Bijlage bij RM d.d. 8 juni 2021 Beheerplannen 2021 Z-21-144697 Oegstgeest

38

Bijlage 3 Kwaliteitsniveau’s Er worden vijf kwaliteitsniveaus onderscheiden te weten: Zeer goed Het kunstwerk is in zeer goede conditie, heeft geen zichtbare schades en geen beginnende veroudering. Qua esthetica is het kunstwerk nagenoeg ongeschonden. Het kunstwerk is als nieuw te beschouwen en bevindt zich technisch en esthetisch gezien in uitstekende staat. Bij dit niveau wordt geen enkele concessie gedaan in het onderhoud. Goed Het kunstwerk heeft incidenteel beginnende schades en beginnende veroudering. Zo worden bijvoorbeeld zeer lichte schades en een lichte achteruitgang geaccepteerd, waardoor het kunstwerk een minder aantrekkelijk uiterlijk kan hebben. Doordat het om beginnende veroudering of schades gaat, zijn deze eenvoudig te verhelpen. Kortom, het kunstwerk bevindt zich technisch gezien in uitstekende staat en esthetisch gezien is het totaalbeeld nog steeds verzorgd. Bij dit niveau worden er wel enkele concessies gedaan in het onderhoud en dan vooral op esthetisch vlak. Basis (kwaliteitsniveau B CROW als uitgangspunt voor dit beheerplan) Het kunstwerk heeft zichtbare schades en plaatselijk ook zichtbare veroudering. De schades aan het kunstwerk kunnen leiden tot meer schades. Zaken als aanslag en vuil worden geaccepteerd.

Kortom, dit is het minimale onderhoudsniveau die het veilig gebruik en de constructieve veiligheid van dit kunstwerk garandeert maar qua esthetica minder aantrekkelijk is. Bij dit niveau wordt het kunstwerk alleen onderhouden om de technische, functionele en economische levensduur van een kunstwerk niet in het geding te laten komen. Matig Het kunstwerk heeft veel schades waardoor sommige onderdelen van het kunstwerk niet meer in staat zijn hun functie te vervullen. Daarnaast kunnen de schades aan het kunstwerk leiden tot meer of andere schades en geven de schades het kunstwerk een onaantrekkelijk uiterlijk. Het herstel van deze schades is tijdrovend en brengt behoorlijke kosten met zich mee. Het gevolg van dit onderhoudsniveau is dat het kunstwerk met voldoende tussentijdse controles voldoende veilig is, maar dat dit wel een negatief effect heeft op de levensduur van het kunstwerk. Bij dit niveau wordt het kunstwerk alleen onderhouden om te garanderen dat het kunstwerk veilig gebruikt kan worden. Slecht/Zeer slecht Het kunstwerk is in slechte tot zeer slechte conditie en is onderhevig aan onomkeerbare veroudering. Door de vele zichtbaar aanwezige schades zal het kunstwerk een zeer onaantrekkelijk uiterlijk hebben. De schades en de staat van het kunstwerk kunnen zodanig zijn dat dit tot onveilige situaties kan leiden.

Het herstellen van schades is tijdrovend en brengt hoge kosten met zich. In sommige gevallen zal het doelmatiger zijn om een kunstwerk in zijn geheel te vervangen.

39

Bijlage 4 Onderhoudstypen Onderhoudstypen Regulier onderhoud (vast en correctief) Hier valt correctief onderhoud onder en vast onderhoud. Onder correctief onderhoud wordt voornamelijk het dagelijkse (kleine) onderhoud verstaan waarmee kleine schades worden hersteld. Voor de kunstwerken betekent dit concreet: Het uitvoeren van kleine (correctieve) reparatiewerkzaamheden zoals: • losse onderdelen vastzetten / vervangen; • bestrating plaatselijk herstellen / ophalen; • gebreken aan talud herstellen. Onder vast onderhoud wordt verstaan onderhoud wat op zeer regelmatige basis wordt uitgevoerd om het areaal of object in stand te houden. Voorbeelden hiervan zijn: • schoonmaken/reinigen • Bijwerken schades aan conservering (verflaag) Variabel onderhoud/Groot onderhoud Variabel onderhoud is onderhoud waarbij gedeelten van het areaal of object gereconstrueerd of vervangen worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om: • het vervangen van slijtlagen • dekplanken en leuningen vervangen • herstel voegen metselwerk Vervanging & renovatie Dit betreft het compleet vervangen of renoveren van civiele kunstwerken. Informatievoorziening Om het areaal goed te kunnen onderhouden is het van belang om goed inzicht te hebben in de status van het areaal. Onder deze categorie vallen maatregelen als: • inspecties • nadere onderzoeken • bijhouden beheersysteem

40

Beheerplan Wegen 2020-2027 Gemeente Oegstgeest

06-06-2021 | Versie 7.5 1

INHOUD

1. Samenvatting

3

2. Huidige situatie

9

3. Wettelijke en Gemeentelijke kaders

11

4. Visie en Aanpak

15

5 Planning en Financien

18

6 Conclusie

20

7 Bijlagen

21

2

SAMENVATTING Het wegenareaal in Oegstgeest is dringend aan onderhoud toe. Een koerswijziging is noodzakelijk, anders krijgen we in de (nabije) toekomst te maken met ongevallen (en schadeclaims) van weggebruikers, een toenemend gevoel van ontevredenheid en onveiligheid van de bewoners en gebruikers van de openbare ruimte. Ook de eigen gemeenteportemonnee wordt getroffen, want niet goed beheerde wegen leidt onherroepelijk tot kapitaalvernietiging op grote schaal op de langere termijn. Er is een grote achterstand weg te werken. Stilstaan betekent onherroepelijk achteruitgang. Vanuit landelijke kengetallen volgt de bevestiging dat voor onze gemeente, op basis van de lange termijn lifecycle kosten voor kwaliteitsniveau ‘Basis’, er meer in het onderhoud van het wegenareaal geïnvesteerd moet worden. Op dit moment heeft de gemeente Oegstgeest ruim 1,15 miljoen m2 wegverharding in beheer. Dat areaal (bestaande uit asfalt, beton, verhardingen en klinkers en tegels) vertegenwoordigt een waarde van circa €42.000.000. Het wegennet is een essentieel onderdeel om de openbare ruimte voor bewoners, bedrijven en bezoekers van Oegstgeest te ontsluiten. Het beheer daarvan wordt vormgegeven door overheidsregels en besluiten op zowel nationaal als lokaal niveau. De Wegenwet verplicht de gemeente om de openbare ruimte veilig en duurzaam in stand te houden: de wettelijke zorgplicht.

Blijft een gemeente op dat vlak in gebreke, dan is die als wegbeheerder risicoaansprakelijk volgens artikel 6:174 lid 2 BW jo. artikel 16 van de Wegenwet. In augustus 2015 stelde de raad het gewenste kwaliteitsniveau en de wijze van wegbeheer vast. Besloten is toen om de wegen op het kwaliteitsniveau 'Basis' (oftewel B) te onderhouden. Kwaliteitsniveau B is het economisch optimale niveau – het benodigde onderhoud wordt, sober maar doelmatig, precies op het juiste moment uitgevoerd en er vindt geen kapitaalvernietiging plaats. Helaas zijn bij de bepaling van het kwaliteitsniveau de daaruit voortvloeiende financiële consequenties niet afdoende in de begroting verwerkt. Bezuinigingen hebben een streep getrokken door de uitvoering. Daardoor is het onderhoudsprogramma deels niet gerealiseerd, en zijn andere onderdelen ernstig vertraagd. Het gevolg is dat de algemene kwaliteit van het Oegstgeester wegennetwerk een dalende lijn vertoont, en inmiddels uit inspecties is vastgesteld op niveau 'Laag' wat betekent dat er veel locaties zijn op kwaliteitsniveau C. Lange voort - Versleten asfalt en gaten in het asfalt bij de drempels

Indien we de huidige werkwijze voorzetten, dan heeft dat vergaande effecten voor de toekomst. Zelfs binnen 10 jaar vanaf nu zijn de gevolgen allesbehalve mals. Geschat wordt dat dan 40% tot wel de helft van het gehele areaal voor reconstructie in aanmerking komt. Een bijkomstigheid is dat als geluidsreducerend asfalt niet tijdig wordt hersteld, dat niet alleen grotere (vervangings)kosten met zich meebrengt, maar dat ook de doelstellingen van het Actieplan Omgevingslawaai niet gehaald worden.

3

Conclusie is dat om kwaliteitsniveau Basis te halen en te houden er meer in het onderhoud van het wegenareaal geïnvesteerd moet worden. De lifecyclekosten voor het onderhouden van het wegenareaal zijn voor: klein onderhoud €116.000, - groot onderhoud €1.228.500 - vervanging €1.487.000. In deze bedragen zijn ook de omvormingen van de verharding vanuit de nota’s Mobiliteit en Omgevingslawaai meegerekend, waaronder: traditioneel naar geluidsreducerend asfalt, fietspaden van elementen naar beton, toegankelijkheid openbare ruimte. Tevens is voor het omvormen van de verharding van parkeerplaatsen, door het toepassen van waterdoorlatende stenen, geanticipeerd op klimaatadaptie. De berekening gaat uit van het vervangen van de weg bij het bereiken van de verwachte levensduur. De gepresenteerde kosten zijn representatief voor de jaarlijkse opgave. Gezien de opgelopen achterstand verschillen die nu nog, maar voor de langere termijn is dit een realistische indicator. Flinke gaten en scheuren in asfalt

Voor de korte termijn zijn er al concrete plannen met een inhaalslag voor Groot Onderhoud en Vervanging, voor de lange termijn dienen de lifecycle beheerkosten als richtlijn om de gekozen ambities te realiseren. Naast onderstaand programma, waarin een onderverdeling is gemaakt in Klein Onderhoud, Al gedefinieerde projecten, Groot Onderhoud en Vervanging, wordt verwezen naar de Diversen Groot Onderhoud, dit betreft kleinschaliger en meer plaatselijk onderhoud. De definitieve planning van de onderhoudsprogrammering volgt uit de integrale programmering, hierdoor kunnen de aangegeven jaartallen bijgesteld worden. Bij een aantal onderdelen is al rekening gehouden met integrale projecten die leidend zijn voor de planning. Dit kosten voor het dit uitvoeringscenario bedragen: Maatregel / Planjaar Klein Onderhoud Groot onderhoud Vervangen Totaal

€ € € €

2022 121.700 € 2.029.000 € 1.210.000 € 3.360.700 €

2023 121.700 € 1.712.000 € 1.880.000 € 3.713.700 €

2024 2025 2026 121.700 € 121.700 € 121.700 € 1.872.000 € 1.230.000 € 1.230.000 € 4.080.000 € 460.000 € 1.040.000 € 6.073.700 € 1.811.700 € 2.391.700 €

2027 121.700 1.230.000 1.490.000 2.841.700

In de berekening is, zoals hierboven aangegeven, rekening gehouden met de gewenste omvormingen van de verharding vanuit de andere beleidsvelden, de minimaal benodigde onderhoudsmaatregelen voor het geluidreducerend asfalt, de toegankelijkheid van de openbare ruimte en het cyclisch vervangingsprogramma van het areaal bij het bereiken van het einde van de levensduur. Voor het volgen van de langere onderhoudscycli (30 jaar) wordt onderhoud meer straat- en buurtgericht uitgevoerd. Een woonstraat wordt dan, behoudens het klein, regulier onderhoud dat tussentijds plaats moet vinden, in één keer herstraat en niet langer in diverse stukken over meer jaren uitgesmeerd. De gewenste kwaliteit kan zo in een enkele werkgang

4

worden gerealiseerd, wat bijdraagt een betere beleving door de omwonenden en een beperking van de maatschappelijke overlast. Om de concrete plannen met een inhaalslag voor Groot Onderhoud en Vervanging waar te maken moet over de periode tot en met 2025 het huidige totaal budget van afgerond €1.150.000 naar circa €3.000.000 verhoogd worden. Dit kan nu als een plafondbedrag gezien worden vanuit de beheerdiscipline Wegen, na de integrale meerjarenprogrammering wordt dit bijgesteld. Als de gemeente er niet voor kiest de benodigde middelen beschikbaar te stellen, komen wij onze eigen vastgestelde beleidskaders niet na. Ook gaan de onderhoudskosten exponentieel stijgen. Mochten de middelen voor 2022 en 2023 niet beschikbaar worden gesteld, dan betekent dit niet dat deze bedragen ‘gewoon’ doorschuiven naar latere jaren. De situatie verergert en wat nu in 2022 twee miljoen kost (groot onderhoud), zal dan in 2024 opeens 2,5 miljoen kunnen kosten. Dit is nog los van de aangegeven kosten voor 2024, omdat de situatie ter plekke ernstig verslechterd is en nog ingrijpender moet worden aangepakt. Warmonderweg Versleten asfalt met gaten en scheuren

Ook bestaat er een zeker risico dat de lokale economie schade oploopt. De beeldkwaliteit – de uitstraling van de buitenruimte neemt af, een gebied wordt minder interessant voor winkels, andere bedrijven en bewoners. Dit betreft slechts het financiële risico. Het maatschappelijke risico is helemaal onwenselijk. Ongelukken als gevolg van slecht wegdek, toename geluidshinder, meer en hardnekkige verkeersbeperkingen en minder gebruik van de openbare ruimte door senioren of mensen met een visuele of fysieke beperking is vele malen ingrijpender. Daarnaast komen de kosten als een boemerang terug. Inwoners zullen meer en vaker klachten/meldingen indienen over onderhoud, waardoor we misschien het symptoom bestrijden door die ene tegel recht te leggen, maar niet het onderliggende probleem aanpakken. Dat maakt het een kostbare variant op water naar de zee dragen. In dit kader kan het betekenen dat we wegen voor bepaald (zwaar) verkeer moeten sluiten, wat leidt tot een intensiever gebruik op andere locaties en wat weer leidt tot een vervroegde noodzaak tot onderhoud.

5

HUIDIGE SITUATIE De openbare ruimte vertegenwoordigt een grote maatschappelijke en financiële waarde. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Het wegennet vormt een essentieel onderdeel van de openbare ruimte, omdat het die ontsluit voor bewoners, bezoekers en bedrijven. De rapportage wegbeheer biedt het kader voor wegbeheer en verschaft inzicht in areaal, kwaliteit en de onderhoudsopgave op korte, middellange en lange termijn, en uiteraard ook wat de noodzakelijke en geplande maatregelen zijn en de financiële consequenties. Op dit moment heeft de gemeente Oegstgeest ruim 1,15 miljoen m² wegverharding in beheer. Dat areaal (bestaande uit asfalt, beton, verhardingen en klinkers en tegels) vertegenwoordigt een waarde van circa €42.000.000. Voor de registratie van het areaal maakt de gemeente Oegstgeest gebruik van het beheersysteem GBI van Antea Group. Hierin zijn onder meer de gegevens van de wegen tot op wegvakonderdeelniveau administratief en grafisch opgeslagen. Zie bijlage 3 voor de verdeling van het areaal in de verschillende types. De gemeente beheert ook wegen met de verhardingstypen 'overig' (halfverhard en onverhard). Vaak betreft dit paden. Vanwege de geringe omvang en het gebrek aan landelijke beheervoorschriften maken deze geen onderdeel uit van de procesonderdelen inspecteren en plannen.

In het kader van de aanpak van geluidsoverlast brengt de gemeente Oegstgeest geluidreducerend asfalt aan op aangewezen wegen. Inmiddels is circa 21.000 m² asfaltweg voorzien van geluidreducerend asfalt. Bij de laatste inspectie in juli en augustus 2019 zijn de wegverhardingen geïnspecteerd. Deze en voorgaande inspecties zijn uitgevoerd met de methode van globale visuele inspectie conform de voorschriften van CROW. Met deze gegevens en op basis van een nadere schouw eind 2020 kan voor de gemeente Oegstgeest een kwaliteitsontwikkeling over de afgelopen jaren worden weergegeven. Inspecties vonden plaats in 2004, 2005, 2009, 2012, 2015, 2017 en 2019. Voor een toelichting op de kwaliteitsontwikkeling zie bijlage 2. Met een kwaliteitscijfer 5,2 ligt de gemiddelde kwaliteit van de wegen in Oegstgeest op het niveau Laag (kwaliteitsniveau C). Ten opzichte van 2015 is de kwaliteit verder gedaald. De boosdoener is de achteruitlopende kwaliteit in de asfaltverhardingen, die met het cijfer 4,6 lager scoren dan de elementenverharding met een score van 5,6. Het kwaliteitsniveau voldoet al jaren niet aan het in 2015 vastgesteld kwaliteitsniveau Basis. Er is echter geen sprake van een negatieve trend, want het afgelopen decennium ligt de kwaliteit relatief constant op het niveau Laag.

Bij de bepaling van het kwaliteitsniveau werden de daaraan voortvloeiende financiële consequenties niet afdoende in de begroting verwerkt. Daardoor is het onderhoudsprogramma deels niet gerealiseerd, en zijn andere onderdelen ernstig vertraagd. De afgelopen periode vond minimale inzet plaats om kapitaalvernietiging te voorkomen. In 2020 en voorgaande jaren is voornamelijk klein onderhoud uitgevoerd.

6

7

WETTELIJKE & GEMEENTELIJKE KADERS Het beheer van de wegen wordt deels bepaald wetten en regels opgelegd door hogere overheden, deels door de gemeente zelf geformuleerd beleid. Het wettelijk kader betreft een aanzienlijke hoeveelheid landelijke en Europese wetten, zoals het Burgerlijk wetboek, wetgeving op het gebied van verkeer, natuur, water, bedrijfsvoering, etc. Het spreekt voor zich dat deze wetgeving gehandhaafd móet worden. Relevante wetten voor wegen zijn onder andere de Wet Milieubeheer (in verband met vrijkomende materialen), de Wet Geluidhinder (WGh) en de Code Milieu verantwoord Wegbeheer. Die laatste bevat richtlijnen voor het vaststellen en verwijderen van teerhoudende lagen in asfaltverhardingen. Wegenwet De wegenwet beschrijft onder meer wanneer een weg geacht wordt openbaar te zijn en stelt dat wegen in een goede staat dienen te verkeren. De gemeente heeft als beheerder van de openbare ruimte de plicht deze veilig en duurzaam in stand te houden: de zorgplicht. Als wegbeheerder kan de gemeente risicoaansprakelijk zijn voor gebreken aan wegen (artikel 6:174 lid 2 BW jo. artikel 16 Wegenwet). Indien de weg slechter is onderhouden dan verondersteld zou mogen worden, is de gemeente aansprakelijk vanwege de verplicht de staat op niveau te houden en bekende gevaarlijke situaties op te lossen.

Gebrek aan financiële middelen is geen legitiem middel om onderhoud achterwege te laten. Besluit Begrotingen en Verantwoording (BBV) Om het toezicht op gemeenten doelmatig te kunnen uitvoeren, is een reglement opgesteld om begrotingen en dergelijke uniform op te stellen: het Besluit Begrotingen en Verantwoording (BBV). Hierin zijn ook definities beschreven rond het begroten en onderverdelen van onderhoud aan kapitaalgoederen. Vanuit het BBV wordt de volgende indeling gemaakt: 1. Onderhoud, zowel klein (dagelijks onderhoud) als groot onderhoud (lang cyclisch onderhoud): lasten voor de instandhouding die in de jaarrekening (exploitatierekening) worden opgenomen; 2. Investeringen, waaronder ook integrale vervangingen: deze worden geactiveerd en in de balans opgenomen. De kapitaallasten lopen via de exploitatierekening. Gemeentelijk kader Beheerplan Wegen 2015 In 2015 stelde de raad beleid betreffende de kwaliteit openbare ruimte vast met het besluit wegen te onderhouden op het (CROW) kwaliteitsniveau B (basis). Deze keuze is vastgelegd in raadsbesluit Z-15-07-07106; d.d. 19-08-2015 / CB-15-1209. Programmabegroting In 2020 heeft de gemeenteraad de programmabegroting vastgesteld. In dit gemeentelijke "huishoudboekje" wordt de verwachte inkomsten en beschikbare uitgaven gebrek genoteerd. Van de totale uitgaven (€62,5 miljoen) gaat circa €6 á €7 miljoen naar de openbare ruimte.

Hiervan is nu circa een miljoen euro bestemd voor Wegen. Financieel gezien vormt dit een groot aandeel van de totale begroting. Belangrijke speerpunten voor de gemeente zijn onder andere de aanpak van mobiliteitsproblemen, de leefbaarheid van de gemeente en duurzaamheid.

8

Vanuit het programma Verkeer heeft de gemeente opgenomen om asfalt in woonstraten om te vormen naar elementenverharding. In dit beheerplan is met het omvormen van de verharding bij het vervangen rekening gehouden. De toekomst is nu duurzaam Oegstgeest & Uitvoeringsprogramma impuls duurzaam Oegstgeest Het ambitiedocument ‘De toekomst is nu; duurzaam Oegstgeest’ bevat het duurzaamheidsbeleid van de gemeente en gaat in op ontwikkelingen als klimaatverandering, energietransitie en circulaire economie. Voor circulariteit streeft Oegstgeest een economie na, waarbij beschikbare grondstoffen zo lang mogelijk in de keten blijven en reststromen zo hoogwaardig mogelijk worden hergebruikt. Hiervoor heeft ze in het uitvoeringsprogramma een aantal maatregelen opgenomen, waarbij duurzaam inkopen bij alle aanbestedingen wordt toegepast en minimaal 10% van de inkoop bij aanbestedingen circulair is. Mobiliteitsplan Oegstgeest 2017-2027 Het mobiliteitsplan beschrijft de kaders, uitgangspunten, visie en uitvoeringsprogramma op het gebied van mobiliteit. Hierbij wordt onderscheidt gemaakt met drie verschillende thema’s: verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. In het plan wordt onder andere het gebruik van de fiets en de duurzame vervoerwijzen gestimuleerd.

Een belangrijk uitgangspunt voor beheer van de openbare ruimte is het zoveel mogelijk benutten van synergievoordelen met andere werkzaamheden door het afstemmen van planningen waaronder wegen en riolering. Voor het stimuleren van fietsgebruik zijn snelle, betrouwbare routes belangrijk. Bij doorgaande fietspaden met elementenverharding kunnen optredende schades een veiligheidsrisico vormen. Het gaat hierbij vooral om losliggende tegels als gevolg van wortelopdruk en verdroging van de ondergrond door klimaatverandering. Oegstgeest heeft een aantal van dit soort fietspaden waar bovengemiddeld vaak schade optreedt. Bij doorgaande fietspaden die nu (nog) van elementenverharding zijn voorzien, overweegt de gemeente omvormen naar beton. Binnen redelijke kosten zal het niet mogelijk zijn om deze omvorming overal door te voeren vanwege de kabels en leidingen van de verschillende kabel- en leidingenbedrijven. Om ervaring op te doen is voor een pilot gekozen. De resultaten van die pilot vormen de basis voor de transformatie van aangewezen fietspaden naar paden met een verharding van beton. Hiermee voorziet de gemeente in een toekomstbestendige oplossing voor dit probleem, naast de vereiste veiligheid en het nodige rijcomfort. Wanneer de uitvoering samenvalt met einde levensduur van de constructie zijn ze kostenneutraal. Haarlemmerstraatweg Fietspad nabij de Wit transport

Parkeernota 2021 Oegstgeest (niet vastgesteld) De parkeernota beschrijft de beleidskaders en visie op parkeren, afgestemd op de omgevingswet 2021. De nota zorgt voor afstemming tussen vraag en aanbod op parkeergebied, zonder dat dit ten koste gaat van de leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare buitenruimte. Een

9

belangrijk uitgangspunt voor beheer van de openbare ruimte is het zoveel mogelijk benutten van synergievoordelen met andere werkzaamheden door het afstemmen van planningen van wegen. Met oog op de klimaatadaptatie is voor parkeren het omvormen naar een waterdoorlatende verharding in deze nota opgenomen. Bij vervangen van de verharding wordt bepaald of het verhard oppervlak van de parkeervakken kan worden gereduceerd of dat de waterdoorlatendheid kan worden vergroot. Dit komt ten gunste van het groen en klimaatbestendigheid. De kosten die hieruit voortvloeien worden gedekt uit de vervangingskosten in dit beheerplan en zijn kostenneutraal bij uitvoering aan het einde van de levensduur van de constructie. Actieplan omgevingslawaai Oegstgeest (2018-2023) Dit actieplan beschrijft de maatregelen die worden genomen tegen de meest overlast gevende geluidsbronnen. Een daarvan is wegen. Hierbij wordt voorgesteld om stille wegdekken toe te passen en het zoveel mogelijk vermijden van klinkers op wegen waar 50 km/h wordt gereden. Bij geluidreducerend asfalt zijn niet alleen de technische eisen (die sturen op veiligheid, duurzaamheid, aanzien en comfort) van belang, maar ook de eigenschappen die bijdragen aan het verminderen van lawaai voor de omgeving. De gemeente Oegstgeest vervangt de toplaag van geluidreducerend asfalt bij het verstrijken van de theoretische levensduur.

Voor het tot nu toe toegepast type SMA-5 is dat maximaal 10 jaar. Dit maakt onderhoud van geluidreducerend asfalt duurder dan onderhoud van regulier asfalt. Om het actieplan geluid verder door te zetten, brengt de gemeente de komende jaren bij nog een aantal wegvakken bij vervanging geluidreducerend asfalt aan. Met de extra kosten voor onderhoud en vervangen is in dit beheerplan rekening gehouden. Materialenlijst en kwaliteitseisen De materiaallijst van 19 november 2019 en de kwaliteitseisen Werken in de openbare ruimte gemeente Oegstgeest d.d. 2 augustus 2019 worden als uitgangspunten gehanteerd bij de werkvoorbereiding en bestekken. Omgevingsvisie 2021 Staat in het teken van het opstellen van de omgevingsvisie: een strategische visie tot 2030 voor de gehele fysieke leefomgeving. Thema’s zijn ondermeer verkeer en vervoer en de samenhang tussen andere thema’s. Samenspraak en participatie is daarbij een belangrijk onderdeel. Bewoners voelen zich steeds meer betrokken bij de openbare ruimte en dragen graag hun steentje bij. De visie is dan ook een uitkomst van onderzoek en gesprekken met inwoners en organisaties. De gemeenteraad besluit eind 2021 over deze visie. Klimaatadaptatie, energietransitie en warmteplan Met extreme weersomstandigheden, toenemende hitte en hevige buien worden waterveiligheid en hittestress in Nederlandse steden en dorpen steeds belangrijker als thema.

Vergroenen van de bebouwde omgeving zit daardoor in de lift, evenals water bovengronds afvoeren. Bomen, planten en water zijn niet alleen sfeerverhogend, maar zorgen ook voor verkoeling van de bebouwde omgeving. Daarnaast staan o.a. gemeenten voor de opgave om nieuwe, hernieuwbare energie op te wekken. Het gebruik van fossiele brandstoffen moet worden verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Er zijn verschillende energieregio’s -veelal bestaand uit gemeenten- om mede invulling te geven aan de energietransitie. Ook wordt gewerkt aan een warmteplan, waarin gebouwen beter geïsoleerd worden en een warmtebron als energievoorziening wordt toegepast. In dat plan staat onder andere wanneer welke wijk wordt opgepakt.

10

De vergroening en de energietransitie hebben invloed op de inrichting van de openbare buitenruimte, zowel bovengronds als ook ondergronds. Door de energietransitie en andere aspecten (beheer van de huidige voorzieningen, uitbreiding met glasvezelnet) wordt de ondergrondse infrastructuur, de kabels en leidingen van de verschillende bedrijven, veranderd. Dit heeft invloed op het beheer en onderhoud van wegen. Het is van belang om de planningen van de diverse disciplines op elkaar af te stemmen. Dit vraagt voor de planning meer afstemming met alle betrokken partijen, de horizon van planning wordt langer. Hiermee worden de wegen zo min mogelijk opengebroken en levert dit een bijdrage aan de efficiëntie en synergievoordelen. Innovaties De techniek staat niet stil. Voor gemeenten is het van belang mee te bewegen in de vernieuwing en innovatie. Er zijn talrijke vernieuwingen om slimmer en efficiënter het beheer van de openbare ruimte uit te voeren. De algemene trend is dat de grote gemeenten het voortouw nemen om deze vernieuwingen in te voeren waarna kleine gemeenten volgen. De gemeente Oegstgeest volgt de informatie vanuit de kenniscentra (CROW en Vereniging Stadswerk) en de ervaringen vanuit de regiogemeenten. De gemeente Oegstgeest staat continu open voor innovaties.

De ontwikkelingen volgen elkaar snel op, de complexiteit van het geheel speelt hierbij ook een rol, vanwege de verschillende wensen en/of eisen vanuit andere beheer/beleidsvelden (groen, riool, klimaatadaptatie, mobiliteit, duurzaamheid), en van medegebruikers van de openbare buitenruimte (bijvoorbeeld de verschillende bedrijven met hun ondergrondse voorzieningen en de energietransitie). Boomwortelschade Als bomen onvoldoende ondergrondse groeiruimte hebben, treedt er door het grondwaterniveau wortelopdruk op. Bomen kunnen dan hun voedingsstoffen niet diep in de grond vinden maar gaan horizontaal zoeken. Onder de verharding kunnen de wortels dan voor problemen zorgen. Door bestratingsopdruk ontstaan ongelijkheden die mogelijk leiden tot struikel- en valgevaar. Afhankelijk van de ernst en het mogelijk risico worden maatregelen getroffen om het probleem te verhelpen. De gemeente Oegstgeest ervaart de boomwortelschade op een aantal locatie in het wegennet met regelmatig terugkerende overlast. Toegankelijkheid De Nederlandse bevolking vergrijst, huishoudens worden kleiner en mensen wonen langer zelfstandig. De behoefte aan ‘wonen zonder zorgen’ in een levendige omgeving met voorzieningen onder handbereik neemt toe. Dit vraagt aandacht in de bestaande woonomgeving wat betreft voorzieningen, sociale cohesie (eenzaamheid) en toegankelijkheid.

Daarmee is het evident dat ook de toegankelijkheid in de openbare buitenruimte voor ouderen en mensen met een beperking geborgd dient te worden.

11

VISIE EN AANPAK Het niveau van onderhoud van wegen geschiedt onverminderd op (CROW) kwaliteitsniveau B (basis). Om inzicht te hebben en houden in (de staat van) het areaal registreren we de wegen en relevante kenmerken in het GBI-beheersysteem. Hierbij maakt de gemeente aansluiting op de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). De gemeente werkt het bestand doorlopend bij om een actueel, betrouwbaar en compleet bestand te behouden. Komende periode onderzoekt de gemeente welke informatie benodigd is of een eventuele wijziging van de registratiemethodiek benodigd is. Om de kwaliteit te monitoren en de maatregelopgaven bij te stellen, voert de gemeente iedere twee jaar een weginspectie uit volgens de ‘Globale visuele inspectie’methode van CROW toe. De resultaten worden in het beheersysteem geregistreerd. De eerstvolgende inspectie is gepland in 2022. Planning Door het één keer per twee jaar uitvoeren van een weginspectie verkrijgt de gemeente inzicht in de actuele toestand van het areaal. De gemeente gebruikt dit inzicht om bestaande planningen voor groot onderhoud en vervangen voor een termijn van 4 á 7 jaar grootschalig bij te stellen en aan te vullen. Hierbij maakt de gemeente gebruik van planningsinstrumenten van CROW, zoals basisplanning en maatregeltoets.

Hiernaast werkt de gemeente de planopgave voor groot onderhoud en vervangen op continue basis en met voortschrijdend inzicht bij. Periodiek stemt de wegbeheerder de planning af met andere beheerdisciplines, zoals riolering en groen, kabel- en leidingbedrijven en met ruimtelijke ontwikkelingen, zoals herontwikkeling, verkeerskundige aanpassingen, klimaatadaptatie en energietransitie. Voor de uitvoer is ook met de 'buren' regie en afstemming vereist: van omliggende gemeenten, RWS en de Provincie. De gemeente streeft ernaar om grote opgaven zoveel als mogelijk onder te brengen in locatiegerichte projecten. Bij voorkeur hebben deze projecten een multidisciplinair karakter, zodat verschillende opgaven in één werk worden gerealiseerd. Klein onderhoud Klein onderhoud is incidenteel onderhoud dat de gemeente uitvoert om de wegen heel en veilig te houden. Klein onderhoud kan in een kort tijdsbestek worden uitgevoerd. In de regel voert de gemeente klein onderhoud uit na meldingen of signalen van de eigen dienst. Groot onderhoud De gemeente voert groot onderhoud uit met het doel wegen structureel te verbeteren om de beoogde levensduur te behalen. Hierbij volgt de gemeente een meerjarig programma om de wegen op lange termijn in goede staat te behouden.

Vervangen Wanneer wegen het einde van de levensduur naderen, volstaan onderhoudsmaatregelen niet meer om de gewenste kwaliteit te behouden. De gemeente vervangt wegen wanneer deze einde levensduur bereiken. Vervangingsopgaven worden zoveel als mogelijk gebiedsgewijs en integraal gepland. Hierbij stemt de gemeente af met andere disciplines en ruimtelijke ontwikkelingen. Voor de eerstkomende jaren maakt en actualiseert de gemeente Oegstgeest een

12

projectenplanning. Hiernaast houdt de gemeente globaal inzicht in de opgave op de lange termijn. Geluidreducerend asfalt Bij geluidreducerend asfalt zijn niet alleen de technische eisen (die sturen op veiligheid, duurzaamheid, aanzien en comfort) van belang, maar ook de eigenschappen die bijdragen aan het verminderen van lawaai voor de omgeving. In het kader van het actieplan brengt de gemeente bij nog een aantal wegvakken komende jaren geluidreducerend asfalt aan. Deze wegen zijn: • • • • •

Rijnzichtweg-west (gedeelte A44-Oude Rijnsburgerweg); Rijnzichtweg-oost (gedeelte Willibrord rotonde-A44); Rhijngeesterstraatweg-noord (gedeelte Willibrord rotonde-Dorpsstraat); Geversstraat (gedeelte Willibrord rotonde-De Kempenaerstraat); President Kennedylaan.

Fietspaden van elementen omvormen naar beton Bij doorgaande fietspaden die nu (nog) van elementenverharding zijn voorzien, overweegt de gemeente omvormen naar beton. De gemeente stelt een plan op voor het vervangen van de aangewezen fietspaden door paden met een verharding van beton. Hiermee voorziet de gemeente in een toekomstbestendige oplossing voor dit probleem en de nodige veiligheid en het nodige rijcomfort. Dit uitgangspunt is conform het mobiliteitsplan. Structurele aanpak boomwortelschade Het herstellen van schades aan wegen die worden veroorzaakt door boomwortels voert de gemeente in de regel uit onder de noemer van klein onderhoud. Bij een aantal voeten fietspaden vormen boomwortelschades een hardnekkig en regelmatig terugkerend probleem. Dit leidt tot onaanvaardbare kwaliteit en structureel hoge onderhoudskosten op de lange termijn. Om boomwortelschades structureel en toekomstbestendig aan te pakken, past de gemeente waar mogelijk effectievere maatregelen toe dan (klein) onderhoud van de verharding. Het omvormen van de fietspaden (van elementen naar beton) draagt hierin al bij. Aanvullende methoden die de gemeente hierbij overweegt voor de voeten fietspaden zijn, onder andere: • • • •

Meer ruimte voor de wortels maken door grotere plantgaten (bomenzand) Verharding wordt beschermd door wortelschermen toe te passen Bij nieuw te planten bomen meer naar de omgeving kijken Rekening houden met het kiezen van de juiste boomsoort

Duurzame constructieopbouw Wegen, waarbij de constructieopbouw niet meer voldoet aan eisen van deze tijd en ongeschikt is voor de huidige of verwachte verkeersintensiteit en -belasting, vervangt de gemeente tijdig door toekomstbestendige verhardingen met voldoende draagkracht. Als bij dergelijke wegen de behoefte aan groot onderhoud zich aandient, maakt de gemeente een afweging tussen het uitvoeren van onderhoud en het vervangen van de weg. Hierbij let de gemeente op de levensduurverwachting van de maatregelen die zij neemt. Om te voorkomen dat vroegtijdig herstel een terugkomend probleem blijft, kiest de gemeente vaker dan gebruikelijk voor vervangen.

13

Omvormen woonstraten asfalt Het omvormen van rijbanen van asfalt in woongebieden met 30 km-zone naar elementenverharding voert de gemeente uit als de asfaltverhardingen het einde van de levensduur bereiken. Omvormen verharding parkeerplaatsen naar waterdoorlatende verharding Bij herbestrating zetten we in op de reductie van het verhard oppervlak of vergroting van de waterdoorlatendheid, dit ten gunste van groen en klimaatbestendigheid.

14

PLANNING EN FINANCIEN In tabel 1 is het actuele overzicht van al gedefinieerde en lopende en komende projecten in Oegstgeest getoond. Bij deze projecten worden wegen gereconstrueerd of vervangen. Naast de projecten genoemd in tabel 1 voert de gemeente ook rioleringsprojecten uit, waarbij de gemeente ook wegen vernieuwt of herstelt. Tabel 1: Planning gedefinieerde en lopende projecten Oegstgeest – april 2021 Maatregel vervangen Geverstraat (inclusief oversteekplaatsen) en Leidse Straatweg (deel) Oranjepark fase 8+9 Rijnzichtweg en Rijnsburgerweg

Planjaar 2022 2021 2024

In tabel 2 is het actuele overzicht van al geplande vervangingsprojecten in Oegstgeest getoond. Bij deze projecten worden wegen gereconstrueerd of vervangen. De Willibrordrotonde zal naast vervanging ook aangepast worden. Naast de kosten voor vervanging is financieel, huidig raambedrag €1.000.000 rekening gehouden een aanpassing. Maatregel vervangen Planjaar Almondeweg + Haarlemmerstraatweg (deel) * 2024 Anna Blamanhof 2026 Dorpsstraat Herinrichting * 2024 Dorpsstraat + Rhijngeesterstraatweg + Willibrordrotonde + Rijnzichtweg (tot aan A44) * 2024 Haarlemmertrekvaart + Inrichting Kwaakweg (deel) 2023 President Kennedylaan (deel Dorpsstraat - Irislaan, inclusief Kruispunt) * 2022 + 2026 President Kennedylaan (deel langs Oudenhof 2) * 2023 Deel langs Oudenhof 2 Deel tussen Dorpsstraat en Irislaan (geluidsreducerend asfalt aanbrengen)

Haarlemmerstraatweg nabij groene kerk

Oudenhof * Fase 1 2022 Adriaan van Ostadelaan Versleten asfalt met scheuren en Frans Halslaan gaten Hazenboslaan (alleen regenwater en relinen) Jacob van Ruydaellaan Tabel 2 Planning vervangingsprojecten Pieter Molijnlaan Rembrandt van Rijnlaan (deel Fase 2 2023 Floris Versterlaan Oegstgeest – april 2021 Hofbrouckerlaan (deel) Menso Kamerlingh Onneslaan Fase 3 2025 Carel Fabritiuslaan Govert Flincklaan Hofbrouckerlaan (deel) > nog uitsplitsing vanuit fase 2 Jan Steenlaan Jan Vermeerlaan Nicolaas Maeslaan Pieter de Hooghlaan Rembrandt van Rijnlaan (deel) > nog uitsplitsing vanuit fase 1 Fase 4 2026 Matthenesselaan Paedtslaan Van Brouchovenlaan 15 Van Leyden Gaellaan Poelsteeg 2026 Bijzondere aanpak 2022 - 2027

In tabel 3 is het actuele overzicht van lopende en komende grootonderhoud projecten in Oegstgeest getoond. Bij deze projecten worden wegen volledig onderhouden. Naast de projecten genoemd in de tabel voert de gemeente ook gedeeltelijk grootonderhoud uit, waarbij de gemeente op basis van kwaliteit ook wegdelen herstelt. Tabel 3: Planning groot onderhoud projecten Oegstgeest – april 2021 Maatregel Groot onderhoud Anna van Burenlaan Boonstraat Charlotte de Bourbonlaan Frederik Hendriklaan Haaswijk West Fase 1 Fase 2 Fase 3 Laan van Arenstein Lange Voort Louise de Colignylaan Marelaan Poelruiterpad Thorbeckehof Warmonderweg Willinklaan Diversen Groot Onderhoud (klein schaliger) - Wegmarkering - Bijzondere aanpak

Planjaar 2023 2022 2023 2022 2023 2024 2025 2022 2023 2023 2022 2023 2023 2022 2023 2022 - 2027

In bijlage 3 is een overzichtskaart toegevoegd met al de geplande projecten uit de tabellen 1 tot en met 3 over de periode tot en met 2027. De budgetten zijn bepaald op basis van de begroting 2021 en nacalculatie. Voor klein onderhoud (verzorgend onderhoud) bedraagt het budget €121.700 per jaar. Voor groot onderhoud (rationeel wegbeheer) bedraagt het budget €360.000 en wordt er jaarlijks €406.300 gedoteerd aan de voorziening groot onderhoud verhardingen. Dit laatste bedrag kan gezien worden als jaarlijks beschikbaar en kan aan de voorziening onttrokken worden. Voor de vervangings- of investeringsprojecten vraagt Oegstgeest per project een investeringskrediet aan. Voor het vernieuwen van de verharding bij het uitvoeren van rioolwerk is jaarlijks een budget van €260.000 beschikbaar.

16

Bij het doorrekenen van de kosten is geen rekening gehouden met inflatie- en prijsindexen. Door de prijzen van de beheersmaatregelen te actualiseren wordt dit jaarlijks aangepast. Opgave lange termijn lifecylekosten In tabel 4 zijn de lifecycle kosten voor beheer gepresenteerd, inclusief de bijzondere opgaven zoals benoemd onder Visie en Aanpak.

klein onderhoud groot onderhoud vervangen

€ € €

benodigd [€] 116.000 1.228.500 1.487.000

Totaal

€

2.831.500

Tabel 4: Jaargemiddelde kosten lange termijn inclusief bijzondere opgaven (lifecycle kosten)

De gemiddelde jaarlijkse kosten op de lange termijn zijn berekend met behulp van kengetallen en basale areaalgegevens van de gemeente Oegstgeest en zijn representatief voor de kwaliteitsambitie van de gemeente (kwaliteitsniveau B). De berekening gaat uit van het vervangen van de weg, bij het bereiken van de verwachte levensduur. Het uitvoeren van rioleringsprojecten en het daarbij behorende herstel van de bovengrondse verharding, komt ten goede aan de kwaliteit van de wegen en ontlast de autonome opgaven van het wegbeheer. Normaliter vindt riool- (en weg-) vervanging plaats aan het einde van de levensduur. Het jaarlijkse budget van €260.000 voor het herstel van wegen na uitvoering van rioolwerk kan dan ook als bijdrage worden gezien aan de beschikbare middelen voor vervangen en kan daarom in mindering gebracht op de autonome opgave.

Uitvoeringsscenario 2022-2027 Klein onderhoud Het huidige budget klein onderhoud is met €121.700 iets hoger dan het in theorie berekende budget op basis van de lifecycle kosten. Dit hogere budget blijven we gezien de boomwortelproblematiek hanteren. Lokale schades worden dan hersteld. Groot onderhoud en vervanging Het groot onderhoud en vervanging, inclusief de bijzondere opgave, zijn veel omvattender dan het huidige beschikbare budget of de jaarlijkse lifecyclekosten. In tabel 5 zijn de kosten van het uitvoeringsscenario weergegeven per planjaar en type maatregel. Om de concrete plannen met een inhaalslag voor Groot Onderhoud en Vervanging waar te maken moet over de periode tot en met 2025 het huidige totaal budget van afgerond €1.150.000 naar circa €3.000.000 verhoogd worden.

17

Tabel 5 Kosten in euro’s uitvoeringsscenario 2021-2027 Maatregel / Planjaar Klein Onderhoud Groot onderhoud Vervangen Totaal

€ € € €

2022 121.700 € 2.029.000 € 1.210.000 € 3.360.700 €

2023 121.700 € 1.712.000 € 1.880.000 € 3.713.700 €

2024 2025 2026 121.700 € 121.700 € 121.700 € 1.872.000 € 1.230.000 € 1.230.000 € 4.080.000 € 460.000 € 1.040.000 € 6.073.700 € 1.811.700 € 2.391.700 €

2027 121.700 1.230.000 1.490.000 2.841.700

Zoals geschetst is het huidige onderhoudsniveau inmiddels afgegleden naar Laag (Niveau C). We hebben het punt bereikt waarop we als we de situatie nú niet op orde brengen, de kosten voor vervanging tot dramatische hoogten zullen stijgen. Dit is niet het moment om 'penny wise pound foolish' te opereren. De gevraagde gelden zijn nodig om het zelf voorgeschreven beleid tot uitvoer te brengen en de achterstanden weg te werken.

18

BIJLAGE 1: Verdeling areaal naar verhardingstype Onderstaand figuur geeft de verdeling van het areaal naar verhardingstype weer. In de toegepaste verhardingsmaterialen onderscheiden we elementenverhardingen (klinkers, tegels), asfaltverhardingen en beton.

Figuur: Areaalverdeling naar verhardingstype Verhardingstype Asfalt Elementen Beton Halfverharding Overige Totaal

Opp. in m2 312.000 799.000 3.000 31.000 15.000 1.150.000

19

Bijlage 2 Kwaliteitsontwikkeling en schadecijfers

Figuur 1: Kwaliteitsontwikkeling wegen Oegstgeest

Figuur 2: Kwaliteitsontwikkeling wegen asfalt

Figuur 3: Kwaliteitsontwikkeling wegen elementen

20

Bij de kwaliteitsontwikkeling wordt de kwaliteit van de wegen per groep beoordeeld aan de hand van de kwaliteitsladder. De kwaliteitsladder kent een vijf-punten-schaal waarop de kwaliteit van de wegen (en de overige onderdelen van de openbare ruimte) wordt beoordeeld. De schaal is als volgt opgebouwd: • • • • •

zeer hoog; hoog; basis; laag; zeer laag.

Dezelfde kwaliteitsladder is ook gehanteerd in rapportages in voorgaande jaren. Bij de kwaliteitsontwikkeling wordt naast de huidige gemiddelde kwaliteit ook de ontwikkeling van de kwaliteit in de loop der tijd in beeld gebracht, door een vergelijk te maken met de situaties in voorgaande jaren. In bijlage 1 is door middel van beelden en toelichting omschreven wat bij een kwaliteitsniveau kan worden verwacht. Bij de kwaliteitsontwikkeling krijgen de (groepen van) verhardingen een gemiddeld rapportcijfer aan de hand van de schadecijfers. De verhardingen zijn hierbij gegroepeerd per functie en verhardingstype (asfalt of elementen). Met dit rapportcijfer behalen de groepen een kwaliteitsniveau. Schadecijfers (toelichting) Schades zijn conform de CROW-methodiek voor globale visuele inspectie geclassificeerd door middel van een cijfer van 0 (goed) tot 9 (slecht). Het schadecijfer volgt uit de combinatie van ernst en omvang van de schade. In Tabel is weergegeven hoe schadecijfers zijn opgebouwd. Tabel: Matrix schadecijfers CROW

Licht

Matig

Ernstig

Omvang

Ernst

Gering

1

4

7

Enig

2

5

8

Groot

3

6

9

21

BIJLAGE 3 Projectenkaart

22

Groenbeheerplan

2021-2025

7-6-2021 | Versie 1

Inhoudsopgave

Samenvatting ...................................................................................................................................................... 2 1

Huidige situatie ........................................................................................................................................... 5 1.1

2 2.1

Wetgeving ............................................................................................................................................ 11

2.2

Gemeentelijk beleid ............................................................................................................................. 12

2.3 3

Normen en richtlijnen ........................................................................................................................... 13 Visie en aanpak ........................................................................................................................................ 14

3.1 3.2 4

Verzorgende kwaliteit en groenwaarde ................................................................................................. 9 Wettelijke en gemeentelijke kaders.......................................................................................................... 11

Strategische aanpak ............................................................................................................................ 16 Organisatie ........................................................................................................................................... 18 Planning en financiën ............................................................................................................................... 20

Bijlage 1: Overzicht groenareaal ....................................................................................................................... 23 Bijlage 2: Groenstructuur .................................................................................................................................. 25 Bijlage 3: innovaties groenbeheer ..................................................................................................................... 26 Bijlage 4: Maatregelen beheerstrategie ............................................................................................................ 28 Bijlage 5: kansenkaart versterkingen ................................................................................................................ 33 Bijlage 6: Groenplanning ................................................................................................................................... 35

1

Samenvatting Er is in de afgelopen jaren niet voldoende in het groenbeheer geïnvesteerd om het beleid voor groen tot uitvoering te brengen. In het Ambitiedocument Oegstgeest en de onderliggende beleidsdocumenten1 wordt ingezet op een waardevolle groenstructuur in Oegstgeest; parkachtig, gevarieerd en aantrekkelijk, met inzet op klimaat, ecologische waarde en beleving. In de afgelopen jaren is het beleid onvoldoende tot uitvoering gebracht. De technische kwaliteit2 van het groen is laag, er vindt kapitaalvernietiging 3 plaats en het groen voldoet niet aan de beleidsambities en klimaatdoelstellingen. Investeringen en een nieuw onderhoudsbudget zijn nodig om renovaties en omvormingen te realiseren ten einde aan deze ambities en doelstellingen te voldoen. De hoofdgroenstructuur wordt vooral gevormd door de Oegstgeester parken. Deze parken kregen niet de noodzakelijke investeringen om de groenstructuur te verbeteren en de nodige verbindingen aan te brengen, om zo een verhoging van biodiversiteit en beleving, zoals beoogd in het beleid voor groen, te realiseren. Veel bomen staan in verharding, op plekken waar ze onvoldoende ondergrondse en bovengrondse ruimte hebben om goed te kunnen groeien en tot volle wasdom te komen. Ze veroorzaken problemen door verharding omhoog te drukken en botsen in hun groei op kabels en leidingen.

Veel bomen in verharding zijn daardoor van lage kwaliteit en zorgen voor hoge kosten qua onderhoud. Het aanplanten van bomen op deze ongeschikte plekken staat daarmee gelijk aan kapitaalvernietiging. Steeds meer bomen worden door hun leeftijd (in relatie tot de boomsoort en groeiomstandigheden) onveilig. Door inspectie weten we dat in totaal 618 bomen een conditie van onvoldoende tot zeer slecht hebben. Dit is circa 5% van het totaal aantal bomen. De gevolgen zijn na elke storm / harde wind zichtbaar: omgewaaide bomen en takken die paden en wegen versperren. Dat brengt oplopende kosten voor veiligheidscontroles en onderhoud met zich mee en een toenemend risico op aansprakelijkheid bij ongevallen. Het is nodig om bij het

Omgewaaide bomen zorgen voor onveilige situaties, zoals hier op dit schoolplein

vervangen van bomen deze alleen daar te planten waar ze voldoende ruimte hebben om tot volle wasdom uit te groeien en zodoende daadwerkelijk bij te kunnen dragen aan de doelstellingen.

1

Ambitiedocument Oegstgeest (2021), Bomenbeleid (2018), Bomenverordening (2019) en Impuls Duurzaam Oegstgeest (2018).

2

Toelichting technische kwaliteit: pagina 7.

3 Kapitaalvernietiging vindt plaats wanneer wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen die daarvoor niet de gewenste waarde leveren, of

wanneer juist niet wordt geïnvesteerd in vervanging terwijl dat door oplopende onderhoudskosten wel de economisch beste keuze is.

2

Het bestaande groen is de afgelopen periode onderhouden, maar niet vervangen of verbeterd wanneer nodig. Dat heeft geresulteerd in de huidige situatie: verouderd en vaak versleten groen. Er verschijnen steeds meer kale, lelijke plekken en onveilige situaties nemen toe. Het onderhouden van versleten groen is duurder dan de vervanging. Door de grote opgebouwde hoeveelheid verouderd groen dient zich nu een vervangingspiek aan en het is noodzakelijk om te investeren in vernieuwing. Voldoende groen en de juiste soortkeuze zorgt voor een grotere diversiteit en soortenrijkdom in flora en fauna. Op die manier biedt het groen ruimte aan bijvoorbeeld insecten en vogels. Een goede biodiversiteit geeft minder kans aan plaagdieren, zoals eikenprocessierups en (boom)ziektes. Brede ontwikkelingen, zoals klimaatadaptatie en de energietransitie, hebben uiteraard grote invloed op het huidige groenbestand en zorgt voor hogere beheerkosten. Klimaatadaptieve maatregelen en ondergrondse werkzaamheden rond bomen vereisen meer integrale afstemming met andere gemeenten, waterschappen en kabel- en leidingbedrijven. Om de waarde van groen te waarborgen, te versterken en bij te laten dragen aan de ambities en doelstellingen is de toepassing van innovatief groen noodzakelijk.

Op locaties waar geen bomen en heesterbeplantingen aangebracht kunnen worden, is verticaal groen een goede en vaak de enige optie, onder meer in versteende wijken als Buitenlust. We kijken wat er mogelijk is op het gebied van groene daken (in aansluiting op duurzaamheidsbeleid). Met ogenschijnlijk bescheiden ingrepen worden veel vastgestelde ambities gerealiseerd, zoals vergroening, waterberging, biodiversiteit en de reductie van hittestress. De achterstand op het vlak van de oevers is maar liefst 4,7 kilometer lang. Deze renovatieachterstand van circa 27% betreft beschoeiingen die niet voldoende zijn vervangen of omgevormd tot natuurvriendelijke oevers (NVO). De wettelijke zorgplicht dicteert dat we deze achterstand aanpakken. De omvorming van een aantal van de beschoeiingen naar natuurvriendelijke oevers draagt daarnaast bij aan het realiseren van de groenambities waaronder biodiversiteit, niet alleen de flora, maar ook de fauna. Het basisniveau B, waarop we moeten onderhouden, garandeert een basiskwaliteit voor goed onderhoud van het groen waarbij groenobjecten (economisch) duurzaam in stand blijven, het risico op kapitaalvernietiging laag blijft en we voldoen aan de wettelijke zorgplicht.. Het huidige budget van €1.001.000 maakt het helaas niet mogelijk om sind vorige periode toegenomen areaal (dat in de toekomst nog wat verder uitbreidt) areaal op dit niveau te beheren.

Het onderhouden van de totale groenstructuur op deze kwaliteit vereist een structureel onderhoudsbudget van €1.076.000. Het is nodig de kwaliteit van het groen te verbeteren en de achterstanden weg te werken om de kwaliteit en veiligheid van het groen te waarborgen en kapitaalvernietiging te voorkomen, conform de vastgestelde ambities en doelstellingen in beleid. Daarom is een investering nodig voor vervangingen en het versterken van het groen; in het verleden hebben deze te weinig plaatsgevonden om de noodzakelijke maatregelen te treffen. De nodige investering bedraagt €3.772.000, waarvan een deel voor het oplossen van achterstanden en een deel om de kwaliteit op peil te brengen4. Alleen door nú te investeren kunnen we onveilige situaties en kapitaalvernietiging voorkomen.

4

Zie hoofdstuk vijf voor het financieel overzicht.

3

Wanneer deze investeringen niet worden gedaan moet rekening worden gehouden dat de vervangingspiek slechts wordt uitgesteld. De vervangingsachterstand wordt verder opgestuwd, waardoor de leeftijdsopbouw van het groen verder scheefgroeit en we in de toekomst te maken krijgen met nog veel hogere investerings- en onderhoudskosten. Er ontstaan vaker onveilige situaties met mogelijke schadeclaims tot gevolg. De groenstructuur en het groen voldoet niet aan de gestelde eisen, om over de ambities maar te zwijgen.

Kosten per jaar Structureel onderhoud groenstructuur TOTAAL ONDERHOUD Structurele vervangingsreserve. groenstructuur Incidentele investering groenstructuur Investering achterstand bomen Investering achterstand beschoeiing TOTAAL INVESTERINGEN VAT-KOSTEN INVESTERINGEN (20%)

2021 2022 2023 2024 2025 € € € € € 1.076.000 1.076.000 1.076.000 1.076.000 1.076.000 € € € € € 1.076.000 1.076.000 1.076.000 1.076.000 1.076.000

2028 2026 2027 € € € 1.076.000 1.076.000 1.076.000 € € € 1.076.000 1.076.000 1.076.000

€ 150.000 € 392.000 € 421.000 € 421.000 € 421.000

€ 421.000 € 421.000 € 421.000

€ 75.000 € 400.000 € 426.000 € 426.000 € 426.000 € 250.000 € 500.000 € 389.000 € 75.000 € 158.000 € 158.000 € € € 550.000 1.450.000 1.394.000 € 847.000 € 847.000 € 90.000

€ 235200 € 230.200 € 198.600 € 198.600

€€

4

€ 421.000 € 421.000 € 421.000 85.000

€ 85.000

85.000

1 Huidige situatie In Oegstgeest waarderen we ons groen. Oegstgeest heeft voor een stedelijk dorp ook een fors groenareaal, 87 m2 per woning waar de landelijke norm op 75m2 ligt. Het groen ligt vooral in de randen van de woonomgeving. Dit beheerplan gaat over het in gemeentelijk eigendom zijnde openbaar groen en oevers, exclusief sportvelden maar inclusief het groen rond de sportvelden. Het onderhoud bestaat uit dagelijks en groot onderhoud en de vervanging van groen bij het einde van de levensduur. Met dit beheerplan voeren we het groenbeleid van de gemeente uit, zoals vastgesteld in het Ambitiedocument Oegstgeest (2021), Bomenbeleid (2018), Bomenverordening (2019) en Impuls Duurzaam Oegstgeest (2018). We zorgen dat we de daarin gestelde doelen over vijf jaar bereiken. De afgelopen jaren heeft de organisatie van het groenbeheer verbeteringen aangebracht in processen, informatiebeheer en digitalisering. Daardoor hebben we nu meer inzicht verkregen in de kwaliteit, waarden en tekortkomingen van het groen in Oegstgeest. Momenteel blijft het groen achter bij de ambities van Oegstgeest om het groen conform deze ambities te herinrichten en op basisniveau te onderhouden. Oegstgeest heeft veel groen in de vorm van parken.

Er is de afgelopen jaren onvoldoende geïnvesteerd in de kwaliteit en nodige vervangingen in deze parken, waardoor nu een situatie is ontstaan van kwalitatief laagwaardig, verouderd en versleten groen. Het beleid volgend uit het Ambitiedocument Oegstgeest is júist om de groenstructuur te versterken en in te zetten op ecologische waarden en beleving. Het beleid Impuls Duurzaam Oegstgeest vraagt om vergroening voor het klimaatbestendig en waterrobuust maken van de gemeente. Deze ambities bestaan al langer, maar kregen geen invulling in de uitvoering. De schaars beschikbare budgetten voor vervanging zijn veelal ingezet bij integrale projecten (samen met riolering en wegen), of om dure bomen te vervangen en op dezelfde plek terug te plaatsen. Er werd níet geïnvesteerd in verbetering van de structuur van de parken en verbetering van de plaatsing van bomen. Dagelijks onderhoud is de afgelopen jaren uitgevoerd op handhaving van de beeldkwaliteit, maar niet op waarden als ecologie, biodiversiteit (flora en fauna), klimaatadaptatie en beleving. Het groen in Oegstgeest bestaat vooral uit bomen, sierplantsoen, bosplantsoen en gras. De hoeveelheden zijn weergegeven in bijlage 1.

heeft opmaak toegepast: Lettertype: Vet

Figuur 12. Links: plantsoenen zonder beplanting. Rechts: rozenperk, echter is alleen onkruid waar te nemen.

5

Kwaliteit De kwaliteit van het groen in Oegstgeest beoordelen we op technische kwaliteit, verzorgende kwaliteit en waarde. Bij kwaliteit maken we onderscheid tussen verzorgende kwaliteit en technische kwaliteit. Daarnaast kijken we naar de waarde die het groen heeft: voor de natuur en voor de gebruikers. De technische kwaliteit gaat over de levensvatbaarheid van het groen. Staat er gezond groen op de plekken waar dat de bedoeling is en is het levensvatbaar voor de toekomst? De verzorgende kwaliteit wordt gemeten door te beoordelen hoe het groen oogt: schoon, netjes gesnoeid of gemaaid? De waarde van het groen wordt bepaald door de technische kwaliteit, of het de functie vervult die we wensen, en beleving van gebruikers. Zie voor meer uitleg van deze begrippen bijlage 1. Uit inventarisatie van de groenbeheerder blijken er 95 locaties waar de technische en verzorgende kwaliteit te wensen overlaat. Het gaat om plantsoenen waarbij de beplanting niet sluitend is waardoor veel onkruidgroei plaatsvindt, of er dusdanig veel wortelonkruiden staan dat het vak bodembedekkers compleet is overwoekerd. Ook zijn er plaatsen waar verouderde beplanting zorgt voor open plekken. Op een klein honderdtal locaties zijn vervangingen nodig om de vitaliteit van het groen weer op peil te krijgen. Een overzicht van deze punten en een renovatiekaart staat in bijlage 6.

Beoordeling technische kwaliteit bomen Voor de technische staat van bomen wordt een boomveiligheidscontrole (BVC) uitgevoerd. In Oegstgeest wordt, conform wettelijke eisen, iedere boom in ieder geval eens per 3 jaar geïnspecteerd. Initieel is het doel van een BVC om de veiligheid van de bomen vast te stellen. Tegelijkertijd is er voor gekozen om ook onderdelen als conditie mee te nemen in de controle, omdat dit iets zegt over de levensverwachting van de boom. Wanneer tijdens de BVC wordt geconstateerd dat een boom niet veilig is wordt deze als risico- of attentieboom aangemerkt. Hieruit volgen onderhoudsmaatregelen, bijvoorbeeld door snoei van de kroon, het verwijderen van dode takken of het geheel kappen van de boom. Wanneer deze maatregelen zijn uitgevoerd is de boom weer veilig. Bij een attentieboom ziet de inspecteur een mogelijk gebrek en is nader onderzoek, bijvoorbeeld een trekproef, noodzakelijk. De uitkomst van het vervolgonderzoek is leidend voor het verdere proces.

Veiligheidsklasse BVC

Uit de BVC blijkt dat 9108 bomen in Oegstgeest veilig zijn. Er zijn 375 attentiebomen en 102 risicobomen die ieder jaar geïnspecteerd dienen te

Categorie

Aantal

Niet bekend

3.799

Attentieboom

375

Boom zonder gebreken

9108

Risicoboom

102

Totaal

13.384

worden. Niet van alle bomen is een veiligheidsklasse bekend. Deze bomen worden ingeboekt voor een BVC. Naast de gegevens van de BVC is de boomconditie geregistreerd. 11.456 bomen zijn beoordeeld met een voldoende. Van in totaal 618 bomen is de boomconditie onvoldoende tot zeer slecht. Dit is 4,6% van het totaal aantal bomen. Van de bomen die 'onvoldoende' scoren is het hoogste aantal (91 stuks) van de soort Pyrus callariana ‘Chanticleer' met plantjaar 1980. Deze bomen zijn aan het einde van hun levensduur.

Boomconditie Niet bekend Niet beoordelen Voldoende Onvoldoende Slecht Zeer slecht 6

793 te

517 11.456 482 73 63

Totaal

De consequenties van een slechte boomconditie zijn: •

dat de veiligheid in de toekomst niet gegarandeerd kan worden,

•

takbreuk toeneemt en

•

het kroonvolume afneemt.

13.384

Attentiebomen en risicobomen behoeven meer zorg en inspecties; de BVC dient frequenter (in ieder geval tweejaarlijks) te worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de boom goed te kunnen monitoren. De kosten voor attentiebomen en risicobomen liggen daarmee ook hoger dan bij een boom zonder gebreken. De waarde van de boom daalt, maar tegelijkertijd nemen de jaarlijks terugkerende kosten toe. Kap van deze bomen is onvermijdelijk. In het bomen bestand hebben we te maken met ziektes en plagen: •

Essentaksterfte zorgt voor afstervende takken of hele Essen;

•

De eikenprocessierups zorgt voor overlast;

•

Kastanjeziekte zorgt voor aantasting en sterfte van kastanjebomen

•

Massariaziekte en bladvlekkenziekte zorgen onder platanen voor houtrot en bladverlies.

Onveiligheid en overlast als gevolg van deze ziekten zorgt voor extra onderhouds- en vervangingskosten. De technische kwaliteit van het groen is dusdanig dat die afbreuk doet aan de veiligheid. Dit uit zich al doordat we bij stormen en harde wind te maken hebben met veel omgewaaide bomen en uitgescheurde takken. Bomen die een direct veiligheidsrisico vormen worden direct weggehaald en voor de toekomst geldt de regel – waar mogelijk wordt de boom vervangen. Vervangingspiek en vervangingskosten Door het bouwjaar van de wijken in Oegstgeest is relatief veel groen de komende tijd aan vervanging toe. Daarnaast is de technische staat van veel groen laag doordat in het verleden te weinig is geïnvesteerd in vervanging. Daarom is er nu sprake van een vervangingspiek. Groen heeft een levensduur, die afhankelijk is van de soort en de plaats waar het staat. Bomen op verkeerde plantlocaties hebben een kortere levensduur. Dit kan komen doordat ze te dicht bij elkaar staan, geplant zijn op kabels en leidingen of in een slechte grondsoort staan, zoals funderingszand. De vervangingstermijn van bomen is in het boombeleidsplan vastgesteld op 40 jaar (met deze vervangingstermijn wordt landelijk gerekend). Uitgaande van de plantjaren zoals in onderstaande grafiek is weergegeven is deze termijn in een groot aantal bomen ruimschoots overschreden.