebied te vergroenen, met name als er niet genoeg ruimte is voor bomen of plantvakken. Verticaal groen in straten is een oplossing wanneer er voor bomen niet voldoende bovengrondse of ondergrondse ruimte beschikbaar is. Groene daken zorgen voor veel verkoeling ten opzichte van zwarte daken.

Inwoners onderschrijven het belang hiervan in het Ambitiedocument Oegstgeest. Met het oog op duurzaamheid wordt bekeken of hier vanuit het groenbeheerplan mogelijkheden voor zijn. Verbondenheid met de leefomgeving is belangrijk. Zelfbeheer van groen door inwoners is in opkomst, bijvoorbeeld door adoptie van een groenvak, of stadslandbouw: het kleinschalig verbouwen van groenten door inwoners in stedelijk gebied. De mogelijkheden hiertoe worden uitgewerkt. Ook de maatregelen die worden toegepast in het groenonderhoud zijn in ontwikkeling. Voor het bevorderen van biodiversiteit is niet alleen en versterking van de groenstructuur nodig, maar ook de wijze van maaien of snoeien draagt hier aan bij.

15

3.1 Strategische aanpak Dit resulteert in ambities voor het versterken van het groen. Per ambitie geven we aan wat we op dit onderdeel willen bereiken en welke concrete maatregelen daarbij horen. Een complete uitwerking van beheermaatregelen die bij deze ambities horen staat in bijlage 4. Een kansenkaart met kansrijke plekken in de bestaande groenstructuur om actie te ondernemen staat in bijlage 5.

Ruimte voor groen

Wat draagt groen bij?

Om de positieve effecten van groen te borgen is het belangrijk dat er voldoende kwalitatief hoogwaardig groen is. Ruimte voor groen betekent dat ons huidige groen de ruimte heeft en bijdraagt aan de ambities die we nastreven. Daarnaast zoeken we naar mogelijkheden voor meer groen. Wanneer dit onder druk staat zoeken we naar onderbouwde creatieve oplossingen.

Wat gaan we daarvoor

De groenoppervlakte in de groenstructuur van Oegstgeest

doen?

blijft gehandhaafd. We onderzoeken mogelijkheden om de groenstructuur te verbreden, bijvoorbeeld door aankoop van grond. We maken een kansenkaart met plekken die in aanmerking komen voor een impuls en zorgen voor een koppeling met de vervangingsopgave. De juiste boom op de juiste plaats: er wordt bewust gekozen voor bomen die tot volle wasdom uit kunnen groeien. Hierbij wordt rekening gehouden met hun standplaats (boven en ondergronds) en met voldoende afstand tussen de bomen onderling. Niet elke boom kan één op één worden vervangen. Het aantal bomen in woonstraten zal daardoor afnemen. Dat vangen we op door in te zetten op compensatie met andere typen groen. We onderzoeken verticaal groen door met Rijkswaterstaat in gesprek te gaan over vergroening van de wanden van de snelweg en het doen van pilots met verticaal groen in woonstraten.

Biodiversiteit en milieu Wat draagt groen bij?

Keuze van soorten zorgt voor biodiversiteit in flora en fauna, zoals kruidensoorten, insecten en vogels. Bijen hebben steeds minder de ruimte terwijl ze een sleutelrol hebben in het borgen van divers en natuurlijk groen. Zo geven we ons groen meer natuurwaarde. Daarnaast zorgt groen voor schone lucht en geluidsdemping.

Wat gaan we daarvoor

We borgen biodiversiteit in de groenstructuur. We zetten in op

doen?

het aanpassen van intensief onderhouden groen (bijvoorbeeld 16

gazons) naar extensief onderhouden groen (bijvoorbeeld bloemrijk grasland). We plegen bewuster onderhoud: plantsoenen en gras mogen bijvoorbeeld door een rand in elkaar overlopen. In de intensieve gazons worden bollen geplant om de biodiversiteit te vergoten en er worden meer “vogelbosjes” aangeplant om de aantrekkelijkheid voor fauna te vergroten. We leggen houtrillen aan voor insecten. Bij de keuze voor nieuwe boomsoorten wordt expliciet gekeken naar de capaciteit van de boomsoort om fijnstof op te vangen. We bestrijden ziektes en plagen op een natuurvriendelijke manier. We houden in de soortkeuze rekening met ziekten en plagen, zoals essentaksterfte, Eikenprocessierups en ziekten bij kastanjes en platanen. Klimaat

Wat draagt groen bij?

Groen draagt bij aan het verminderen van klimaatverandering door het afvangen van CO2. Het draagt bij aan het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte door het opslaan van water bij veel neerslag en het bieden van verkoeling en afgeven van water bij hitte.

Wat gaan we daarvoor

We borgen klimaatbestendigheid in de groenstructuur. We

doen?

zorgen voor voldoende groenmassa en kiezen de juiste soorten om CO2-opname te optimaliseren. Voor het verminderen van hitte en wateroverlast zorgen we voor voldoende groen en minder verstening. We werken nauw samen met het beheer van verhardingen en water. We stimuleren inwoners zelf een bijdrage te leveren.

Toegankelijkheid en beleving Wat draagt groen bij?

Om de positieve effecten van groen te borgen is het belangrijk dat mensen groen kunnen beleven. We zorgen in het beheer voor bereikbaar en laagdrempelig groen en we stimuleren mensen om in het groen te verblijven.

Wat gaan we daarvoor

De beleving van groen door de bewoners direct vergroten

doen?

door de plantsoenen in de woonomgeving aantrekkelijker te maken. We nemen maatregelen om de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid te vergroten. We onderhouden op basisniveau. Parken onderhouden we na investeringen op niveau A om de kwaliteit langer vast te houden.

17

Woonklimaat

Wat draagt groen bij?

De positieve effecten van het groen borgen we door te zorgen voor groen op plekken dicht bij huis. Het beheer draagt bij aan een groen en natuurlijk woonklimaat.

Wat gaan we daarvoor

Het woonklimaat verbeteren door het groen en de bomen in

doen?

de woonomgeving te verbeteren. Bomen kunnen goed groeien waar ze staan. Wanneer er geen bomen zijn, zoeken we naar mogelijkheden voor alternatieve vormen van groen in de straat, hierbij passen we innovatieve vormen zoals groendaken of verticaal groen toe. Daarnaast bewoners meenemen in de mogelijkheden die zij zelf op eigen terrein hebben of als bijdrage in het openbaar groen kunnen leveren.

Eigenaarschap

Wat draagt groen bij?

Het is belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van de waarde van het groen. Daarom stimuleren we eigenaarschap: mensen voelen zich mede-eigenaar van het groen. In het beheer zorgen we voor betrokkenheid van inwoners, staan we open voor initiatieven en zelfbeheer. We werken aan bewustwording en educatie. Hierbij sluiten we aan op de leidraad voor participatie in Oegstgeest: open, dienstbaar, ruimte om mee te doen, betrokkenheid.

Wat gaan we daarvoor

We zorgen door educatie en communicatie zodat inwoners

doen?

zich bewust worden van het belang van groen in het algemeen en biodiversiteit en klimaatadaptatie in het bijzonder. We stimuleren een rol voor bewoners en bedrijven, bijvoorbeeld door het stimuleren van zelfbeheer.

3.2 Organisatie Groen op kabels en leidingen In Oegstgeest hebben we te maken met groen dat op kabels en leidingen staat. Dit groen kan zich niet goed ontwikkelen. De ervaring leert dat groen vaak het sluitstuk is bij inrichting van de openbare ruimte, met dit spanningsveld tussen ondergrondse kabels en leidingen en groen tot gevolg. Dit pakken we aan door de belangen van een groene inrichting nadrukkelijk in te brengen in projectplanningen. Dit zorgt voor een hogere kwaliteit van groen en lagere onderhoudskosten. Integraal beheer / MeerjarenOnderhoudsProgrammering Het gaat hierbij niet alleen om onderhouden en in stand houden, maar ook om alle maatschappelijke waarden die de discipline(s) kan/kunnen toevoegen aan de gemeente. Het is nodig samen te werken met de andere disciplines in beheer van de leefomgeving, zoals riolering, wegen, openbare verlichting en spelen. Om zo veel mogelijk synergie te halen uit werkzaamheden en beschikbare financiële middelen is het van belang om werk met werk te maken op basis van integrale aanpak van de openbare ruimte. Wegen en riolering zijn vaak leidend, maar 18

we zorgen voor afstemming met groenbeheer. Het belang van groen is groot, dit belang brengen we in bij projecten. Het principe van ‘verharding waar dat nodig is, groen waar het kan’ vereist nauwe samenwerking. Wanneer groen wordt geïntegreerd in wegprofielen heeft dat veel effect op de wijze van beheren. Ook op het gebied van klimaatadaptatie is samenwerking tussen groen, verhardingen en riolering nodig. Al deze disciplines spelen een rol in de afvoer en opslag van water. In een klimaatadaptieve inrichting is groen onmisbaar voor infiltratie en het vasthouden van water. De opgave verbindt deze disciplines. Watergangen en beschoeiingen dienen goed aan te sluiten op bruggen. De verbinding met speelvoorzieningen maken we op het gebied van natuurlijk spelen en de aansluiting van groen op speelplekken. Soms concurreert groen met openbare verlichting om de schaarse ruimte in de straat. Afstemming is nodig voor het beheerbaar houden van groenvakken en om de mogelijkheden voor het combineren van groen en verlichting te benutten. Daarnaast is overleg nodig met hoogheemraadschappen en kabel- en leidingenbedrijven. Met de hoogheemraadschappen zoeken we de verbinding op het gebied van water en natuurvriendelijke oevers. Kabels en leidingen en de opgave van de energietransitie hebben consequenties voor het groenbeheer die we met betrokken partijen afstemmen.

De integrale samenwerking resulteert in een Meerjarenonderhoudsprogrammering (MJOP) waarin de werken van alle disciplines in de planning worden gezet. Dit gaat om zowel multidisciplinaire Figuur 89. Een boom geplant op een leiding.

(integrale) werken als op zich staande werken.

19

4 Planning en financiën De beheervisie en aanpak leiden tot een nieuwe planning en begroting. Niet aan alle maatregelen zijn nieuwe kosten verbonden. We geven ook invulling aan het bestaande beleid voor groen door op een andere manier te gaan werken. Dit geldt voor het werken volgens de integrale benadering en planning. Sommige beheermaatregelen kunnen worden aangepast zonder dat dit een extra investering vraagt, zoals het anders beheren van oevers of het maaien. Andere maatregelen om uitvoering te geven aan het beleid zorgen wel voor extra kosten. We hebben de beheerkosten en investeringskosten laten doorrekenen. Voor het beheer van de komende jaren zijn de theoretische kosten doorgerekend met het model Impact online®. Het model berekent op basis van het areaal in Oegstgeest de theoretische beheerkosten over de gehele levenscyclus (lifecycle costs) op basis van landelijk geldende werkpakketten en eenheidsprijzen. De beheermaatregelen die nodig zijn om de kwaliteit van het groen op orde te brengen en de groenstructuur te verbeteren zijn in de doorrekening meegenomen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen aanpassingen in beeldkwaliteit en de extra kosten van ambities. In de kostenberekening maken we onderscheid tussen exploitatiekosten en life-cycle vervangingskosten. Exploitatiekosten zijn de kosten die worden gemaakt voor dagelijks- en groot onderhoudsmaatregelen.

De lifecycle vervangingskosten geven aan welk bedrag jaarlijks gereserveerd moet worden om een object aan het einde van de levensduur te vervangen. Huidige budgetten Het exploitatiebudget in Oegstgeest bestaat voor een deel uit kosten van de Eigen Dienst en voor een deel uit kosten voor uitbestede werkzaamheden. In totaal is er €1.001.000 budget voor het groenonderhoud. In Oegstgeest reserveren we jaarlijks een budget voor het vervangen van groen, vooral bomen. Dit bedraagt €302.000. Voor grote vervangingsprojecten wordt apart budget aangevraagd bij de raad. Benodigde budgetten voor noodzakelijk beheer We gaan achterstanden inlopen en inzetten op het verbeteren van de groenstructuur. Voor het onderhoud betekent dit onderhoud op beeldkwaliteit B. We versterken de groenstructuur om ambities als biodiversiteit, ecologie en beleving te behalen. Het gaat bijvoorbeeld om het omvormen van gazon in parken naar vaste planten, bosplantsoen of ruiger gras met bloemen. Wanneer alle middelen voor de benodigde werkzaamheden voor sterk groen beschikbaar worden gesteld, bedraagt de jaarlijkse exploitatie in de toekomstige situatie €1.076.000 en is een jaarlijks gemiddelde reservering voor vervanging nodig van €421.000. De eenmalige investeringskosten om deze situatie te bereiken bedragen in totaal €3.772.000.

Dit betreft investeringen voor verbetering van de groenstructuur en voor de achterstanden bij bomen en oevers.

Totaaloverzicht structureel onderhoud en eenmalige investeringen Structureel onderhoud over levenscyclus

GROENSTRUCTUUR ACHTERSTANDEN TOTAAL ONDERHOUD EN INVESTERINGEN VAT-KOSTEN INVESTERINGEN (20%)

VervangingsExploitatie reservering* € 1.076.000 € 421.000 € 1.076.000

20

€ 421.000 € 84.200

Eenmalig investeren* Totaal € 1.497.000 € 1.497.000 € 84.200

€ 2.131.000 € 1.641.000 € 3.772.000 € 754.400

De benodigde investeringen in de groenstructuur en voor vervangingen vanwege achterstanden zijn in onderstaande tabel gespecificeerd, met inachtneming van de periode waarover deze investeringen worden gepland zijn de jaarlijkse investeringen weergegeven. De versterkingen van de groenstructuur bestaan hoofdzakelijk uit omvormingen van bestaand groen, begeleiding van zelfbeheer en inzet op verticaal groen. Deze maatregelen willen we uitvoeren binnen de looptijd van dit groenbeheerplan, in de komende vijf jaar. 1.075 bomen in verharding hebben door slechte plaatsing te maken met hoge vervangingskosten. We zetten in op het terugplanten van de bomen op plekken waar ze wél goed groeien. De hogere kosten nemen daardoor af. Het is mogelijk om in circa 3 jaar de bomen op de juiste plek te krijgen. Binnen de lifecycle-berekeningen wordt rekening gehouden met gemiddeld 2,5% jaarlijkse vervanging (landelijke benchmark). Voor sommige bomen is een vervanging door alternatief groen nodig. De achterstand bedraagt naar schatting 833 bomen met een vervangingswaarde van €1.166.000.

Eenmalige investeringen Periode Eenmalig investering (jaar) investeren* Investering achterstand beschoeiing € 475.000 3 Investering achterstand bomen € 1.166.000 3 TOTAAL ACHTERSTANDEN € 1.641.000 Investering omvormingen € 907.000 5 Investering verticaal groen € 1.000.000 5 Investering groendaken € 2.000 5 Investering wadi's en bermverlaging € 43.750 5 Investering kleine belevingsmaatregelen € 5.875 5 Investering bodemberbetering bomen € 172.400 5 TOTAAL INVESTERING GROENSTRUCTUUR € 2.131.000 VAT-KOSTEN INVESTERINGEN (20%) € 754.400

Gemiddelde kosten per jaar* € 158.333 € 388.667 € 547.000 € 181.400 € 200.000 € 400 € 8.750 € 1.175 € 34.480 € 426.000 € 194.600

De berekende jaarlijkse lifecyclekosten zijn gebaseerd op het areaal in Oegstgeest. Hierbij is uitgegaan van het beschikbaar stellen van de middelen voor de noodzakelijke investeringen voor het achterstallig onderhoud en verbeteren van de groenstructuur. De lifecyclekosten keren jaarlijks terug en bestaan uit exploitatie en jaarlijkse reserveringen voor vervanging bij het einde van de levensduur. De lifecyclekosten zijn in onderstaande tabel verder gespecificeerd. Biodivers beheer van oevers zorgt door een andere werkwijze voor een kleine besparing. De achterstand in beschoeiingen lopen we in drie jaar in. Waar mogelijk wordt de beschoeiing vervangen door natuurvriendelijke oevers.

21

Structureel onderhoud over levenscyclus Jaarlijks

Bomen Sierplantsoen Bosplantsoen Gazon Ruw en bloemrijk gras Water Reiniging Processierups en invasieve soorten Verticaal groen Groendaken Wadi's en bermverlaging Kleine belevingsmaatregelen Biodivers beheer oevers TOTAAL STRUCTUREEL ONDERHOUD VAT-KOSTEN INVESTERINGEN (20%)

Exploitatie € 215.000 € 255.000 € 227.000 € 170.000 € 44.000 € 61.000 € 36.000 € 47.000 € 21.000 € 42 € 821 -€ 1.148 € 1.076.000

22

Vervangingsreservering* € 172.000 € 104.000 € 66.000 € 6.000 € 17.000 € 30.000 €0 €0 € 25.000 € 50 € 1.094 € 147 € 421.000 € 84.200

Totaal € 387.000 € 359.000 € 293.000 € 176.000 € 61.000 € 91.000 € 36.000 € 47.000 € 46.000 € 92 € 1.915 € 147 -€ 1.148 € 1.497.000

13384 915 3283 520 353 17655 43000 3441

Ce nt ru m ge bie d Pa rk en ex clu sie f Pa rk en ex groe te n ns ief sp Ro or nd tv oo en rzie vo nin Ov lkstu g er ig in ( be woo dr n, ijv en )

stuk are are are are meter meter are

Bu ite ng eb ied

BOMEN SIERPLANTSOEN BOSPLANTSOEN GRAS NATUURVR. OEVER BESCHOEIING WATERGANGEN VIJVERS

Be gra afp laa ts

Onderhoud type

TO TA AL

Ee nh eid

Bijlage 1: Overzicht groenareaal

30 5 0 2 353 0 0 0

45 0 0 0 0 395 0 0

238 12 6 0 0 0 0 0

846 49 136 4 0 0 0 3187

2406 68 1928 287 0 0 0 0

790 13 303 0 0 0 0 0

9030 768 908 226 0 17260 43000 254

Figuur 910. Totale hoeveelheden groenareaal per hoofdcategorie per structuurgebied.

Figuur 1011. Typen sierplantsoen, gras en bomen in Oegstgeest. De es, eik, wilg en linde komen het meest voor.

Technische kwaliteit gaat over de leeftijd en levensvatbaarheid van het groen en of het de functie vervult die we graag willen. Zijn plantvakken inderdaad gevuld met beplanting of zijn ze kaal of verdrongen door onkruid? Zijn bomen zo gesnoeid dat ze veilig zijn, en zijn ze nu en in de toekomst levensvatbaar? De verzorgende kwaliteit beoordelen we op de netheid. Is het groen goed verzorgd en netjes gemaaid? Staat er niet te veel onkruid tussen en groeit het niet buiten de vakken? De waarde van het groen is veelzijdig: biedt het groen voldoende recreatie en beleving voor inwoners? Draagt het bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit?

23

Figuur 1112. Soorten bomen in Oegstgeest.

24

Bijlage 2: Groenstructuur

A: Landgoederenzone

Dit is de groenstructuur uit het groenbeleidsplan 2011-2015.

B: Klinkenbergerzone

Meer details staan in het plan.

C: Elsgeesterpolder D: A44-zone E: Hoogspanningszone

25

Bijlage 3: innovaties groenbeheer Sinusbeheer De manier van maaien wordt op locaties aangepast. Zo wordt er bijvoorbeeld gefaseerd gemaaid. Een voorbeeld daarvan is sinusbeheer6. Er ontstaat meer variatie in grassen, wat goed is voor bijen, vlinders, vogels, zoogdieren en amfibieën. Het hele jaar door is er voldoende variatie. Bij het maaien blijft 40% van de vegetatie intact. Daarnaast wordt er gewerkt met slingerende maaipaden: de sinuspaden. Bij elke maaibeurt worden andere paden gekozen. Dit zorgt voor variatie. Sinusbeheer is daarmee een flora- en faunagerichte manier van beheren die goed is voor de

Figuur 1213. Sinuspad.

biodiversiteit.

Verticaal en horizontaal groen Waar geen (boven en/ondergrondse) groei plaats is voor bomen, kan gekozen worden om de lichtmasten te voorzien van een klimplant in te laten groeien om het straatbeeld toch te vergroenen. Door ook verticaal groen te introduceren in het stedelijk gebied kan de temperatuur op een natuurlijke manier met 2 à 3 graden dalen. Planten zijn heel effectief om het water opnieuw in de lucht te brengen en daarmee de stedelijke omgeving te verkoelen. Ze gaan in de zomer verdampen en fungeren dus als waterverdampers. Iedere liter water die zo in de lucht gebracht wordt, onttrekt zo warmte uit de omgeving. Maar ook een moslaag op beton is in staat om 5 liter water per vierkante meter te bufferen. Zowel mos als plante n kunne n boven dien fijn stof vastho uden. In tegenstelling tot donkere verhardingsoppervlakte slaat beplanting (of mossen) geen warmte op die als het Figuur 1314. Voorbeelden van verticaal groen. 6 https://www.vlinderstichting.nl/sinusbeheer/

26

afkoelt weer aan de omgeving wordt afgeven. Professionele aanleg kost tussen €50 - €750 per m2, onderhoud is vergelijkbaar met onderhoudsarme beplanting, afhankelijk van de locatie dient wel rekening gehouden te worden met watergeven.

Figuur 1415. Voorbeeld van verticaal groen.

Groen op daken

In stedelijk gebied is veel ongebruikt dakoppervlak te vinden dat een bestemming kan krijgen. Naast het plaatsen van zonnepanelen is het vergroenen van het dak een kansrijke invulling. Inmiddels zijn er veel creatieve voorbeelden, zoals bedrijfstuinen met groen én water op kantoorpanden, daken van bushokjes, schuurtjes en speelhuisjes met sedumdaken. Dit gebied is volop in ontwikkeling. Nadere uitwerking of en hoe deze innovatie in Oegstgeest toegepast kan

Figuur 1516. Groene bestemming van een dak.

worden zal in nieuw uit te werken duurzaamheidsbeleid / groenbeleid worden meegenomen. Dit behoort tot de ambitie 1 uit het ambitiedocument: Erfgoed, groen en water verbonden, pag 28)

27

Bijlage 4: Maatregelen beheerstrategie In de hiernavolgende schema’s zijn per ambitie meerdere sub-ambities opgenomen waarbij is aangegeven in hoeverre de sub-ambitie bijdraagt aan de hoofdambitie. Ook is per sub-ambitie een aantal maatregelen opgenomen. Per maatregel is aangegeven in hoeverre deze bijdraagt aan de sub-ambitie. Ruimte voor groen Sterke kwaliteit van groen

++

• De juiste boom op de juiste plek, zodat deze ook vitaal het eindbeeld kan behalen zonder onevenredige kosten te moeten maken

2. ++

1.

3.

• Bomenkap compenseren, ook mogelijk door aanplant bomen elders (buiten de gemeente grens) of beplanting (bij bomenkap bijvoorbeeld middels de iTree methode bepalen wat de waarde van de gekapte boom is en doelgericht zorgdragen voor herplant van groen

4. ++ 5. +/-

• Groenvakken compenseren, mogelijk door groenvakken in parken aan te leggen (vogelbosjes) • Evenwichtige leeftijdsopbouw bomen

6. ++

Waarde van huidig groen

++

• We streven er naar de waarde van ons huidige groen te vergroten

Meer ruimte voor groen

++

• Verharding verwijderen waar dat kan vervangen voor plantvakken

7. ++ 8. +

• Combineren functies (spelen/groen, parkeren/groen, verblijven/groen) • Ruimte voor bomen staat onder druk in relatie tot kabels en leidingen in stedelijk gebied en de energietransitie. Doelstelling is het vinden van een duurzame oplossing voor voldoende groen in stedelijk gebied in Oegstgeest.

+/+

+

• Aansluiten borgen bij de landelijke richtlijn van 75m2 groen7 per woning (Oegstgeest heeft nu 87 m2 per woning (9351 are groenoppervlak voor 10691 woningen in Oegstgeest) • Ruimte voor verticaal groen bv lang snelwegen Groenstructu ur versterken

++

• Meer samengaan natuurlijk en cultuurlijk groen, door de verbinding te maken nemen waarden als ecologie en biodiversiteit toe

++

9. ++

• Robuust groen om de groenstructuur te versterken, door sterke verbindingen te maken kan flora en fauna beter ontwikkelen

• Kansenkaart maken met kansrijke verbeterpunten in de 7 LNV Consumentenplatform Leefbare Stad, groene stad? Achtergrondstudie 22 juni 2007.

28

+

groenstructuur om beter om inzicht te krijgen waar kansen liggen wordt dit ook sneller mogelijk door integraal te werken Behoud bomen

++

• Belang vitaliteit van bomen bij aanplant en behoud (waardevolle) bomen (standplaatsverbetering toepassen) LET OP wel kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit

++

Biodiversiteit en milieu Meer natuurlijk beheer

+++ • Meer extensief maaien (bv sinusbeheer) om te zorgen voor meer bloemrijk en ruig gras, goed voor biodiversiteit van flora en fauna

10.

• Meer gebruik van (natuurlijke) bollen in gazon voor bijdrage aan biodiversiteit en aantrekkelijkheid (bv speenkruid en andere voorjaarsbloeiers als blauwe druifjes en krokussen) • Machinaal zaaien van vaste planten voor bevordering biodiversiteit

++ ++

++ ++ ++

• Natuurlijk afval minder vaak opruimen, zijn voedingsstoffen voor de beplanting en bieden leefomgeving voor o.a. insecten

+++

• Heesterranden minder vaak knippen, en zorgen voor een natuurlijke vorm van de heesters

+++

+++

• Soortkeuze beplanting bij vervanging aansluiten bij biodiversiteit en natuurlijker onderhoud • Houtrillen aanleggen in bosplantsoenstructuren, draagt bij aan leefomgeving van insecten • Oevers om en om maaien (om schuilplaatsen fauna te bieden en bloeiende flora tot zaadvorming te laten komen Groenblauw e verbindingen versterken

++

• Voortgang ecologische plannen in beeld krijgen

+/-

• Maken kansenkaart ecologische ontwikkeling om beter om inzicht te krijgen waar kansen liggen wordt dit ook sneller mogelijk door integraal te werken

+ +

• Richten op ecologisch beheer en biodiversiteit Private bijdrage biodiversitei t vergroten

+

Vergroten afvang fijnstof ten gunste van

++

• Bewustwording zelfbeheer

onder

inwoners

in

combinatie met

++ +

• Vergroenen daken bushaltes, garages, dakkapellen etc. Goed voor voedsel voor vlinders, bijen en bedreigde soorten als gierzwaluw en vleermuizen. • Zorgdragen dat meer fijnstof door groen wordt afgevangen voetnoot: ook beplanting in plantsoenen vangt fijnstof af, niet alleen bomen. 29

++

verbeteren milieu

• Vergroenen van de daken van speelhuisjes en bushaltes, de te gebruiken beplanting zorgt voor afvang fijnstof

+

Klimaat Vergroten infiltratie

+++ • Bij vervangingen alleen verharding waar dat moet, indien geen verharding noodzakelijk dan plantvakken inrichten

11.

Vergroten waterbergin g

++

Vergroten CO2-berging

++

verlaagd

aanleggen

om

infiltratie

++ +

• Gebruik van doorgroeistenen ipv reguliere verharding • Groenvakken bevorderen

+

te

• Wadi’s aanleggen in grotere groengebieden

+

• Aflopende oevers naar oppervlaktewater (aan de hand van actualisatie en uitvoering rapport “Beschoeiing” uitvoeringsplan maken) meer berging mogelijk omdat de waterstand meer kan fluctueren, beter voor flora en fauna

++

• De huidige CO2-opname in Oegstgeest is 206 ton per jaar (exclusief bomen) (1 ha park -loofbos, gras en riet- is goed voor het afvangen van 2,2 ton koolstof 8 per jaar. Oegstgeest heeft 93,5 ha groen in de vorm van bosplantsoen, sierplantsoen en gras.

+/-

+

• Gericht sturen op CO2-opname groen door soortkeuze hierop aan te passen, dit om CO2 opname te bevorderen Eigen bijdrage aan klimaat adaptatie inwoners vergroten

+

• Bewustwording onder inwoners, aanzetten tot initiatief op eigen terrein

Energietrans itie

+

• Zorg bij bomen voor voldoende afstand tot de leidingen of plaats wortelbegeleiding schermen, bunkers of andere creatieve oplossingen om toch een voldoende doorwortelbare ruimte te verkrijgen voor de bomen en de leidingen te beschermen

+/-

Hittestress

++

• Zorg voor voldoende bladmassa in de woonwijken in verband met schaduwwerking en in verband met verdamping

++

• Aanbieden mogelijkheden klimaat maatregelen op privaat terrein en tuinen

adaptieve

+ + +

• Stimuleer gebruik regentonnen door bewoners

• Soortkeuze toespitsten op soorten die met extreme weersomstandigheden, minder uitval van beplanting, minder watergeven noodzakelijk

++

+/-

8 Groen, cruciale schakel voor een toekomstbestendige gemeente (Binnenlands Bestuur, april 2020).

30

• Borging van nazorg van nieuwe vanwege klimaatverandering

aanplant

groen

Toegankelijkheid en beleving Beleving en educatie kinderen met groen vergroten

+

• Groen combineren met informeel spelen, om al jong bewustwording/waardering voor groen te ontwikkelen

+

++ 12. • Ruimte voor kinderen in het groen om ontdekken en +

spelen te bevorderen

• Plukvakken (bloemen en fruit) om al jong bewustwording/waardering voor groen te ontwikkelen • Oprichten/aansluiting zoeken bij MEC, IVN of AGN om de doelgroepen te bereiken Recreatieve routes versterken

+

• De bestaande routes inventariseren.

+/-

• Waar mogelijk de belevingswaarde of educatieve waarde versterken, buiten bewegen is goed voor de gezondheid

+ +

• Lunchpauze-routes op bedrijventerreinen, buiten bewegen is goed voor de gezondheid en concentratie Maatregelen richten op beleving

++

• In de parkgebieden waar mogelijk toevoegen natuurlijke waarde om de beleving te vergroten. Dit bv door het vele intensief gras (met bomenrijen) in de parken, meer beleefbaar maken door aan het gras bollenmengsels toe te voegen of de randen wat te laten verruigen ontstaan meer natuur en belevingswaarden. • Geen randsnoei bij bos (plantsoen) en heesters middels scheren maar afzetten. Door het scheren ontstaat een dichte haag en zou het gevoel van dichtheid kunnen ontstaan

+++

++ ++ +

• Geen kijkgroen maar beleefgroen, meer uitnodigen tot bewegen • Hagen verwijderen wanneer deze geen begeleidende functie hebben, bijvoorbeeld tegen een groenvak aan, om een open parkachtige uitstraling te verkrijgen. Wel zorgdragen voor voldoende nestgelegenheid in nabije beplanting Natuurlijk spelen

+

• In samenwerking met spelen zorgen voor speelplekken met hoge natuurlijke waarde en beleving en dit borgen in beleid zodat dit de standaard wordt

Woonklimaat

31

++

Groene uitstraling woonwijken / centrum vergroten

+

Stimuleren vergroenen eigen tuin en straat

++

• Geveltuintjes stimuleren in gemeentelijke grond • Versterken/verbeteren 13. straatbomen

kwaliteit

van

groen

+ en

++

• Actie “stoeptegel eruit, plant erin”, tuincentra benaderen ter beschikkingstellen plantjes (Operatie Steenbreek)

+

• Bewustwording van bewoners waarde van biodiversiteit groen

+

+

+/-

• Stimuleren eigen initiatief bewoners • Leidend zijn in het goede voorbeeld geven betreffende verbetering van biodiversiteit, klimaatadaptatie en het borgen van groen Groene bedrijventer reinen

+

Waarde vastgoed vergroten

• Ruimte voor wandeling in het groen op bedrijventerrein

+

• Inzetten op een prettige groene leefomgeving om de waarde van vastgoed te vergroten

Eigenaarschap Inwoners betrekken bij vergroening

+

Educatie

+

• Bewustwording creëren eigen rol bewoners bij vergroening en klimaatproblemen via communicatie, optimaliseer deelname aan Operatie Steenbreek

+

• Door diverse doelgroepen te betrekken bij groen en natuur wordt draagvlak voor behoud van groen gecreëerd.

++

14.

+

• Benut de volledige potentie van het Milieu en Educatie Centrum waarbij ook oog moet zijn voor duurzaamheidsaspecten. Participatie en creëren draagvlak

+

• Bewoners betrekken bij groenrenovaties (incl. bomen)

+

• Invulling geven en in groenbeheer aan participatiebeleid motiveren zelfbeheer in openbaar groen in woonstraten

+

• Digitaal participatieplatform (Oegstgeest Doet)

32

Bijlage 5: kansenkaart versterkingen De onderstaande kaart geeft weer waar kansen liggen in bestaand groen van de groenstructuur, om de versterkingen van de groenstructuur uit de ambities uit te voeren. De kaart is een eerste aanzet voor de mogelijkheden van het versterken van de groenstructuur en wordt gehanteerd in het groenbeheer om invulling te geven aan beleid. De locaties zijn niet uitputtend en overige locaties niet uitgesloten. Zo kan de A-44 zone nabij de Almondeweg (nr 27 en E) in de toekomst mogelijk versterkt worden en hetzelfde geldt voor de Hoogspanningszone nr. 29, 30, 31 en 32 (te zien op Groenstructuurkaart) middels de aanplant van bomen en waterberging.

33

34

Bijlage 6: Groenplanning Op volgende locaties is vastgesteld dan vervangingen nodig zijn voor het waarborgen van veiligheid en kwaliteit. Hierbij is ook oog voor het invulling geven aan de ambities in dit groenbeheerplan voor versterking van de groenstructuur. De locaties worden opgenomen in een vervangingsplanning. Op de volgende pagina’s staat een kaart waarop deze locaties zijn gemarkeerd.

1. Boerhaaveplein

33. Aldo van Eycklaan

65. Willem Dudoklaan

2. Prof. van Eysingastee

34. Cornelis van

66. Benjamin Merkelbachstraat

3. Kleyn Proffijtlaan

Eesterenlaan

67. Aldo van Eycklaan

4. Ida Gerhardtlaan

35. Benjamin

68. Cornelis van Eesterenlaan

5. Hotzpark

Merkelbachstraat

69. Kruispunt Pr.

6. J.C. Bloemlaan

36. H.P. Berlagelaan

Kennedylaan/Haaswijklaan

7. Helene Swarthlaan

37. Clinckenburgh

70. Irislaan

8. Langs Fietspad

38. Haaswijklaan nabij

71. Groenhoevelaan

9. Adriaan Roland Holstlaan

woonkamp.

72. Van Cuycklaan

10. Hans Lodeizenlaan

39. Jan Zwartlaan

73. Floralaan

11. Jan Campertlaan

40. Frits Mehrtenslaan

74. Rhijngeesterstraatweg

12. Willem de Merodelaan

41. Adriaan Engelslaan

75. De Voscuyl

13. Martinus Nijhoflaan

42. Componistenpad

76. Berlicumstraat

14. Arthur van Schendelpad

43. Hendrik Andriessenlaan

77. Cartesiuslaan

15. Menno ter Braaklaan

44. Adriaan Schuurmanlaan

78. Apollolaan

16. Hella Haasseplantsoen

45. Willem Vogellaan

79. Rhijngeesterstraatweg

17. Mr. F. Bordewijklaan

46. Kerkcwervelaan

80. Rhijnzichtweg

18. Simon Vestdijklaan

47. Cornelis Dopperlaan

81. Pr. Kennedylaan nabij

19. Jeu de boules baan nabij

48. Willem van Otterloolaan

Oegstgeesterkanaal

J.W. Park

49. Anton van der Horstlaan

82. Warmonderweg/Abtspoelweg

20. Jan van Ruusbroeclaan

50. Jan van Gilse Pad

83. Piet Heinlaan

21. Langs

51. Rosa Spierlaan

84. J. Evertsenlaan

Haarlemmertrekvaart

52. Maartje Offerslaan

85. Pr. Margrietlaan

22. Jacob van Maerlantlaan

53. Phia Berghoutlaan

86. Pr. Marijkelaan

23. Energiepad/ Tot

54. Jo Vincentlaan

87. Pr. Irenelaan

Erasmuslaan

55. Gre Brouwenstijnlaan

88. Marelaan

24. Erasmuslaan 59-69

56. Tilly Koenenlaan

89. Hofbrouckerlaan

25. Morsebellaan

57. Aafje Heynislaan

90. Emmaplein

26. Jan Wolkerslaan

58. Jan Sweelincklaan

91. Prinsenlaan

27. Haaswijklaan

59. Bernhard Zweerslaan

92. Guus Reitsmahof

28. Annie M.G. Schmidtlaan

60. Richard Holpad

93. Reinier van Kampenhoutlaan

29. Polaklaan

61. Gerard Boedijnpad

94. Adriaan van Rooyenlaan

30. Cleveringalaan

62. Alphons

95. Eduard van Beinumlaan

31. Willem de Merodelaan

Diepenbrocklaan

96. Pastoorswetering (begin)

32. Johannes Duikerstraat

63. Peter van Anrooylaan

97. Hoogspanningszone

64. Gerrit Rietveldlaan

35

37

38

39

Beheerplan Openbare Verlichting

2021-2030

Colofon Opdrachtgever

Gemeente Oegstgeest

Projectbegeleider

M. Bekkers K. Grootveld

Opdrachtnemer

Spectrum Advies & Design B.V. Postbus 38 3880 AA PUTTEN 0341 35 90 00 www.spectrumadvies.nl

Projectnummer

S20053

Datum

3 juni 2021

heeft opmaak toegepast: Lettertype: Vet

Beheerplan Openbare Verlichting Oegstgeest 2021-2030

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave .................................................................................................................................................... 1 Samenvatting .......................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.Error! Bookmark not defined.. Huidige situatie .................................................................................................................................................... 4 Wettelijke en gemeentelijke kaders ..................................................................................................................... 5 Uitvoering en aanpak ........................................................................................................................................... 7 Planning en financiën .......................................................................................................................................... 9

1

Beheerplan Openbare Verlichting Oegstgeest 2021-2030 SAMENVATTING Het beheerplan Openbare verlichting gaat verder op de weg die in 2015 is ingeslagen. Als een van de weinige beheersterreinen is er OVL geen sprake van achterstallig onderhoud, wat niet wegneemt dat er een aantal zorgelijke kwesties zijn zoals het niet hebben behaald van de doelstelling van een energiebesparing van 20%. Oegstgeest vervangt alle verlichting die (op basis van de economische levensduur) aan vervanging toe is voor duurzame, energiezuinige ledverlichting. De afgelopen jaren zijn ruim 1000 armaturen vervangen en voorzien van ledlampen,. De komende tien jaar zien we een toename van masten en armaturen die aan vervanging toe zijn ten opzichte van de voorgaande periode. Deze stijging wordt veroorzaakt door de nieuwbouw die in de jaren 70 en 80 plaatsvond. Hierdoor moet het renovatiebudget worden verhoogd naar €265.500 per jaar om deze vervanging te kunnen realiseren en geen onderhoudsachterstand op te lopen. Oegstgeest heeft circa 4400 lichtbronnen in beheer, die bijdragen aan de verkeersen sociale veiligheid. Als verantwoordelijke voor de openbare ruimte valt openbare verlichting vanzelfsprekend onder het takenpakket van de gemeente.

Het burgerlijk wetboek stelt de beheerder van de openbare ruimte -de gemeente dus- vanuit haar wettelijke zorgplicht - ook aansprakelijk voor ongevallen waarbij openbare verlichting een factor is. Sinds 2020 is de SOX-lichtbron (armatuur) niet meer leverbaar en kan bij storingen dus ook niet meer vervangen worden. Om te voorkomen dat er veel, onoplosbare, storingen ontstaan, worden deze armaturen in 2021 en 2022 vervangen. Voor deze vervanging is een extra vervangingsbudget voor deze jaren van €120.000 begroot. Bij het vervangen van de lichtmasten en armaturen op basis van de economische levensduur maakt dat de SER-energiedoelstelling van 50% energiebesparing in 2030 niet kunnen worden behaald. In 2021 worden daarom de armaturen die de komende periode nog niet in aanmerking komen voor vervanging voorzien van een Retro-fit led-lichtbron. In 2030 wordt zo een energiebesparing gerealiseerd van 55% ten opzichte van 2013. Hiervoor is een eenmalige investering van €24.000 vereist. Naast de wettelijke kaders speelt de Nederlandse Praktijk Richtlijn voor Openbare Verlichting (NPR13201) over al dan niet (en op welke manier) er verlicht wordt. Ook duurzaamheid en het reduceren van energieverbruik zijn belangrijke factoren geworden, die in de toekomst alleen maar aan belang zal winnen. Dat is ook de reden waarom Oegstgeest in toenemende mate led-lichtbronnen en dimsystemen gebruikt.

Zo'n negentien procent van de armaturen zijn nu voorzien van ledverlichting. De lichtmasten in Oegstgeest zijn aangesloten op het net van de regionale netbeheerder Liander. In de wijken Poelgeest en Nieuw Rhijngeest zijn destijds een aantal eigen kabelnetten aangelegd voor de openbare verlichting. De kabelnetten zijn daardoor eigendom geworden van de gemeente Oegstgeest. De gemeente gaat deze eigen kabelnetten overdragen aan Liander. Tussen 2021 en 2023 worden deze kabelnetten geïnventariseerd om te toetsen of ze voldoen aan de randvoorwaarden die de netbeheerder aan overname stelt. Hiervoor is een budget opgenomen van €36.000 (verdeeld over een periode van drie jaar).

2

Beheerplan Openbare Verlichting Oegstgeest 2021-2030

Kosten openbare verlichting 2021-2030 Budget OVL 2021-2030 Exploitatie Eigen beheer Externe kosten TOTAAL per jaar

Huigig (2020)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

44 42 86

44 40 84

44 39 83

44 38 82

44 37 81

44 36 80

44 35 79

44 34 78

44 33 77

44 32 76

44 31 75

140

265 120 24 14 57 9 489

265 120

265

265

265

265

265

265

265

265

11 53 9 458

11 53 9 338

53 9 327

53 9 327

53 9 327

53 9 327

53 9 327

53 9 327

53 9 327

Inversteringen Renovatiekosten SOX vervanging Retrofit vervanging Inventarisatie overdracht eigen netten Voorbereiding Kosten beheerpakket TOTAAL per jaar

57 9 206

Alle bedragen x € 1000

tabel 1 voorstel begroting 2021-2030, bedragen x EUR 1.000, tegen prijsniveau van 2021, excl. BTW.

3

Beheerplan Openbare Verlichting Oegstgeest 2021-2030 HUIDIGE SITUATIE Oegstgeest heeft ruim 4400 lichtpunten in beheer. De komende jaren neemt het aantal lichtpunten toe door de uitbreiding in Nieuw Rhijngeest. Aan deze lichtpunten wordt dagelijks onderhoud gepleegd door middel van het verhelpen van storingen en schades. Jaarlijks wordt preventief onderhoud gepleegd om het gekozen kwaliteitsniveau in stand te houden. Het kwaliteitsniveau waarop de gemeente Oegstgeest de openbare verlichting beheert, is Basis (B) volgens de CROW. Huidige situatie Huidige omvang openbare verlichting Percentage led armaturen

4157 lichtmasten 4444 conventionele armaturen 4477 lichtbronnen Ca. 22%

Verdeling type lichtbronnen

Type lichtbron LED Overig

Jaarlijks energieverbruik

638 MWh per jaar

Aantal 1052 3425

Eveneens wordt jaarlijks een deel van de lichtpunten vervangen zodra de economische levensduur verstreken is. Bij de vervangingen wordt alleen nog gebruik gemaakt van ledverlichting. Op dit moment heeft de gemeente al zo'n 1000 armaturen voorzien van led, wat neer komt op tweeëntwintig procent van het totale aantal armaturen. De vervanging van conventionele openbare verlichting naar duurzame ledverlichting resulteerde in een besparing op het energieverbruik ten opzichte van 2013 van 12%. Dit heeft per 2020 een besparing opgeleverd van 5000 euro op jaarbasis. Van oudsher worden de lichtmasten in Oegstgeest aangesloten op het net van de regionale netbeheerder Liander. De uitzonderingen zijn de nieuwbouwwijken Poelgeest en Nieuw Rhijngeest. De projectontwikkelaars van deze locaties hebben separate verlichtingsnetten aangelegd en deze bij oplevering overgedragen aan de gemeente. Oegstgeest gaat deze eigen netten overdragen aan Liander. Naast de lichtpunten worden de voedingskasten t.b.v de eigen kabelnetten en de ligging van de netten overgenomen in het beheersysteem GeoVisia. Hiermee voldoet de gemeente aan de eisen die de WIBON 1 aan de beheerders van ondergrondse infrastructuur stelt.