D16 05 Bijlage 5 bij Nota AvA HVC - Jaarverslag 2020 NV HVC.PDF
Tekst van het document
Voorbereidingen diverse zonprojecten In Marknesse (gemeente Noordoostpolder) hebben we, in samenwerking met Stichting Energieneutraal Noordelijk Flevoland en het Koninklijk Nederlands Luchten Ruimtevaartcentrum (NLR), voorbereidingen getroffen voor een zonnepark op het terrein van NLR. Het gaat hierbij om een 45 MWp zonnepark, dat circa 42 miljoen kilowattuur groene stroom per jaar gaat produceren. De omgevingsvergunning is verleend en de SDE++-subsidie aangevraagd. Daarnaast bereiden we in de Noordoostpolder samen met een groep grondeigenaren nog een groot zonproject voor. Dit zonnepark heeft een vermogen van circa 100 MWp wat een productie van 93 miljoen kilowattuur betekent per jaar. Ook hiervoor is de omgevingsvergunning verleend en de SDE++-subsidie aangevraagd.
Veiligheid Belangrijk uitgangspunt bij zonprojecten is dat alle werkzaamheden waarvoor wij als opdrachtgevende partij eindverantwoordelijk zijn, veilig worden uitgevoerd. Het projectteam werkt hiervoor nauw samen met de veiligheidsdeskundige van de businessunit Duurzame Energie en eventueel met een extern bureau. Tijdens de ontwerpfase stellen wij een veiligheidsplan op met een risico-inventarisatie. De aannemer(s) maakt op basis hiervan een gedetailleerd veiligheidsplan voor de bouw van het zonnepark, die wij vervolgens beoordelen. De aannemer zorgt voor het veiligheidsmanagement op de bouwplaats.
Communicatie met de omgeving Omdat de komst van een zonnepark voor omwonenden en inwoners een verandering in hun omgeving betekent, informeren en betrekken we hen vanaf het begin zo goed mogelijk bij het project. We hechten veel waarde aan de input van inwo-
Windenergie Met het ontwikkelen van windenergieprojecten dragen we bij aan de verduurzaming van de elektriciteitsproductie. Windenergie
Op land hebben wij zes windmolens in bedrijf, verdeeld over vier locaties. In 2020 werd met deze windmolens in totaal 21,4 GWh (2019: 18,5 GWh) aan duurzame stroom opgewekt. Voor verschillende locaties in het aandeelhoudersgebied zijn gesprekken gevoerd met omwonenden, gemeenten, waterschappen en grondeigenaren voor het realiseren van nieuwe windenergieprojecten. Dit heeft geresulteerd in het verlengen van de samenwerkingsovereenkomst met waterschap Hollandse Delta, waarbij we naast zonontwikkelingen ook windenergie aan het ontwikkelen zijn. Wij participeren in twee offshore windparken: Gemini en Trianel Windpark Borkum West II (TWB). Het HVC-belang in TWB bedraagt 6,6% (2020: 47,7 GWh). HVC participeert voor 10% in Gemini en heeft het recht om 15% van de groene stroom af te nemen (2020: 374,6 GWh). De totale wind-op-zee-productie voor HVC in 2020 bedroeg 422,3 GWh (2019: 404,8 GWh).
bestuursverslag
33
Zon- en windprojecten
Levering van duurzame energie Noordzee w
w
HVC levert groene elektriciteit en gas aan particuliere klanten en aan haar aandeelhouders.
z z
z
z
w z
Met een 9,9 als cijfer is HVC een van de groenste energieleveranciers voor consumenten in Nederland. Zo blijkt uit de duurzaamheidsranking van 2020 die gepubliceerd is door de Consumentenbond, Natuur & Milieu en Wise. HVC levert gas en/of groene elektriciteit aan aandeelhoudende gemeenten en waterschappen voor verlichting van gemeentehuizen, openbare gebouwen en diverse voorzieningen in de openbare ruimte zoals lantaarnpalen, verkeersregelinstallaties en rioolgemalen. Vanuit de aardwarmtebron in Westland, de bio-energiecentrale in Alkmaar en de afvalenergiecentrale in Dordrecht gaat duurzame warmte naar huishoudens, bedrijven en gemeentelijke panden die zijn aangesloten op het warmtenet.
z
w
Dienstverlening en klanttevredenheid Voor ons is klantgerichte dienstverlening aan energieklanten een belangrijke pijler. Zo blijven wij vol inzetten om toekomstige klanten zo goed mogelijk te informeren over de warmtelevering en de tarieven. Hiervoor organiseren wij (online) informatiemarkten in samenwerking met woningcorporaties en projectontwikkelaars. Daarnaast hebben wij in 2020 de stap gezet om onze bestaande klanten beter inzicht te geven in hun verbruik. Hiervoor sturen wij maandelijkse energierapporten naar onze energieklanten. In dit energierapport zien klanten of hun verbruik is gestegen of gedaald ten opzichte van vorig jaar en vergelijken wij het met het verbruik van andere huishoudens.
w w
z w z
z
z
z
z w z
z z
Zon-en windprojecten
34
in bedrijf
Z
zonne-energie
in ontwikkeling
W
windenergie
bestuursverslag
HVC-gemeenten
Na klantcontacten met de klantenservice wordt de tevredenheid gemeten. Het gemiddelde klanttevredenheidscijfer over het kalenderjaar 2020 was een 8,1 (2019: 8,4).
Duurzame energie
Brongescheiden inzameling
(in GWh)
(inzameling van stromen waarvoor HVC gecontracteerd is – in kton)
1.500
Aardwarmte1 Stoomlevering
1.200
Warmte RWZI
Aardwarmte *1
700
Stoomlevering
560
Overig grof huishoudelijk
Wind op land 900
Wind op zee
Warmte RWZI
Elektriciteit uit BEC
Textiel
Wind op land
Zon 600
Gescheiden stromen /GHA
420
Plastic, blik en drinkpakken
280
Wind op zee
Glas
Groen gas 300
Warmte uit BEC
Papier en karton
Zon
140
Gft en etensresten
Warmte uit AEC 0 2016 1
2017
2018
2019
2020
Elektriciteit
Elektriciteit uit BEC
0 2016
2017
2018
Groen gas
2019
2020
Ingezameld fijn huishoudelijk restafval
Aardwarmte is voor het eerst opgenomen in 2020 naar rato van ons aandeel in Trias Westland.
Gescheiden inzameling
Een combinatie van bron- en nascheiding is volgens ons de meest effectieve manier van afval scheiden.
HVC zamelt voor 27 aandeelhoudende gemeenten (een deel van) het afval in. Het coronavirus legde het afgelopen jaar grote druk op de organisatie van de inzameling. Er was door het thuiswerken van mensen veel meer afval, waardoor wijkcontainers veel vaker geleegd moesten worden. Meer werk moest met minder mensen worden gedaan omdat er bij HVC meer zieken waren. Als gevolg van corona zijn de compostdag en diverse kijkdagen geannuleerd.
Warmte uit BEC In februari startte in samenwerking met sorteerders en kringloopbedrijven een Warmte uit AEC grote campagne om de kwaliteit van het ingezamelde textiel te verbeteren. De Elektriciteit campagne laat zien wat er gebeurt nadat inwoners hun textiel in de container gooien en dat textiel inzamelen en sorteren mensenwerk is. Maar al te vaak komt het voor dat de sorteerders restafval, glas of zelfs naalden aantreffen. Dit is natuurlijk niet wenselijk en bovendien kan vervuild textiel niet meer worden gerecycled. Medio maart hebben we deze campagne moeten stoppen in verband met corona. De keten kwam door het plotselinge opruimen van kleding en het sluiten van de grenzen namelijk onder grote druk.
Bronscheiding waar het kan Er wordt in de media veel over bronscheiding en nascheiding gediscussieerd. Een keuze maken tussen beide systemen voor een gemeente is echter niet nodig. HVC heeft beide systemen in huis en kan de resultaten goed met elkaar vergelijken. Bron- en nascheiding vullen elkaar aan en leveren zo maximaal resultaat op het gebied van afvalscheiding en recycling, tegen verantwoorde kosten. Uitgangs-
bestuursverslag
35
Sorteeranalyses fijn huishoudelijk restafval 2020
Gft + etensresten: 32,9% Papier + karton: 7,6% Glas: 4,0% Plastic, blik en drinkpakken: 16,8% Textiel: 5,4% Overig herbruikbaar: 7% (o.a. apparaten, harde kunststoffen, puin, hout) Restafval: 26,3%
Recycle-tarief Het Rijksoverheidsprogramma VANG (Van Afval Naar Grondstof) had als ambitie om in 2020 tot 75% afvalscheiding te komen. Er wordt gestreefd naar maximaal 100 kg restafval (fijn en grof) per inwoner per jaar met een doorontwikkeling naar 30 kg in 2025. Zo kunnen steeds meer grondstoffen worden hergebruikt. Het gemiddelde scheidingspercentage van de HVC-inzamelgemeenten over 2020 is 58% (2019: 59%) en er is gemiddeld 197 kg restafval per inwoner ingezameld (2019: 203 kg). Uit onderzoek blijkt dat alleen gemeenten die inwoners stimuleren zo min mogelijk restafval over te houden aan de hand van een prijsprikkel (gedifferentieerd tarief) onder de 100 kg restafval per persoon per jaar uitkomen. HVC noemt deze prijsprikkel recycle-tarief. Uit het klanttevredenheidsonderzoek van november 2020 blijkt dat het aandeel inwoners dat positief tegenover een prijsprikkel staat (41%) groter is dan het aandeel dat hier negatief (32%) tegenover staat. 23% heeft hierover geen mening. De gemeente Noordoostpolder heeft als eerste gemeente besloten om recycle-tarief in te voeren. Dit is vanaf 1 januari 2021 van start gegaan. Gedurende het jaar zijn hiervoor alle voorbereidingen getroffen. Ook is hier een nieuwe HVC-app voor ontwikkeld waarin gewerkt kan worden met eigen doelstellingen en waarin op verschillende manieren afval scheiden wordt gestimuleerd.
We verwachten dat er in 2022 snel meer gemeenten zullen volgen die recycle-tarief willen introduceren.
punt voor HVC is bronscheiding. Inwoners scheiden dan zoveel mogelijk afval thuis. Dit levert de meest schone stromen op, is relatief goedkoper en leidt tot het hoogste percentage recycling. Recyclen is mooi, maar preventie van afval is nog beter. Bronscheiding doen we met bakken aan huis en/of op afstand in wijkcontainers. De praktijk laat zien dat als inwoners een extra bak krijgen, bijvoorbeeld voor plastic, blik en drinkpakken, ze ook andere afvalsoorten beter scheiden.
Nascheiding waar het moet Voor bewoners van hoogbouw en sterk verstedelijkte gebieden is het afval scheiden vaak lastig. Er is in het algemeen geen ruimte om het afval apart te houden of er zijn nog geen wijkcontainers in de buurt. We bekijken dan samen met de gemeente welke stromen wél apart ingezameld kunnen worden en wat daarvoor de meest effectieve methode is. Het restafval gaat over de nascheidingsinstallatie van HVC zodat er zoveel mogelijk waardevolle grondstoffen uit worden gehaald. Een combinatie van bron- en nascheiding is dan ook de meest effectieve manier van afval scheiden.
36
bestuursverslag
Slimme afval-app helpt bij afvalvragen.
“met onze slimme afval-app kunnen inwoners in één oogopslag zien in welke bak het afval hoort. Wij zijn er trots op dat we als eerste afvalinzamelaar deze vernieuwende app aanbieden.”
Afval scheiden door te scannen of fotograferen met de app De HVC afval-app is deze zomer gebruiksvriendelijker en leuker geworden. Het is inmiddels voor 71% van de inwoners het belangrijkste informatiekanaal geworden voor afvalvragen (61% in 2019). Een nieuwe lerende functie is een barcodescanner en fotomogelijkheid waardoor in één oogopslag duidelijk is in welke afvalbak een product hoort. De software van de app combineert het afval met de juiste prullenbak aan de hand van de gegevens in de database, die steeds wordt bijgewerkt. Hoe meer mensen de app gebruiken, hoe slimmer de app wordt. HVC heeft hiervoor een samenwerkingsverband gesloten met Ecoscan, die deze functie heeft bedacht.
Meer afval bij afvalbrengstations Door corona werd er meer afval gebracht bij de 19 afvalbrengstations/milieustraten. In 2020 ontvingen we 1,83 miljoen bezoekers (2019 1,76 miljoen), Ook de hoeveelheid ingezameld grof afval is gestegen van 174.222 ton in 2019 naar 197.367 ton in 2020. Dankzij de installatie van een ‘druktemeter’ op afvalbrengstation Hoorn (Zwaag) kunnen inwoners zien hoe druk het is voor zij van huis gaan. Als de druktemeter bevalt plaatsen wij deze ook op andere afvalbrengstations.
Eerste onbemande afvalbrengstation van Nederland Om het inwoners nog makkelijker te maken grof afval weg te brengen zijn we in Hoorn (Zwaag) een pilot gestart met een onbemand afvalbrengstation dat op werkdagen in de avonduren open is. In eerste instantie kunnen inwoners alleen snoeiafval, puin en grond kwijt in de avonduren. Dit zijn in het algemeen omvangrijke stromen die inwoners het meeste tijd kosten om uit een auto of aanhangwagen te scheppen. Daardoor zijn ze vaak bepalend voor de doorstroming op een afvalbrengstation. 66% van de inwoners in Hoorn vindt dit onbemande station een goed idee (klanttevredenheidsonderzoek 2020). Begin 2021 wordt overwogen of dit initiatief wordt uitgebreid. 40% van inwoners uit andere gemeenten denkt hier gebruik van te gaan maken, tegenover 43% die dit waarschijnlijk niet gaat doen (klanttevredenheidsonderzoek 2020).
Susan Baks beleidsadviseur Marketing & Communicatie
of zien zij het belang hier niet van. Om deze reden hebben we in de zomer van 2020 de communicatiecampagne ‘Bakkie’ opgezet. Deze campagne wordt ook in 2021 weer ingezet.
Afvalvrije school Ondanks corona is het aantal afvalvrije basisscholen in 2020 gestegen naar 111 (92 in 2019). In 2021 starten ook drie scholen uit het voortgezet onderwijs in Dordrecht. Corona heeft wel impact, onder andere doordat we minder makkelijk in de klas een introductiedag konden verzorgen. Om dit op te lossen, bieden we in 2021 een digitale introductie aan. Ook is er meer restafval op iedere school door het gebruik van papieren handdoekjes. Daardoor hebben veel scholen extra restafvalbakken aangevraagd en gekregen. Zodra coronamaatregelen zijn opgeheven, halen we deze in overleg met de school weer op.
Bakkie, voor alle etensresten
Duurzaam inzamelen
Net als voorgaande jaren blijkt een derde van de inhoud van de gemiddelde restafvalbak uit gft te bestaan. Etensresten maken hier een aanzienlijk deel van uit. Niet altijd zijn mensen zich ervan bewust dat etensresten in de groene bak horen
Bij HVC staat duurzaamheid centraal. We doen dan ook ons uiterste best de inzameling van afval op een zo duurzaam mogelijke wijze te realiseren. De eerste ervaringen met de elektrische zijlader zijn veelbelovend. Deze rijdt sinds begin
bestuursverslag
37
2020 in de gemeente Velsen rond. Ook de uitrol van de 100% gerecyclede bak is in volle gang. Oude, afgekeurde bakken worden vermalen tot kleine plastic deeltjes waar weer nieuwe bakken van worden gemaakt. HVC heeft deze eerder als eerste in Nederland geïntroduceerd.
geraadpleegd via de website en 3,5 miljoen keer via de app (in 2020 4,2 miljoen keer in totaal). De grote stijging van webbezoek kunnen we niet direct verklaren, mogelijk is dit het effect van thuiswerken achter de computer in verband met corona.
Veiligheid
Klanttevredenheid inwoners inzamelgemeenten
In 2020 hebben 25 ongevallen met verzuim plaatsgevonden bij de business unit Inzameling. We hebben een trend gesignaleerd dat dit vooral eenzijdige ongevallen betrof waarbij verminderd veiligheidsbewustzijn een rol speelt. De directie heeft dit hoog opgenomen en inmiddels hebben we actie ondernomen door het veiligheidsbewustzijn onder collega’s op alle niveaus in de organisatie te verhogen, door meer onderricht te geven, toezicht te verhogen en regels en afspraken aan te scherpen. Hiervoor is alle expertise in huis.
In oktober 2020 heeft I&O Research voor de tweede keer een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd onder inwoners van gemeenten waar wij de inzameling voor verzorgen. Via een (digitale en duurzame) enquête stelden we inwoners vragen over afval scheiden, hun houding tegenover recycle-tarief, de tevredenheid over het inzamelen van de verschillende afvalstromen, het afvalbrengstation, de diverse informatiekanalen en de dienstverlening van HVC. In totaal namen 6.147 klanten deel. De dienstverlening van HVC krijgt het gemiddelde rapportcijfer 7,1 (2019: ook een 7,1). Het merendeel (81%) heeft het afgelopen jaar het afvalbrengstation in zijn gemeente bezocht. Een grote meerderheid is tevreden over de openingstijden en de dienstverlening bij het afvalbrengstation, al is de tevredenheid over de wachttijden gedaald ten opzichte van 2019. Vermoedelijk is dit een corona-effect. De tevredenheid over de wijze van afval inzamelen is iets gedaald: het gemiddelde rapportcijfer is een 6,8 (2019: 6,9). Als verbeteringen worden het intensiveren of aanpassen van de ophaalfrequentie, communicatie en voorlichting over het scheiden van afval en het tactisch plaatsen van verzamelcontainers genoemd.
Communicatie met inwoners inzamelgemeenten Communicatie met inwoners van inzamelgemeenten doen we persoonlijk via afvalcoaches, schriftelijk via regionale kranten of brieven en online via de website, social media of app. In verband met corona konden we minder persoonlijk contact maken met inwoners dan andere jaren. Zo heeft HVC dit jaar geen kijkdagen georganiseerd en konden afvalcoaches niet altijd bij mensen thuis langs voor advies. In verband met de introductie van het recycle-tarief in Noordoostpolder per 1 januari 2021 hebben we dit jaar een nieuwe app ontworpen die op 4 januari 2021 is gelanceerd. Deze app is modulair opgezet, en wordt gefaseerd uitgebreid met onder andere energieactiviteiten. Facebook is net als in 2019 voor HVC een belangrijk communicatiekanaal en is in 2020 met 1.817 volgers gegroeid naar ruim 8.612 volgers. Inwoners geven aan het liefst informatie over afval via de app op te willen zoeken en 71% doet dit dan ook op deze wijze. De meerderheid van de inwoners (78%) kan gemakkelijk informatie vinden over hoe afval moet worden gescheiden. 7% vindt dit minder makkelijk. Inwoners van de gemeenten waar HVC afval inzamelt kunnen telefonisch, via e-mail, de chat en social media contact opnemen met onze klantenservice. Daarnaast kunnen inwoners voor informatie terecht op onze website hvcgroep.nl.
De website werd in 2020 ruim 3,4 miljoen keer bezocht (in 2019 1,5 miljoen). De digitale afvalkalender met daarin een overzicht wanneer en welke afvalstromen bij huishoudens worden opgehaald, werd in 2020 meer dan 2.2 miljoen keer
38
bestuursverslag
Meldingen onjuiste inzameling HVC probeert meldingen over onjuiste inzameling zo snel mogelijk op te lossen. De oorzaak van de meeste meldingen die binnenkomen wordt snel en eenvoudig opgelost om de overlast voor de inwoners tot een minimum te beperken. Ook volle ondergrondse containers worden door medewerkers van de klantenservice direct aangemeld voor een extra ophaalronde zodat inwoners hun afval kwijt kunnen. Als een snelle, directe oplossing niet mogelijk is, wordt een melding geregistreerd als klacht. In 2020 werden 673 klachten afgehandeld (2019: 649). Met 566.349 woonhuisaansluitingen betekent dit 1 klacht per 841 woonhuisaansluitingen. Met 514.907 woonhuisaansluitingen in 2019 was dit 1 klacht per 793 woonhuisaansluitingen. De meeste klachten gingen over afvalbakken aan huis. Van de klachten werd 90% binnen de vastgestelde termijn van 10 werkdagen naar tevredenheid afgehandeld.
Hergebruik
“ over bron- en nascheiding.” Je afval thuis bij de bron scheiden of achteraf? Regelmatig zie je deze discussie oplaaien in de media. Maar hoe zit het nu precies en wat is het standpunt van HVC hierin? Businessontwikkelaar Stefan de Beer: ‘het mooie bij HVC is dat we beide doen.’
Thuis je afval scheiden Stefan vertelt dat scheiden bij de bron het uitgangspunt is. ‘Als inwoners thuis goed hun afval scheiden, kunnen we uit meerdere soorten afval – gft, plastic/blik/drinkpakken (pbd), papier – grondstoffen halen. Hoe beter inwoners hun afval thuis scheiden, hoe zuiverder de afvalstromen zijn, hoe meer herbruikbare grondstoffen eruit worden gehaald, hoe meer milieuwinst. Bij nascheiding werkt dit anders, omdat dan alle afvalsoorten bij elkaar zitten en met nascheiding alleen pbd er goed uitgehaald kan worden. Gft en papier zijn zo vervuild dat het grootste deel niet geschikt is voor hergebruik en dus verloren gaat.’ Vanuit gemeenteperspectief is bronscheiding ook qua kosten aantrekkelijk. ‘Wanneer je naast papier en gft ook pbd laat inzamelen, verminder je significant het restafval. Het verwerken van restafval is duur, vooral omdat de overheid extra belasting hierop heft. Voor de inzameling van pbd ontvangt de gemeente een inzamelvergoeding gefinancierd door producenten.’
Nascheiding ‘HVC heeft sinds een paar jaar een installatie waarbij we uit restafval plastic, blik en drinkpakken (pbd) halen. Deze nascheiding zetten we in wanneer het voor inwoners lastig is om afval apart te houden, bij hoogbouw of in binnensteden Wij bieden bron- én nascheiding aan bij bijna al onze aandeelhoudende gemeenten. Bronscheiding waar het kan (laagbouw) en nascheiding waar het moet (hoogbouw en binnensteden). Zo behalen we de grootste winst op het gebied van milieu en kosten.’
Stefan de Beer grondstoffenmanager
bestuursverslag
39
Recycling
Zoveel mogelijk ingezamelde grondstoffen op een veilige manier recyclen met een zo hoog mogelijke kwaliteit.
steeds kritischer wordt als het gaat om het aanleveren van goede kwaliteit grondstoffen. HVC doet er alles aan om de kwaliteit verder te verbeteren onder andere door het geven van goede voorlichting aan inwoners. Om de kwaliteit van textiel verder te verbeteren heeft HVC een contract met het Recycling Service Centrum gesloten. Daar wordt vervuiling uit het textiel gehaald voordat het wordt aangeboden voor verdere sortering.
Grillige en lage grondstofprijzen
Wij zijn continu op zoek naar hoe wij zoveel mogelijk afval op een veilige manier kunnen recyclen. Dit jaar was dit een extra uitdaging door het coronavirus. Ketens stonden behoorlijk onder druk door afzetproblemen onder andere vanwege gesloten grenzen en afnemende marktvraag. Tegelijkertijd groeide het aanbod van sommige stromen enorm, zoals bijvoorbeeld textiel. Daarnaast merkten we dat afnemers moeite hadden met het verwerken van grondstoffen door arbeidskrapte (zieke medewerkers). We zijn er dan ook enorm trots op dat we ondanks deze problemen alle gescheiden stromen, op slechts een kleine textielfractie na, hebben verwerkt en aangeboden voor recycling.
Al bijna twee jaar zijn de wereldwijde grondstofprijzen erg grillig en relatief laag. Zo is de prijs voor oud papier en karton in het grootste deel van 2020 lager uitgevallen dan verwacht. Onder andere door het importverbod van China is er nu een overschot, waardoor de marktprijzen sterk zijn gedaald. Ook de opbrengsten voor harde kunststoffen zijn slecht. De belangrijkste oorzaak hiervan is de lage olieprijs waardoor het maken van nieuwe kunststoffen relatief goedkoop is geworden. Hierdoor is de afzetmarkt voor harde kunststoffen uit recycling minder aantrekkelijk geworden. De markt van textiel is afgelopen jaar ingestort door de gevolgen van corona. Door de dichte grenzen hoopte het textiel op terwijl er veel meer aanbod was dan voorheen. Hierdoor is de vergoeding die HVC ontvangt van textielsorteerders gedurende een aantal maanden gedaald tot het nulpunt, terwijl dit tot voor kort nog 350-400 euro per ton opleverde.
Raamovereenkomst verpakkingen van kracht Per 1 april 2020 is de Raamovereenkomst Verpakkingen ingegaan. Betrokken partijen zijn onder meer de VNG, het ministerie van I&W en het Afvalfonds Verpakkingen. Deze overeenkomst heeft als doel om zoveel mogelijk kunststof te recyclen tegen de laagst mogelijke kosten. De afspraken zorgen voor een vaste vergoeding voor goedgekeurde ingezamelde plastic verpakkingen, blik en drinkpakken (pbd). Voor gemeenten is deze vergoeding voor brongescheiden pbd aantrekkelijk omdat opbrengsten doorgaans hoger zijn en de vergoedingenstructuur vereenvoudigd is. De komst van het coronavirus heeft echter gezorgd dat er door meer thuiswerken veel meer plastic, blik en drinkpakken (pbd) is aangeboden wat een behoorlijke druk op de verwerking hiervan gaf.
Kwaliteit stromen blijft aandachtspunt Zoals hierboven beschreven is de kwaliteit van het ingezamelde plastic, blik en drinkpakken een aandachtspunt. Dit geldt ook voor gft, papier & karton en textiel. Het percentage vervuiling in deze stromen neemt toe terwijl gelijktijdig de markt
40
bestuursverslag
Ook de markt voor metaal is volatiel. Een dip direct na uitbraak van corona ontwikkelde zich in de loop van het jaar naar sterk stijgende prijzen voor de metalen. De toename van vervuiling in metalen leidt er wel toe dat metaalstromen uit plastic, blik en drinkpakken en nascheiding steeds moeilijker afzetbaar zijn.
Veiligheid Binnen de afdeling Recycling hebben zich twee ongevallen met verzuim voorgedaan. Bij het verwerken van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur is er nadrukkelijk aandacht geweest voor veiligheid. Zo is er een duidelijke routing gemaakt zodat materieel en personeel elkaar minder kruist. Ook was er veel aandacht voor voorlichting. Een preventieve actie die is uitgevoerd, is “man down” telefoons voor medewerkers die met rioolslib werken. Bij de afdeling Logistiek wordt de veiligheidscultuur verstevigd, onder andere door het verbeteren van het toezicht en onderricht. In 2021 gebruiken we de NEN Veiligheidsladder als instrument om het veiligheidsbewustzijn te verhogen.
Maximaal hergebruik van restafval De ambitie van het Rijksoverheidsprogramma VANG is om te komen tot 75% afvalscheiding. Deze ambitie is geconcretiseerd in een hoeveelheid huishoudelijk restafval (fijn en grof huishoudelijk restafval samen) van maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar in 2020 en 30 kilo in 2025. Voor het bereiken van deze ambitie wordt geen onderscheid gemaakt tussen bron- en nascheiding. De hoeveelheid grondstoffen die HVC voor haar gemeenten door middel van mechanische voorscheiding door de VSI uit het restafval terugwint, levert daarom een bijdrage aan het bereiken van de VANG-ambities. Meer recycling door wassen bodemas HVC streeft ernaar zoveel mogelijk afval te kunnen hergebruiken. Zelfs uit het residu van de afvalverbranding, de bodemassen, halen wij nog waardevolle grondstoffen . De bodemassen worden met behulp van een wasproces gereinigd met als eindproduct een schoon en vrij toepasbare secundaire bouwstof die vooral in de (wegen)bouw wordt gebruikt. Als onderdeel van het reinigingsproces worden met name metalen teruggewonnen en door innovaties gaan we hierin steeds verder. Na de positieve resultaten van de tijdelijke mobiele installatie om meer roestvrij staal (RVS) uit de bodemassen te winnen is de investering in een permanente installatie goedgekeurd.
Zo wordt nu al 89% van de bodemassen via de bodemaswasinstallatie omgezet in secundaire grondstoffen. We zijn daarmee uniek in Nederland. Alle processen voldoen hierbij aan de gestelde milieueisen in de Green Deal. In totaal is er 29,7 kton metalen (2019: 27,6 kton) teruggewonnen door de bodemaswasinstallatie uit 248 kton bodemas (2019: 238 kton).
(kg/inwoner) Hoeveelheid fijn huis-
door terugwinning
fijn huishoudelijk
metalen en
houdelijk restafval
restafval na
opwerking bodemas
na brongescheiden
machinale scheiding
tot vrij toepasbare
Gemeenten
inzameling
voor verbranding
bouwstoffen
Alblasserdam
185
-
39
Alkmaar
-
11
38
Almere
-
15
42
Beemster
-
-
50
Bergen
208
6
43
Beverwijk
235
36
42
Castricum
-
6
37
Den Helder
209
44
35
Dordrecht
228
24
43
Drechterland
135
3
28
Dronten
-
-
30
Edam -Volendam ( Zeevang )
-
-
48
Enkhuizen
197
27
36
Gorinchem
-
22
42
Hardinxveld-Giessendam
-
22
42
229
25
43
-
7
44
Heemskerk Heerhugowaard Heiloo
Wat is bodemas? Als bestandeel van het restafval komen in de afvalenergiecentrale ook materialen terecht die niet verbranden, zoals glas, zand, keramiek en metalen. Deze niet-brandbare bestanddelen smelten en sinteren tijdens het verbrandingsproces en blijven over als residu, de bodemas. Van de input aan brandbaar afval in een afvalenergiecentrale blijft ongeveer 26% over als bodemas.
Recycling per inwoner Reductie hoeveelheid
-
8
35
Hendrik-Ido-Ambacht
249
-
53
Hollands Kroon
150
4
31
Hoorn
162
14
31
Koggenland
135
5
28
Langedijk
-
4
29
Lelystad
210
8
43
Medemblik
137
8
28
Molenlanden
-
22
42
Noordoostpolder
115
3
24
Opmeer
134
4
28
Papendrecht
219
15
43
bestuursverslag
41
(kg/inwoner)
Recycling per inwoner
Hoeveelheid fijn huis-
Reductie hoeveelheid
door terugwinning
fijn huishoudelijk
metalen en
houdelijk restafval
restafval na
opwerking bodemas
na brongescheiden
machinale scheiding
tot vrij toepasbare
inzameling
voor verbranding
bouwstoffen
Purmerend
-
15
49
Schagen
159
12
31
Sliedrecht
-
11
42
Smallingerland
-
19
29
Stede Broec
140
7
28
Texel
236
-
50
-
6
38
Gemeenten
Uitgeest Urk
netjes te houden en zelf geen afval te laten vallen. Zo voorkomen de diensten van ‘beheren openbare ruimte’ ook dumpingen en zwerfafval. We hebben afgelopen jaar zogenaamde dienstenwaaiers ontwikkeld voor gemeenten met informatie over de activiteiten vegen, onkruidbestrijding, het legen van afvalbakken, plaagdierbestrijding, ophalen van dumpingen, gladheidsbestrijding, het opzuigen van hondenpoep en het leegzuigen van kolken. Bij afname van een dienst bepaalt de gemeente het gebied en de wijze van uitvoering. Dit kan op beeldkwaliteit zijn (schouwen met speciale software), op frequentie, op afroep (bijvoorbeeld bij evenementen) of een combinatie hiervan. Het afgelopen jaar heeft de gemeente Den Helder besloten tot een uitbreiding van het dienstpakket met vegen en onkruidbestrijding met ingang van 2021. We werken hierbij samen met Progroen & milieu waarbij mensen met afstand tot de arbeidsmarkt taken uitvoeren en/of worden opgeleid om dit te kunnen doen. Ook hebben we met de gemeente Wormerland een contract afgesloten voor onkruidbeheersing en vegen dat per mei 2021 ingaat.
-
-
29
214
39
37
Vijfheerenlanden
-
22
42
Westland
-
6
43
Duurzaam en sociaal
Wormerland
154
20
29
Zaanstad
207
32
37
Zeewolde
123
25
21
Zwijndrecht
220
-
47
We voeren werkzaamheden zo duurzaam mogelijk uit en onderzoeken continu hoe we hierin kunnen verbeteren. Zo zijn we een onderzoek gestart om restwarmte van de afvalenergiecentrale in Alkmaar te gebruiken voor het produceren van heet water dat wordt ingezet bij de onkruidbeheersing. De eerste bevindingen zijn gunstig, we verwachten in 2021 de warmtewisselaar te kunnen bouwen die hiervoor nodig is. Op het gebied van duurzaam rijden was het tot voor kort nog niet aantrekkelijk om elektrische voertuigen voor het beheren van de openbare ruimte in te zetten. Dit lag met name aan het bereik en de snelheid van de voertuigen. Ook hier gaan de ontwikkelingen snel en hebben we ondertussen het eerste elektrische veegvoertuig besteld dat vanaf komende zomer in de Drechtsteden wordt ingezet.
Velsen
Beheren openbare ruimte In 18 gemeenten zorgen wij voor schone en opgeruimde straten.
Veiligheid
Een fijne wijk is netjes en schoon. Niet alleen belangrijk voor de beeldkwaliteit van de wijk, maar ook voor het milieu: zwerfafval trekt ongedierte aan, kan de bodem vervuilen of dieren ziek maken. Bovendien nodigt een schone straat uit om het
42
bestuursverslag
Binnen de afdeling Beheer openbare ruimte (BOR) hebben zich geen ongevallen met verzuim voorgedaan. Wel heeft een incident plaatsgevonden waarbij een fietser is geraakt door een achteruitrijdende veegmachine. Toezicht en onderricht heeft ondanks corona frequent plaatsgevonden. Het verder verhogen van het veiligheidsbewustzijn is voor de BOR-activiteiten een speerpunt voor 2021.
Beheren openbare ruimte
“ putten en straten schoon dankzij kolkenzuigers.” Onze diensten Beheren openbare ruimten (BOR) zorgen in 18 gemeenten voor schone en opgeruimde wijken. Dat doen we door inzet van veegwagens, schoonspuitwagens, onkruidbeheersing, maar ook door het schoonhouden van de putten. Bijvoorbeeld in Dordrecht. Een van de activiteiten die we daar uitvoeren is het schoonmaken van de putten in de straten met onze kolkenzuigers. Huib Uil van HVC vertelt dat ze rijden met kleine en grote wagens. ‘Zo kunnen we bij bijna alle putten komen. De wagens hebben een waterketel en een lage stalen buis met slang. Die stoppen we in de put en bewegen we heen en weer om deze schoon te spuiten en het vuil te verwijderen. Op systematische wijze maken we wijk voor wijk alle putten schoon. Zo voorkomen we dat ze verstoppen en straten overspoelen.’ Mark Tukker van gemeente Dordrecht is erg tevreden over deze dienstverlening. ‘Als wij bijvoorbeeld extra putten willen laten schoonmaken, kan dat altijd. Bij een klacht over een verstopte put lost HVC het meteen op. Anderzijds tippen zij ons als ze zien dat er wortels groeien in de put of een put beschadigd is. Dat is fijn, als gemeente hebben we ook niet altijd zicht op de staat van de putten. Dit is een mooie wisselwerking.‘
Huib Uil chauffeur bestuursverslag
43
Vergisting en compostering
Circulair met groen gas en compost door verwerking gft-afval.
Voor de activiteiten vergisting en compostering was 2020 mede door het coronavirus een uitdagend jaar. De vergunde capaciteit is in beide installaties (Middenmeer en Purmerend) volledig benut. Daarnaast hebben we vanwege een piekaanvoer van gft-afval in het vroege voorjaar én de zomer een deel van het gft-afval elders in Nederland moeten laten verwerken. De totale hoeveelheid aangeboden gft-afval bij HVC is de afgelopen jaren gegroeid, een trend die ook zichtbaar is in de rest van Nederland. We verwachten dat de groei nog wel een aantal jaren aanhoudt vanwege de toegenomen aandacht voor gescheiden inzameling. Door deze groei in aanbod, in combinatie met beperkte beschikbare verwerkingscapaciteit in de markt, is het in toenemende mate een uitdaging om de (piek) aanvoer elders te laten verwerken. Deze ontwikkelingen leiden tot een opwaartse druk op de tarieven. Daarnaast zijn per 1 juli 2020 de eisen aangescherpt die vanuit de markt worden gesteld voor compost; alleen Keurcompost klasse A kan afgezet worden in de akkerbouw. Ook deze aangescherpte kwaliteitseisen leiden tot een verhoging van de marktarieven voor het verwerken van gft. Ook dit jaar produceerden we weer 3,9 miljoen m3 groen gas, goed voor de verwarming van 3.174 huishoudens (met een gemiddeld gasgebruik).
“schoon gft zonder vervuiling is cruciaal voor de recycling tot hoogwaardige compost. Ook composteerbare bioplastic-verpakkingen vervuilen het gft, ze breken namelijk niet goed af” Moniek Reijnders manager Groen Gas en Compost
reiniging eruit te halen. Daarom heeft HVC in 2020 tezamen met andere organisaties op het gebied van afvalverwerking, recycling en milieu met een petitie de Tweede Kamer opgeroepen om maatregelen te nemen tegen de vervuiling van gft. Om de vervuiling in het gft-afval terug te dringen, is HVC in 2020 de controle op het binnenkomende gft in de loshal gaan intensiveren door vervuilde vrachten te registreren en te voorzien van fotomateriaal. De komende jaren zullen we de resultaten van deze monitoring delen met gemeenten, met als doel gericht maatregelen te kunnen nemen om de vervuiling terug te dringen. Om de kwaliteit een duwtje in de goede richting te geven, hebben we in 2020 twee campagnes onder inwoners gehouden: door middel van een uniforme gft-wijzer die in begrijpelijke taal afval verwijst naar de juiste afvalbak en daarnaast hebben we aandacht gevraagd om gft-afval niet te vervuilen met afval dat er niet bij hoort.
Veiligheid, certificering en vergunningen Vervuiling van gft terugdringen De kwaliteit van ingezameld groente-, fruit- en tuinafval blijft een aandachtspunt. Het gft-afval is steeds meer vervuild met materialen die er niet in thuishoren, zoals glas, (bio-)plastic, metaal, textiel en batterijen. De toename in vervuiling van gft is niet alleen het geval bij HVC, maar dit is een landelijke trend. De vervuiling was in het jaar 2000 nog maar één procent en nu ligt dat landelijk rond de vijf procent. Er zijn steeds meer inspanningen en investeringen nodig om de veront-
44
bestuursverslag
Sinds 2020 werken we binnen HVC met een nieuw incidentensysteem, Naris. In 2020 is een stijging te zien van preventieve meldingen en een daling in ongevallen met verzuim en branden. De (brand)veiligheid is vergroot door voortzetting van wekelijkse good-housekeeping-rondes en maandelijkse veiligheidsrondes, implementatie van een inspectie- en testprogramma voor elektrische apparatuur en een heet-werk vergunning. HVC heeft in 2020 deelgenomen aan de ‘Week van de Veiligheid’ vanuit de afvalbranche. We hebben ons hierbij gefocust op juiste
gebruik van PBM’s, veilig werken op hoogte en machineveiligheid. In 2020 hebben we ook onderzoek gedaan naar de verkeersveiligheid op de locatie Middenmeer. In 2021 wordt hier een vervolg aan gegeven. Voor de gehele locatie Middenmeer is een overzicht gemaakt van de aanwezige gevaarlijke stoffen op het terrein. HVC heeft voor de locatie Middenmeer een aanvraag ingediend bij het bevoegd gezag voor een revisievergunning. In 2020 heeft de afdeling Groen Gas en Compost qua certificering een overgang gemaakt van OHSAS18001 “Arbomanagement” naar ISO45001 ‘Veiligheid en gezondheid’. Hiervoor is een stakeholderanalyse opgesteld, zijn overlegstructuren in kaart gebracht en diverse managementsysteemdocumenten naar de nieuwe norm geactualiseerd. Zo is beter georganiseerd hoe veiligheid in aanbestedingen wordt meegenomen en hoe aannemers bij HVC veilig kunnen werken. Naast het technische Management of change-proces (MOC) is een proces uitgewerkt om de organisatorische MOC’s te borgen. Eind 2020 zijn de processen ge-audit op basis van ISO9001, ISO14001 en ISO45001. Er zijn enkele minor-afwijkingen vastgesteld waarop we verbetervoorstellen doen, zodat we begin 2021 het nieuwe certificaat voor ISO45001 ontvangen.
Dialoog met omgeving over geurhinder Wij willen een goede en betrouwbare ‘buur’ zijn voor onze omwonenden. Door omwonendenoverleg, kijkdagen en informatieverstrekking via diverse kanalen proberen wij hen zo goed mogelijk te betrekken bij bestaande activiteiten en nieuwe initiatieven. Door met elkaar in gesprek te gaan en te blijven werken aan wederzijds begrip en vertrouwen. Wij zien het als onze taak om onze activiteiten zo veel mogelijk in balans te brengen met de belangen van onze inwoners en andere belanghebbenden. Het voorkomen van geuroverlast naar de omgeving is een belangrijk milieuthema op de locaties in Middenmeer en Purmerend. In Middenmeer hebben we in 2020 57 geurklachten ontvangen van de omwonenden ten opzichte van 48 in 2019. Daarnaast weten we door steeds betere en gedetailleerdere registratie dat een aantal klachten verwijzen naar hetzelfde incident en kunnen wij bovendien de geurklachten steeds beter herleiden naar de bron waardoor betere interventies kunnen worden gedaan. In Purmerend hebben we in 2020 één geurklacht ontvangen. Met vragen over overlast kunnen omwonenden terecht bij de medewerker omgevingsmanagement. HVC organiseert jaarlijks kijkdagen om inwoners te laten zie hoe gescheiden gft en etensresten worden
verwerkt. In verband met corona heeft HVC in 2020 geen kijkdagen georganiseerd in Middenmeer en Purmerend.
Energieproductie uit biomassa
Groene elektriciteit én warmte voor het warmtenet regio Alkmaar met de bio-energiecentrale.
Bio-energiecentrale In de bio-energiecentrale in Alkmaar is in 2020 158 kton (2019: 162 kton) niet-recyclebaar afvalhout en 10 kton (2019: 12 kton) slibgranulaat verbrand. Ongeveer 1/3 deel van dit afvalhout is afkomstig van de afvalbrengstations van onze aandeelhoudende gemeenten. HVC verbrandt in de bio-energiecentrale uitsluitend afvalhout. Het afvalhout betreft sloophout uit de bouw en gebruikt hout dat al een leven heeft gehad bijvoorbeeld als meubel of constructiemateriaal (we noemen dit b-hout). Van dit type hout kunnen geen nieuwe producten worden gemaakt. Om dit afval goed te kunnen verwerken, beschikt onze bio-energiecentrale over een uitgebreide rookgasreinigingsinstallatie. Bio-energiecentrales staan in Nederland de laatste jaren in een negatieve belangstelling. Het betreft hier met name de installaties die draaien op schoon hout, het zogenaamde a-hout. Dit hout komt vrij als snoeihout uit de Nederlandse bossen, maar zijn ook vaak houtpellets die worden geproduceerd uit resthout dat overblijft bij de grootschalige houtproductie in het buitenland. Deze installaties kunnen toe met een eenvoudige rookgasreiniging. De Alkmaarse bio-energiecentrale is gebouwd en ontworpen als afvalverwerkingsinstallatie (b-hout) en heeft daarom een vergelijkbare vergunning als de afvalenergiecentrales en voldoet daarmee aan strenge eisen.
Met de bio-energiecentrale werd in 2020 173 GWh (2019: 173 GWh) aan groene elektriciteit opgewekt. De bio-energiecentrale heeft in 2020 120 MWh (2019 111,9 MWh) aan groene warmte geleverd aan het warmtenet van de regio Alkmaar.
bestuursverslag
45
“ schone gft en etensresten zorgen voor schoon compost. ” Jaarlijks zamelen we bij HVC 245.000 ton gft en etensresten in bij onze inwoners. Dit verwerken we bij de vergistings- en composteerinstallatie in Middenmeer en bij de composteerinstallatie in Purmerend door er groen gas en compost van te maken. De afgelopen jaren constateren we dat het ingezamelde gft en etensresten steeds vervuilder raakt. Dat gaat ten koste van de kwaliteit van het compost. Het grootse deel van de compost komt terecht op het land van boeren. Kees Schaap van teelt- en verwerkingsbedrijf StamSchaap onderstreept het belang van schone compost. ‘Compost geeft de bodem meer leven en zorgt voor een kruimelstructuur. Zo komt er meer zuurstof en water in de bodem. Compost neemt tien keer zijn gewicht aan water op. Het water blijft langer opgeslagen en geeft dit geleidelijk aan de planten. De compost zit ook vol voedingsstoffen. Het is jammer dat mensen soms nog de verkeerde dingen in de groene bak gooien, vooral plastics. Bij HVC en andere composteerbedrijven doen ze veel moeite deze vervuiling eruit te halen. Hoe schoner het gft binnenkomt, hoe makkelijker het wordt om de compostkwaliteit goed te houden. Mooi toch dat jouw aardappelschillen terugkomen als compost op het land en mijn bieten daardoor goed kunnen groeien!’
Kees Schaap teelt- en verwerkingsbedrijf Stam-Schaap Agro
46
bestuursverslag
Groen gas en compost
CO2 afvangen en hergebruik in de glastuinbouw
In het klimaatakkoord van Parijs is afgesproken dat we in 2030 wereldwijd minstens 40% minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. De Nederlandse kabinetsplannen gaan ervan uit dat de afvalenergiecentrales hieraan hun bijdrage gaan leveren, onder meer door CO2 te gaan afvangen. Om aan de noodzakelijke reductie
van CO2 te voldoen, zal vanaf 2021 een CO2-belasting worden geïntroduceerd in Nederland. Om ervaring en kennis op te doen met de afvang en hergebruik van CO2 heeft HVC in 2019/2020 in Alkmaar een kleinschalige pilot-installatie gebouwd voor CO2-afvang uit de rookgassen van de bio-energiecentrale. De ervaring die we hiermee opdoen, kunnen we benutten in een volgende stap in CO2-afvang: een demonstratie-installatie die wordt voorbereid. In 2020 is voor het eerst de afgevangen groene CO2 omgezet in vloeibare CO2 en geleverd aan de glastuinbouw. Zo hergebruiken zij onze CO2 om hun groenten en planten sneller te laten groeien en vermijden het gebruik van fossiele CO2. Een deel van de afgevangen CO2 gebruiken we zelf in het wasproces van de bodemaswasinstallatie in Alkmaar als vervanger van de grondstof soda, waardoor we meer milieuwinst behalen.
Energieproductie uit restafval
Afvalenergiecentrales 2020 was een bijzonder jaar omdat we te maken kregen met corona. Door de lockdown in het tweede en vierde kwartaal nam het aanbod van bedrijfsafval in die periodes af met circa 30% af terwijl we tegelijkertijd een flinke toename van het huishoudelijk restafval zagen. De twee afvalenergiecentrales (AEC’s) hebben in 2020 in totaal 913 kton (934 kton in 2019) restafval verbrand. De AEC’s hebben in 2020 563 GWh elektriciteit en 1.107 TJ warmte geproduceerd. Door een afgewogen onderhoudsregime tracht HVC de beschikbaarheid van de verwerkingsinstallaties op een zo hoog mogelijk niveau te brengen. Desondanks is de afvalverwerkingscapaciteit de afgelopen jaren bij HVC met 50.000 ton/jaar teruggelopen. Onderzoek heeft uitgewezen dat de oorzaak hiervan ligt in een veranderende en verslechterende afvalkwaliteit en een hogere calorische waarde van het restafval. We zien deze trend ook bij andere afvalverwerkers in Nederland. In 2020 hebben we tech-
Afvalhoeveelheden verwerkt door aec’s (in kton)
1.250
Niet-recyclebare afvalstromen leveren na verwerking elektriciteit, warmte en schone bodemassen.
1.000
750
500
De niet-recyclebare afvalstromen worden in een afvalenergiecentrale verbrand en omgezet in elektriciteit en warmte. Door de rijksoverheid wordt voor 2020 52% van de door een afvalenergiecentrale geproduceerde energie als duurzaam aangemerkt. Hiermee nemen de afvalenenergiecentrales 8,6% van de Nederlandse duurzame energieproductie voor hun rekening.
Import
250
Bedrijfsafval Afval aandeelhouders
0 2016
2017
2018
2019
2020
bestuursverslag
47
nische maatregelen genomen om een verdere afname van de verwerkingscapaciteit te voorkomen. Door een aangepaste ovenbesturing in Alkmaar zijn we in staat om moeilijke afvalstromen beter te verwerken. In 2021 zullen we verder onderzoeken hoe de ingaande kwaliteit van het afval voor onze AEC’s verder kan worden verbeterd. In 2020 is de importbelasting op restafval geïntroduceerd, althans de vrijstelling van de verbrandingsbelasting op import is afgeschaft. In 2020 heeft dit niet tot tekorten op de markt geleid. HVC heeft in 2020 voor het eerst sinds een aantal jaren geen importafval verwerkt.
Een tweede leven van schoon gewassen bodemas in wegenbouw In een afvalenergiecentrale vindt een forse volume- en gewichtsreductie van het restafval plaats. De bodemassen die overblijven aan het eind van het verbrandingsproces zijn ca. 26% (gewicht) ten opzichte van de input (van restafval). Op de locatie Alkmaar wordt door wASH (een samenwerkingsverband tussen HVC en Boskalis) alle onbewerkte bodemas van de AEC’s (Alkmaar en Dordrecht) opgewerkt tot vrij toepasbare bouwstoffen in de wegenbouw. Eind 2020 is een forse verbetering behaald in de afscheiding van batterijen uit de slakken. Waardevolle metalen zoals ijzer, non-ferro (NF), hoogwaardige non-ferro (HNF), en roestvrijstaal (RVS) worden uit de bodemas verwijderd zodat ze kunnen worden hergebruikt. In 2020 werd circa 12% aan metaalstromen uit de bodemas teruggewonnen. Het residu uit de ruwe bodemas dat uiteindelijk geen nuttige toepassing
Hoe dragen we met restafval bij aan de circulaire economie? Nadat eerst alle recyclebare stromen uit het afval zijn gehaald, maken we zoveel mogelijk warmte en elektriciteit van het afval waar we niets mee kunnen, vangen we CO2 af uit de rookgassen, winnen we metalen terug uit de bodemassen en werken we het restant op tot vrij toepasbaar funderingsmateriaal.
48
bestuursverslag
“ook na inzameling en recycling vervult HVC een essentiële rol in de circulaire economie” Chris Kuijten directeur Energie uit Afval
krijgt, is de filterkoek. Deze filterkoek wordt gestort. Het percentage filterkoek (gerekend als droge stofgehalte) dat in 2020 gestort is bedraagt 11,5% van het gewassen bodemas. Hiermee voldoet HVC ruimschoots aan de doelstelling van de Green Deal (max. 15%).
Dialoog met omgeving over (geur)hinder en ontwikkelingen op de locaties Voorkomen van overlast naar de omgeving is vanzelfsprekend een belangrijk thema voor de industriële locaties Dordrecht en Alkmaar. Belangrijke beslissingen die impact kunnen hebben op de omgeving, zoals nieuwe installaties, nemen we na goed overleg met de daarbij betrokken omwonenden. Minstens tweemaal per jaar spreken we met afgevaardigden van de omwonenden rond de afvalenergiecentrales/bio-energiecentrale over onze bedrijfsontwikkelingen en de emissies. Over de verbrandingslocatie Alkmaar worden incidenteel klachten uit de omgeving geuit. In 2020 ontvingen we twee geluidsklachten die herleid konden worden tot situaties op het HVC-terrein, twee stofklachten konden niet herleid worden tot de bedrijfsvoering van HVC. Over de locatie in Dordrecht worden regelmatig geurklachten ontvangen van de beheerders van de naastgelegen golfbaan. In 2019 zijn alle potentiële geurbronnen opgespoord en in kaart gebracht en maatregelen genomen. Deze lijn is in 2020 doorgezet met aanvullende maatregelen. In 2020 zijn 30 geurmeldingen ontvangen (2019: 49) die te herkennen waren als afval, verbrand afval, slib of een zure lucht. Tijdens eigen controles kon de geur vaak niet naar activiteiten in de installaties van HVC worden herleid. Een enkele keer kon wel een relatie worden gelegd met een onderhoudstop of incident.
Twee geluidsklachten zijn in 2020 vanuit de wijk Stadspolders gemeld, maar waren niet te herleiden tot de bedrijfsvoering van HVC.
Duurzame energie.
“ het verhaal van onze bio-energiecentrale.” Geverfd, gelakt en verlijmd hout zijn houtsoorten die we niet meer kunnen recyclen. Inwoners van onze inzamelgemeenten kunnen dit kwijt bij de afvalbrengstations van HVC. Omdat dit type hout niet te recyclen is, brengen wij het naar de bio-energiecentrale in Alkmaar om het te verbranden. Met de warmte die daarbij vrijkomt, maken we weer elektriciteit en voeden we het warmtenet van Alkmaar en omgeving. Zo krijgt het niet-recyclebare afvalhout (B-hout) toch een duurzame toepassing. Arjan ten Elshof, directeur Duurzame energie bij HVC, vertelt dat de bio-energiecentrale sinds 2019 dient als bron van het warmtenet in Alkmaar. ‘De installatie kan door zijn omvang nog veel meer warmte leveren dan we nu al doen. We kunnen blijven voldoen aan de groeiende vraag naar warmte. Tevens beschikken we over meer dan voldoende niet-recyclebaar hout om de installatie te blijven voeden. Dit hout krijgen we niet alleen van onze inwoners maar komt ook van de houtsorteerinstallatie (Sortiva) in Alkmaar. Ook dit hout is afkomstig van inwoners en bedrijven. Hier sorteren we het hout ook op hergebruik. Het niet-recyclebare hout wordt geshredderd en komt dan naar de bio-energiecentrale. Daarnaast verwerken we ook andere biomassa in de bio-energiecentrale, zoals slibgranulaat (restproduct na drogen van zuiveringsslib).’
Arjan ten Elshof directeur Duurzame energie
bestuursverslag
49
HVC organiseert normaliter kijkdagen en rondleidingen om inwoners, belangstellenden en kinderen uit groep 8 te laten zie hoe gescheiden ingezamelde afval-
Slibverwerking
stromen verwerkt worden. In 2020 heeft HVC geen kijkdagen georganiseerd in Alkmaar en Dordrecht in verband met corona.
Biomonitoring: geen effecten op kwaliteit agrarische producten omgeving Ruim 25 jaar laat HVC een biomonitoring onderzoek in de omgeving van de verbrandingsinstallatie in Alkmaar uitvoeren. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Plant Research International, een onderdeel van de Universiteit van Wageningen, en Royal HaskoningDHV. In samenspraak met agrariërs en Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) heeft HVC begin jaren negentig een jaarlijks biomonitoringsprogramma opgesteld. Het doel van het programma is enerzijds het vroegtijdig signaleren van effecten op de kwaliteit van agrarische producten (dioxines en PCB in koemelk, cadmium en kwik in spinazie en boerenkool) en veevoer (fluoridegehalte in gras) en anderzijds na te gaan of de achtergrondwaarden toenemen als gevolg van HVC-emissies. De resultaten uit het onderzoek van 2020 laten zien dat de emissies van de installatie geen invloed hebben op de kwaliteit van de landbouwgewassen en producten in de omgeving. De rapportage over 2020 is zoals gebruikelijk een gespreksonderwerp geweest in het burenoverleg in Alkmaar.
Toekomstbestendige afvalverbranding Om onze afvalverbranding toekomstbestendig te houden, is het belangrijk om alle afvalstromen die recyclebaar zijn uit het afval te halen voordat ze verbrand worden. Dit geldt niet alleen voor huishoudelijk restafval, maar ook voor bepaalde stromen bedrijfsafval die nog veel recyclebare stoffen bevatten. Van de restafvalstromen die niet recyclebaar zijn maken we zoveel mogelijk energie, in de vorm van elektriciteit en warmte. Met de ervaring die we opdoen met de kleinschalige pilot-installatie bereiden we ons voor om CO2 af te vangen in een grootschalige installatie. Het is ons doel om de CO2 die we uitstoten in de AEC’s en BEC in de toekomst zo veel als mogelijk af te vangen met een grootschalige CO2-afvanginstallatie. De kennis en ervaring die we opdoen met de kleinschalige pilot CO2-afvanginstallatie helpt hierbij. Zo zijn we in staat de (rest)afvalketen van voorscheiding tot de resterende bodemassen verder te verbeteren en leveren we een flinke reductie aan CO2, niet alleen door een forse bijdrage aan de duurzame energieproductie in Nederland, maar ook door het maximaal recyclen van grondstoffen. 50
bestuursverslag
Werken aan een meer robuuste verwerking van het rioolwaterzuiveringsslib
De slibmarkt kent roerige tijden. Door het uitvallen van Afvalenergiebedrijf Amsterdam (AEB) in 2019 is ondercapaciteit in de markt ontstaan en is gebleken dat Nederland niet beschikt over een robuuste slibeindverwerking. Ook HVC kampte de afgelopen jaren met verwerkingsproblemen en in 2020 hebben we gebruik gemaakt van tijdelijke opslagmogelijkheden. Medio 2020 lag er ruim 20.000 ton ontwaterd slib verdeeld over een drietal locaties, die eind 2020 weer zijn leeggemaakt. Omdat AEB op de middellange termijn stopt met het verwerken van ontwaterd rioolslib en verwerking in Duitsland nog maar zeer beperkt mogelijk is door veranderende regelgeving, hebben naast waterschap Hollands Noorderkwartier medio 2020 ook de waterschappen Amstel, Gooi en Vecht en Zuiderzeeland besloten om de slibeindverwerking bij HVC onder te brengen. Hiermee komt de totale verwerkingscapaciteit van de nieuw te bouwen slibdroger in Alkmaar op 232 kton per jaar. De bouw van de slibdroger in Alkmaar wordt nu voorbereid en naar verwachting is deze in 2023 in bedrijf. Voor het drogen van het slib wordt de warmte benut van de afvalenergiecentrale in Alkmaar en op deze manier realiseren we gezamenlijk een forse milieuwinst ten opzichte van de huidige gasgestookte slibdroging.
Naast de ontwikkeling van de slibdroger wordt onderzocht hoe we kunnen zorgen voor uitbreiding van de verwerkingscapaciteit voor het slibgranulaat. Momenteel hebben we 22 kton in portefeuille en dat loopt na de ingebruikname van de slibdroger op naar circa 54 kton op jaarbasis. Om de fluctuaties op de slibmarkt en de krapte op de verwerkingsmarkt op te kunnen vangen, onderzoeken we daarnaast hoe we een buffercapaciteit van circa 30 kton kunnen realiseren, waardoor we in
staat zijn de seizoensmatige mismatch tussen het aanbod en de verwerkingscapaciteit te kunnen opvangen. In de slibverbrandingsinstallatie (SVI) in Dordrecht werd in 2020 346 kton slib verbrand (2019: 340 kton). De capaciteit van de SVI is in 2020 voor 95% benut (2019: 94%) voor de verwerking van het slib van de aandeelhoudende waterschappen. De totale hoeveelheid verwerkt zuiveringsslib was iets hoger dan vorig jaar. In 2019 waren er veel storingen in de ketel van de grootste lijn 4. De problemen zijn in de onderhoudstop van 2020 verholpen waardoor ook in 2020 de doorzet wat achter bleef ten opzichte van de jaren voor 2019.
“er gebeuren spannende dingen in de wereld van afvalwaterzuivering: we maken straks afbreekbaar bioplastic uit afvalwater en slib met behulp van bacteriën” Dennis Froeling businessontwikkelaar
Duurzame projecten met waterschappen Naast de eindverwerking van slib wil HVC op een aantal thema’s meerwaarde leveren voor de waterschappen, onder meer door fosfaat terug te winnen uit vliegas, een pilotinstallatie te bouwen voor het terugwinnen van bioplastic uit rioolslib en door zon- en windprojecten te realiseren op de terreinen van rioolwaterzuiveringsinstallaties.
Sinds 2017 neemt HVC deel aan het Europese Phos4You programma dat tot doel heeft onderzoek en realisatie van terugwinning van fosfaat uit diverse bronnen te stimuleren en daarmee de afhankelijkheid in Europa van de invoer van fosfaaterts te verminderen. Ook met andere partijen worden technologieën en samenwerkingen verkend, zodat op termijn het grootste deel van de in de as aanwezige fosfaten kan worden gerecycled. Het project is verlengd tot eind 2021.
Pilot-installatie voor bioplastics uit rioolslib en afvalwater
Fosfaatterugwinning Het restproduct dat na verbranding van zuiveringsslib overblijft is vliegas. Deze as bevat veel fosfaat dat door middel van innovatieve technieken teruggewonnen kan worden. Een rendabele fosfaat-terugwinning uit het vliegas van slibverbrandingsinstallatie is een belangrijk doel, ook vanwege de eindigheid van de grondstof fosfaat. De partij waarmee we hiervoor jaren hebben samengewerkt, Ecophos, is begin 2020 failliet gegaan. Daarom oriënteren we ons nu samen met Slibverwerking Noord-Brabant (SNB) op andere mogelijkheden.
In afvalwater en rioolslib zitten waardevolle materialen waaruit biologisch afbreekbare bioplastics kunnen worden gemaakt. Het gebruik van deze bioplastics voor specifieke toepassingen zoals zelfhelend beton, zaaitrays voor plantjes en schuim voor plantentelers, draagt bij aan een reductie van fossiele microplastics in het milieu. In 2021 wordt mede met hulp van een Nederlandse TKI-subsidie bij de SVI in Dordrecht een pilot-installatie gebouwd voor de productie van PHA (PolyHydroxyAlkanaat, de grondstof voor bioplastics) uit ontwaterd slib. Het is een initiatief van een vijftal waterschappen, Paques, Stowa en HVC. Als het initiatief succesvol is, kan op de daarvoor geschikte zuiveringen de productie van PHA in plaats komen van de productie van biogas waarbij een stap omhoog gegaan wordt in de waardepiramide bij een minimaal gelijkblijvend financieel rendement.
bestuursverslag
51
Veiligheid en milieuvergunningen in de vier afval(energie)centrales In 2020 zijn we ook voor de afvalenergiecentrales (AEC), de bio-energiecentrale (BEC) en de slibverbrandingsinstallatie (SVI) overgestapt naar ISO45001 ‘Veiligheid en gezondheid’. Deze processen zijn eind 2020 geaudit en voor enkele minor-afwijkingen die zijn vastgesteld gaan we verbetervoorstellen doen zodat we in 2021 de nieuwe certificaten kunnen verkrijgen. De rookgassen uit de verbrandingsprocessen worden gereinigd in de rookgasreiniging van de installaties. In 2020 voldeden de jaargemiddelde luchtemissies van alle verbrandingsinstallaties aan het activiteitenbesluit alsmede aan de strengere vergunningseisen zoals die in de vergunningen van HVC zijn opgenomen in samenspraak met onder andere milieugroeperingen. De locatie Alkmaar kent daarnaast jaarvrachten in haar vergunning. Aan de jaarvracht voor dioxines werd niet voldaan vanwege een hoge meetwaarde in 2019 op een verbrandingslijn. Deze meetwaarde telt voor een deel nog
mee in de jaarvracht van 2020. Er zijn geen aanwijsbare afwijkingen in de bedrijfsvoering geconstateerd. Doordat de eerste meetsessie in 2020 later is uitgevoerd dan gepland vanwege het verschuiven van onderhoudstops, telt de incidentele hoge meetwaarde uit 2019 zwaar mee in de jaarvracht van 2020 en ontstaat er een vertekend beeld. De AEC’s, BEC en SVI konden in 2020 een aantal keer niet voldoen aan de eis voor het tienminuutgemiddelde voor koolmonoxide (CO), het daggemiddelde voor stof en stikstofoxiden. Deze emissieoverschrijdingen zijn aan de overheid gemeld. De oorzaken waren verstoringen in het productieproces of stoorstoffen in het afval die het verbrandingsproces belemmerden. De reststoffen, zoals vliegas en filterkoek, die bij het verbrandingsproces ontstaan, bevatten zware metaalverbindingen. In 2020 is een onderzoek uitgevoerd naar de gevaareigenschappen van deze reststoffen. Met name vliegas moet
Luchtemissies AEC Dordrecht
Luchtemissies SVI Dordrecht
(in %)
(in %)
120
120 AEC lijn 5
100
Norm
100
80
80
60
60
40
40
20
20
Norm AEC lijn 1+4
SVI lijn 4 SVI lijn 3 SVI lijn 2
AEC lijn 5 AEC lijn 1 + 4
0 Stof
52
OrgaKoolmonoxide nische stoffen
bestuursverslag
Stikstof- Zwaveloxiden dioxide
Zoutzuur
Ammoniak
Waterstoffluoride
Kwik
Cadmium Zware Dioxinen/ + metalen furanen Thallium
SVI lijn 1
0 Stof
OrgaKoolmonoxide nische stoffen
Stikstof- Zwaveloxiden dioxide
Zoutzuur
Ammoniak
Waterstoffluoride
Kwik
Cadmium Zware Dioxinen/ + metalen furanen Thallium
worden aangemerkt als gevaarlijke stof, waarvoor medewerkers goed beschermd moeten worden. De resultaten van het onderzoek zijn gedeeld in de afvalbranche. Vanuit het programma Brandveiligheid en om te voldoen aan de eisen van brandverzekeraar FM Global zijn in 2020 de brandmeldinstallaties vervangen, extra sprinklerinstallaties aangebracht en het dak van de SVI vervangen met onbrandbaar dakbedekkingsmateriaal. Voor de bedrijfsnoodplannen zijn aanvullende scenario’s uitgewerkt om beter voorbereid te zijn op calamiteiten, waaronder elektriciteitsincidenten, en werd het crisismanagementplan opgesteld. Daarnaast is de ‘good housekeeping’ verder verbeterd. Voor de locatie Alkmaar heeft FM Global hiervoor de HPR-status (Highly Protected Risk) uitgereikt en per 1 januari 2021 zal deze aan de SVI in Dordrecht worden toegekend.
Luchtemissies AEC en BEC Alkmaar1 (in %) 120
100
Norm
80
60
BEC AEC lijn 4
40
AEC lijn 3 20
AEC lijn 2 AEC lijn 1
0 Stof
Kool-
Organische
Stikstof-
Zwavel-
monoxide
stoffen
oxiden
dioxide
Zoutzuur
Ammoniak
Waterstoffluoride
Kwik
Cadmium +
Zware
Dioxinen/
Thallium
metalen
furanen
Zie voor de voetnoot pagina 146.
bestuursverslag
53
“ hoe paprikateler Numan zijn glastuinbouwbedrijf verduurzaamt en nu energieneutraal is” Paprikateler Marcel Numan was al de eerste glastuinbouwkweker die een aansluiting kreeg op het warmtenet van HVC in Alkmaar. Vorig jaar mei beleefde hij een tweede primeur met de ontvangst van de eerste lading vloeibare CO2, afkomstig van de CO2-afvanginstallatie van de bio-energiecentrale in Alkmaar. Marcel Numan van NH Paprika B.V. teelt zijn paprika’s nu volledig energieneutraal. Mijn kassen worden volledig duurzaam verwarmd met de warmte uit de bio-energiecentrale. Vanaf het begin is met HVC afgesproken dat ik naast warmte, ook de CO2 zou afnemen. Sinds enige tijd vangt HVC de CO2 af in een kleine pilot-installatie. Vanaf mei 2020 komt bij heel mooi weer om de dag een lading met 20 à 25 ton vloeibare CO2 om te lossen bij Numan Paprika, ‘Voor het kweken van paprika’s heb je licht en CO2 nodig. De planten gebruiken als het ware de CO2, een extra bron om gezond te worden. HVC stoot deze uit. Nu wordt dit deels afgevangen, gefilterd en omgezet in zuivere CO2. Deze geef ik aan mijn planten die het verbruiken. Met de warmte van HVC bespaar ik meer dan 5 miljoen kuub gas per jaar en de CO2 die ik hier verbruik stoot HVC nu minder uit. Hoe mooi is dat.’